SENS YCIA Z BUDDYJSKIEJ PERSPEKTYWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SENS YCIA Z BUDDYJSKIEJ PERSPEKTYWY"

Transkrypt

1 SENS YCIA Z BUDDYJSKIEJ PERSPEKTYWY

2 Jego Œwi¹tobliwoœæ XIV Dalaj Lama Tenzin Gjatso SENS YCIA Z BUDDYJSKIEJ PERSPEKTYWY T³umaczenie: Marek Macko Andrzej Wojtasik Wydawnictwo A Kraków 2007

3 Tytu³ orygina³u angielskiego: THE MEANING OF LIFE FROM A BUDDHIST PERSPECTIVE Copyright 1992 Tenzin Gyatso, The Fourteenth Dalai Lama and Jeffrey Hopkins First published by Wisdom Publication, USA. Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo A Wydanie II, poprawione, Kraków 2007 Na ok³adce: Tybetañskie Ko³o ycia klasztor Thikse, Ladakh (fot. Marek Kalmus) Redaktor serii: Cezary WoŸniak T³umaczenie: Marek Macko Andrzej Wojtasik Opracowanie typograficzne: Dariusz Szlajnda ISBN Wydawnictwo A ul. Koœciuszki 58/4, Kraków tel./fax: Ksiêgarnia internetowa: SPIS TREŒCI Przedmowa Wstêp Rozdzia³ I. Buddyjski œwiatopogl¹d Postêpowanie i pogl¹d Rozdzia³ II. ycie wprawiane w ruch przez niewiedzê Pytania i odpowiedzi Warunki cierpienia Niewiedza jako korzeñ cierpienia Wspó³zale ne powstawanie w kontekœcie przypisania zjawiskom odrêbnego bytu Analityczna niemo noœæ odnalezienia istoty zjawisk Rozdzia³ III. Poziomy rozwoju na Œcie ce Pytania i odpowiedzi Œcie ka Poziomy praktyki Buddyzm na Zachodzie

4 Rozdzia³ IV. Wartoœæ altruizmu Pytania i odpowiedzi Altruistyczna postawa bodhisattwy Szeœæ doskona³oœci Rozdzia³ V. M¹droœæ i wspó³czucie po³¹czone Pytania i odpowiedzi Tantra Najwy sza Joga Tantra Tantryczne bóstwa Pogl¹d w czterech szko³ach buddyzmu tybetañskiego Osi¹ganie stanu najwy szej altruistycznej skutecznoœci Glosariusz Indeks PRZEDMOWA Fundacja Richarda Gere a pragnie wyraziæ sw¹ radoœæ, e mo e sfinansowaæ wydanie przez Wisdom Publications ksi¹ ki zawieraj¹cej nauki Jego Œwi¹tobliwoœci Dalaj Lamy, zatytu³owanej Sens ycia z buddyjskiej perspektywy. Dalaj Lamê, laureata Pokojowej Nagrody Nobla, powszechnie uwa a siê za jedn¹ z wielkich osobowoœci duchowych dwudziestego stulecia. Jest on kontynuatorem nieprzerwanej linii przekazu, siêgaj¹cej Buddy Œakjamuniego. Czterdziestoletnia dzia³alnoœæ tego nauczyciela duchowego i przywódcy politycznego jest czymœ wyj¹tkowym w naszych czasach. Dalaj Lama to wybitny uczony, którego s³owa i doœwiadczenie wykraczaj¹ daleko poza wiedzê akademick¹. Jego nauki, sprawdzone w wielu próbach, s¹ zakorzenione w yciu, które poœwiêci³ obronie pokoju, praw cz³owieka oraz pe³nej przemianie ludzkiego umys³u i serca. Osi¹gn¹æ to móg³ jedynie dziêki swej nieustraszonej, niez³omnej postawie niestosowania przemocy. Przewodzi jej zarówno transcendentna m¹droœæ, jak i niezachwiany uniwersalny altruizm. Sam Dalaj Lama czêsto powtarza: Moj¹ religi¹ jest dobroæ. Od czasu chiñskiej inwazji na niezale ny Tybet w 1950 roku i swej dramatycznej ucieczki do Indii w dziewiêæ lat póÿniej Jego Œwi¹tobliwoœæ niestrudzenie stara siê uwolniæ swój naród od systematycznego ludobójstwa, które doprowadzi³o do œmierci Tybetañczyków (jedna pi¹ta populacji Tybetu przed 7

5 inwazj¹). Nies³abn¹ce wspó³czucie i cierpliwoœæ, jakie okazuje agresorom etc., zaczynaj¹ przynosiæ rezultaty: pojawi³a siê szansa przywrócenia niezale noœci Tybetu. Zdolnoœæ trzymania siê buddyjskich zasad w krañcowo niesprzyjaj¹cych okolicznoœciach, ich ucieleœniania i upowszechniania, jest oznak¹ prawdziwego bodhisattwy. Ksi¹ ka ta stanowi dla nas wspania³¹ okazjê do spotkania z takim w³aœnie cz³owiekiem i jego naukami. Czytelnik wyniesie wielk¹ korzyœæ z ich kontemplowania i medytacji nad nimi. Fundacja Richarda Gere a jest dumna ze swych zwi¹zków z Jego Œwi¹tobliwoœci¹ oraz jego przes³aniem powszechnej odpowiedzialnoœci i pokoju oraz cieszy siê wspieraj¹c wydawnictwo Wisdom Publications w jego wysi³kach krzewienia owych idea³ów. Niech ta ksi¹ ka niesie szczêœcie i przyczynia siê do przysz³ego szczêœcia wszystkich istot. Richard Gere Nowy Jork WSTÊP Dlaczego znajdujemy siê w takich, a nie innych sytuacjach? Dok¹d zmierzamy? Jak powinniœmy yæ? Czy nasze ycie ma jakiœ sens? Wiosn¹ 1984 roku Jego Œwi¹tobliwoœæ Dalaj Lama, póÿniejszy laureat Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1989, omawia³ te zagadnienia z buddyjskiej perspektywy podczas trzydniowego cyklu wyk³adów w Camden Hall w Londynie. W ci¹gu trzech dni, podczas piêciu sesji, przedstawi³ podstawy œwiatopogl¹du buddyjskiego: jak buddyzm postrzega sytuacjê istot w œwiecie i w jaki sposób ludzie mog¹ sprawiæ, aby ich ycie nabra³o sensu. Wyk³ady te dotycz¹ zagadnienia sensu ycia, wskazuj¹c na przyczyny sytuacji, w jakiej siê znajdujemy, i na altruistyczny cel, ku któremu mo na zwróciæ ycie. Skierowane g³ównie do buddystów, rozjaœniaj¹ obraz wewnêtrznej kosmologii naszej psychiki, który wywar³ wielki wp³yw w ca³ej Azji. Z ywego opisu sposobu, w jaki chwyta nas bezsensowny wir cierpienia, wy³ania siê sens tego, jak buddyœci okreœlaj¹ swe miejsce we wszechœwiecie. Poruszaj¹cy opis etapów wpadania w matniê jest wezwaniem do dzia- ³ania, wskazuje bowiem, jak poprzez odwrócenie tego procesu mo na zmieniæ wiêzienie egoizmu w Ÿród³o szczêœcia i pomocy dla innych. Odpowiedzi Dalaj Lamy na niezliczone pytania, które s³uchacze zadawali mu pocz¹wszy od drugiego wyk³adu pokazuje, jak 9

6 proces ten przebiega u samych podstaw codziennego ycia. Jego Œwi¹tobliwoœæ objaœnia szczegó³owo kwestie techniczne podnoszone w trakcie wyk³adów i rozpatruje wiele problemów, z jakimi spotykamy siê w yciu: jak radziæ sobie z agresj¹ wewnêtrzn¹ i zewnêtrzn¹; jak pogodziæ osobist¹ odpowiedzialnoœæ z doktryn¹ braku jaÿni; jak uporaæ siê z utrat¹ wiary w guru czy lamê; jak zachowaæ siê w obliczu œmiertelnej choroby; jak pomóc umieraj¹cemu; jak pogodziæ mi³oœæ do rodziny z mi³oœci¹ do wszystkich istot; jak zintegrowaæ praktykê z codziennym yciem. Dalaj Lama omawia te i inne zagadnienia i problemy z krzepi¹c¹ otwartoœci¹. Tematem stanowi¹cym podstawê wszystkich piêciu wyk³adów, na którym szczególnie skupia siê wyk³ad ostatni, jest podstawowy wrodzony umys³ czystego œwiat³a. Dalaj Lama opisuje zaciemnienie owego w swej istocie czystego i najg³êbszego umys³u oraz jego przejawienie siê w m¹droœci urzeczywistniaj¹cej pust¹ naturê zjawisk dziêki zastosowaniu technik tantrycznych. W istocie, umys³ czystego œwiat³a promieniuje ca³y czas, kiedy Jego Œwi¹tobliwoœæ przedstawia ów pe³en udrêki proces cyklicznej egzystencji, w którym nieznajomoœæ podstawowej natury zjawisk doprowadza istoty do dzia³añ pozostawiaj¹cych w umyœle dyspozycje owocuj¹ce jeszcze wiêkszym cierpieniem. Umys³ czystego œwiat³a stanowi t³o, na którym proces ten mo na przedstawiæ szczegó³owo. Inteligencja, m¹droœæ i dobroæ Dalaj Lamy przenikaj¹ jego wyk³ady. Poprzez swój nacisk na pokojowe rozwi¹zywanie problemów osobistych, rodzinnych, narodowych i miêdzynarodowych wyra a on powœci¹gliwoœæ wobec idei czynienia celem ycia pos³uszeñstwa wobec konkretnego systemu przekonañ. Jego Œwi¹tobliwoœæ jasno wskazuje, i teoretycznych systemów nale y u ywaæ tak, aby to one s³u y³y istotom, a nie odwrotnie. Wzywa swoich s³uchaczy, by wykorzystywali ideologiê dla poprawy obecnej sytuacji. By³em t³umaczem tych wyk³adów i dla potrzeb niniejszej ksi¹ ki dokona³em ponownego ich przek³adu, a eby uchwyciæ szczegó³y i niuanse, które w t³umaczeniu na ywo czêsto gin¹. Chcia³bym podziêkowaæ geszemu Jesziemu Thabkhe z Centralnego Instytutu Wy szych Studiów Tybetañskich w Sarnath w Indiach i Joshui Cutlerowi z Oœrodka Nauk Buddyzmu Tybetañskiego w Waszyngtonie (New Jersey) za pomoc przy strofach cytowanych podczas pierwszego wyk³adu. Chcia³bym tak e wyraziæ sw¹ wdziêcznoœæ wobec Stevena Weinbergera i Davida Needa za przeczytanie ca³ego manuskryptu i wysuniêcie wielu pomocnych sugestii. Jeffrey Hopkins University of Virginia 10

7 Rozdzia³ pierwszy BUDDYJSKI ŒWIATOPOGL D Wtorek rano Tybetañskie Ko³o ycia Na pocz¹tku tym spoœród s³uchaczy, którzy s¹ praktykuj¹cymi buddystami, chcia³bym wspomnieæ o motywacji do s³uchania wyk³adów na temat religii. Motywacja jest bardzo istotna. Powodem, dla którego omawiamy podejmowane tu zagadnienia, z pewnoœci¹ nie s¹ pieni¹dze, s³awa ani jakikolwiek inny aspekt zwi¹zany z utrzymaniem siê podczas tego ycia te mo e zapewniæ wiele innych dzia³añ. G³ównym powodem, dla którego przybyliœmy do Camden Hall, jest nasze zainteresowanie kwestiami siêgaj¹cymi du o dalej. Faktem jest, e ka dy z nas pragnie szczêœcia, nie chce zaœ cierpieæ; jest to kwestia bezsporna. Nie ma jednak zgody co do tego, jak osi¹gn¹æ szczêœcie i jak pokonywaæ problemy. Jest wiele rodzajów szczêœcia i wiele dróg ich osi¹gania, jak równie bardzo wiele jest cierpieñ i metod ich przezwyciê ania. Jednak e naszym celem jako buddystów nie jest osi¹gniêcie jedynie chwilowej ulgi i tymczasowych korzyœci, lecz d³ugotrwa³e rezultaty. Buddystów obchodzi nie tylko to ycie, ale równie ycie, które nast¹pi po nim, i ka de kolejne. Liczymy nie tygodnie, miesi¹ce czy nawet lata, ale ywoty i eony. 13

8 Pieni¹dze maj¹ swoje zastosowania, s¹ one jednak ograniczone. Poœród potêg tego œwiata bez w¹tpienia istniej¹ dobre rzeczy lecz one równie maj¹ swoje ograniczenia. Tymczasem z buddyjskiego punktu widzenia, rozwój umys³u bêdzie postêpowa³ z ywota na ywot, poniewa natura umys³u jest taka, e jeœli pewne jego cechy rozwijaj¹ siê na solidnej, zdrowej podstawie, to nie tylko pozostan¹ w nim na zawsze, ale mog¹ równie nieustannie wzrastaæ. W istocie, w³aœciwie rozwiniête pozytywne cechy umys³u bêd¹ wzrastaæ nieskoñczenie. Praktyka duchowa przynosi zatem zarówno d³ugotrwa³e szczêœcie, jak i wzrost wewnêtrznej mocy z ka dym dniem. A zatem, skoncentrujcie swój umys³ na omawianych tematach, s³uchajcie z czyst¹ motywacj¹ i nie zasypiajcie! Z mojej strony g³ówn¹ motywacj¹ jest szczere uczucie wobec innych i troska o ich pomyœlnoœæ. POSTÊPOWANIE I POGL D Do rozwijania w³aœciwych cech umys³u potrzebna jest medytacja. Umys³ z pewnoœci¹ mo e podlegaæ przemianie, medytacja zaœ s³u y w³aœnie owemu przekszta³ceniu. Medytacja to czynnoœæ oswajania umys³u, zapoznawania go z nowym sensem. Zasadniczo oznacza ona æwiczenie siê w skupianiu swego umys³u na przedmiocie medytacji. Istniej¹ dwa typy medytacji analityczna i stabilizuj¹ca. Najpierw przedmiot zostaje poddany analizie, po czym umys³ skupia siê na nim w (jednopunktowej) medytacji stabilizuj¹cej. Medytacjê analityczn¹ dzieli siê równie na dwa typy: 1. Obiekt medytacji, na przyk³ad nietrwa³oœæ, staje siê przedmiotem umys³u, na który praktykuj¹cy medytuje. 2. Medytuj¹cy rozwija w umyœle postawê na przyk³ad kultywuje uczucie mi³oœci w której umys³ przyjmuje naturê obiektu, na który medytuje. Dla zrozumienia celu medytacji pomocny jest podzia³ praktyk na zwi¹zane z pogl¹dem i z postêpowaniem. Postêpowanie stanowi g³ówny czynnik, gdy to ono wp³ywa na przysz³e szczêœcie, tak w³asne, jak i innych. Aby postêpowanie by³o czyste i doskona³e, konieczne jest posiadanie w³aœciwego pogl¹du. Postêpowanie musi byæ dobrze ugruntowane rozumowo, dlatego konieczny jest w³aœciwy pogl¹d filozoficzny. Na co przede wszystkim k³ad¹ nacisk buddyjskie praktyki odnoœnie do postêpowania? Chodzi w nich o ujarzmienie w³asnego kontinuum umys³owego o wyzbycie siê przemocy. Najogólniej rzecz ujmuj¹c, sposoby praktyki w buddyzmie dzieli siê na zwi¹zane z mahajan¹ (Wielkim Pojazdem) i hinajan¹ (Ma³ym Pojazdem). Mahajana podejmuje przede wszystkim dzia³ania zwi¹zane z altruistycznym wspó³czuciem i pomaganiem innym, podczas gdy g³ówne zainteresowanie hinajany dotyczy niewyrz¹dzania krzywdy. A zatem wspó³czucie jest korzeniem wszelkich nauk buddyjskich. Szlachetna doktryna Buddy opiera siê na wspó³czuciu, mówi siê nawet, e Budda nauczaj¹cy tej doktryny narodzi³ siê ze wspó³czucia. G³ówn¹ cech¹ Buddy jest wielkie wspó³czucie, i ta postawa wspierania innych istot i pomagania im stanowi powód, dla którego przyjêcie schronienia w Buddzie jest czymœ w³aœciwym. Sanghê, czyli szlachetn¹ wspólnotê, tworz¹ ci, którzy, praktykuj¹c w sposób w³aœciwy Dharmê (doktrynê), pomagaj¹ innym w uzyskaniu schronienia. Posiadaj¹ oni cztery szczególne cechy. Po pierwsze, jeœli ktoœ ich krzywdzi, nie odp³acaj¹ mu krzywd¹; po drugie, jeœli ktoœ okazuje im gniew, nie reaguj¹ na to gniewem; po trzecie, jeœli ktoœ ich obra a, nie odpowiadaj¹ obraz¹; po czwarte, jeœli ktoœ ich oskar a, nie odwzajemniaj¹ siê oskar eniem. Oto sposób postêpowania mnicha lub mniszki. Tak e on jest g³êboko zakorzeniony we wspó³czuciu; a zatem g³ówne cechy spo³ecznoœci duchowej równie z niego wyrastaj¹. Tak wiêc wspó³czucie jest Ÿród³em wszystkich Trzech Schronieñ buddystów Buddy, Dharmy i Sanghi

9 Skuteczne metody zachêty do praktykowania wspó³czucia wspólne s¹ wszystkim religiom. Postêpowanie z gruntu wyzbyte przemocy, motywowane wspó³czuciem, potrzebne jest nie tylko w naszym codziennym yciu, ale równie pomiêdzy narodami, na ca³ym œwiecie. Wspó³zale ne powstawanie jest integralnym elementem buddyjskiego pogl¹du na œwiat, wystêpuj¹cym we wszystkich buddyjskich systemach filozoficznych, chocia istnieje wiele ró nych jego interpretacji. W sanskrycie wspó³zale ne powstawanie okreœla siê terminem pratityasamutpada. S³owo pratitya ma trzy ró ne znaczenia schodzenie siê, poleganie na sobie i bycie zale nym ale wszystkie trzy, rozpatruj¹c ich g³ówn¹ treœæ, oznaczaj¹ zale noœæ. Samutpada znaczy powstawanie. Pratityasamutpada oznacza zatem powstawanie w zale noœci od warunków, w oparciu o warunki, na mocy warunków. Na subtelnym poziomie wspó³zale ne powstawanie t³umaczy siê jako g³ówn¹ przyczynê pustej natury zjawisk. Dla rozwa ania faktu, i natura rzeczy jest pusta, innymi s³owy: e zjawiska nie stanowi¹ niezale nie istniej¹cych bytów, poniewa s¹ wspó³zale nie powsta³e, konieczne jest rozpoznawanie ich jako zjawisk, które powoduj¹ przyjemnoœæ i ból, pomagaj¹ i szkodz¹, i tym podobne. Jeœli nie pojmie siê dobrze zwi¹zku przyczyny i skutku, niezmiernie trudno jest uœwiadomiæ sobie, e natura zjawisk jest pusta, gdy s¹ one wspó³zale nie powsta³e. Nale y przyswoiæ sobie takie rozumienie przyczyny i skutku e pewne przyczyny pomagaj¹ i szkodz¹ w pewien sposób poniewa z powodu ich wspó³zale nego powstawania stanowi¹ one podstawê, w odniesieniu do której urzeczywistnia siê pustkê. Dlatego Budda przedstawi³ wspó³zale ne powstawanie w powi¹zaniu z przyczyn¹ i skutkiem dzia³añ w procesie ycia w cyklicznej egzystencji, dziêki czemu mo na uzyskaæ wnikliwe zrozumienie procesu przyczynowo-skutkowego. Pierwszy poziom rozumienia prawa wspó³zale nego powstawania odnosi siê do przyczynowoœci, w tym przypadku do dwunastu etapów lub ogniw ³añcucha wspó³zale nego powstawania ycia w cyklicznej egzystencji: (1) niewiedzy, (2) dzia³ania, (3) œwiadomoœci, (4) nazwy i formy, (5) szeœciu zmys³ów, (6) kontaktu, (7) odczuwania, (8) przywi¹zania, (9) chwytania, (10) egzystencji, (11) [ponownych] narodzin oraz (12) starzenia siê i œmierci. Drugi, g³êbszy poziom interpretacji prawa wspó³zale nego powstawania odnosi siê do wszystkich obiektów; wszystkie zjawiska postrzegane s¹ jako zale ne od swoich czêœci sk³adowych. Nie ma takiego zjawiska, które nie sk³ada³oby siê z czêœci, ka de istnieje wiêc w zale noœci od nich. Na trzecim, jeszcze g³êbszym poziomie odkrywa siê, e zjawiska wyodrêbniamy jedynie poprzez nadawanie (przypisywanie) im okreœleñ. Kiedy szuka siê faktycznych przedmiotów, których dotycz¹ te okreœlenia, nie da siê odnaleÿæ niczego, co istnia³oby w odrêbny, niezale ny sposób, a zatem zjawiska istniej¹ wy³¹cznie na mocy nadanych im okreœleñ, jako wspó³zale nie powsta³e. Podczas gdy pierwszy poziom rozumienia wspó³zale nego powstawania dotyczy tworzenia siê z³o onych zjawisk w zale noœci od przyczyn i warunków, a zatem odnosi siê tylko do nietrwa- ³ych, maj¹cych przyczyny fenomenów, pozosta³e dwa poziomy interpretacji stosuje siê zarówno do zjawisk trwa³ych, jak i nietrwa³ych. Perspektywa, z jakiej Budda przedstawi³ dwanaœcie ogniw wspó³zale nego powstawania, by³a bardzo szeroka. Dwanaœcie ogniw ³añcucha omawia szczegó³owo Sutra kie³ka ry u 1. Tak jak w innych dyskursach, pogl¹dy wyk³adane s¹ w formie pytañ i odpowiedzi udzielanych przez Buddê. W sutrze tej Budda mówi o wspó³zale nym powstawaniu na trzy sposoby: 1 sa lu i ljang pa i mdo, salistambasutra; P876, vol

10 1. Istnienie czegoœ powoduje powstanie czegoœ innego. 2. Wytworzenie czegoœ powoduje, e coœ innego zostaje wytworzone. 3. Dzieje siê to w nastêpuj¹cy sposób: uwarunkowane przez n i e - wiedzê powstaj¹ dzia³ania; uwarunkowana przez dzia- ³ania powstaje œwiadomoœæ; uwarunkowane przez œwiadomoœæ powstaj¹ nazwa i forma, czyli psychofizyczny organizm; uwarunkowane przez nazwê i formê powstaje szeœæ sfer zmys³ów; uwarunkowany przez szeœæ sfer zmys³ów powstaje kontakt; uwarunkowane przez kontakt powstaje odczuwanie; uwarunkowane przez odczuwanie powstaje przywi¹zanie; uwarunkowane przez przywi¹zanie powstaje lgniêcie; uwarunkowany przez lgniêcie powstaje potencjalny poziom karmy zwany egzystencj¹ ; nastêpstwem egzystencji s¹ ponowne narodziny; wskutek narodzin nastêpuje staroœæ i œmieræ. W pierwszym objaœnieniu Budda, mówi¹c: Istnienie czegoœ powoduje powstanie czegoœ innego, wskazuje, i zjawiska cyklicznej egzystencji tworz¹ siê nie dziêki mocy sprawczej jakiegoœ niezmiennego bóstwa, lecz wskutek specyficznych warunków. Konkretne rezultaty powstaj¹ wy³¹cznie za spraw¹ obecnoœci pewnych przyczyn i warunków. W drugiej czêœci, mówi¹c: Wytworzenie czegoœ powoduje, e coœ innego zostaje wytworzone, Budda wskazuje, e niewytworzone, trwa³e zjawisko, takie jak powszechna, niezmienna natura 2,. której istnienie g³osi system samkhya*, nie mo e stanowiæ przy- 2 rang bzhin, prakrti; spyi gtso bo, samanyapradhana. * Klasyczna sankhja to najstarszy bramiñski system filozoficzny, który wywodzi siê z Upaniszad, jednak w przeciwieñstwie do nich nie uznaje teistycznego pogl¹du na œwiat. Wed³ug sankhji œwiat jest rzeczywisty, podczas gdy Upaniszady uznaj¹ go za iluzjê. [przypis t³umacza] czyny wytwarzaj¹cej skutki. Zjawiska cyklicznej egzystencji powstaj¹ dziêki warunkom, które s¹ z natury nietrwa³e. Tu z kolei rodzi siê pytanie: Jeœli zjawiska cyklicznej egzystencji tworz¹ siê za spraw¹ nietrwa³ych warunków, to czy do ich powstania wystarcz¹ jakiekolwiek nietrwa³e czynniki? Nie by³oby to wystarczaj¹ce; zatem w punkcie trzecim Budda wyjaœnia, e zjawiska cyklicznej egzystencji nie powstaj¹ po prostu za spraw¹ dowolnych nietrwa³ych przyczyn i warunków, lecz e wywo³uj¹ je pewne konkretne warunki i przyczyny posiadaj¹ce potencja³ odpowiedni, aby spowodowaæ pojawienie siê w rezultacie konkretnych zjawisk. Przedstawiaj¹c wspó³zale ne powstawanie cierpienia, Budda pokazuje, e jego podstawow¹ przyczynê korzeñ cierpienia stanowi niewiedza, zaciemnienie. To z owego nieczystego, wadliwego nasienia wyrasta dzia³anie pozostawiaj¹ce w umyœle potencja³, który wywo³a dalsze cierpienie, tworz¹c nowe ycie w cyklicznej egzystencji. Jako swój owoc wyda ono w koñcu cierpienie staroœci i œmierci ostatnie z ogniw wspó³zale nego powstawania. Istniej¹ dwa podstawowe sposoby objaœniania dwunastu ogniw wspó³zale nego powstawania, z których jeden odnosi siê do splamieñ, drugi zaœ pos³uguje siê kategori¹ zjawisk czystych. Tak jak w Czterech Szlachetnych Prawdach, które s¹ rdzennymi naukami Buddy 3, mamy dwie pary przyczyny i skutku, z których 3 Cykl wyk³adów poœwiêconych Czterem Szlachetnym Prawdom znajdzie Czytelnik w ksi¹ ce Jego Œwi¹tobliwoœci pt. The Dalai Lama at Harvard: Lectures on Buddhist Path to Peace, Ithaca: Snow Lion Publications, [Przedstawione przez Buddê podczas pierwszego kazania Cztery Szlachetne Prawdy g³osz¹: istnieje cierpienie (duhkha), a jego Ÿród- ³em jest pragnienie (triszna); istnieje wyzwolenie z cierpienia, a prowadzi doñ Szlachetna Oœmioraka Œcie ka (arjasztangikamarga) przypis t³umacza.] 18 19

11 pierwsza dotyczy splamieñ (zwi¹zanych z cierpieniem), a druga zjawisk czystych (wolnych od uci¹ liwoœci), równie dwanaœcie ogniw wspó³zale nego powstawania mo na objaœniæ zarówno w kategoriach zjawisk uci¹ liwych, jak i czystych. Spoœród Czterech Szlachetnych Prawd, w kategorii zjawisk uci¹ liwych, rzeczywiste cierpienia (Pierwsza Prawda) s¹ skutkami, a w³aœciwe im Ÿród³a (Druga Prawda) stanowi¹ ich przyczyny. W klasie zjawisk czystych skutki stanowi¹ rzeczywiste ustanie (Trzecia Prawda), a ich przyczynami s¹ w³aœciwe œcie ki (Czwarta Prawda). Podobnie, kiedy w dwunastu ogniwach wspó³zale nego powstawania wyjaœnia siê, e wskutek stanu niewiedzy powstaje dzia³anie itd., jest to wyjaœnienie odnosz¹ce siê do postêpowania zwi¹zanego z cierpieniem, gdy zaœ mówi siê, e wskutek ustania niewiedzy ustaje dzia³anie itd., wówczas wyjaœnienie to przedstawione jest w kategoriach zjawisk czystych. Pierwszy sposób wyjaœnienia mówi zatem o postêpowaniu powoduj¹cym cierpienie, drugi zaœ o postêpowaniu prowadz¹cym do ustania cierpienia. Powtórzmy: dwanaœcie ogniw wspó³zale nego powstawania przedstawia siê b¹dÿ w kontekœcie procesu popadania w nieszczêœcie, b¹dÿ te w kontekœcie procesu oczyszczenia, a ka dy z nich mo na zaprezentowaæ zarówno w porz¹dku postêpuj¹cym, jak i odwróconym. I tak oto w porz¹dku postêpuj¹cym wyjaœnia siê, e: Uwarunkowane przez niewiedzê powstaj¹ dzia³ania; uwarunkowana przez dzia³ania powstaje œwiadomoœæ; uwarunkowane przez œwiadomoœæ powstaj¹ nazwa i forma; uwarunkowane przez nazwê i formê powstaje szeœæ sfer zmys³ów; uwarunkowany przez szeœæ sfer zmys³ów powstaje kontakt; uwarunkowane przez kontakt powstaje odczuwanie; uwarunkowane przez odczuwanie powstaje przywi¹zanie; uwarunkowane przez przywi¹zanie powstaje chwytanie; uwarunkowany przez chwytanie powstaje potencjalny poziom karmy zwany egzystencj¹ ; nastêpstwem egzystencji s¹ ponowne narodziny; wskutek narodzin nastêpuje staroœæ i œmieræ. Poniewa powy szy sposób przedstawienia prawa wspó³zale - nego powstawania opisuje, jak tworzy siê cierpienie, okreœla siê go jako objaœnienie Ÿróde³ cierpienia 4 (Druga z Czterech Szlachetnych Prawd). W odwrotnej kolejnoœci proces ten objaœniany jest nastêpuj¹co: Niechciane cierpienia staroœci i œmierci s¹ rezultatem narodzin; narodziny s¹ nastêpstwem powstania potencjalnego poziomu karmy zwanego egzystencj¹ ; egzystencja powstaje wskutek chwytania; chwytanie jest rezultatem przywi¹zania; przywi¹zanie tworzy siê w wyniku odczuwania; odczuwanie powstaje jako efekt kontaktu; kontakt tworzy siê w zale noœci od szeœciu sfer zmys³owych; szeœæ sfer zmys³owych powstaje uwarunkowanych przez nazwê i formê; nazwa i forma s¹ efektem œwiadomoœci; œwiadomoœæ powstaje jako nastêpstwo dzia³ania; dzia³anie to skutek niewiedzy. W tym opisie nacisk k³adzie siê na Pierwsz¹ z Czterech Szlachetnych Prawd, czyli cierpienia jako rezultat. Z kolei w kategoriach procesu oczyszczenia wyjaœnia siê, e: 4 kun byung, samudaya

12 Kiedy ustaje niewiedza, ustaje dzia³anie; kiedy ustaje dzia³anie, ustaje œwiadomoœæ; kiedy ustaje œwiadomoœæ, ustaj¹ nazwa i forma; kiedy ustaje nazwa i forma, ustaje szeœæ sfer zmys³ów; kiedy ustaje szeœæ sfer zmys³ów, ustaje kontakt; kiedy ustaje kontakt, ustaje odczuwanie; kiedy ustaje odczuwanie, ustaje przywi¹zanie; kiedy ustaje przywi¹zanie, ustaje chwytanie; kiedy ustaje chwytanie, ustaje potencjalny poziom karmy zwany egzystencj¹ ; kiedy ustaje egzystencja, ustaj¹ ponowne narodziny; kiedy ustaj¹ narodziny, ustaj¹ staroœæ i œmieræ. To objaœnienie w kategoriach czystej klasy zjawisk uwypukla przyczyny, w³aœciwe œcie ki, czyli ostatni¹ spoœród Czterech Szlachetnych Prawd. W porz¹dku odwrotnym natomiast wyjaœnia siê, e: Ustanie narodzin i œmierci nastêpuje w zale noœci od ustania ponownych narodzin; ustanie ponownych narodzin nastêpuje w zale noœci od ustania potencjalnego poziomu karmy zwanego egzystencj¹ ; ustanie egzystencji nastêpuje w zale noœci od ustania chwytania; ustanie chwytania nastêpuje w zale noœci od ustania przywi¹zania; ustanie przywi¹zania nastêpuje w zale noœci od ustania odczuwania; ustanie odczuwania nastêpuje w zale noœci od ustania kontaktu; ustanie kontaktu nastêpuje w zale noœci od ustania szeœciu sfer zmys³ów; ustanie szeœciu sfer zmys³ów nastêpuje w zale noœci od ustania nazwy i formy; ustanie nazwy i formy nastêpuje w zale noœci od powstrzymania ustania œwiadomoœci; ustanie œwiadomoœci nastêpuje w zale noœci od ustania dzia³ania; ustanie dzia³ania nastêpuje w zale noœci od ustania niewiedzy. Tutaj, w opisie procesu oczyszczenia, k³adzie siê nacisk na skutki, czyli faktyczne ustanie cierpienia, o których mówi Trzecia ze Szlachetnych Prawd. Procesy te przedstawione s¹ symbolicznie na obrazie zwanym Ko³em ycia i Œmierci, lub ko³em cyklicznej egzystencji, które podzielone jest na piêæ sektorów 5. W górnej czêœci ko³a znajduj¹ siê tak zwane pomyœlne, szczêœliwe sfery wcieleñ: œwiaty bogów (deva) i pó³bogów (asura), po³¹czone niekiedy w jeden sektor, oraz œwiat ludzi (nara). Trzy sektory w dolnej po³owie œwiaty zwierz¹t (paœiu), g³odnych duchów (preta) i istot piekielnych (naraka) s¹ z³ymi lub ni szymi sferami wcieleñ. Wszystkie te sektory wyobra aj¹ odpowiednie poziomy cierpienia doœwiadczanego w zale noœci od warunków narodzin. Jakie warunki powoduj¹ powstanie owych form cierpienia? Kr¹g znajduj¹cy siê bli ej œrodka ko³a cyklicznej egzystencji, wewn¹trz krêgu piêciu sektorów istot, stanowi symboliczne wyra enie pogl¹du, e te poziomy cierpienia s¹ wynikiem karmy powstaj¹ wskutek dzia³añ. Kr¹g ów podzielony jest na dwie po³owy. Prawa po³owa, przedstawiaj¹ca ludzi spogl¹daj¹cych w górê i poruszaj¹cych siê w tym kierunku na bia³ym tle, symbolizuje czyny cnotliwe, których s¹ dwa typy gromadz¹ce zas³ugê (chwalebne) i niepodlegaj¹ce wahaniom (zwi¹zane ze sta³oœci¹); czyny takie prowadz¹ do odrodzenia w œwiecie ludzi, pó³bogów i bogów. Lewa po³owa krêgu ma ciemne t³o, a ludzie tam przedstawieni zwróceni s¹ w dó³, co symbolizuje czyny niew³aœciwe, których rezultatem jest odradzanie siê w ni szych œwiatach. Sk¹d z kolei bior¹ siê owe prowadz¹ce do cierpienia czyny? S¹ one rezultatem uci¹ liwych emocji: po ¹dania (raga), nienawiœci (dvesa). i zaœlepienia (moha), co symbolizuje najbardziej wewnêtrzny kr¹g ko³a, w którym przedstawiono œwiniê, wê a i ko- 5 srid pa i khor lo cha lnga pa

13 guta. Œwinia symbolizuje zaœlepienie; w¹ nienawiœæ, a kogut po ¹danie. W niektórych wersjach malowid³a œwinia chwyta w pysk zarówno ogon koguta, jak i ogon wê a, co wyra a pogl¹d, e to zaœlepienie stanowi Ÿród³o po ¹dania i nienawiœci. Jednak równie ogon œwini tkwi w paszczy wê a lub dziobie koguta; ma to pokazaæ, e ka de z nich swymi dzia³aniami wspiera pozosta³e. A zatem, id¹c od œrodka ko³a na zewn¹trz, symbolika trzech kolejnych krêgów wyra a pogl¹d, e trzy uci¹ liwe emocje po ¹danie, nienawiœæ i zaœlepienie prowadz¹ do czynów cnotliwych oraz niew³aœciwych dzia³añ, które z kolei powoduj¹ powstanie ró nych poziomów cierpienia w cyklicznej egzystencji. Zewnêtrzny kr¹g, symbolizuj¹cy dwanaœcie ogniw wspó³zale nego powstawania, pokazuje, w jaki sposób Ÿród³a cierpienia dzia- ³ania i uci¹ liwe emocje prowadz¹ do odradzania siê w cyklicznej egzystencji. Gniewna istota trzymaj¹ca ko³o symbolizuje nietrwa³oœæ. Jeœli wolno mi tak za artowaæ, nie przedstawia ona Boga Stwórcy! Najistotniejsze jest symboliczne przedstawienie nietrwa- ³oœci; oto dlaczego owa istota jest groÿnym monstrum, choæ wcale nie ma potrzeby, aby malowaæ j¹ tak, jak tutaj z ró nymi ozdobami, ornamentami i tak dalej. Mia³em niegdyœ obraz, na którym ko³o cyklicznej egzystencji trzyma³ nie potwór, lecz szkielet, co mia³o jeszcze wyraÿniej symbolizowaæ nietrwa³oœæ. Ksiê yc w prawym górnym rogu symbolizuje wyzwolenie. Budda po lewej* wskazuje na ksiê yc, co oznacza, e w³aœnie owo wyzwolenie, które sprawia, e przekracza siê ocean cierpienia cyklicznej egzystencji, powinno staæ siê faktem. Opowiada siê, e w czasach Buddy Œakjamuniego król Udajana, w³adca odleg³ej krainy, podarowa³ Bimbisarze, królowi Magadhy, zdobion¹ klejnotami szatê, ten zaœ nie posiada³ nic równie cennego, co móg³by ofiarowaæ w zamian. Zmartwiony tym Bimbi- * Przedstawienia ikonograficzne Ko³a ycia i œmierci nieznacznie ró ni¹ siê od siebie. Na s. 12 Budda znajduje siê po prawej stronie. sara zapyta³ Buddê, co powinien daæ w prezencie Udajanie. Budda odpar³, e powinien on podarowaæ mu wizerunek ko³a cyklicznej egzystencji z namalowanymi piêcioma sektorami i umieszczonymi tam nastêpuj¹cymi wersetami: Podejmuj¹c siê tego i porzucaj¹c tamto, WejdŸ w nauczanie Buddy. Jak s³oñ [niszczy] s³omian¹ chatê, Tak ty zniszcz si³y Pana Œmierci. Ci, co sumiennie i systematycznie Praktykuj¹ tê doktrynê i dyscyplinê, Opuszcz¹ ko³o narodzin, K³ad¹c kres cierpieniu. Budda poradzi³ Bimbisarze, aby taki w³aœnie dar pos³a³ Udajanie. Mówi siê, e otrzymawszy wizerunek ko³a cyklicznej egzystencji Udajana d³ugo nad nim rozmyœla³ i osi¹gn¹³ oœwiecenie 6. Dwanaœcie obrazów na zewnêtrznym krêgu ko³a symbolizuje dwanaœcie ogniw wspó³zale nego powstawania. Pierwszy, znajduj¹cy siê na górze, przedstawia œlepego starca kuœtykaj¹cego o lasce, co ma symbolizowaæ pierwsze ogniwo niewiedzê. W tym kontekœcie termin niewiedza oznacza zaciemnienie, które nie pozwala dostrzec, w jaki sposób faktycznie istniej¹ zjawiska. Poniewa filozoficzne szko³y buddyjskie wypracowa³y cztery g³ówne systemy doktrynalne, wewn¹trz których powsta³y jeszcze dalsze liczne podzia³y, istnieje bardzo wiele interpretacji tego, czym jest niewiedza. Nie mamy czasu omawiaæ ich wszystkich, a nawet muszê siê przyznaæ, e sam nie wszystkie z nich pamiêtam! 6 Wiêcej na temat tej historii znajdzie Czytelnik w ksi¹ ce Sermeya Geshe Lobsanga Tharchina, King Udrayana and the Wheel of Life (Howell, New Jersey: Mahayana Sutra and Tantra Press, 1984), ss

14 Je eli chodzi o niewiedzê, g³ówny czynnik stanowi tu zwyk³a nieznajomoœæ faktycznego sposobu, w jaki rzeczy istniej¹, zwyczajne zaciemnienie. Sutra opisuje szczegó³owo dziewiêtnaœcie ró - nych typów niewiedzy rozmaite typy b³êdnych pogl¹dów zwi¹zanych ze skrajnymi stanowiskami. Tutaj jednak e, w odniesieniu do dwunastu ogniw wspó³zale nego powstawania, pozostañmy przy ogólnym wyjaœnieniu, e niewiedza jest fa³szyw¹ œwiadomoœci¹ pojmuj¹c¹ rzeczy przeciwnie do tego, jak faktycznie istniej¹. Ka da spoœród uci¹ liwych emocji, które staramy siê porzuciæ zaœlepienie, czyli niewiedza, jest g³ówn¹ z nich ma dwa typy, wrodzony i nabyty intelektualnie. Uci¹ liwe emocje nabyte intelektualnie opieraj¹ siê na niew³aœciwych systemach przekonañ, innymi s³owy umys³ wywo³uje lub podsyca nowe emocje przez tworzenie systemów pojêæ. Jednak nie wszystkie czuj¹ce istoty posiadaj¹ ten typ emocji, a zatem to nie on, lecz emocje wrodzone s¹ korzeniem upadku istot. Jak mówi Nagard una w swoich Siedemdziesiêciu wersetach o pustce 7 : Tê œwiadomoœæ, która pojmuje rzeczy wytwarzane W zale noœci od przyczyn i warunków jako istniej¹ce w sposób ostateczny, Nauczyciel nazwa³ niewiedz¹. To z niej powstaje dwanaœcie ogniw. Zatem niewiedza ta to œwiadomoœæ, która z samej swej natury b³êdnie pojmuje czy te postrzega zjawiska jako istniej¹ce niezale nie od siebie. W zale noœci od tego, do jakiego rodzaju podmiotu odnosi siê owa œwiadomoœæ, niewiedzê tê dzielimy na dwa typy; pierwszy z nich to uleganie z³udzeniu, i w sposób niezale ny istniej¹ pos- 7 stong pa nyid bdun cu pa i tshig le ur byas pa, œunyatasaptatikarika; P5227, vol. 95; Toh 3827, Tokyo sde dge vol. 1. trzegane przez nas osoby, drugi zaœ dotyczy innych zjawisk. Te dwa typy zwane s¹ odpowiednio: (1) œwiadomoœci¹ stwarzaj¹c¹ pojêcie jaÿni osób i (2) œwiadomoœci¹ uznaj¹c¹ samoistne, odrêbne istnienie zjawisk. Pojêcie jaÿni osób mo na równie podzieliæ na dwa rodzaje; pierwszy typ dotyczy uznania innych osób za istniej¹ce odrêbnie, drugi zaœ dotyczy w³asnej osoby, tj. uznania swego ja, samego siebie za byt niezale nie istniej¹cy. Ten ostatni pogl¹d nazywa siê b³êdnym widzeniem nietrwa³ego zbioru 8. W cytowanym powy ej wersecie Nagard una wyjaœnia, e b³êdny pogl¹d na temat nietrwa³ego zbioru (tj. pojmowanie swej w³asnej jaÿni jako samoistnej) to sam korzeñ cyklicznej egzystencji, oraz e pogl¹d ów pozostaje w zwi¹zku z koncepcj¹ niezale nego istnienia mentalnych i fizycznych skupisk umys³u i cia³a które stanowi¹ pod³o e dla okreœlania samego siebie. W ten sposób pogl¹d o samoistnoœci zjawisk staje siê podstaw¹ dla naturalnego b³êdnego pojmowania nietrwa³ego zbioru jako niezale nie istniej¹cej osoby. Tymczasem oba te pojêcia stanowi¹ b³êdne, zaciemnione niewiedz¹ pogl¹dy, uznaj¹ce istnienie bytów na sposób niezale ny. Innym, mniej subtelnym rodzajem wrodzonego pojêcia jaÿni osób jest b³êdne pojmowanie ich jako istniej¹cych w sposób mocny, trwa³y, rzeczywisty, w sensie ich samowystarczalnoœci. Poddawszy refleksji nasze w³asne po ¹danie i nienawiœæ, zrozumiemy, e s¹ one rezultatem pojmowania jaÿni jako trwa³ego bytu, co prowadzi do silnego rozró nienia pomiêdzy sob¹ i innymi, a w konsekwencji z jednej strony do przywi¹zania do samego siebie, z drugiej zaœ nienawiœci do innych. Czy przesadne mniemanie o sobie nie stanowi podstawy po ¹dania i nienawiœci? Konwencjonalnie przyjmuje siê istnienie ja jaÿni, stanowi¹cej podmiot dzia³añ i gromadz¹cej karmê, osoby, która 8 jig tshogs la lta ba, satkayadrsti

15 w rezultacie tych dzia³añ podlega cierpieniu itd. Jednak e kiedy zbadamy sposób, w jaki nasz umys³ pojmuje i postrzega, i odkryjemy, i jedynie wyobra amy sobie obraz samoustanawiaj¹cej siê jaÿni, który wykracza poza to, co faktycznie istnieje, wówczas ja zaczyna byæ postrzegane jako sprawca k³opotów. Nasz umys³ nie postrzega bowiem ja jako ustanawianego w relacji ze skupiskami umys³u i cia³a; wydaje siê nam, jakby by³o ono czymœ odrêbnym. Jednak e gdyby owo ja istnia³o w taki sposób, jak postrzega je umys³ jako trwa³y i niezale ny byt wówczas poddane badaniu przy pomocy logiki szko³y madhjamaki (Œrodkowej Œcie ki) powinno stawaæ siê coraz bardziej wyraÿne. Tymczasem zastosowanie w poszukiwaniach ja logiki madhjamaki sprawia, e pojêcie to staje siê coraz mniej uchwytne, a w koñcu nie mo na go znaleÿæ. Gdyby ja faktycznie stanowi³o trwa³y i niezale ny byt, mo liwe by³oby odnalezienie go przez analizê, lecz fakt, i pomimo poszukiwañ nie mo emy go wykryæ, wskazuje na to, e nie istnieje ono inaczej, ni okreœlane w zale noœci od zejœcia siê pewnych okolicznoœci. JaŸñ jawi siê jednak naszym umys³om jako coœ bardzo konkretnego, my zaœ uznaj¹c ów fa³szywy obraz za prawdê, wpadamy w k³opoty. Sprzecznoœæ pomiêdzy tym, w jaki sposób jawi siê nam ja jakby by³o czymœ bardzo konkretnym a faktem, e gdy poddamy je analizie, nie mo na go odnaleÿæ, wskazuje na rozbie noœæ pomiêdzy tym, jak siê przejawia, a tym, jak faktycznie istnieje. Podobnego rozró nienia pomiêdzy tym, jak rzeczywistoœæ nam siê jawi, a tym, co faktycznie istnieje, dokonuj¹ fizycy. Je eli chodzi o pragnienie, na podstawie w³asnego doœwiadczenia mo emy rozró niæ kilka jego typów. Emocja, jaka towarzyszy nam, gdy widzimy jakiœ towar w sklepie i chcemy go mieæ, stanowi wstêpny poziom i ró ni siê od tej, której doœwiadczamy, gdy dokonaliœmy ju zakupu i kiedy odczuwamy, e przedmiot stanowi nasz¹ w³asnoœæ. ¹czy je to, e obydwie stanowi¹ przejaw pragnienia, lecz ró ni¹ siê nasileniem. Istotne jest w tym kontekœcie rozró nienie pomiêdzy trzema poziomami percepcji trzema sposobami, w jaki przedmioty pojawiaj¹ siê i s¹ przez nas postrzegane. Na pierwszym poziomie przedmiot jedynie pojawia siê i zostaje zauwa ony, lecz nie dochodzi jeszcze do wytworzenia pragnienia. Z drugim poziomem mamy do czynienia, gdy pojawia siê poczucie: O, to naprawdê niez³e i rodzi siê pragnienie. O trzecim poziomie mo na mówiæ wówczas, gdy decyduj¹c siê na zakup towaru, który staje siê teraz nasz¹ w³asnoœci¹, znajdujemy w nim upodobanie. Ju na pierwszym poziomie, gdy jedynie postrzega siê przedmiot, wydaje nam siê, e istnieje on niezale nie, jako odrêbny byt; umys³ nie jest jeszcze jednak silnie zaanga owany, nie wi¹ e siê z nim. Na drugim poziomie niewiedza postrzeganie przedmiotu jako odrêbnego bytu wywo³uje w nas pragnienie posiadania go. Istnieje subtelny poziom pragnienia, który mo e wspó³istnieæ wraz z ow¹ œwiadomoœci¹ pojmuj¹c¹ przedmiot jako samoistny byt, gdy jednak pragnienie staje siê silniejsze, pojêcie niezale nej egzystencji zjawisk dzia³a jako przyczyna wywo³uj¹ca pragnienie, lecz nie jest z nim to same. Niezmiernie wa ne jest, abyœcie sami, we w³asnym doœwiadczeniu rozpoznali, e: Na pierwszym poziomie przedmiot pojawia siê jako istniej¹cy samodzielnie byt. Na drugim poziomie jest œwiadomoœæ, która akceptuje owo pojawienie siê postrzegaj¹c przedmiot jako samodzielnie istniej¹cy, co prowadzi do wytworzenia pragnienia. Na trzecim poziomie, gdy dokonaliœmy zakupu takiego przedmiotu, który uwa amy za przyjemny i istniej¹cy niezale nie oraz weszliœmy w jego posiadanie, zaczyna siê z nim wi¹zaæ silne poczucie w³asnoœci, przez co zaczynamy uznawaæ go za szczególnie cenny

16 Na sam koniec tego procesu dwa potê ne strumienie lgniêcia przywi¹zanie do przedmiotu, który uwa amy za przyjemny i istniej¹cy niezale nie oraz przywi¹zanie do samego siebie ³¹cz¹ siê ze sob¹, co sprawia, e pragnienie staje siê jeszcze silniejsze. Rozwa cie, czy faktycznie taki jest mechanizm. W przypadku nienawiœci przebieg procesu jest taki sam. Na poziomie wstêpnym mamy konwencjonaln¹ percepcjê cech przedmiotu na przyk³ad, postrzeganie i identyfikacja czegoœ jako z³ego. Do drugiego poziomu dochodzimy, gdy na skutek myœlenia: O, to coœ z³ego pojawia siê nienawiœæ. Nastêpnie mamy trzeci poziom, gdy ów z³y przedmiot postrzega siê w odniesieniu do nas samych, jako potencjalnie szkodliwy dla nas, przez co emocja ulega wzmocnieniu a nasza nienawiœæ staje siê jeszcze silniejsza. A zatem niewiedza pojêcie niezale nego istnienia przedmiotów stanowi czynnik wywo³uj¹cy zarówno pragnienie, jak i nienawiœæ. St¹d te w kole cyklicznej egzystencji to w³aœnie symbolizuj¹ca zaœlepienie œwinia jest sprawczyni¹ ca³ego zamêtu! Tak na marginesie, w kalendarzu tybetañskim rok moich narodzin nazywa siê Rokiem Œwini! W ten oto sposób zaciemnienie niewiedza stanowi podstawê pozosta³ych uci¹ liwych emocji. Niewiedza, ów brak œwiadomoœci prawdziwego sposobu istnienia zjawisk, jest niczym œlepota, dlatego na obrazie ogniwo to symbolizuje œlepiec. Co wiêcej, poniewa niewiedza wi¹ e siê ze s³aboœci¹ i brakuje jej podstawy do poznania rzeczy, jakimi naprawdê s¹, przedstawiony na obrazie œlepiec kuœtyka o lasce. W³aœciwsze by³oby, gdyby symbol niewiedzy znajdowa³ siê na dole obrazu, jednak czêsto umieszcza siê go na samej górze. W zale noœci od owej niewiedzy pojawia siê drugie z dwunastu ogniw wspó³zale nego powstawania. Okreœla siê je jako dzia³ania ustanawiaj¹ce*, poniewa to nasze czyny tworz¹ lub wywo³uj¹ przyjemne i przykre skutki. Ogniwo to symbolizuje garncarz. Tak jak garncarz formuje z gliny nowy przedmiot, podobnie ustanawiaj¹ce dzia³anie rozpoczyna ci¹g przyczyn i skutków, prowadz¹cy do nowych rezultatów. Ponadto, jeœli garncarz silnie zakrêci ko³em 9, bêdzie siê ono obraca³o tak d³ugo, jak potrzeba, bez dalszych starañ i wysi³ku; podobnie, kiedy czuj¹ca istota spe³ni³a jakiœ czyn, ustanawia to w jej umyœle predyspozycjê lub jak powiedziano w szkole prasangiki**, tworzy siê stan ustania samego dzia³ania i w owej predyspozycji zawiera siê potencja³ ci¹g³oœci, który musi doprowadziæ dzia³anie, pomimo przeszkód, do swego rezultatu. Ów prowadz¹cy do skutku potencja³ zachowuje sw¹ moc, nawet jeœli nie towarzysz¹ mu adne dodatkowe starania, tak jak garncarskie ko³o raz wprawione w ruch bêdzie siê krêciæ dalej, bez koniecznoœci dalszego napêdzania go. Dzia³ania mo na dzieliæ wedle ró nych kryteriów; jeœli skutki czynów rozwa a siê w kategoriach wynikaj¹cych z nich kolejnych narodzin, które na ró ne sposoby mog¹ mieæ miejsce w Sferze Pragnieñ oraz w Sferach Foremnej i Bezforemnej, ustanawiaj¹ce dzia³ania dzieli siê na cnotliwe i niew³aœciwe, z których te pierwsze mo na dodatkowo podzieliæ na czyny gromadz¹ce zas³ugê (chwalebne) i niepodlegaj¹ce wahaniom (zwi¹zane ze sta³oœci¹). Wedle kryterium rodzaju bramy, czyli sposobu, w jaki dokonywane jest dzia³anie, mamy czyny cia³a, mowy i umys³u. Rozpatruj¹c dzia- * samskara. karma, czyny wartoœciowane moralnie, ustanawiaj¹ce dyspozycje (zwane te sanskarami), które tworz¹ g³ówny potencja³ karmy mog¹cy siê zamanifestowaæ dopiero w obecnoœci drugorzêdnych przyczyn w przysz³oœci. [przypis t³umacza] 9 Ko³o garncarskie, jeœli jest dobrze skonstruowane, bêdzie siê samo obracaæ przez d³ugi czas. ** thal gyur pa prasangika, jedna ze szkó³ madhjamaki, za³o ona przez Buddhapalitê, której za³o enia rozprzestrzeni³ Czandrakirti. Wiêcej informacji na temat tej szko³y Czytelnik znajdzie w ksi¹ ce Paula Williamsa Buddyzm Mahajana (t³umaczenie Henryk Smagacz, Wydawnictwo A, Kraków 2000), str. 78 i nn. [przypis t³umacza] 30 31

17 ³ania w kategoriach ich w³asnej istoty, dzielimy je na dzia³ania intencji 10 i zamierzone czyny 11. Kolejne kryterium to koniecznoœæ (wzglêdnie brak koniecznoœci) doœwiadczenia skutku karmicznego. Mamy tu z jednej strony czyny, których rezultatów nie trzeba koniecznie doœwiadczaæ, z drugiej zaœ te, których skutki musz¹ byæ doœwiadczone mo e to nast¹piæ podczas tego ycia, nastêpnego lub dalszych ywotów. Bior¹c jako przyk³ad ywot ludzki, istniej¹ dzia³ania, które ogólnie powoduj¹ ponowne odrodzenie siê w ludzkim ciele oraz inne rodzaje czynów, które, by tak rzec, stanowi¹ t³o tych pierwszych. Zwie siê je dzia³aniami dope³niaj¹cymi, gdy odpowiadaj¹ one za konkretne cechy osoby, sprawiaj¹c na przyk³ad, e czyjeœ cia³o jest piêkne, brzydkie i tak dalej. Rozwa my przyk³ad cz³owieka dotkniêtego wieloma chorobami; tak jak w przypadku wszystkich innych ludzi, jego odrodzenie siê jako istoty ludzkiej by³o rezultatem karmy poruszaj¹cej czy rzutuj¹cej tj. pozytywnych dzia³añ odpowiedzialnych za sam fakt odrodzenia w ludzkim ciele co da siê stwierdziæ przez sam fakt, e urodzi³ siê on jako cz³owiek, jednak dzia³ania dope³niaj¹ce, które uzupe³niaj¹ obraz ywota, mia³y charakter negatywny, co znalaz³o wyraz w sk³onnoœci do chorób. Odwrotna sytuacja ma miejsce, gdy karmê poruszaj¹c¹ stanowi³y czyny negatywne, zaœ dzia³ania dope³niaj¹ce mia³y charakter cnotliwych czynów, co mo e prowadziæ do odrodzenia siê jako zwierzê z dobrym, zdrowym cia³em. Mo - liwa jest równie sytuacja, w której zarówno karma poruszaj¹ca, jak i dope³niaj¹ca jest pozytywna, a tak e przypadek przeciwny, w którym obydwa rodzaje dzia³añ s¹ negatywne. Daje to razem cztery typy. 10 bsam pa i las. 11 sems pai i las. Jeszcze inny podzia³ rozró nia: (1) czyny spe³nione rozmyœlnie, (2) pomyœlane, ale niezrealizowane, (3) dokonane w sposób nierozmyœlny i (4) sytuacje, w których ani nie powsta³ zamiar, ani nie dosz³o do dzia³ania 12. Wedle kolejnego rozró nienia, dzia³ania mog¹: (1) byæ w³aœciwe w zamyœle, lecz zrealizowane w niew³aœciwy sposób, (2) byæ niew³aœciwe w zamyœle, ale spe³nione w zdrowy sposób, (3) mieæ zarówno niew³aœciwy zamys³, jak i wykonanie, i (4) tak zamys³, jak i wykonanie s¹ zdrowe. Mo na wreszcie mówiæ o dzia³aniach, których rezultaty doœwiadczane s¹ wspólnie przez pewn¹ liczbê istot, oraz o takich, których skutków doznaje tylko jednostka. W jaki sposób gromadz¹ siê potencja³y karmiczne? Na przyk³ad, podczas tego wyk³adu szczególna motywacja prowadzi do dzia³añ fizycznych i werbalnych. Dobra motywacja prowadzi do wypowiadania ³agodnych s³ów i do szlachetnych dzia³añ fizycznych, przez co gromadzi siê dobra karma. Natychmiastowy rezultat daje siê odczuæ w postaci spokojnej, przyjaznej atmosfery. Z drugiej strony, uczucie gniewu motywuje do wypowiadania obraÿliwych s³ów oraz do innych agresywnych czynów, co natychmiast stwarza niemi³¹ atmosferê. W obydwu przypadkach, których t³em jest niewiedza odnoœnie ostatecznej natury zjawisk, 12 Podczas wyk³adów na Harvardzie Dalaj Lama poda³ nastêpuj¹ce przyk³ady: Przyk³adem pierwszego by³oby rozmyœlne zabicie komara. Nastêpnie przypuœæmy, e insekt wam siê naprzykrza³ i chcieliœcie bardzo go zabiæ, ale ktoœ odwróci³ wasz¹ uwagê. W tym przypadku karmicznie zgromadziliœcie motywacjê, lecz nie spe³niliœcie czynu; jest to czyn pomyœlany, lecz niedokonany. Przyk³adem czynu dokonanego, ale nierozmyœlnie, by³oby zabicie komara po prostu przez poruszenie rêk¹, bez zamiaru zabicia go; zabi³eœ go, chocia tego nie planowa³eœ. Czwarty typ dzia³ania ma miejsce wtedy, gdy ani nie ma zamiaru zabicia, ani nie dochodzi do spe³nienia czynu (The Dalai Lama at Harvard, s. 60)

18 powstaje dzia³anie; jest to pierwszy stopieñ nagromadzenia karmy. Dzia³anie nastêpnie ustaje, jednoczeœnie odciskaj¹c w umyœle swój potencja³, a kontinuum œwiadomoœci nosi go w sobie do czasu, gdy rezultat dzia³ania mo e wydaæ owoce. W ten sposób efektem dzia³ania jest zarówno wytworzenie natychmiastowego skutku, jak i powstanie potencja³u, którego ostatecznym rezultatem bêdzie pozytywne lub bolesne doœwiadczenie w przysz³oœci. Oto w jaki sposób pierwsze ogniwo, niewiedza, prowadzi do drugiego ogniwa, dzia³ania, które z kolei stwarza potencja³ dla przysz³ego doœwiadczenia w trzecim ogniwie, jakim jest œwiadomoœæ, symbolizowana przez obraz ma³py. Je eli chodzi o liczbê œwiadomoœci, to w buddyzmie istnieje wiele ró nych wyjaœnieñ proponowanych przez ró ne szko³y; jeden system twierdzi, e jest tylko jedna œwiadomoœæ; drugi dowodzi istnienia szeœciu; inny oœmiu; a jeszcze inny g³osi, e istnieje ich dziewiêæ. Chocia wiêkszoœæ szkó³ buddyjskich przyjmuje szeœæ typów œwiadomoœci, czêstym obrazem symbolizuj¹cym œwiadomoœæ jest ma³pa biegaj¹ca po domu od okna do okna; symbolika ta ma prawdopodobnie swój pocz¹tek w uznawaniu istnienia tylko jednej œwiadomoœci. Gdy ta pojedyncza œwiadomoœæ postrzega za pomoc¹ oka, wydaje siê, e mamy do czynienia z odrêbn¹ œwiadomoœci¹ wzrokow¹, kiedy zaœ postrzega uchem, nosem, jêzykiem i cia³em, wydaje siê byæ odpowiednio œwiadomoœci¹ s³uchow¹, wêchow¹, smakow¹ i dotykow¹; ca³y czas mamy jednak do czynienia z jedn¹ i t¹ sam¹ œwiadomoœci¹, tak jak jedna i ta sama jest ma³pa u wielu okien. W ten w³aœnie sposób przedstawiaj¹ umys³ zwolennicy istnienia tylko jednej œwiadomoœci. Ma³pa jest zwierzêciem bystrym i aktywnym, z powodzeniem mo e zatem symbolizowaæ te ró norodne cechy œwiadomoœci. Fakt, e pomiêdzy dzia³aniem a jego rezultatem up³ywa nieraz znaczna iloœæ czasu, mo e stanowiæ problem; jednak wszystkie buddyjskie systemy twierdz¹ zgodnie, e potencja³y czynów (œlady karmiczne) nie gin¹ ani nie trac¹ wa noœci; musi zatem istnieæ coœ, co ³¹czy przyczynê ze skutkiem. W buddyjskich systemach przedstawia siê wiele rozmaitych twierdzeñ odnoœnie tego, co ³¹czy dzia³anie z jego odleg³ym skutkiem. Najlepsze rozwi¹zanie oferuje prasangika. Wskazuj¹c na fakt, e wszystkie systemy zak³adaj¹ istnienie osoby w czasie spe³niania czynu oraz w czasie doœwiadczania jego skutku, z czego wynika, e musi istnieæ ci¹g- ³oœæ zak³adanego, wspó³zale nego ja, szko³a ta utrzymuje, e to w³aœnie owa istniej¹ca we wspó³zale ny [od swoich czêœci] sposób osoba stanowi pod³o e, które wype³nia siê predyspozycj¹ 13 wytwarzan¹ przez czyn. Jeœli ten czy inny system filozoficzny nie uznaje owego nietrwa³ego zbioru za pod³o e wype³niane predyspozycjami, musi wskazaæ jak¹œ inn¹, niezale n¹ od niego podstawê; dlatego w³aœnie czittamatra, Szko³a Tylko Umys³u* uznaje za ni¹ tak zwan¹ podstawow¹ œwiadomoœæ zbiorcz¹ 14. Jednak e naj- 13 Czyn, koñcz¹c siê, umieszcza w umyœle potencja³ predyspozycjê. Mianem karmy okreœla siê zarówno samo dzia³anie, jak i umieszczan¹ przezeñ w umyœle predyspozycjê. * Jogaczara, szko³a mahajany zwana te wid nianawad¹, uznaj¹ca wy- ³¹cznoœæ œwiadomoœci (œwiat form to czittamatra tylko umys³ ). Jej za³o ycielami byli w V wieku n.e. Asanga i Wasubandhu. Wiêcej informacji na temat tej szko³y Czytelnik znajdzie w ksi¹ ce Paula Williamsa Buddyzm Mahajana (op. cit.), s. 99 i nn. [przypis t³umacza] 14 ~ kun gzhi rnam par shes pa, alayavijnana. Sanskrycki termin znacz¹cy dos³ownie magazyn œwiadomoœci prze- ³o ony na tybetañski jako œwiadomoœæ, która jest podstaw¹ wszystkiego (w oryginale angielskim mind-basis-of-all ). Najwy sza skarbnica umys³u stanowi podstawow¹ doktrynê jogaczary. W magazynie tym, wedle jogaczarów, znajduj¹ siê nasiona karmiczne (bid a) bêd¹ce œladami przesz³ych i zal¹ kami przysz³ych czynów zwi¹zanych z dan¹ istot¹. Alajawid niana rozumiana jest jako strumieñ œwiadomoœci, który t³umaczy jej ci¹g³oœæ w yciu i po œmierci, podczas snu, marzeñ sennych itd. Podmiot i przedmiot œwiadomoœci to tylko jej kszta³ty, jak fale na oceanie. [przypis t³umacza] 34 35

19 wy szy system, jakim jest prasangika, nie ma takich trudnoœci, poniewa utrzymuje, e sta³ym pod³o em wype³niaj¹cym siê predyspozycjami jest samo ja, sama osoba, zaœ pod³o e tymczasowe stanowi œwiadomoœæ. W ten sposób, pierwszym skutkiem czynu jest zniweczenie albo ustanie jego samego, które, jak mo na siê wyraziæ, przemienia siê w predyspozycjê w³¹czan¹ do œwiadomoœci. Od tej chwili, a do momentu bezpoœrednio poprzedzaj¹cego poczêcie (w nowym ywocie), œwiadomoœæ nazywa siê œwiadomoœci¹ przyczynowego czasu, albo œwiadomoœci¹ przyczynow¹. Ju w kolejnym momencie, kiedy dokonuje siê po³¹czenie z nastêpnym ywotem, owa œwiadomoœæ nazywa siê œwiadomoœci¹ skutkow¹. Œwiadomoœæ skutkowa, która jest niezmiernie krótkotrwa³a trwa od tego momentu do chwili tu przed czasem utworzenia siê czwartego ogniwa, jakim jest nazwa i forma. Je eli chodzi o termin nazwa i forma, nazwa odnosi siê do czterech skupisk mentalnych: (1) odczuæ lub doznañ, (2) postrze- eñ [czyli percepcji zawieraj¹cej w sobie zdolnoœæ rozró niania i wyobra ania], (3) dyspozycji kszta³tuj¹cych i (4) œwiadomoœci, zaœ formê stanowi pi¹ta skandha zjawisk fizycznych (tj. materialne cia³o). Nazwa i forma przedstawiane bywaj¹ symbolicznie jako ludzie p³yn¹cy ³odzi¹; na innych obrazach czwarte ogniwo symbolizuj¹ s³upy opieraj¹ce siê wzajemnie o siebie. To ostatnie wyobra- enie odzwierciedla nauki pism Szko³y Tylko Umys³u, pism jogaczary, przedstawiaj¹ce (1) umys³ow¹ œwiadomoœæ, (2) ostateczn¹ œwiadomoœæ zbiorcz¹ i (3) formê, które s¹ niczym wzajemnie wspieraj¹ce siê nogi trójnogu. W pierwszym przedstawieniu ³ódŸ to symbol formy, zaœ ludzie w œrodku reprezentuj¹ cztery skupiska mentalne. Okres nazwy i formy obejmuje rozwój embrionu, dopóki nie zacznie siê rozwijaæ u niego piêæ narz¹dów zmys³ów. Rozdzia³ drugi YCIE WPRAWIANE W RUCH PRZEZ NIEWIEDZÊ Wtorek popo³udniu PYTANIA I ODPOWIEDZI Pytanie: Czy Wasza Œwi¹tobliwoœæ móg³by wyjaœniæ ró nice pomiêdzy dwoma typami medytacji? OdpowiedŸ: Zarówno medytacja analityczna, jak i stabilizuj¹ca s¹ dwojakiego rodzaju. W pierwszej medytuje siê na dany obiekt, jak w przypadku medytacji nad nietrwa³oœci¹; w drugim przypadku medytuj¹cy sprawia, e w jego umyœle rozwija siê pewien stan, jak to siê dzieje podczas medytacyjnego kultywowania mi³oœci. Medytuj¹c analitycznie nad nietrwa³oœci¹ czy pustk¹, czynimy z nich przedmiot naszego umys³u, gdy zaœ utrzymujemy medytacjê wiary czy medytacjê wspó³czucia, bynajmniej nie oznacza to czynienia z tych uczuæ obiektu naszej refleksji medytacyjnej nie analizuje siê ich cech, nie medytuje siê na wiarê albo na wspó³czucie lecz wprowadza siê w³asny umys³ w stan pe³en wiary b¹dÿ wspó³czucia

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Gry i zabawy matematyczne

Gry i zabawy matematyczne Krystyna Wojciechowska Gry i zabawy matematyczne w przedszkolu Opole 2008 Spis n treœci Uwagi wstêpne...4 1. U³ó tyle samo...10 2. Autobus....12 3. Co mówi bêbenek?... 14 4. ZnajdŸ swoje miejsce....16

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Rozdział 6. Pakowanie plecaka. 6.1 Postawienie problemu

Rozdział 6. Pakowanie plecaka. 6.1 Postawienie problemu Rozdział 6 Pakowanie plecaka 6.1 Postawienie problemu Jak zauważyliśmy, szyfry oparte na rachunku macierzowym nie są przerażająco trudne do złamania. Zdecydowanie trudniejszy jest kryptosystem oparty na

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Rada Europy Strasburg, Francja SKARGA na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Artykułu 45-47 Regulaminu Trybunału 1 Adres pocztowy

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej

Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej Zalecenia dotyczące prawidłowego wypełniania weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej 1. Do wystawienia weksla in blanco umocowane są osoby, które w świetle ustawy, dokumentu założycielskiego i/lub odpisu

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie trzeciego oka

Umiejscowienie trzeciego oka Umiejscowienie trzeciego oka Tilak czerwony, cynobrowy znak, wprowadzono jako wskaÿnik i symbol nieznanego œwiata. Nie mo na go na³o yæ gdziekolwiek i tylko ktoœ, kto potrafi przy³o yæ rêkê do czo³a i

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Im ladniej sobie poscielesz tym lepiej sie wyspisz! WWW.MOIKA.PL

Im ladniej sobie poscielesz tym lepiej sie wyspisz! WWW.MOIKA.PL Im ladniej sobie poscielesz tym lepiej sie wyspisz! WWW.MOIKA.PL O NAS MOIKA design powstał z naszej tęsknoty za pięknem i oryginalnością przedmiotów codziennego użytku. Wiemy że pościel to coś znacznie

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości Marta Pyrchała-Zarzycka www.astrosalus.pl www.kosmetyka-fitness.pl http://www.astrosalus.com/ www.sukces-biznes.pl kursy@astrosalus.pl 506-320-330

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki z portfela. Spółka: Mostostal Zabrze-Holding S.A. Rodzaj walnego zgromadzenia: Nadzwyczajne

Sprawozdanie z walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki z portfela. Spółka: Mostostal Zabrze-Holding S.A. Rodzaj walnego zgromadzenia: Nadzwyczajne Sprawozdanie z walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki z portfela Spółka: Mostostal Zabrze-Holding S.A. Rodzaj walnego zgromadzenia: Nadzwyczajne Data walnego zgromadzenia: 28 listopada 2013 roku Liczba

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI Liceum

SCENARIUSZ LEKCJI Liceum Proponowany scenariusz jest przykładem postępowania dydaktycznego wyprowadzonego z zasad konstruktywizmu edukacyjnego: SCENARIUSZ LEKCJI Liceum Temat lekcji: Czy huśtawka jest oscylatorem harmonicznym?

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe 2015

Roczne zeznanie podatkowe 2015 skatteetaten.no Informacje dla pracowników zagranicznych Roczne zeznanie podatkowe 2015 W niniejszej broszurze znajdziesz skrócony opis tych pozycji w zeznaniu podatkowym, które dotyczą pracowników zagranicznych

Bardziej szczegółowo

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM Anna Golicz Wydawnictwo WAM Kraków 2010 Wydawnictwo WAM, 2010 Korekta Aleksandra Małysiak Projekt okładki, opracowanie graficzne i zdjęcia Andrzej

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie ustalenia zasad udzielania i rozmiaru obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycielom, którym powierzono stanowiska

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zasad przyznawania, wysokości i otrzymywania diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących Radnym Rady Miasta Kielce Na

Bardziej szczegółowo

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de Witajcie Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de D-MCT: Pozycja satelity Dzisiejszy temat Pamięć Zachowanie Depresja Postrzeganie

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku. Różnice kursowe pomiędzy zapłatą zaliczki przez kontrahenta zagranicznego a fakturą dokumentującą tę Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 19 Strona 2 z 19 Strona 3 z 19 Strona 4 z 19 Strona 5 z 19 Strona 6 z 19 Strona 7 z 19 W pracy egzaminacyjnej oceniane były elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej II. Założenia do projektu

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Fundacja Ścięgoszów, zwana dalej Fundacją ustanowiona przez Łukasza Perkowskiego Olgę Sobkowicz zwanych dalej fundatorami, aktem

Bardziej szczegółowo

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1. Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1. Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1 Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz proćesy uczenia Problemy wynikające z zachowań psów często nie są

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia pracuje w oparciu o Regulamin Rzecznika Praw Ucznia oraz o własny plan pracy. Regulamin działalności Rzecznika Praw Ucznia: 1. Rzecznik

Bardziej szczegółowo

Warszawska Giełda Towarowa S.A.

Warszawska Giełda Towarowa S.A. KONTRAKT FUTURES Poprzez kontrakt futures rozumiemy umowę zawartą pomiędzy dwoma stronami transakcji. Jedna z nich zobowiązuje się do kupna, a przeciwna do sprzedaży, w ściśle określonym terminie w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwała Nr 1 z dnia 11 lutego 2014 roku w sprawie wyboru przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Radcy Prawnego

Kancelaria Radcy Prawnego Białystok, dnia 30.03.2007 r. OPINIA PRAWNA sporządzona na zlecenie Stowarzyszenia Forum Recyklingu Samochodów w Warszawie I. Pytania: 1. Czy zakaz ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części, ujętych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych Załącznik nr 3 do SIWZ Istotne postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści Umowy Prowadzenia obsługi bankowej budżetu miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych miasta zawartej z Wykonawcą 1. Umowa

Bardziej szczegółowo

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy UMOWA PARTNERSKA zawarta w Warszawie w dniu r. pomiędzy: Izbą Gospodarki Elektronicznej z siedzibą w Warszawie (00-640) przy ul. Mokotowskiej 1, wpisanej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych

Bardziej szczegółowo

Regulamin szkolnego konkursu matematycznego dla uczniów klasy II i III: Mały Matematyk

Regulamin szkolnego konkursu matematycznego dla uczniów klasy II i III: Mały Matematyk Marzena Kococik Olga Kuśmierczyk Szkoła Podstawowa im. Marii Konopnickiej w Krzemieniewicach Regulamin szkolnego konkursu matematycznego dla uczniów klasy II i III: Mały Matematyk Konkursy wyzwalają aktywność

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą.

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Po pierwsze - notacja - trzymasz swoją kostkę w rękach? Widzisz ścianki, którymi można ruszać? Notacja to oznaczenie

Bardziej szczegółowo

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 I Odliczenie i zwrot podatku naliczonego to podstawowe mechanizmy funkcjonowania podatku

Bardziej szczegółowo

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich

Bardziej szczegółowo

Motywuj świadomie. Przez kompetencje.

Motywuj świadomie. Przez kompetencje. styczeń 2015 Motywuj świadomie. Przez kompetencje. Jak wykorzystać gamifikację i analitykę HR do lepszego zarządzania zasobami ludzkimi w organizacji? 2 Jak skutecznie motywować? Pracownik, który nie ma

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLIII/522/2014 RADY MIEJSKIEJ W BORNEM SULINOWIE z dnia 29 maja 2014 r.

UCHWAŁA Nr XLIII/522/2014 RADY MIEJSKIEJ W BORNEM SULINOWIE z dnia 29 maja 2014 r. UCHWAŁA Nr XLIII/522/2014 RADY MIEJSKIEJ W BORNEM SULINOWIE z dnia 29 maja 2014 r. w sprawie zasad rozliczania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Opinie o naszych szkoleniach: Agnieszka Sz. Wrocław: Ciekawie ujęty temat, świetna atmosfera, dużo praktycznych ćwiczeń, otwartość trenera, super

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie spółki komandytowo-akcyjnej; stan aktualny, projektowane zmiany

Opodatkowanie spółki komandytowo-akcyjnej; stan aktualny, projektowane zmiany Opodatkowanie spółki komandytowo-akcyjnej; stan aktualny, projektowane zmiany 1. Omówienie proponowanych zmian przepisów dot. SKA; jak efektywnie przygotować się na zmiany, 2. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA PRZEGLĄDU I MONITORINGU KODEKSU ETYCZNEGO PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KOŁOBRZEGU

PROCEDURA PRZEGLĄDU I MONITORINGU KODEKSU ETYCZNEGO PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KOŁOBRZEGU PROCEDURA PRZEGLĄDU I MONITORINGU KODEKSU ETYCZNEGO PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZI W KOŁOBRZEGU PROCEDURA COROCZNEGO PRZEGLĄDU WEWNĘTRZNEGO I STAŁEGO MONITORINGU KODEKSU ETYCZNEGO PRZEZ PRACOWNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Chillout w pracy. Nowatorska koncepcja

Chillout w pracy. Nowatorska koncepcja Chillout w pracy Wypoczęty pracownik to dobry pracownik. Ciężko z tym stwierdzeniem się nie zgodzić, ale czy możliwy jest relaks w pracy? Jak dzięki aranżacji biura sprawić frajdę pracownikom? W każdej

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli

USTAWA. z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. (tekst jednolity) Rozdział 3a. Awans zawodowy nauczycieli USTAWA z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity) Rozdział 3a Awans zawodowy nauczycieli Art. 9a. 1. Ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli: 1) nauczyciel stażysta; 2) nauczyciel

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl John McMahon Pierwsze kroki do wyjścia z alkoholizmu Original edition published in English Tytuł oryginału: First Steps out of Problem Drinking Copyright 2010 John McMahon Copyright Lion Hudson plc, Oxford,

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał XXIV Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia POLNORD S.A.

Projekty uchwał XXIV Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia POLNORD S.A. Projekty uchwał POLNORD S.A. w sprawie zatwierdzenia sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok 2014 oraz zatwierdzenia sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2014 Na podstawie art. 393

Bardziej szczegółowo

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne U S T AWA Projekt z dnia 26.11.2015 r. z dnia o szczególnych zasadach zwrotu przez jednostki samorządu terytorialnego środków europejskich uzyskanych na realizację ich zadań oraz dokonywania przez nie

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. -

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. - Załącznik nr 1a Lista sprawdzająca dot. ustalenia stosowanego trybu zwiększenia wartości zamówień podstawowych na roboty budowlane INFORMACJE PODLEGAJĄCE SPRAWDZENIU Analiza ryzyka Działanie Uwagi Czy

Bardziej szczegółowo

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ]

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ] Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 roku OD: Family Fund Sp. z o.o. S.K.A ul. Batorego 25 (II piętro) 31-135 Kraków DO: Zarząd Starhedge S.A. ul. Plac Defilad 1 (XVII piętro) 00-901 Warszawa biuro@starhedge.pl

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr z dnia Dyrektora PCPR w Lublinie KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE ROZDZIAŁ I Zasady ogólne 1 1. Kodeks wyznacza zasady postępowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA Załącznik do Uchwały nr XLVI/328/2014 Rady Miejskiej Gminy Dobrzyca z dnia 30 czerwca 2014r. PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA 1 Cele i formy realizacji programu 1. Tworzy się Program Stypendialny Gminy

Bardziej szczegółowo