PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA"

Transkrypt

1

2 PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA TEORIA I PRAKTYKA RYSZARD PRASZKIER ANDRZEJ NOWAK Warszawa 2012

3 Spis treści Przedmowa (prof. Janusz Czapiński) Słowo wstępne do wydania polskiego Wstęp Podziękowania Część I. Przedsiębiorczość społeczna Wprowadzenie Rozdział 1. Definicje przedsiębiorczości społecznej Rozdział 2. Wymiary przedsiębiorczości społecznej Rozdział 3. Identyfikowanie przedsiębiorców społecznych w praktyce Część II. Dynamika zmian społecznych Wprowadzenie Rozdział 4. Teorie zmian społecznych i towarzyszące im dylematy Rozdział 5. Równowaga i złożoność Rozdział 6. Teoria wyłaniania społecznego (teoria emergencji) Część III. Kapitał społeczny budowany przez przedsiębiorców społecznych Wprowadzenie Rozdział 7. Kapitał społeczny

4 6 Spis treści Rozdział 8. Rozdział 9. Sieci społeczne jako podstawa tworzenia kapitału społecznego Cechy osobowości wspierające budowanie kapitału społecznego Część IV. Nowy styl przywództwa Wprowadzenie Rozdział 10. Przedsiębiorczość społeczna: perspektywa dynamiczna Rozdział 11. Nowy model przywództwa Rozdział 12. Podejmowanie wyzwań i mierzenie się z konfliktami pozornie nierozwiązywalnymi Epilog. Przedsiębiorczość społeczna w przeszłości i perspektywy na przyszłość Podsumowanie Załącznik 1. Jak zostać przedsiębiorcą społecznym Załącznik 2. Proces oceny kandydatów na członków stowarzyszenia Ashoka Załącznik 3. Fragmenty wywiadów Bibliografia Spis ilustracji Indeks

5 Przedmowa Na początku lat 90. ubiegłego wieku, wkrótce po zmianie systemu politycznego, kooperatywa austriackich farmerów zaprosiła 10 polskich rolników. Mieli się oni przyjrzeć efektywnym sposobom gospodarowania na roli. Byli zachwyceni tym, co zobaczyli i usłyszeli. Jeszcze zanim wrócili do kraju, mieli jasny plan działania: namówią sąsiadów na utworzenie spółdzielni; zamienią wiele mało efektywnych maszyn rolniczych z poszczególnych gospodarstw na kilka nowoczesnych o dużej wydajności; zbudują mleczarnię i olejarnię, gdzie będą przerabiać własne produkty bez dzielenia się zyskami z łańcuszkiem pośredników. Ich entuzjazm nie trwał jednak długo. Nie udało im się stworzyć ani jednaj kooperatywy na wzór austriackich farmerów. Powód był prozaiczny. Każdy z członków tego wyjazdu szkoleniowego pochodził z innej wsi. Po powrocie do domu, gdy próbowali swoją wizją wspólnego gospodarowania zarazić sąsiadów, spotkali się z niemożliwą do przełamania niechęcią, której zasadniczym powodem była nieufność i podejrzliwość: Inni mogą na tym zyskać więcej niż ja, Niemało jest wśród nas kombinatorów, Ja będę tyrał, a inni będą się przyglądać. Gdyby cała dziesiątka była z jednej wsi, plan zapewne by się powiódł i powstałby bąbel nowego w morzu starego. Możliwe stałoby się uruchomienie procesu trwałej i zataczającej coraz szersze kręgi zmiany społecznej, której przesłanki i mechanikę szczegółowo opisują autorzy. Przedsięwzięcie stanowiłoby zaraźliwy przykład dla innych wsi. Zgaszony entuzjazm 10 rolników jest przykładem niezwykle powszechnego w Polsce zjawiska niechęci i nieumiejętności współpracy, zwłaszcza współpracy w zadaniach nierutynowych, innowacyjnych. Rozwój naszego kraju dokonuje się nieprzerwanie od 20 lat w modelu molekularnym. Dzięki trzem ważnym przewagom konkurencyjnym taniej sile roboczej, wysokim kwalifikacjom pracowników i dużemu rynkowi zbytu napłynął do Polski ogromny kapitał zagraniczny, który stworzył największą montażownię Europy, dał pracę milionom rodaków i zapewnił nieprzerwany wzrost gospodarczy, ale w żadnym lub

6 8 Przedmowa w znikomym tylko stopniu przyczynił się do budowy innowacyjnej gospodarki. Jesteśmy gospodarką naśladowczą, bazującą na obcym know-how, nietworzącą własnego 1. Dlaczego nie robią tego rodzimi przedsiębiorcy? Jest ich przecież cały legion. Sektor małych i średnich firm należy do największych w Unii Europejskiej. Spośród 3 mln zarejestrowanych działa ponad 1,5 miliona. Dominują jednak mikroprzedsiębiorstwa (poniżej 10 zatrudnionych), ale najwięcej jest firm rodzinnych (od jednego do trzech pracowników). Problemem jednak jest nie ich wielkość, ale to, czym się zajmują oraz cechy ich właścicieli. Zajmują się prostymi rzeczami. Ich przychody z zagranicy z tytułu licencji i patentów są ponad 10-krotnie mniejsze niż średnio w Unii Europejskiej. Dwukrotnie mniejszy niż w pozostałych krajach unijnych jest odsetek tych firm, które wprowadzają produkty lub usługi innowacyjne. A cechy właścicieli? Przede wszystkim brak im wizji i ambicji. Prawie żaden drobny polski przedsiębiorca nie marzy o ekspansji. Jeśli tylko to, co stworzył, jako tako działa i przynosi zyski, to niech tak zostanie. Ekspansja wymagałaby wyjścia poza wąskie grono członków rodziny i sprawdzonych nielicznych współpracowników, a to jest niemal wykluczone z uwagi na dramatycznie niski poziom zaufania i niechęć do współpracy. Przykład: ponad 600 tysięcy drobnych kupców mogło już w pierwszych latach transformacji stworzyć kilka prężnych ogólnokrajowych, a z czasem także międzynarodowych, sieci handlowych. Tymczasem polski rynek został zmajoryzowany niemal w pełni przez obce sieci handlowe. Ale nie tylko w biznesie brakuje przedsiębiorców innowacyjnych z wizją, pasją i dążeniem do ekspansji. Także obszar właściwy dla przedsiębiorców społecznych 2 cierpi w Polsce na te same słabości. Spośród około 100 tysięcy zarejestrowanych organizacji pozarządowych według stowarzyszenia Klon/Jawor 3 działa zaledwie połowa. Na palcach dwóch rąk można wymienić takie, które osiągnęły sukces w wymiarze ogólnokrajowym (np. Caritas i Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy). Ponownie przeszkodą na drodze rozkwitu organizacji non-profit jest niski poziom kapitału społecznego. Zaledwie 11 15% Polaków ufa innym ludziom (podczas gdy w krajach Unii Europejskiej odsetek ten wynosi średnio 26%), a tylko co piąty należy do jakiejś organizacji (w większości krajów unijnych niemal każdy obywatel jest członkiem co najmniej jednej organizacji). 1 Pod względem liczby zgłoszeń patentowych w dziedzinie wysokich technologii Polska była w 2008 roku na 25 miejscu w Unii Europejskiej, przed Grecją i Rumunią, a w strukturze i tak wyjątkowo niskich nakładów na badania i rozwój (w stosunku do PKB jedna trzecia średniej unijnej) udział przedsiębiorstw jest dwukrotnie mniejszy niż w innych krajach Unii. Oznacza to, że przedsiębiorstwa działające w Polsce inwestują w innowacje śladowo (sześć razy miej niż średnio w Unii). 2 Według mniej rygorystycznej definicji niż przyjmują autorzy, bowiem wedle ich kryteriów przedsiębiorca społeczny zdarza się jeden na 10 milionów. 3 Zob. klon.org.pl

7 Przedmowa 9 Równie niski jest w naszym kraju wskaźnik wolontariatu 4. Niestety nic się pod tym względem nie poprawiło od 20 lat. Polskie wydanie książki Ryszarda Praszkiera i Andrzeja Nowaka uważam za ważny impuls do poszukiwania sposobów budowania w Polsce kapitału społecznego. Potrzebujemy zarówno przedsiębiorców społecznych, jak i posiadających ich wizję, pasję, optymizm, wiarę w innych ludzi i wytrwałość przedsiębiorców biznesowych. Przedsiębiorcy społeczni mają dar budzenia świadomości, że razem można więcej i że współpraca tworzy wartość dodaną oraz może uruchamiać lawinę pozytywnych konsekwencji zmieniających w sposób trwały nie tylko jakość życia upośledzonych grup społecznych, ale także kulturę całego społeczeństwa. Książka pokazuje i uczy sposobu ich działania. Być może i Ty, Czytelniku, masz w sobie potencjał Wielkiego Maga zmiany społecznej. Sprawdź. prof. Janusz Czapiński Uniwersytet Warszawski Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie 4 Z tego względu określiłem kiedyś Polskę państwem bez społeczeństwa. Zob. Polska państwo bez społeczeństwa, Nauka 2006, nr 1, s

8

9 Słowo wstępne do wydania polskiego Pierwsze wydanie tej książki ukazało się nakładem wydawnictwa Cambridge University Press w Stanach Zjednoczonych, gdzie przedsiębiorczość społeczna jest obecnie niezwykle popularna. Przedmiot o tej nazwie jest powszechnie wykładany na uniwersytetach, przy czym na wielu z nich istnieją wręcz wydzielone wydziały przedsiębiorczości społecznej. Celem książki było pogłębienie między innymi poprzez zastosowanie aparatu dynamicznej psychologii społecznej wiedzy o dynamice zmian społecznych wywołanych przez przedsiębiorców społecznych. Teorię bogato ilustrują studia przypadków z całego świata. Mimo międzynarodowego charakteru książki, warto jednak podkreślić, że pierwotne i główne jej inspiracje mają swoje źródła w Polsce, gdzie pod koniec 1994 roku jeden z autorów (Ryszard Praszkier) zakładał polską filię międzynarodowej organizacji przedsiębiorców społecznych Ashoka Innowatorzy dla Dobra Publicznego 1. Wydawało się wówczas, że jest to sposób na upowszechnianie bardzo ważnego przesłania: Weź sprawy w swoje ręce i zrób to sam; nawet najtrudniejsze problemy społeczne można rozwiązać dzięki pasji, inicjatywie, twórczemu i przedsiębiorczemu podejściu jednostek. Nie musisz czekać, aż sprawę rozwiążą «na górze». Już pierwsze ogłoszenie w prasie dotyczące idei przedsiębiorczości społecznej wywołało lawinę listów. Jednego z nich nigdy nie zapomnimy: Przeczytałam państwa ogłoszenie i zmieniło się moje życie. Jestem z małego miasteczka i pomagam dzieciom z problemami. Rodzina i znajomi mówią, że zwariowałam, że powinnam zajmować się poważną pracą. Sama tak myślałam że to, co robię, to wariactwo. Dzięki waszemu ogłoszeniu zrozumiałam jednak, że moje działanie jest cenione i ważne; już teraz wiem, że robię coś normalnego, potrzebnego. 1 Zob.

10 12 Słowo wstępne do wydania polskiego Dodało mi to skrzydeł 2. Dalsze żywe odpowiedzi na informacje prasowe wskazywały na potrzebę i wagę rozwijania idei przedsiębiorczości społecznej. W Polsce w przeszłości występowały dwie sprzeczne tendencje: z jednej strony widoczny był wpływ propagandy niedawnego reżimu komunistycznego, deprecjonującego działania indywidualne, oddolną i niezależną inicjatywę, samoorganizowanie się, a jednocześnie promującego rozwiązania centralistyczne, państwowe i odgórne. Wpajano przekonanie, że sytuacje społeczne są grą o sumie zerowej: jeżeli ktoś wygrywa to kosztem kogoś innego, kto tyle samo przegrywa. Oznacza to, że wybijający się ludzie sukcesu muszą żerować na czyjejś krzywdzie 3 ; z drugiej strony, przez kilka stuleci rozwijały się w Polsce twórcze i przedsiębiorcze umiejętności przechowywania polskości w oporze przeciwko działaniom zaborców i okupantów. Ponadto Polska ma bogate tradycje działalności społecznej. Znanym przykładem jest ksiądz Wacław Bliziński, aktywizujący w okresie międzywojennym mieszkańców regionu Liskowa, gdzie powstało zagłębie przedsiębiorczości, będące miejscem licznych wizyt studyjnych osób z Europy Zachodniej. Lisków stanowi także współcześnie inspirację do nowoczesnych działań społecznych 4. Innym przykładem jest rozwijająca się pod różnymi zaborami spółdzielczość wymienić tu można chociażby Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, założone na początku XIX wieku przez Stanisława Staszica, uznawanego za prekursora spółdzielczości chłopskiej w Europie. Podobnie innowacyjne były rozwijające się w ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku chłopskie kasy oszczędnościowo-pożyczkowe (zwane wówczas Kasami Stefczyka). Pierwsze lata działalności stowarzyszenia Ashoka w Polsce okazały się niezwykle owocne, zarówno pod względem liczby kandydatów, jak i ich osiągnięć. Z jednej strony w Polsce wybierano znacznie więcej (per capita) przedsiębiorców społecznych niż w innych krajach. Z drugiej zaś ujawniały się niezwykle głębokie, wszechstronne i mądrze zaplanowane idee. W naszej książce przedstawiamy kilku polskich przedsiębiorców społecznych. Niestety nie jesteśmy w stanie wspomnieć wszystkich wspaniałych i znaczących postaci. O kilku z nich piszemy w tym miejscu. 2 Cytat z pamięci. 3 Zob. Praszkier R. (1996), Cognitive and Mental Factors in Transition, [w:] Matzner E. (red.), 3 rd AGENDA Workshop on Lessons from Transformation, Research Unit for Socioeconomics, Austrian Academy of Science, Vienna. 4 Zob. np. Kaźmierczak T. (2008), W stronę nowego Liskowa, [w:] W poszukiwaniu strategii pobudzania oddolnego rozwoju społeczności wiejskich. Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, s

11 Słowo wstępne do wydania polskiego 13 Taką postacią jest Tomasz Sadowski (wybrany w 1995 roku), którego Barkę 5 Ryszard Praszkier odwiedzał wielokrotnie, podziwiając, jak powstaje republika bezdomnych, tworzących etos pracy, współpracy i braterstwa. Ci bezdomni, niejako podwójnie wykluczeni (pierwotnie przez społeczeństwo, a następnie jako przypadki skrajnie beznadziejne przez służby socjalne), stworzyli enklawy pracowitości (np. gospodarstwa rolne), szkoły dla innych bezdomnych, a także ośrodek szkolenia dla pracowników socjalnych z całej Europy, prowadzony przez byłych wykluczonych. Tomasz Sadowski miał wpływ nie tylko na zmianę o 180 stopni sytuacji samych bezdomnych, ale też na polskie ustawodawstwo w dziedzinie walki z nędzą i wykluczeniem społecznym. Podobną postacią jest dr Michał Wroniszewski (członek stowarzyszenia Ashoka od 1995 roku), który wraz ze swoją fundacją Synapsis 6 zmienił podejście do dzieci autystycznych w Polsce (przedtem często postrzeganych jako upośledzone). Wpłynął także na wczesną wykrywalność autyzmu i na tworzenie sieci poradni dla tych dzieci. Zapoczątkował ideę pracy dla dorosłych autystyków i założył przedszkole dla małych dzieci ze schorzeniami ze spektrum autyzmu. Zainicjował też różne sieci i platformy współpracy profesjonalistów i rodzin, a także system szkoleń działający zarówno w Polsce, jak i w krajach sąsiednich. Kiedy okazało się, że praca z dziećmi autystycznymi wymaga zharmonizowania prac przedstawicieli dziedzin, takich jak służba zdrowia, edukacja i pomoc społeczna, zorganizował cykl szkoleń dla posłów, wpływając na powstanie korzystnych uregulowań prawnych. Inny przykład ze wczesnych lat działania stowarzyszenia Ashoka w Polsce stanowi dr Alicja Derkowska (członek stowarzyszenia od 1998 roku), szerząca w Polsce, na Bałkanach, w Mołdawii i innych krajach sąsiedzkich wraz z założonym przez siebie Małopolskim Towarzystwem Oświatowym 7 ideę szkoły otwartej i aktywności społecznej młodzieży. Kiedy Ryszard Praszkier był w Indiach, często słyszał pytanie: Pan z Polski? To może zna pan Jacka Bożka?. Trzeba zatem wspomnieć także tego znanego w świecie człowieka. Jacek Bożek (członek stowarzyszenia Ashoka od 1997 roku) jest założycielem proekologicznego Klubu Gaja 8, dzięki któremu: powstało kilka ustaw o ochronie zwierząt, zorganizowano wiele akcji na rzecz ochrony naturalnego biegu rzek, podjęto skuteczną walkę o los koni i innych zwierząt zagrożonych rzeźnią czy nieludzkim transportem, w szkołach pojawiły się zajęcia edukacji ekologicznej dla dzieci, czy wreszcie zainicjowano akcję, 5 Zob. 6 Zob. 7 Zob. 8 Zob.

12 14 Słowo wstępne do wydania polskiego w której dzieci dzięki zbiórce makulatury pomagają ratować zagrożone konie. Istnieje oczywiście wielu innych Polaków, o których trzeba pamiętać i których działania należałoby uwiecznić w książce. Warto więc rozważyć publikację poświęconą wyłącznie polskim przedsiębiorcom społecznym. Niezwykła skuteczność, innowacyjność i pewna magia działalności przedsiębiorców społecznych skłoniła nas do postawienia kilku pytań: jak oni to robią? Co jest wspólnego w działalności przedsiębiorców społecznych w Polsce i na świecie? Jak wygląda zmiana społeczna, na którą wpływają? Dzięki tym właśnie niezwykłym osobom oraz dzięki intelektualnej współpracy dr. Ryszarda Praszkiera z prof. dr. hab. Andrzejem Nowakiem, który od dawna interesował się zmianą społeczną, stosując perspektywę dynamicznej psychologii społecznej (której jest współtwórcą), udało nam się trochę lepiej zrozumieć ową magię. O tym właśnie jest ta książka. Chcielibyśmy na koniec serdecznie podziękować polskim przedsiębiorcom społecznym za wspaniałe chwile spędzone na poznawaniu ich programów i za bezcenne inspiracje, bez których książka ta nie powstałaby. dr Ryszard Praszkier Instytut Studiów Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego prof. dr hab. Andrzej Nowak Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Instytut Studiów Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego Florida Atlantic University

13 Wstęp Panuje ogólne przekonanie, że duże zmiany społeczne wymagają ogromnych środków i inwestycji. Zdarzają się jednak sytuacje, w których trwałe systemowe zmiany społeczne są wprowadzane na szeroką skalę przez osoby dysponujące początkowo wyłącznie swoją pasją, kreatywnością i przedsiębiorczością. W pewnym sensie można powiedzieć, że ludzie ci tworzą coś z niczego. Nazywa się ich przedsiębiorcami społecznymi, a niniejsza książka jest poświęcona ukazaniu i przeanalizowaniu specyficznej magii towarzyszącej ich postawie. Zjawisko przedsiębiorczości społecznej rzeczywiście ma w sobie coś intrygującego. Wyjątkowi przedsiębiorcy społeczni zazwyczaj stawiają czoła z pozoru nierozwiązywalnym problemom społecznym i odnoszą w tej dziedzinie znaczne sukcesy. Osobom tym nie tylko udaje się zmotywować kluczowych graczy i wpływać na nastawienie ludzi, ale także wywierają one olbrzymi wpływ na krajobraz społeczny. Często też zapoczątkowują oddolne procesy, pewien rodzaj łańcucha zmian, które angażują całe społeczeństwo i je wzmacniają. Peter Drucker (Gendron 1996, s. 37) opisał proces tworzenia wartości społecznych w następujący sposób: Przedsiębiorca społeczny zmienia potencjał społeczeństwa. Oznacza to, że wpływ przedsiębiorczości społecznej zdecydowanie wykracza poza konkretne obszary zainteresowań danego przedsiębiorcy (np. niepełnosprawność, edukacja, kwestie kobiece czy środowisko naturalne) i wzmacnia społeczeństwo, umożliwiając zwiększenie jego wydajności. Nie dziwi więc fakt, że przedsiębiorczość społeczna budzi coraz większe zainteresowanie wśród naukowców i działaczy społecznych (Leadbeater 1997, Gentile 2002, Steyaert i Hjorth 2006) oraz osób z sektora prywatnego (Brinckerhoff 2000, Martin 2007). Według Mair, Robinsona i Hockertsa (2006, s. 1) w minionej dekadzie «przedsiębiorczość społeczna» stała się popularna na świecie jako «nowe zjawisko» zmieniające nasz sposób myślenia o tworzeniu wartości społecznych. Również Kramer (2005) twierdzi, że w ciągu ostatnich lat termin przedsiębiorca społeczny zwrócił uwagę wielkich fundacji i prywatnych

14 16 Wstęp osób oraz szybko rozprzestrzenił się w sektorze zajmującym się działalnością typu non-profit. Kim są przedsiębiorcy społeczni? Co jest takiego niezwykłego w ich podejściu? Jak oni działają? Wydaje się, że różnią się od wszystkich innych grup tego rodzaju, tj. działaczy społecznych, menedżerów do spraw odpowiedzialności społecznej biznesu (CSR) i zawodowych innowatorów (Bornstein i Davis 2010). W jaki sposób można zdefiniować tę różnicę? Takie właśnie analityczne pytania i skłaniające do refleksji odpowiedzi legły u podstaw niniejszej książki. Najlepszym punktem wyjścia może tu być fascynująca opowieść o pewnym utalentowanym, pełnym pasji człowieku, który ponad 300 lat temu postanowił zmienić status quo, przez co wprowadził w społeczeństwie amerykańskim wyraźne i daleko idące zmiany. W czasach gdy Stany Zjednoczone składały się jeszcze z trzynastu kolonii, pewien młody mężczyzna nie mógł pogodzić się z faktem, że w Nowym Świecie bardzo trudno było dostać książki, a tylko nieliczni potrafili czytać. Wierzył, że powszechna umiejętność pisania i czytania może zjednoczyć ludzi, a tym samym stanowić znaczącą siłę napędową zmian społecznych. Gdy miał piętnaście lat i pracował w drukarni swojego brata, pisał listy do lokalnej gazety, ale nigdy ich nie publikowano ze względu na młody wiek autora. Nie zraziło go to jednak, a silna chęć komunikowania się z opinią publiczną skłoniła go do wcielenia się we wdowę w średnim wieku i do używania pseudonimu. Wtedy listy zaczęto publikować, a entuzjastyczne odpowiedzi czytelników przybrały formę ożywionych dyskusji prowadzących do wymiany idei i ich rozpowszechniania. Rozważania te wywarły rzeczywisty wpływ na społeczeństwo i potwierdziły wiarę autora listów w rolę, jaką odgrywały pisanie, czytanie, dyskutowanie i wymiana pomysłów. W końcu zdemaskowano autora listów i zmuszono do odejścia z pracy. Pozbawiony źródła utrzymania przeprowadził się do Filadelfii. Nie potrafił jednak wyzbyć się głębokiego przekonania, że komunikowanie się za pośrednictwem słowa pisanego stanowi najskuteczniejsze narzędzie wprowadzania zmian. Był zdeterminowany zrobić coś wielkiego i znaczącego, aby wcielić tę ideę w życie. Mimo zetknięcia się z rzeczywistością, w której wbrew jego nadziejom nie było zainteresowania wdrażaniem górnolotnych idei i panował intelektualny ferment, doszedł do wniosku, że najpierw musi znaleźć sposób na pokonanie analfabetyzmu, na zaszczepienie w ludziach miłości do książek i co najważniejsze na pobudzenie aktywności intelektualnej. W końcu w 1727 roku w wieku 21 lat założył klub Junto (słownik Merriam-Webster definiuje tę nazwę jako grupę osób połączonych wspólnym celem ), którego członkowie stawiali sobie za cel samodoskonalenie, służbę dobru publicznemu oraz poszukiwania intelektualne. Klubowicze kupili w Anglii książki i inne materiały do czytania stanowiące w tamtych czasach towar deficytowy. Założyciel Junto zainspirował

15 Wstęp 17 ich do utworzenia pierwszej w Ameryce bezpłatnej wypożyczalni bibliotecznej stworzona przez czytelników i na ich użytek działała ona na zasadach demokratycznych, a książki wybierano ze względu na ich ogólną użyteczność dla jej członków. Ta zupełnie nowa koncepcja zrewolucjonizowała czynność czytania i zapoczątkowała spotkania poświęcone dyskutowaniu o czytanych książkach. W ciągu kilku lat przyjęto statut wypożyczalni Library Company of Philadelphia, która do dziś jest znana jako światowej klasy biblioteka naukowa, specjalizująca się w historii i kulturze Ameryki od XVII do XIX wieku. Stojąc na czele Junto, młody człowiek (nazwijmy go przedsiębiorcą społecznym) zapoczątkował proces rozwoju intelektualnego, a w konsekwencji także jego rozkwit, co ostatecznie wywarło silny wpływ na wielu mieszkańców Filadelfii. W końcu poprzez założenie Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego, które działa prężnie do dziś, zaszczepił idee Junto na terenie pozostałych kolonii. Jak wszyscy wiemy, instytucja wypożyczalni książek również przetrwała do naszych czasów. Niezwykłym mężczyzną, o którym mowa, był ojciec założyciel, autor, wydawca, wynalazca, naukowiec, przywódca polityczny, sygnatariusz Deklaracji niepodległości, mąż stanu, filozof i być może pierwszy amerykański człowiek renesansu Benjamin Franklin. Jego zasługi dla społeczeństwa były tak znaczne i wszechstronne, że można go uznać za prawdziwy fenomen. Franklin był urodzonym innowatorem: stworzył piorunochron, nową wersję szklanej harmoniki, tak zwany piec Franklina i okulary dwuogniskowe. Przyczynił się także do ulepszenia oświetlenia na ulicach miast. Nie można zapominać, że fascynacja Franklina innowacjami silnie wiązała się z czynnikiem społecznym, sam bowiem napisał, że wyniki jego prac mają służyć poprawie życia innych. Benjamin Franklin jest też twórcą oraz inicjatorem koncepcji prawnej podaj dalej, która zakładała, że za dobry uczynek należy odpłacić, czyniąc dobro innym ludziom. Koncepcja ta pozwalała na przekazywanie pieniędzy osobom trzecim, które z kolei mogły je wykorzystać do zaspokajania pewnych potrzeb społecznych. Ponadto za pośrednictwem Junto Franklin przyczynił się do powstania ochotniczych drużyn straży pożarnej, pierwszego szpitala publicznego, komisariatów policji oraz do wybrukowania dróg. Założył także uniwersytet w Pensylwanii. Pasja społeczna i niezliczone innowacje Benjamina Franklina stanowiły istotny wkład w kapitał kulturowy ludzkości (termin ten został wprowadzony dopiero 300 lat później). Klub Junto i wypożyczalnia książek działały na kilku poziomach innowacji społecznych. Według Mumforda (2002) pierwszy poziom stanowią bezpośrednie i łączne efekty innowacji; patrząc zaś głębiej, początkowe gromadzenie książek przez klub służyło nieformalnemu ukazaniu sposobu na wzajemne wzmacnianie się przedsiębiorstw dzięki wykorzystywaniu kreatywne-

16 18 Wstęp go myślenia. Gdyby taki model działania był rozpowszechniany, mógłby generować w społeczeństwie amerykańskim innowacje społeczne i kapitał kulturowy. Choć życiorys Benjamina Franklina jest niezwykły, szczególnie ze względu na jego ogromny wkład w kulturę Stanów Zjednoczonych oraz silny wpływ, jaki wywierał na bieżącą sytuację polityczną, warto przytoczyć historie także innych przedsiębiorców społecznych. Przykładowo: laureat pokojowej Nagrody Nobla z 2006 roku Muhammad Yunus udowodnił, że w Bangladeszu, który jest jednym z najbiedniejszych krajów na świecie, innowacje społeczne mogą zmieniać życie ludzi, nawet gdy niewielu z nich (o ile ktokolwiek) marzy jeszcze o lepszej przyszłości. Muhammad Yunus i jego Bank Grameen, którego hasłem przewodnim jest bankowość dla ubogich, oferują biednym kobietom mikrokredyty w formie kredytów odnawialnych, co umożliwia zakładanie własnych małych firm. Pomysł na prowadzenie takiej działalności zrodził się w 1976 roku i uruchomił proces masowego powstawania podobnych przedsiębiorstw na terenach rolniczych całego świata, zmieniając tym samym życie milionów ludzi i upowszechniając system mikrofinansów, a w rezultacie pomagając najbiedniejszym. Można by wymieniać wiele takich przełomowych innowacji społecznych, przy czym za niemal każdą z nich stoi zazwyczaj jakiś wizjoner, którego pasja, zaangażowanie, nowatorskie myślenie i przedsiębiorczość pozwalają na opracowanie i rozpowszechnienie sposobów na rozwiązywanie problemów społecznych z pozoru niemożliwych do pokonania (Bornstein 2004). Działania takich wizjonerów często wywołują efekt domina, co odróżnia ich od innych doskonałych liderów oraz innowatorów, w tym działaczy społecznych, biznesmenów i zawodowych innowatorów. Podstawowym wyzwaniem niniejszej książki jest uchwycenie właśnie tej różnicy. Popularność przedsiębiorczości społecznej wynika między innymi z tego, że jest coś interesującego i przyciągającego w samych przedsiębiorcach, a także w opowieściach o kierujących nimi przesłankach i o działalności tych osób. Przecież ci niezwykli ludzie mają genialne pomysły i z powodzeniem, wbrew wszelkim przeciwnościom, kreują nowe rozwiązania podnoszące jakość życia innych (Martin i Osberg 2007). Fascynacja opowieściami o przedsiębiorcach społecznych znajdujących rozwiązania z pozoru niedających się usunąć problemów jest zupełnie naturalna. Prawdopodobnie nie ma lepszego sposobu na opisanie praktycznych aspektów tego zjawiska niż prześledzenie konkretnych etapów postępowania tych ludzi sposobu myślenia, podejmowanych prób, wyciągania wniosków z porażek, znajdowania nowych rozwiązań i rozpowszechniania tych, które się sprawdziły i które wymagają często pokonywania przeszkód, takich jak sztywność istniejących struktur społecznych. Nicholls i Cho (2008) wskazują, że w literaturze poświęconej przedsiębiorczości społecznej autorzy skupiają się głównie na

17 Wstęp 19 konkretnych przykładach innowacyjnych działań, często odnosząc się do życiorysów bohaterskich przedsiębiorców społecznych. Prawdopodobnie właśnie tego powinniśmy oczekiwać ze względu na bardzo dużą różnorodność takich opowieści. Można je pogrupować według: 1) zagadnienia (m.in. sprawy kobiet, odnawialne źródła energii, ochrona środowiska, działalność na rzecz pokoju, rozwój obszarów wiejskich, zwalczanie handlu ludźmi, edukacja), 2) lokalizacji (np. ochrona zagrożonej kultury ludności zamieszkującej wysokie partie Himalajów, rozwój obszarów wiejskich w krajach postkomunistycznych, stwarzanie możliwości kształcenia dla dziewcząt w plemionach koczowniczych Masajów w Tanzanii, udostępnianie nowoczesnych technologii dzieciom wychowującym się w brazylijskich dzielnicach nędzy (favelas), ochrona lasów deszczowych w Kolumbii Brytyjskiej, zwalczanie handlu dziećmi w Azji), 3) statusu przedsiębiorcy społecznego i jego korzeni kulturowych (wykształcenie lub jego brak, stabilność finansowa lub skrajna nędza, pełna sprawność lub niepełnosprawność fizyczna, wiek i płeć). Opowieści te różnią się także pod względem dostępności środków i metod wykorzystywanych w konkretnych okolicznościach. Wielość tych elementów zarówno zwiększa nasze szanse na powodzenie przedsięwzięcia, którego się podejmujemy, jak i je zmniejsza. Wśród zalet tej różnorodności należy wymienić to, że opisywane sytuacje są fascynujące i barwne oraz często ocierają się o magię, ujawniając, w jaki sposób wyjątkowe jednostki znajdują genialne rozwiązania, będąc w pozornie beznadziejnej sytuacji i zaczynając od zera. Najpierw osoby te tworzą coś z niczego, a następnie to coś stopniowo rewolucjonizuje całą daną dziedzinę. Wadą jednak jest to, że zdystansowanie się od tych niezwykłych sytuacji i przyjęcie neutralnej postawy podczas ich analizowania może się okazać bardzo trudne. Wyzwanie to stanowiło kolejny argument przemawiający za napisaniem niniejszej książki. Podjęliśmy w niej próbę opracowania solidnych podstaw teoretycznych, zidentyfikowania kluczowych czynników decydujących o trwałości i nieodwracalności zmian, określenia specyficznych cech osobowości ułatwiających tego typu działania, uchwycenia dynamiki zmian społecznych inicjowanych przez przedsiębiorców społecznych i wreszcie opracowania planu działania dla tych, którzy chcieliby się zająć przedsiębiorczością społeczną. Uznaliśmy, że najlepszym wyjściem będzie omówienie pojęć i zilustrowanie ich przykładami, czyli połączenie teorii z praktyką, co zadecydowało o wyborze tytułu książki. Pomysł jej powstania zrodził się, gdy doszliśmy do wniosku, że udało nam się ustalić pewne niezmienne zasady rządzące tą zróżnicowaną i złożoną dziedziną. Odkrycie takich zasad wspólnych dla wszystkich przedsiębiorców społecznych było w znacznym stopniu możliwe dzięki połączeniu naszych praktycznych doświadczeń i wiedzy teoretycznej.

18 20 Wstęp Warto wspomnieć, że wszystkie przykłady opisane w niniejszej książce opierają się na indywidualnych wywiadach pogłębionych, które mają na celu ocenę kandydatów na członków organizacji Ashoka. Wywiady te przeprowadzał jeden z autorów Ryszard Praszkier (ich opis znajduje się w rozdziale 3). Przykłady zamieszczone w książce wybieraliśmy głównie spośród wspomnianych wywiadów, dlatego mamy przyjemność zaprezentować przedsiębiorców społecznych z Afryki, Ameryki, Azji i Europy. Niestety nie pozwoliły one na uwzględnienie równie chwalebnych osiągnięć innych wybitnych przedsiębiorców społecznych. Dla kogo przeznaczona jest ta książka? Pierwszym celem, jaki nam przyświecał, było zapełnienie luki istniejącej na rynku poprzez stworzenie opracowania dla słuchaczy studiów magisterskich i doktoranckich oraz słuchaczy ostatniego roku studiów licencjackich szczególnie zainteresowanych przedsiębiorczością społeczną oraz teorią i praktyką zmian społecznych. Jako podręcznik akademicki pozycja ta jest przeznaczona również dla socjologów, osób prowadzących badania z zakresu psychologii, socjologii oraz nauk społecznych i politycznych, a także dla studentów i specjalistów w dziedzinie zarządzania, biznesu i administracji publicznej. Ponadto niniejsza książka może być wykorzystywana jako podstawowy materiał na zajęciach z przedsiębiorczości społecznej i zmian społecznych, które znajdują się w programie studiów MBA oraz w ofercie uniwersyteckich kierunków zarządzania. Liczne inspiracje z przytaczanych przykładów i analiz zmian społecznych można wykorzystywać zarówno w sektorze pomocy społecznej, jak i w biznesie, przy czym obie te dziedziny stanowią potencjalny grunt dla wprowadzania zmian. W drugim przypadku chodzi o biznes, który charakteryzuje się świadomością społeczną podręcznik ten można traktować jako podstawowy materiał szkoleniowy z zakresu społecznej odpowiedzialności biznesu. Z kolei sektor społeczny będzie korzystał z użytecznych informacji na temat metodologii wprowadzania zmian społecznych. W niniejszej książce autorzy omawiają klasyczne definicje przedsiębiorczości społecznej, pięć najważniejszych wymiarów składających się na syndromatyczną koncepcję tego zjawiska, a następnie streszczenie różnych akademickich i teoretycznych podejść do zmian społecznych, w tym socjologicznych, psychologicznych, mających źródła w filozofii greckiej, w teorii złożoności, teorii sieci społecznych i teorii kapitału społecznego. W dalszej części opisane są wyniki badań, które stanowią potwierdzenie faktu, że przedsiębiorcy społeczni ułatwiają wprowadzanie trwałych oddolnych zmian społecznych, co zachęca nas do zadawania pytań dotyczących tego, w jaki sposób działają, jakie cechy

19 Wstęp 21 osobowości są do tego niezbędne oraz z jakim modelem przywództwa mamy do czynienia. Następnie przedstawiamy nowy dynamiczny opis przedsiębiorczości społecznej uzupełniony rozważaniami na temat sposobu, w jaki zjawisko to wyglądało w przeszłości i jakie są przewidywania co do jego przyszłości. Na koniec w kilku załącznikach omówione zostają także aspekty praktyczne (jak zapowiada tytuł książki). W Części I czytelnicy zapoznają się ze zjawiskiem przedsiębiorczości społecznej opisanym na podstawie dwóch przypadków, które pozwalają się zorientować, jak wygląda rzeczywistość przedsiębiorcy społecznego. W rozdziale 1 znajdują się definicje przedsiębiorczości społecznej, w rozdziale 2 jej kluczowe wymiary, a w rozdziale 3 rozważania na temat praktycznych aspektów identyfikowania przedsiębiorców społecznych i odróżniania ich od innych działaczy społecznych. Część II zawiera opis dynamiki zmian społecznych. W rozdziale 4 znajduje się przegląd teorii dotyczących zmian społecznych, a w rozdziale 5 opis teorii złożoności i teorii układów dynamicznych w odniesieniu do takich zmian. Rozdział 6 jest poświęcony teorii wyłaniania społecznego (emergencji). Tematem Części III jest kapitał społeczny budowany przez przedsiębiorców społecznych. W rozdziale 7 i 8 znajduje się bardziej szczegółowy opis pojęć kapitału społecznego i sieci społecznych, a w rozdziale 9 analiza cech osobowości, które wspierają proces tworzenia przedmiotowego kapitału. W Części IV analizowany jest wyjątkowy model przywództwa wykorzystywany przez przedsiębiorców społecznych. W rozdziale 10 z prezentacji teorii układów dynamicznych wyłania się nowy opis przedsiębiorczości społecznej; w ten sposób wprowadzamy nowy model przywództwa, który zaczyna się właśnie kształtować (rozdział 11). Czytelnik będzie mógł zapoznać się z praktycznymi aspektami tego modelu w rozdziale 12 przedstawiającym innowacyjne metody stosowane przez przedsiębiorców społecznych przy rozwiązywaniu trudnych i uporczywych problemów społecznych oraz sytuacji konfliktowych. W Epilogu przedstawione zostaną przykłady przedsiębiorczości społecznej z przeszłości oraz pewne rozważania na temat trendów, które mogą się pojawić w tej dziedzinie w przyszłości. Książkę kończy podsumowanie zawartych w niej tez. Zalecenia wyjaśniające, jak zostać przedsiębiorcą społecznym, wymieniamy w załączniku 1, w załączniku 2 i 3 zaś przedstawiamy opis praktycznego zastosowania kryteriów przedsiębiorczości społecznej.

20

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA TEORIA I PRAKTYKA RYSZARD PRASZKIER ANDRZEJ NOWAK Zamów książkę w księgarni internetowej wydanie II Warszawa 2015 Tytuł oryginału Social Entrepreneurship: Theory and Practice

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU Szkoły z mocą zmieniania świata, nowy program mający na celu identyfikowanie, łączenie oraz wspieranie zespołów szkół, szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich w Polsce, które pomagają dzieciom stawać

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ANKIETY

KWESTIONARIUSZ ANKIETY KWESTIONARIUSZ ANKIETY Płeć: Kobieta Mężczyzna Wiek: 18-25 lat 26-30 lat 31-35 lat 36-40 lat 41-50 lat powyżej 50 lat Okres prowadzenia przedsiębiorstwa: do 1 roku 1-3 lata 3-10 lat 10-20 lat powyżej 20

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją dr Violetta Florkiewicz Strategia Europa 2020 Jest to unijna strategia wzrostu do 2020 roku. Jej celem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który

Bardziej szczegółowo

Janusz A. Marszalec Jak zostać przedsiębiorcą Zbuduj własną firmę i odnieś sukces!

Janusz A. Marszalec Jak zostać przedsiębiorcą Zbuduj własną firmę i odnieś sukces! Janusz A. Marszalec Jak zostać przedsiębiorcą Zbuduj własną firmę i odnieś sukces! Obecnym i przyszłym przedsiębiorcom, którzy codziennie walczą o lepszy byt dla siebie i rodziny, i o lepszy świat. W książce

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Idea programu W programie Wolontariat studencki grupy liczące od dwóch do pięciu studentów wolontariuszy prowadzą zajęcia edukacyjne

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR British American Tobacco Polska Biznes, Nauka i CSR Akademia Augustowska British American Tobacco Polska Firma obecna w Polsce od 1991 roku a od 1997 pod nazwą British American Tobacco Polska W 2008 roku

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ROZMOWY KWALIFIKACYJNEJ

KWESTIONARIUSZ ROZMOWY KWALIFIKACYJNEJ Strona1 Kwestionariusza Rozmowy Rekrutacyjnej KWESTIONARIUSZ ROZMOWY KWALIFIKACYJNEJ Imię i nazwisko Beneficjenta Ostatecznego Numer Identyfikacyjny Deklaracji Data i godzina spotkania Planowana kwota

Bardziej szczegółowo

Konkurs Dobrych Praktyk Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie. Zaproszenie do składania wniosków

Konkurs Dobrych Praktyk Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie. Zaproszenie do składania wniosków Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla ciebie. Dobre dla firmy. Bezpieczni na starcie, zdrowi na mecie Promowanie zrównoważonego życia zawodowego #EUhealthyworkplaces www.healthy-workplaces.eu

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim UDA-POKL.03.05.00-00-219/12-00 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla :

Kwestionariusz dla : Wsparcie Przedsiębiorczości Społecznej w Europie Kwestionariusz dla : osób prowadzących przedsiębiorstwa społeczne ekspertów/trenerów z obszaru ekonomii społecznej, przedsiębiorczości i zarządzania osób

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 1157/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 8 października 2015 roku

Uchwała Nr 1157/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 8 października 2015 roku Uchwała Nr 1157/2015 z dnia 8 października 2015 roku w sprawie: zmian do projektu Programu współpracy Samorządu Województwa Wielkopolskiego z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

rola kół naukowych w badaniach i procesie dydaktycznym

rola kół naukowych w badaniach i procesie dydaktycznym Drugiego dnia Ogólnopolskiej Konferencji Kół Naukowych tj. 22 października 2004 roku, przeprowadzono panel dyskusyjny, którego tematem była rola kół naukowych w badaniach i procesie dydaktycznym. Prowadzącym

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 SEKTOR EKONOMII SPOŁECZNEJ W MAŁOPOLSCE 1. Małopolska jest uznawana za lidera ekonomii społecznej:

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie. podnoszenia konkurencyjności sektora MSP

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie. podnoszenia konkurencyjności sektora MSP Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie podnoszenia konkurencyjności sektora MSP Dr Ewa Stawicka Mgr Marcin Ratajczak Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wydział Nauk Ekonomicznych Cel

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie!

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! Witaj w AKADEMII PRZYSZŁOŚCI Cieszę się, że aplikujesz, by zostać wolontariuszem AKADEMII PRZYSZŁOŚCI. Misją AKADEMII jest inspirowanie do wzrastania, by każdy wygrywał

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (CSR) perspektywa małego i średniego biznesu

Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (CSR) perspektywa małego i średniego biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (CSR) perspektywa małego i średniego biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu perspektywa małego i średniego biznesu Czy to tylko kwestia pieniędzy? Jak jest rozumiany

Bardziej szczegółowo

RAPORT. Polskie firmy nie chcą iść na rękę klientom. Plany polskich przedsiębiorstw dotyczących przejścia na faktury elektroniczne

RAPORT. Polskie firmy nie chcą iść na rękę klientom. Plany polskich przedsiębiorstw dotyczących przejścia na faktury elektroniczne Polskie firmy nie chcą iść na rękę klientom RAPORT Plany polskich przedsiębiorstw dotyczących przejścia na faktury elektroniczne Zespół mailpro.pl MailPro Sp. z o.o. S t r o n a 1 Wstęp Od początku 2011

Bardziej szczegółowo

Raport o wolontariacie w Polsce

Raport o wolontariacie w Polsce Raport o wolontariacie w Polsce 1. Współpraca wolontariat - uniwersytety 1.1 Wolontariat w Polsce Powszechnie uznawana definicja wolontariatu w Polsce to nieodpłatna działalność na rzecz innych osób, nie

Bardziej szczegółowo

1. WOLONTARIAT PRACOWNICZY. Czym jest i co nam daje?

1. WOLONTARIAT PRACOWNICZY. Czym jest i co nam daje? 1. WOLONTARIAT PRACOWNICZY Czym jest i co nam daje? ĆWICZENIE: KIM JEST WOLONTARIUSZ? Kto? Gdzie? Kiedy? ĆWICZENIE: KIM NIE JEST WOLONTARIUSZ? Kto? Gdzie? Kiedy? WOLONTARIAT (ŁAC. VOLUNTARIUS - DOBROWOLNY)

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości 1 Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości (API) są odpowiedzią na potrzeby rynku dotyczące prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności?

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? CO TO TAKIEGO PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO? Najprościej rzecz ujmując, to przestrzeń współpracy uczestników programu Lokalne

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Dr Marek Szarucki Katedra Analiz Strategicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Marek Angowski Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Definicje ZZL Zarządzanie zasobami ludzkimi jest to skoordynowany zbiór działań związanych z ludźmi, prowadzący do osiągania założonych celów organizacji

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Jak uczyć się od innych? Międzyszkolne sieci współpracy i samokształcenia

Jak uczyć się od innych? Międzyszkolne sieci współpracy i samokształcenia Jak uczyć się od innych? Międzyszkolne sieci współpracy i samokształcenia Warszawa, 1 lipca 2015 Jak wykorzystać TIK do tworzenia kapitału społecznego? Kapitał społeczny to zdolność do kooperacji i tworzenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Wirtualna wizyta w klasie

Wirtualna wizyta w klasie Wirtualna wizyta w klasie Ironią jest, że istotą istnienia szkół jest nauczanie i uczenie się, a jednak szkoły wciąż nie potrafią uczyć się jedne od drugich. Jeżeli kiedykolwiek odkryją jak to robić, będą

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego NOWOCZESNY UNIWERSYTET - kompleksowy program wsparcia dla doktorantów i kadry dydaktycznej Uniwersytetu Warszawskiego Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego Mały Dziedziniec Kampusu Centralnego,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom i Osobom Dorosłym z Zespołem Aspergera oraz Zaburzeniami Pokrewnymi "As"

Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom i Osobom Dorosłym z Zespołem Aspergera oraz Zaburzeniami Pokrewnymi As Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom i Osobom Dorosłym z Zespołem Aspergera oraz Zaburzeniami Pokrewnymi "As" 1.Kilka słów tytułem wstępu o stowarzyszeniu, dla osób zupełnie niezorientowanych w temacie. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA

PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA VAL Gee JEFF Gee PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA Ćwiczenia, formularze, wskazówki dla prowadzącego Zestaw z CD WARSZAWA 2011 Spis treści Zestawienie sesji szkoleniowych według celu szkolenia...............

Bardziej szczegółowo

WYBÓR ZAWODOWY GIMNAZJALISTY. wyboru szkoły i zawodu?

WYBÓR ZAWODOWY GIMNAZJALISTY. wyboru szkoły i zawodu? WYBÓR ZAWODOWY GIMNAZJALISTY Jak przygotować dziecko do właściwego Jak przygotować dziecko do właściwego wyboru szkoły i zawodu? RYNEK PRACY XXI WIEKU Wymagania rynku pracy: Kształtowanie u uczniów umiejętności

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Odpowiedzialność i zobowiązania względem klientów

Rozdział 1. Odpowiedzialność i zobowiązania względem klientów Kodeks Etyczny LG W LG wierzymy i wyznajemy dwie główne zasady, dotyczące strategii firmy: Tworzenie wartości dla klientów oraz Zarządzanie oparte na poszanowaniu godności człowieka. Zgodnie z tymi zasadami

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność 1 RAPORT Z BADANIA Badanie potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji wychowawczych wśród studentów kierunków nauczycielskich Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność http://fundacja-rea.org/ Fundacja REA

Bardziej szczegółowo

CENTRUM KSZTAŁCENIA I PROMOCJI KADR LIDER SP. Z O.O. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa.

CENTRUM KSZTAŁCENIA I PROMOCJI KADR LIDER SP. Z O.O. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa. Jest to obowiązek wyboru przez kierownictwo takich wyborów i działań które przyczyniają się zarówno do dbałości o interes własny (pomnażania zysku przedsiębiorstwa), jak i do ochrony i pomnażania dobrobytu

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. I. Przedsiębiorczość - istota, ewolucja pojęcia

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. I. Przedsiębiorczość - istota, ewolucja pojęcia Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji I. Przedsiębiorczość - istota, ewolucja pojęcia Poziom innowacyjności Duże korporacje Ewolucja poglądów na temat istoty i roli przedsiębiorczości I. Wizja Schumpetera

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015

KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015 KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015 Nie zadawajcie dzieciom gwałtu nauczania, tylko niech się bawią. Dziecko

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

Milena Rokiczan Centrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego

Milena Rokiczan Centrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Współpraca Biznes NGO: stan wiedzy, dotychczasowe doświadczenia, postawy i oczekiwania Milena Rokiczan Centrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Plan prezentacji Plan prezentacji O czym będzie mowa? 1. Informacje

Bardziej szczegółowo

Anioły Biznesu Finanse na start. V Pomorskie Forum Przedsiębiorczości 13-14 maja 2010 roku Gdynia

Anioły Biznesu Finanse na start. V Pomorskie Forum Przedsiębiorczości 13-14 maja 2010 roku Gdynia Anioły Biznesu Finanse na start V Pomorskie Forum Przedsiębiorczości 13-14 maja 2010 roku Gdynia Anioł biznesu kto to jest? AniołBiznesu to osoba prywatna wspierająca firmy będące na wczesnych etapach

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Dzień przedsiębiorczości

Dzień przedsiębiorczości Program edukacyjny Dzień przedsiębiorczości XI edycja 2 kwietnia 2014 r. O Fundacji Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości to pozarządowa organizacja pożytku publicznego, której celem jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Wolontariat Krok do kariery

Wolontariat Krok do kariery Wolontariat Krok do kariery Karol Krzyczkowski koordynator projektów Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu w Warszawie Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu Nasza misja Promocja i rozwój wolontariatu w Polsce

Bardziej szczegółowo

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Warszawa, listopad 2012 O badaniu i o prezentacji Najważniejsze informacje zebrane w badaniach: ilościowym i jakościowym (lipiec-wrzesień

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy

Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy Pakiet Promocyjny dedykowanych kursów e-learningowych dla polskich piłkarzy PARTNER O WSZiC WSZiC to uczelnia, której przewodnią ideą jest hasło Profesjonalizm w sporcie. Poprzez nasze działania staramy

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

MARZYCIELE I RZEMIEŚLNICY DOM INNOWACJI SPOŁECZNYCH. październik 2014 - czerwiec 2015

MARZYCIELE I RZEMIEŚLNICY DOM INNOWACJI SPOŁECZNYCH. październik 2014 - czerwiec 2015 październik 2014 - czerwiec 2015 Grzegorz Lewandowski PRZESTRZEŃ FIZYCZNA I INTELEKTUALNA IDEA - wspieramy nowatorskie działania na rzecz społecznej zmiany - wypracowujemy i testujemy rozwiązania związane

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie energetyczne

Spółdzielnie energetyczne Spółdzielnie energetyczne Spółdzielnie energetyczne krok w stronę zielonej demokracji [dropcap] [/dropcap]niemiecka transformacja energetyczna oznacza nie tylko zmiany technologiczne i gospodarcze. Przemianie

Bardziej szczegółowo

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Proces budowania strategii Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Strategia nie jest badaniem obecnej sytuacji, ale ćwiczeniem polegającym na wyobrażaniu

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Realizacja działań związanych z przystąpieniem do programu SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE

Realizacja działań związanych z przystąpieniem do programu SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE Realizacja działań związanych z przystąpieniem do programu SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE Zdrowie człowieka jest wartością, zasobem i środkiem do codziennego życia. Dzięki niemu możemy realizować swoje marzenia,

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNIE ODPOWIEDZIALNY RZEMIEŚLNIK

SPOŁECZNIE ODPOWIEDZIALNY RZEMIEŚLNIK Strona1 Patronat honorowy FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W KONKURSIE SPOŁECZNIE ODPOWIEDZIALNY RZEMIEŚLNIK Szanowni Państwo, zapraszamy Państwa do udziału w Konkursie Społecznie Odpowiedzialny Rzemieślnik.

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie. firmy, tworzone przez indywidualnych przedsiębiorców.

W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie. firmy, tworzone przez indywidualnych przedsiębiorców. PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Jak założyć i prowadzić własną firmę? Autor: red. Hanna Godlewska-Majkowska, Wstęp W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie firmy, tworzone przez indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Program Mentoringu EuropeanPWN-Warsaw

Program Mentoringu EuropeanPWN-Warsaw Program Mentoringu EuropeanPWN-Warsaw 1. Cel i opis programu mentoringowego Mentoring to partnerska relacja między mentorem a uczniem, zorientowana na odkrywanie i rozwijanie potencjału ucznia. Opiera

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo