Genom na talerzu czyli patentowanie żywności GM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Genom na talerzu czyli patentowanie żywności GM"

Transkrypt

1 Tomasz Twardowski Instytut Chemii Bioorganicznej PAN i Politechnika Łódzka Genom na talerzu czyli patentowanie żywności GM Żywność oparta na produkcji roślinnej stanowi dla nas podstawę wyżywienia (produkcja związana z wodami rzek, jezior, mórz i oceanów jest w przypadku naszego kraju gospodarczo znacznie mniej istotna). Zarówno ilość jak i jakość produkcji rolniczej w głównej mierze zależy od stosowanej technologii i dostępnych innowacji technicznych. Zasadniczy wzrost ilościowy produkcji roślinnej związany był (i nadal jest) z postępem biologicznym i z rozwojem mechanizacji, a zwłaszcza chemizacji rolnictwa (nawozy sztuczne oraz środki ochrony roślin). Rozwój prawdziwej produkcji ekologicznej miał miejsce tylko do XIX w. Zastosowanie sztucznych nawozów azotowych i środków ochrony roślin na początku XX w. umożliwiło zwiększenie produkcji roślinnej. Ogromne przemiany i skokowy wzrost plonów spowodowała zielona rewolucja Normana Borlauga, laureata pokojowej Nagrody Nobla. Niemniej jednak dopiero na przełomie XX i XXI w. mamy do czynienia z jakościowo innowacyjnymi koncepcjami, których źródłem jest wiedza oparta na zrozumieniu podstaw molekularnych. Pomimo wielkiego postępu biologicznego i technicznego zasadnicza jest kwestia czy wystarczy żywności? Prognozy demograficzne przewidują, że niedługo Ziemię będzie zamieszkiwać 10 miliardów ludzi. W dyskusjach naukowców i publicystów powraca zatem podstawowy problem, czy będzie można wyżywić tak dużą liczbę mieszkańców naszej planety. Stosowanie dotychczasowych technologii nie zabezpieczy wystarczającej ilości żywności dla populacji (zestawienie 1). Zestawienie 1 Wydajność produkcji rolniczej 1

2 Pszenica wiek q/ha charakter produkcji X-XVIII 5-10 w pełni eko produkcja XIX wprowadzanie środków chemicznych, nawozów oraz ochrony roślin XX rewolucja Borlauga ogromny sukces klasycznej hodowli XX/XXI > 70 genewolucja zastosowanie metod inżynierii genetycznej otwiera nowe horyzonty XXI perspektywy zupełnie nowych jakościowo koncepcji rozwoju produkcji roślinnej z wykorzystaniem technologii RNAi, ncrna Przy wykorzystaniu wszystkich odstępnych technologii uzyskano w latach roczny wzrost wydajności z hektara o 2%. W ostatnich latach wzrost ten wyniósł już tylko 1% w skali rocznej. Spadek produktywności ziemi uprawnej następuje w sytuacji, w której każdego roku liczba ludności naszej planety zwiększa się o 70 mln. W zestawieniu 2 w formie skróconej określono jaka żywność jest przez nas konsumowana. Zestawienie 2 Rodzaje żywności współcześnie konsumowanej produkcja masowa (czyli oparta na chemii: nawozach i środkach ochrony roślin); ekożywność (czyli produkcja z jak najwyższym pominięciem produktów chemicznych, a zatem droższa i o znacznie niższej produktywności); ersatz (stosowanie czynników zastępczych); żywność GM (związana z wykorzystaniem innowacyjnych technologii inżynierii genetycznej, a z tym wiąże się szczególnie rygorystyczna kontrola). W tym kontekście należy sformułować cele i zadania inżynierii genetycznej, co można w uproszczeniu ująć następująco (zestawienie 3): Zestawienie 3 2

3 Zadania inżynierii genetycznej 1. identyfikacja pożądanych właściwości jako genu (w uproszczonej interpretacji termin gen ); 2. transfer i/lub modyfikacja genu; 3. regeneracja zmodyfikowanego organizmu. Te trzy etapy można określić jako inżynierskie, a zatem charakteryzowane przez przesłanki określane jako potencjalna zdolność patentowa. Dopiero w dalszym etapie ma miejsce komercjalizacja uwarunkowana legislacją, biobezpieczeństwem i odbiorem społecznym. Jednocześnie, dla przykładu, należy podkreślić, że kukurydza GM (której produkcja rolna jest legalna w krajach Unii Europejskiej) czy też soja GM (masowo importowana do UE) niczym nie wyróżnia się od standardowych produktów. Natomiast łosoś, do którego genomu wprowadzono gen hormonu wzrostu jest większy (jednakże nie jest dopuszczalny obrót ani produkcja w UE) (rys. 1A, 1B, 1C). Rys. 1. Transgeniczna kukurydza (A), soja (B) oraz łosoś (C). B) 3

4 C) Porównanie wielkości łososia. Pierwsze komercyjne uprawy roślin miały miejsce (USA) w 1996 r. W ciągu 13 lat areał upraw roślin GM wzrósł do 125 mln, a przy produkcji zaangażowane są miliony ludzi (zestawienie 4). Zestawienie 4 Areał upraw GM w 2008 r. Areał roślin transgenicznych uprawianych komercyjnie 125 mln ha. 4

5 25 państw; 13,5 mln rolników. Polska: pow ha kukurydzy Bt (2008 r.) Z tych podstawowych danych wynikają zasadnicze i istotne informacje ujęte w formie konkluzji w zestawieniu 5. Zestawienie 5 Wnioski z podstawowych faktów w minionych trzynastu latach zrealizowano ponad 400 mln ha upraw komercyjnych roślin GM; miliony konsumentów i producentów (ludzi i zwierząt); pojedyncze, niereproduktywne doniesienia o negatywnych efektach; pozytywne opinie EFSA, FDA, EMEA *. * EFSA = European Food Safety Authority; FDA = Food and Drug Administration, USA; EMEA = European Medicine Agency. Ten stan gospodarki światowej znajduje swe odzwierciedlenie (zestawienie 6) w naszej codziennej rzeczywistości. Wszyscy jesteśmy konsumentami produktów inżynierii genetycznej. Zestawienie 6 Lista codziennych zakupów, produktów zawierających produkty GM lub pochodne roślin i/lub mikroorganizmów GM, lub wyprodukowane przy pomocy GMO: ciastka zupy czekolada mięsa kiełbasa makarony szczepionki leki (hormony, biofarmaceutyki) 5

6 diagnostyka (przeciwciała monoklonalne) Przedstawione na rysunku 2 artykuły konsumpcyjne zostały wyprodukowane z wykorzystaniem surowców pochodzących z GMO. Są to albo niewielkie dodatki (jak np. izolaty białkowe, lecytyna) czy też z roślin genetycznie zmodyfikowanych jak kukurydza GM. Rys. 2. Zdjęcia opakowań przykładowych produktów konsumpcyjnych, które najprawdopodobniej zawierają niewielkie ilości produktów GM (A) oraz oleju wyprodukowanego z roślin GM i tak oznakowanego (B). Rys. 2A. 6

7 Rys. 2B. 7

8 W opinii wielu osób (zwłaszcza zwolenników) alternatywą jest żywność organiczna, jednakże wcale nie jest ona taka zdrowa, jak powszechnie się uważa. Według raportu, którego podsumowanie opublikowano w American Journal of Clinical Nutrition żywność organiczna zawiera tyle samo składników odżywczych i witamin co zwyczajne uprawy, przetwory mięsne i produkty mleczarskie - czytamy na serwisie BBC. Faktycznie odkryte różnice dotyczą np. poziomu zawartości azotu i fosforu. Wynikają one z innego sposobu nawożenia, a odnotowane ilości tych pierwiastków nie mają większego znaczenia dla zdrowia człowieka. Tymczasem, jak wynika z badań rynku, konsumenci są w stanie zapłacić krocie za tzw. zdrową żywność. Rynek tych produktów tylko w Wielkiej Brytanii szacuje się na ponad 2 mld funtów rocznie (http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/ stm; Obecnie mamy jakościowo nowe wyzwania w hodowli roślin, które skrótowo można sformułować następująco: 1. przewaga finansów prywatnych w hodowli roślin i koncentracja firm nasiennych, 2. patentowanie i ochrona własności intelektualnej, a w konsekwencji ograniczenia w dostępie do zasobów genowych; a) zasoby genowe traktowane jako bogactwo narodowe w centrach pochodzenia i centrach zmienności; b) patentowanie genów i procedur; ich wykorzystanie w tworzeniu materiałów wyjściowych. W tej sytuacji zasadnicze znaczenie ma fakt patentowania LMO (LMO, ang. living modified organizm, żywe genetycznie zmodyfikowane organizmy, a zatem zdolne do reprodukcji) mikroorganizmów, roślin i zwierząt. Zdolność patentową posiadają (zestawienie 7): 8

9 Zestawienie 7 Zdolność patentowa żywych zmodyfikowanych organizmów sposoby wytwarzania technikami inżynierii genetycznej mikroorganizmów, roślin i zwierząt; mikroorganizmy, do których wprowadzono nową właściwość technikami inżynierii genetycznej; rośliny (z wyłączeniem nowych odmian), do których wprowadzono nową właściwość technikami inżynierii genetycznej; zwierzęta (z wyłączeniem nowych ras), do których wprowadzono nową właściwość technikami inżynierii genetycznej. Innymi słowy (oprócz procedur, które jak zawsze mają zdolność patentową) jest możliwe patentowanie żywych organizmów, do których metodami inżynierskimi, a zatem reproduktywnymi, wprowadzono nową cechę, np. odporność na herbicyd. Jest to jakościowo nowy stan prawny, bowiem produkt (LMO) podlega wszystkim ograniczeniom wynikającym z procedur i norm prawnych związanych z prawami własności intelektualnej (IPR, ang. Intellectual Property Rights). Podstawowe cechy i różnice pomiędzy rejestracją nowej odmiany a patentowaniem zawarto w zestawieniu 8. Podkreślić należy przede wszystkim, że główne znaczenie mają konsekwencje w zakresie produkcji i dystrybucji danego innowacyjnego produktu, jak również w zakresie korzystania z opatentowanego rozwiązania technicznego. Zestawienie 8 Porównanie rejestracji i patentowania Rejestracja odmiany 1) wyróżniająca (ang. distinctive) 2) jednorodna (ang. uniform) 3) stabilna (ang. stable) [lub potocznie: OWT odrębna, wyróżniająca się, trwała] Patent 9

10 (ang. Industrial Patent) nowe (new) nieoczywiste (inventive) zastosowanie przemysłowe (commercial) Zasadnicze różnice: produkcja dystrybucja dalsze korzystanie Innowacje biotechnologii rolniczej radykalnie zmieniają zasady tradycyjnego zachowywania przez rolników nasion z jednego sezonu do drugiego. Obecnie rolnicy wykupują licencję od producentów nasion na określony sezon wegetacyjny i są zobowiązani do odsprzedania nasion bez prawa zachowania ich na przyszły sezon. Jakiekolwiek zachowanie nasion uznaje się za naruszenie umowy. Jest to zasadnicza zmiana pomiędzy tradycyjnym przywilejem farmerskim związana z patentowaniem roślin GM. KONKLUZJE: Nie można uciec od inżynierii genetycznej. Produkty inżynierii genetycznej są i będą na rynku. W naszym interesie leży uczestnictwo w innowacyjnej bioekonomii. W zgodnej opinii naukowej (ekspertów) analiza krok-po-kroku (ang. case-by-case) i merytoryczny nadzór poprzez administrację są niezbędne. Polska nauka i gospodarka wymagają rozwoju badań podstawowych i wdrożeń, co jest sprawą priorytetową dla naszej gospodarki. Innowacyjne (bio)technologie wymagają zabezpieczenia praw własności intelektualnej, co do pewnego stopnia zabezpiecza zwrot nakładów. Dzisiejsze zgłoszenia patentowe to produkcja przemysłowa za lat Dlatego niezbędne jest zabezpieczenie przyszłości bioekonomii w Polsce. Zgodność z prawem Unii Europejskiej i konwencjami międzynarodowymi jest koniecznością. Stworzenie podstaw bioekonomii w naszym kraju wymaga właściwych norm prawnych oraz pełnego honorowania zasad ochrony praw własności intelektualnej, zgodnie z przyjętymi normami europejskimi. Od 10

11 początku naszego istnienia jemy geny, genomy, białka, aczkolwiek wielu z nas o tym nadal nie wie. Żywność jest produkowana metodami przemysłowymi, a zatem zarówno procesy, jak i produkty przemysłu rolno-spożywczego, w określonych warunkach spełniają kryteria zdolności patentowej. Aczkolwiek obecny system i normy prawne w zakresie prawa własności przemysłowej w odniesieniu do żywności, a zwłaszcza żywych genetycznie zmodyfikowanych organizmów budzi wiele wątpliwości to nie dysponujemy obecnie lepszym rozwiązaniem prawnym. Pełne honorowanie praw ochrony własności intelektualnej leży w naszym wspólnym interesie i warunkuje rozwój bioekonomii. 11

Organizmy modyfikowane genetycznie

Organizmy modyfikowane genetycznie Organizmy modyfikowane genetycznie C o to jest G M O? Organizmy Modyfikowane Genetycznie GMO (z ang. Genetically Modified Organism) - Organizmy Transgeniczne - są to organizmy, które zawierają w swoim

Bardziej szczegółowo

Produkcja biomasy a GMO

Produkcja biomasy a GMO Produkcja biomasy a GMO Adam Koryzna Stowarzyszenie Koalicja Na Rzecz Nowoczesnego Rolnictwa Opole, 22.10.2009 Koalicja Na Rzecz Nowoczesnego Rolnictwa Organizacja zrzeszająca producentów rolnych ZałoŜona

Bardziej szczegółowo

Stanowisko. Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r.

Stanowisko. Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r. Stanowisko Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r. w sprawie ogłoszenia obszaru Województwa Kujawsko Pomorskiego strefą wolną od upraw genetycznie zmodyfikowanych organizmów (GMO)

Bardziej szczegółowo

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska InŜynieria genetyczna - badania biomedyczne Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań nowych technologii opartych na przenoszeniu genów z jednego

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na żywych organizmach prowadzące do uzyskania konkretnych

Bardziej szczegółowo

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne Paweł Połanecki Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne 1 Konflikt interesów wokół zastosowania technologii transgenicznych w rolnictwie naukowcy oraz instytucje eksperymentalno-przemysłowe

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Mega Projekt. Projekt badawczy wykorzystania nawozów azotowych na doświadczalnych poletkach obszaru Polski, Niemiec i Czech

Mega Projekt. Projekt badawczy wykorzystania nawozów azotowych na doświadczalnych poletkach obszaru Polski, Niemiec i Czech Mega Projekt Projekt badawczy wykorzystania nawozów azotowych na doświadczalnych poletkach obszaru Polski, Niemiec i Czech W 5-letnim cyklu badani oceniany jest wpływ nawożenia nawozami azotowo siarkowymi

Bardziej szczegółowo

Roztwór odżywczy na bazie żywych alg

Roztwór odżywczy na bazie żywych alg systems ORGANIC GREEN GOLD VIRIDIS AURUM Nanotechnologia w odżywianiu roślin Roztwór odżywczy na bazie żywych alg Zdrowa i Bezpieczna Żywność z czystego i naturalnego środowiska Potrzebu jemy rolnic t

Bardziej szczegółowo

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 2 Francuski sektor rolniczy jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki tego kraju i zajmuje kluczowe miejsce w handlu zagranicznym

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ PRODUKCJI SEKTORA ROLNEGO UKRAINY. Profesor dr hab. Tatjana Mostenska Państwowy Uniwersytet Przetwórstwa Żywności Ukrainy

KONKURENCYJNOŚĆ PRODUKCJI SEKTORA ROLNEGO UKRAINY. Profesor dr hab. Tatjana Mostenska Państwowy Uniwersytet Przetwórstwa Żywności Ukrainy KONKURENCYJNOŚĆ PRODUKCJI SEKTORA ROLNEGO UKRAINY Profesor dr hab. Tatjana Mostenska Państwowy Uniwersytet Przetwórstwa Żywności Ukrainy Konkurencyjność produkcji wyznaczają wskaźniki: jakości, właściwości

Bardziej szczegółowo

Ocena porównawcza sektora rolno-spożywczego Polski i Ukrainy

Ocena porównawcza sektora rolno-spożywczego Polski i Ukrainy Ocena porównawcza sektora rolno-spożywczego Polski i Ukrainy mgr Mirosława Tereszczuk Warszawa, 25 listopada 2016 r. 1 Gospodarka Ukrainy na tle gospodarki Wyszczególnienie Polski Ukraina Polska 2012 2015

Bardziej szczegółowo

Przewidywane procedury rejestracji i kontroli uprawy odmian transgenicznych w Polsce

Przewidywane procedury rejestracji i kontroli uprawy odmian transgenicznych w Polsce NR 221 BIULETYN INSTYTUTU HODOWLI I AKLIMATYZACJI ROŚLIN 2002 EDWARD GACEK Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, Słupia Wielka Przewidywane procedury rejestracji i kontroli uprawy odmian transgenicznych

Bardziej szczegółowo

Możliwości substytucji genetycznie modyfikowanej soi krajowymi roślinami białkowymi w aspekcie bilansu paszowego

Możliwości substytucji genetycznie modyfikowanej soi krajowymi roślinami białkowymi w aspekcie bilansu paszowego Możliwości substytucji genetycznie modyfikowanej soi krajowymi roślinami białkowymi w aspekcie bilansu paszowego dr Piotr Szajner mgr Wiesław Dzwonkowski Zakład Badań Rynkowych IERiGŻ-PIB Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji

Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji Nowy Sącz 11 czerwca 2010 1 Sukces przedsiębiorcy i każdego twórcy zależy nie tylko od zdolności tworzenia innowacji, ale także od zdolności zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Ewa Kępczyńska. Agrointeligentne BioPreparaty (AiBP)

Prof. dr hab. Ewa Kępczyńska. Agrointeligentne BioPreparaty (AiBP) Nie można być mistrzem we wszystkich dyscyplinach. Czas na biogospodarkę Prof. dr hab. Ewa Kępczyńska Agrointeligentne BioPreparaty (AiBP) Szczecin, 20 czerwca 2013 Katedra Biotechnologii Roślin Wydział

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH. Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW

BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH. Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW 1 . USTAWA O PASZACH Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. 2014

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu 13 1.1. Pojęcie agrobiznesu... 13 1.2. Inne określenia agrobiznesu... 17 Rozdział 2. Pierwszy agregat agrobiznesu zaopatrzenie 20 2.1.

Bardziej szczegółowo

ORGANIZMY GENETYCZNIE ZMODYFIKOWANE, ZA I PRZECIW

ORGANIZMY GENETYCZNIE ZMODYFIKOWANE, ZA I PRZECIW BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 3, str. 197 201 Agata Tyczewska, Tomasz Twardowski ORGANIZMY GENETYCZNIE ZMODYFIKOWANE, ZA I PRZECIW Zespół Biosyntezy Białka Instytutu Chemii Bioorganicznej Polskiej

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Ekologiczne aspekty w biotechnologii Kod przedmiotu

Ekologiczne aspekty w biotechnologii Kod przedmiotu Ekologiczne aspekty w biotechnologii - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Ekologiczne aspekty w biotechnologii Kod przedmiotu 13.4-WB-BTD-EAB-W-S14_pNadGenNH5UM Wydział Kierunek Wydział

Bardziej szczegółowo

Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce

Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Ekonomiczno-Społeczny Zakład Rachunkowości, Rynków Finansowych i Towarowych w Gospodarce Żywnościowej Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik

Bardziej szczegółowo

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin Grzegorz Gorzała Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa Al. Jana Pawła II 11, 00-828 Warszawa Podstawa prawna USTAWA

Bardziej szczegółowo

WIELE DZIAŁAŃ JEDEN CEL

WIELE DZIAŁAŃ JEDEN CEL WIELE DZIAŁAŃ JEDEN CEL Polskie Stowarzyszenie Rolnictwa Zrównoważonego ASAP Rejestracja 2/06/2014 rok Rolnictwo zrównoważone to moda czy konieczność. Dariusz Rutkowski Dyrektor Biura 2 Globalne wyzwania

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1)

USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2004 r. Nr 93, poz. 898. Art. 1. Ustawa określa zadania i właściwość organów i jednostek

Bardziej szczegółowo

Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej

Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej Lek. wet. Dr n. rol. Grzegorz Russak Lek. wet. Igor Marek Hutnikiewicz Współprzewodnicz przewodniczący cy Komisji Doradczo Problemowej

Bardziej szczegółowo

Podstawy biotechnologii. SYLABUS A. Informacje ogólne

Podstawy biotechnologii. SYLABUS A. Informacje ogólne Podstawy biotechnologii SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu

Bardziej szczegółowo

I: WARUNKI PRODUKCJI RO

I: WARUNKI PRODUKCJI RO SPIS TREŚCI Część I: WARUNKI PRODUKCJI ROŚLINNEJ Rozdział 1. Uwarunkowania produkcyjne XXI wieku 1.1. Potrzeby i ograniczenia technologii produkcji roślinnej 1.1.1. Nowe kierunki produkcji rolnej 1.1.2.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY)

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym

z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym ROLNICTWO EKOLOGICZNE Analiza porównawcza ekologicznych metod produkcji z rolnictwem konwencjonalnym, intensywnym Rolnictwo intensywne Rolnictwo ekologiczne Dominacja chemii i techniki Dominacja środków

Bardziej szczegółowo

www.icppc.pl 34-146 Stryszów 156 Tel./fax. (033) 8797 114 E-mail: biuro@icppc.pl www.gmo.icppc

www.icppc.pl 34-146 Stryszów 156 Tel./fax. (033) 8797 114 E-mail: biuro@icppc.pl www.gmo.icppc www.icppc.pl 34-146 Stryszów 156 Tel./fax. (033) 8797 114 E-mail: biuro@icppc.pl www.gmo.icppc Międzynarodowa Koalicja dla Ochrony Polskiej Wsi International Coalition to Protect the Polish Countryside

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Program. Termin realizacji: 15-16.12.2014r, 25-26.03.2015r, 30-31. 03. 2015r, 14-15.05.2015r

Program. Termin realizacji: 15-16.12.2014r, 25-26.03.2015r, 30-31. 03. 2015r, 14-15.05.2015r Program Nazwa formy edukacyjnej: Przetwórstwo na poziomie gospodarstwa rolnego warunkiem dywersyfikacji dochodu rodzin rolniczych (zboża, owoce, mięso i mleko) oraz podstawy sprzedaży bezpośredniej Termin

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXV/419/06 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 6 lutego 2006 roku

Uchwała Nr XXXV/419/06 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 6 lutego 2006 roku Uchwała Nr XXXV/419/06 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 6 lutego 2006 roku w sprawie przyjęcia stanowiska Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego dotyczącego produkcji rolnej wolnej od organizmów

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

Systemy jakości żywności uwzględniające wymogi ochrony środowiska

Systemy jakości żywności uwzględniające wymogi ochrony środowiska Systemy jakości żywności uwzględniające wymogi ochrony środowiska Krzysztof Kielak Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin ROLNICTWO EKOLOGICZNE Przepisy regulujące system

Bardziej szczegółowo

CONDIT. Środek poprawiający właściwości gleby. Plan oferty. Wyłączny dystrybutor na terenie POLSKI: BioConcept-Gardenia Sp. z o.o.

CONDIT. Środek poprawiający właściwości gleby. Plan oferty. Wyłączny dystrybutor na terenie POLSKI: BioConcept-Gardenia Sp. z o.o. Środek poprawiający właściwości gleby Zakwalifikowany do stosowania w rolnictwie ekologicznym pod numerem NE/115/2009 Wyłączny dystrybutor na terenie POLSKI: BioConcept-Gardenia Sp. z o.o., ul. Fabryczna

Bardziej szczegółowo

Podjęte środki, zabezpieczenia i działania w zapewnieniu dostawy materiału siewnego na najbliższe zasiewy przez przemysł nasienny

Podjęte środki, zabezpieczenia i działania w zapewnieniu dostawy materiału siewnego na najbliższe zasiewy przez przemysł nasienny Podjęte środki, zabezpieczenia i działania w zapewnieniu dostawy materiału siewnego na najbliższe zasiewy przez przemysł nasienny Grzegorz Piechowiak Przewodniczący Zarządu Komitetu Firm Nasiennych PIN

Bardziej szczegółowo

Nasiennictwo. Tom I. Spis treści

Nasiennictwo. Tom I. Spis treści Nasiennictwo. Tom I Spis treści PRZEDMOWA 1. ŚWIATOWY PRZEMYSŁ NASIENNY 1.1. ZNACZENIE MATERIAŁU SIEWNEGO 1.2. PRZEMYSŁ NASIENNY 1.3. ŹRÓDŁA WSPIERANIA ROZWOJU PRZEMYSŁU NASIENNEGO 1.4. MIĘDZYNARODOWY

Bardziej szczegółowo

Matryca wypełnienia efektów kształcenia: wiedza bezpieczeństwo żywności, studia pierwszego stopnia 2015/16. Przedmiot/moduł

Matryca wypełnienia efektów kształcenia: wiedza bezpieczeństwo żywności, studia pierwszego stopnia 2015/16. Przedmiot/moduł W0 W02 W03 W04 W05 W06 W07 W08 W09 W0 W W2 W3 W4 W5 W6 W7 W8 W9 Matryca wypełnienia efektów kształcenia: wiedza bezpieczeństwo, studia pierwszego stopnia 205/6 BZs_00 Chemia organiczna z elementami ogólnej

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia chemiczne

Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia w środkach spożywczych Podstawa prawna: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo w Izraelu :26:05

Rolnictwo w Izraelu :26:05 Rolnictwo w Izraelu 2015-12-21 01:26:05 2 W roku 2009 wartość produkcji izraelskiego rolnictwa osiągnęła sumę 25,6 miliarda szekli (ok. 5,1 mld euro), co oznacza wzrost o 2,4% w stosunku do roku 2008.

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNY PROJEKT REZOLUCJI

WSTĘPNY PROJEKT REZOLUCJI Parlament Europejski 2014-2019 Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności 21.10.2016 2016/2903(RSP) WSTĘPNY PROJEKT REZOLUCJI złożony w następstwie pytania wymagającego

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

lskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin CommonGround środki ochrony roślin: ludzie i idee

lskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin CommonGround środki ochrony roślin: ludzie i idee CommonGround środki ochrony roślin: ludzie i idee Idea projektu COMMONGROUND Żywność wolna od chorób i szkodników Dostępność żywności a wybór konsumenta Rolnictwo integrowane Bioróżnorodność Odbiór społeczny

Bardziej szczegółowo

Jak uchronić pola przed GMO

Jak uchronić pola przed GMO Jak uchronić pola przed GMO Przeczytaj ten apel, aby wiedzieć dlaczego to takie ważne. Badania naukowe o szkodliwości GMO spowodowały, że już 10 krajów Europy i wiele na świecie zakazało upraw takich roślin.

Bardziej szczegółowo

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów Elementy określone przez liderów sekcji w obszarze Bezpieczna Żywność

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt. Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r.

WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt. Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r. WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r. I. Wobec braku na rynku krajowych pasz wysokobiałkowych, w

Bardziej szczegółowo

Opracowanie indeksu gatunkowego i optymalizacja technologii produkcji wybranych roślin energetycznych. Akronim projektu IGRE

Opracowanie indeksu gatunkowego i optymalizacja technologii produkcji wybranych roślin energetycznych. Akronim projektu IGRE Opracowanie indeksu gatunkowego i optymalizacja technologii produkcji wybranych roślin energetycznych. Akronim projektu IGRE Agro-Centrum Innowacyjnych Technologii Unia Europejska zamierza do 2030 roku

Bardziej szczegółowo

dr inż.. Mariusz Maciejczak www.maciejczak.pl Rozwój j rolnictwa ekologicznego

dr inż.. Mariusz Maciejczak www.maciejczak.pl Rozwój j rolnictwa ekologicznego dr inż.. Mariusz Maciejczak www.maciejczak.pl Rozwój j rolnictwa ekologicznego W początkach rozwoju Źródło: http://free.art.pl/andrzejczak_satyra/ ROLNIK EKOLOGICZNY Jeszcze nie tak dawno ROLNIK EKOLOGICZNY

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 5. Zasady stosowania

Bardziej szczegółowo

wyrok, w którym orzekł, że Rzeczypospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 31 ust. 3 lit. b) tej dyrektywy.

wyrok, w którym orzekł, że Rzeczypospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 31 ust. 3 lit. b) tej dyrektywy. UZASADNIENIE Projekt ustawy o zmianie ustawy o mikroorganizmach i organizmach genetycznie zmodyfikowanych oraz niektórych innych ustaw dokonuje nowelizacji obowiązującej obecnie ustawy z dnia 22 czerwca

Bardziej szczegółowo

Jerzy Macewicz "Żywność genetycznie modyfikowana : poradnik konsumenta", Alan McHughen, Warszawa 2009 : [recenzja]

Jerzy Macewicz Żywność genetycznie modyfikowana : poradnik konsumenta, Alan McHughen, Warszawa 2009 : [recenzja] Jerzy Macewicz "Żywność genetycznie modyfikowana : poradnik konsumenta", Alan McHughen, Warszawa 2009 : [recenzja] Studia Ecologiae et Bioethicae 10/3, 131-134 2012 Alan McHughen, Żywność genetycznie modyfikowana

Bardziej szczegółowo

Nawóz WE siarkowo-wapniowy

Nawóz WE siarkowo-wapniowy Nawóz WE siarkowo-wapniowy Mały nakład Pomyśl o Swoim zysku Co jest Twoim celem? Maksymalne plony, czy maksymalny zysk? Czy liczysz swoje koszty pracy, czasu i nawożenia? Czy porównujesz je z efektami?

Bardziej szczegółowo

Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii

Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii chroń swoje pomysły 3 Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Poznań, 16-17 czerwca 2011 Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii dr Izabela Milczarek Czym jest biotechnologia? Biotechnologia,

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie własności przemysłowej w procesie innowacyjnym

Wykorzystanie własności przemysłowej w procesie innowacyjnym Wykorzystanie własności przemysłowej w procesie innowacyjnym 1 Sukces przedsiębiorcy i każdego twórcy zależy nie tylko od zdolności tworzenia innowacji, ale także od zdolności zabezpieczenia rozwiązań

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Forum Wiedzy i Innowacji PODSUMOWANIE

Forum Wiedzy i Innowacji PODSUMOWANIE Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Forum Wiedzy i Innowacji PODSUMOWANIE Stanisław Krasowicz Brwinów/Puławy, 2016 Wstęp 1. Ocena i podsumowanie 2-dniowego spotkania w ramach Forum Wiedzy i Innowacji

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa.

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa. ANKIETA Informacje podane w niniejszej ankiecie mają charakter poufny i zostaną wykorzystane wyłącznie na potrzeby realizacji projektu TRAFOON. Analiza zawartych treści będzie pomocna w określeniu najistotniejszych

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC KONTROLNYCH

TEMATY PRAC KONTROLNYCH TEMATY PRAC KONTROLNYCH rok szkolny 2014/2015 Kurs R3 ZAJĘCIA EDUKACYJNE: Zajęcia praktyczne z produkcji zwierzęcej NAUCZYCIEL: Joanna Niebieszczańska 1. Wymień i opisz czynności pielęgnacyjne u koni i

Bardziej szczegółowo

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 20 godzin 1.Definicja chemii rolnej, gleba jako środowisko

Bardziej szczegółowo

EKO i GMO z ekonomicznego punktu widzenia

EKO i GMO z ekonomicznego punktu widzenia Współistnienie produktów pochodzących z różnych systemów produkcji rolnej EKO i GMO z ekonomicznego punktu widzenia Dr Mariusz Maciejczak Wydział Nauk Ekonomicznych SGGW Projekt CO-EXTRA, www.coextra.eu

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak, Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Ministerstwo Gospodarki , Płock

Jerzy Majchrzak, Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Ministerstwo Gospodarki , Płock Jerzy Majchrzak, Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Ministerstwo Gospodarki 10.03.2015, Płock 2 Kluczowe dokumenty w procesie identyfikacji KIS Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA w Europie WIELKOPOLSKA w Polsce Podział Administracyjny Województwa Wielkopolskiego Liczba

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 21 lipca 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 czerwca 2015 r. Poz. 795 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 26 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 12 czerwca 2015 r. Poz. 795 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 26 maja 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 12 czerwca 2015 r. Poz. 795 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 26 maja 2015 r. w sprawie laboratoriów urzędowych i referencyjnych

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

Zasady i kryteria oceny gospodarstw w ramach kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe

Zasady i kryteria oceny gospodarstw w ramach kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe Załącznik nr Regulaminu VIII edycji Konkursu na Najlepsze Gospodarstwo Ekologiczne 05 r. Zasady i kryteria oceny gospodarstw w ramach kategorii: ekologia-środowisko i ekologiczne gospodarstwo towarowe

Bardziej szczegółowo

LEPSZE WARUNKI WZROSTU DLA ROŚLIN

LEPSZE WARUNKI WZROSTU DLA ROŚLIN PODŁOŻA OGRODNICZE Z MIKROORGANIZMAMI LEPSZE WARUNKI WZROSTU DLA ROŚLIN Każdy amator ogrodnictwa wie, że obok odpowiedniej dla danej rośliny ekspozycji na słońce i konieczności regularnego podlewania,

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU Technika Rolnicza i Leśna

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU Technika Rolnicza i Leśna ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU Technika Rolnicza i Leśna Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar Profil Poziom Forma Tytuł zawodowy uzyskiwany przez

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Zaawansowane zastosowanie biomasy w przemyśle chemicznym

Zaawansowane zastosowanie biomasy w przemyśle chemicznym Zaawansowane zastosowanie biomasy w przemyśle chemicznym Seminarium Komisji Gospodarki Narodowej Stan i perspektywy rozwoju przemysłu chemicznego w Polsce Senat RP, Warszawa, 15 maja 2012 r. dr Andrzej

Bardziej szczegółowo

Wiadomości wprowadzające.

Wiadomości wprowadzające. - Wymagania edukacyjne z warzywnictwa. Wiadomości wprowadzające. znajomość różnych gatunków warzyw umiejętność rozróżniania podstawowych gatunków warzyw znajomość rodzajów produkcji warzywnej znajomość

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy magisterski II o. kierunku ROLNICTWO

Zagadnienia na egzamin dyplomowy magisterski II o. kierunku ROLNICTWO Zagadnienia na egzamin dyplomowy magisterski II o kierunku ROLNICTWO KIERUNKOWE - OBLIGATORYJNE 1. Podstawowe pojęcia w doświadczalnictwie rolniczym. 2. ZałoŜenia metody analizy wariancji oraz zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych

Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych Niestandardowe wykorzystanie buraków cukrowych Stanisław Wawro, Radosław Gruska, Agnieszka Papiewska, Maciej Stanisz Instytut Chemicznej Technologii Żywności Skład chemiczny korzeni dojrzałych buraków

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZMIAN STRUKTURY ROLNICTWA UE NA PRODUKCJĘ ROŚLINNĄ, ZWIERZĘCĄ, ROZWÓJ UPRAW ENERGETYCZNYCH ORAZ RYNEK CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH

WPŁYW ZMIAN STRUKTURY ROLNICTWA UE NA PRODUKCJĘ ROŚLINNĄ, ZWIERZĘCĄ, ROZWÓJ UPRAW ENERGETYCZNYCH ORAZ RYNEK CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH Problemy Inżynierii Rolniczej nr 1/2008 Jan Barwicki Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie WPŁYW ZMIAN STRUKTURY ROLNICTWA UE NA PRODUKCJĘ ROŚLINNĄ, ZWIERZĘCĄ, ROZWÓJ UPRAW ENERGETYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Kategoria. Nazwa podmiotu.. Nazwisko oceniającego Liczba Kryterium oceny

Kategoria. Nazwa podmiotu.. Nazwisko oceniającego Liczba Kryterium oceny Załącznik Nr 3 Karta Oceny kategorii: Duże i Średnie Przedsiębiorstwo Maks. 50 Ocena odnosi się do podstawowych parametrów ekonomicznej kondycji firmy i jej wkładu w rozwój gospodarczy regionu. Brane są

Bardziej szczegółowo

Wyniki ekonomiczne uzyskane przez gospodarstwa rolne uczestniczące w systemie Polski FADN w 2009 roku w woj. dolnośląskim.

Wyniki ekonomiczne uzyskane przez gospodarstwa rolne uczestniczące w systemie Polski FADN w 2009 roku w woj. dolnośląskim. Wyniki ekonomiczne uzyskane przez gospodarstwa rolne uczestniczące w systemie Polski FADN w 2009 roku w woj. dolnośląskim. Przedstawione wyniki, obliczone na podstawie danych FADN zgromadzonych w komputerowej

Bardziej szczegółowo

Anna Augustyniuk-Kram Szkolenie "Organizmy genetycznie zmodyfikowane" : Warszawa 17 IX 2007 r. Studia Ecologiae et Bioethicae 6, 556-559

Anna Augustyniuk-Kram Szkolenie Organizmy genetycznie zmodyfikowane : Warszawa 17 IX 2007 r. Studia Ecologiae et Bioethicae 6, 556-559 Anna Augustyniuk-Kram Szkolenie "Organizmy genetycznie zmodyfikowane" : Warszawa 17 IX 2007 r. Studia Ecologiae et Bioethicae 6, 556-559 2008 Anna AUGUSTYNIUK-KRAM Instytut Ekologii i Bioetyki UKSW Szkolenie

Bardziej szczegółowo

BIO patenty i przyszłość biotechnologii. referat przedstawiony w Urzędzie Patentowym RP, Warszawa r.

BIO patenty i przyszłość biotechnologii. referat przedstawiony w Urzędzie Patentowym RP, Warszawa r. Tomasz Twardowski Instytut Chemii Bioorganicznej PAN, Poznań i Politechnika Łódzka, Łódź BIO patenty i przyszłość biotechnologii referat przedstawiony w Urzędzie Patentowym RP, Warszawa 3.10.2008 r. Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw Restrukturyzacja małych gospodarstw Pomoc przyznaje się rolnikowi będącemu osobą fizyczną, jeżeli: jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego lub nieruchomości służącej do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Oferta warsztatów szkoleniowych SILLIKER Polska. październik grudzień 2015

Oferta warsztatów szkoleniowych SILLIKER Polska. październik grudzień 2015 Oferta warsztatów szkoleniowych SILLIKER Polska październik grudzień 2015 Harmonogram warsztatów X XII 2015 Miesiąc Dzień Obszar Temat Cena netto* Str. 27 opakowaniach branża mleczarska X 29 Wartość odżywcza

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Biotechnologia w ochronie środowiska Biotechnology in Environmental Protection Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Prof. dr hab. Maria Wędzony Zespół dydaktyczny: Prof.

Bardziej szczegółowo

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. VI PROF. DR HAB. INŻ. WALDEMAR MICHNA MGRINŻ. DANUTA LIDKĘ DR INŻ. DOMINIK ZALEWSKI ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. Redakcja

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej rolę w przechowywaniu

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty ochrony własności intelektualnej w hodowli roślin i biotechnologii

Wybrane aspekty ochrony własności intelektualnej w hodowli roślin i biotechnologii NR 252 BIULETYN INSTYTUTU HODOWLI I AKLIMATYZACJI ROŚLIN 2009 EDWARD S. GACEK Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych, Słupia Wielka Wybrane aspekty ochrony własności intelektualnej w hodowli

Bardziej szczegółowo

Organizmy genetycznie zmodyfikowane

Organizmy genetycznie zmodyfikowane Organizmy genetycznie zmodyfikowane Organizmy genetycznie zmodyfikowane Materiały szkoleniowe Poznań, 2007 Projekt realizowany dla Ministerstwa Środowiska i Centrum Informacji o Środowisku Wydawca: Polskie

Bardziej szczegółowo

Warunki przywozu produktów złożonych do UE

Warunki przywozu produktów złożonych do UE Warunki przywozu produktów złożonych do UE Decyzja Komisji 2007/275 z dnia 17 kwietnia 2007 r. dotycząca wykazu zwierząt i produktów mających podlegać kontroli w punktach kontroli granicznej na mocy dyrektyw

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań na egzamin magisterski zatwierdzony na posiedzeniu Rady Wydziału Towaroznawstwa w dniu 15 listopada 2013 r.

Zestaw pytań na egzamin magisterski zatwierdzony na posiedzeniu Rady Wydziału Towaroznawstwa w dniu 15 listopada 2013 r. Kierunek: Towaroznawstwo studia 4-semestralne II stopnia stacjonarne i niestacjonarne zaoczne 2. Etapy procesu badawczego. 4. Determinanty procesu zakupu na rynku kosmetyków. 5. Instrumenty marketingu

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 2 do uchwały nr 127/05/2013 Senatu UR z dnia 23 maja 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW OCHRONA ŚRODOWISKA poziom profil tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo