Wokół Nobla dla Wałęsy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wokół Nobla dla Wałęsy"

Transkrypt

1 (05/2013) Wokół Nobla dla Wałęsy Postawy polityczne Zachodu wobec decyzji Komitetu Noblowskiego z października 1983 Patryk Pleskot Artykuł analizuje okoliczności przyznania Lechowi Wałęsie Pokojowej Nagrody Nobla i odtwarza niejednoznaczne strategie państw Zachodu wobec Solidarności, PRL, a pośrednio ZSRR. Nobel dla przywódcy S stał się istotnym punktem ówczesnej strategii amerykańskiej, podzielanej w różnym stopniu przez europejskich sojuszników Waszyngtonu. Strategia ta polegała na podkreślaniu znaczenia polskiej opozycji, gdy ta straciła możliwość masowego mobilizowania społeczeństwa. Miała na celu osłabienie władz PRL oraz zwartości bloku wschodniego, nie prowadząc jednocześnie do destabilizacji w regionie.

2 Patryk Pleskot pracuje w Biurze Edukacji Publicznej IPN w Warszawie, dr nauk humanistycznych, absolwent historii Uniwersytetu Warszawskiego i École des Hautes Études en Sciences Sociales w Paryżu. Interesuje się historią i historiografią francuską, historią społeczno-kulturalną i polityczną PRL, epoką Solidarności oraz działalnością służb kontrwywiadowczych. Ostatnio wydał Kłopotliwa panna S. Postawy polityczne Zachodu wobec Solidarności na tle stosunków z PRL, (Warszawa 2013). Working Papers on the Solidarity Movement wychodzą w ramach Grupy Badawczej Solidarność nowe podejścia do analizy ruchu społecznego w Collegium Civitas. Partnerem serii jest Europejskie Centrum Solidarności (ECS). Teksty dostępne są na stronie Grupy Redaktor: Mateusz Fałkowski Working Papers on the Solidarity Movement are published by Research Group New Approaches to the Solidarity Movement, Collegium Civitas, Warsaw. The partner of the series is European Solidarity Centre (ECS), Gdańsk. Working Papers are available on the Research Group website Editor: Mateusz Fałkowski

3 Wokół Nobla dla Wałęsy Postawy polityczne Zachodu wobec decyzji Komitetu Noblowskiego z października 1983 W listopadzie 2013 r. mija okrągła, trzydziestoletnia rocznica przyznania Lechowi Wałęsie pokojowej nagrody Nobla. Decyzja ta została podjęta w specyficznym kontekście geopolitycznym, który z dzisiejszej perspektywy prezentowany jest często w zbyt uproszczony sposób. Tymczasem analiza okoliczności ogłoszonego w październiku 1983 r. przez Komitet Noblowski w Oslo postanowienia pozwala wniknąć w niejednoznaczne strategie państw Zachodu, obrane w latach osiemdziesiątych wobec Solidarności, PRL i pośrednio Moskwy. Nagłe i niespodziewane pojawienie się Solidarności blisko dziesięciomilionowego, niezależnego ruchu społecznego w środku obozu demokracji ludowej stało się ważnym punktem odniesienia w stosunkach Wschód Zachód. W obozie zachodnim pojawienie się samorządnych związków zawodowych przyjęto ze sprzecznymi uczuciami: z jednej strony z nadzieją (licząc na demokratyzację PRL i osłabienie jej zależności od ZSRS), a z drugiej z obawą (przed eskalacją konfliktu w regionie i w efekcie zwiększeniem dominacji Moskwy). Niejednoznaczne postawy zaistniały również po wprowadzeniu stanu wojennego, wyreżyserowanego przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego i gen. Czesława Kiszczaka. Zachodni decydenci 1, po kilku dniach wahania, w 1 Termin decydenci jest w tym tekście rozumiany w uproszczony sposób jako grupa polityków i urzędników tworząca kierownictwo państwowe i definiująca rację stanu danego kraju przy czym interesują nas przede wszystkim państwa NATO i te należące do Wspólnot Europejskich (dodatkowo wraz ze Skandynawią). Grupa ta kształtowała się w zależności od specyfiki ustroju państwowego danego państwa (np. w USA tworzyła się wokół prezydenta, a w Wielkiej Brytanii wokół premiera). Proces decyzyjny był ponadto uzależniony od wielu czynników: przede wszystkim nacisków różnorodnych lobbies (od elektoratu po wyspecjalizowane instytucje lobbystyczne), a także położenia geopolitycznego danego państwa (z pozycją w ramach międzynarodowych sojuszników włącznie). Więcej na ten temat zob. np. w: Charles W. Kegley Jr, Eugene R. Wittkopf, World politics. Trend and Transformation, New York 2004; Jerzy J. Wiatr, Przywództwo polityczne. Studium politologiczne, Łódź 2008; Przemysław Żukiewicz, Przywództwo polityczne. Teoria 3

4 zdecydowanej większości zamanifestowali publicznie swe oburzenie, po cichu jednak wielu z nich odetchnęło z ulgą, uznając za najważniejszy fakt, że w Polsce nie doszło do inwazji sowieckiej i wojny domowej. Mimo wszystko zdecydowano się wprowadzić kilka ważnych elementów w stosunki z Polską (w mniejszym stopniu z ZSRS), które karały reżim Jaruzelskiego za siłowe zdławienie Solidarności. Wiodącą rolę w kształtowaniu polityki Zachodu wobec Polski odgrywały Stany Zjednoczone, choć Waszyngtonowi nie udało się zmusić europejskich sojuszników do dokładnego naśladowania ich linii postępowania. Zatem podczas gdy Reagan już w końcu grudnia ogłosił wprowadzenie sankcji handlowych i gospodarczych na PRL i ZSRS, najważniejsze państwa Zachodu uznały tę decyzję za nieskuteczną (jak się okazało słusznie). Były również mniej chętne do obarczania Moskwy odpowiedzialnością za nową sytuację w Polsce. Tym niemniej w przeciągu kilku tygodni po 13 grudnia 1981 r. na ogólnej płaszczyźnie udało się wypracować wspólną, podstawową strategię. Określono katalog trzech żądań wobec PRL: wycofanie się z prawodawstwa zimnowojennego, powrót do dialogu z opozycją i Kościołem oraz zwolnienie wszystkich aresztowanych. Równolegle wykrystalizowały się w praktyce dwie zasady: bojkotu dyplomatycznego PRL (który przetrwał do połowy lat osiemdziesiątych) oraz blokady kredytowej ta najbardziej dotkliwa dla strony polskiej tendencja przetrwała praktycznie do końca 1989 r. 2 W następujących po wprowadzeniu stanu wojennego miesiącach te długotrwałe tendencje nie były jednak widoczne. Na krótką metę strategia obrana przez Zachód (o wiele bardziej zróżnicowana niż w tym krótkim opisie) okazała się nieskuteczna: Jaruzelski nie ugiął się pod żądaniami i realizował własny scenariusz. Blokadę kredytową wykorzystał zaś do wstrzymania spłat olbrzymich polskich długów, a drugorzędne sankcje, wprowadzone praktycznie tylko przez USA, nie wyrządzały wielu szkód. W dodatku zachodni decydenci tracili z biegiem czasu kolejne atuty: po pierwsze powoli, ale jednak, reżim się liberalizował; trudno było pozostawiać bez komentarza zawieszenia, a następnie zniesienia stanu wojennego. Po drugie skala oporu przeciw stanowi wojennemu okazała się mniejsza niż przypuszczało wielu zachodnich analityków (pracujących dla wywiadów lub/i resortów spraw zagranicznych). Po pierwszych miesiącach gwałtownych protestów opozycja zdawała się pograżać w marazmie. i praktyka, Warszawa 2011; Władza polityczna. Koncepcje i ujęcia zjawiska, red. Sylwester Wróbel, Katowice Więcej na ten temat zob. w: Patryk Pleskot, Kłopotliwa panna S. Postawy polityczne Zachodu wobec Solidarności na tle stosunków z PRL ( ), Warszawa 2013, zwłaszcza s ; idem, Determinacja, appeasement czy Realpolitik? Polityczne reakcje państw zachodnich wobec fenomenu Solidarności ( ), [w:] NSZZ Solidarność , t. VII: Wokół Solidarności, red. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra, Warszawa 2010, s

5 Wymagało to wypracowania przewartościowań w dotychczasowej strategii. Od lipca 1983 r. w najważniejszych stolicach Zachodu coraz częściej pojawiały się głosy o potrzebie wejścia na drogę normalizacji z polskim reżimem, choć nikt nie chciał wykonać pierwszego kroku. Prowadziło to do dyplomatycznego pata: państwa zachodnie wahały się przed obraniem kompromisowej postawy, a pewny siebie Jaruzelski, wzmocniony skutecznym zneutralizowaniem opozycji, nie spieszył się z wyciągnięciem ręki. Władze zachodnich krajów postanowiły przełamać ten impas, grając solidarnościową kartą: w przeciągu 1982 r. wykrystalizowała się strategia nagłaśniania, a czasem i przejaskrawiania działań i znaczenia opozycji w Polsce, jak również czynienia solidarnościowych gestów, które nie miały wymiernego efektu politycznego, ale odgrywały również ważną rolę symboliczną 3. Takie nastawienie inspirowała zresztą opinia publiczna w tych krajach, w większości sprzyjająca Solidarności i krytykująca warszawski rząd 4. * W tym kontekście prawdopodobnie najważniejszym i najbardziej spektakularnym wydarzeniem okresu dyplomatycznego marazmu lat było przyznanie Lechowi Wałęsie Pokojowej Nagrody Nobla. Wobec impasu politycznego i pewnego rodzaju politycznego opuszczenia polskiej opozycji decyzja ta oznaczała znaczący, prestiżowy gest propagandowy. Brak dostępu do wielu zachodnich (a pewnie i wschodnich) dokumentów uniemożliwia pełne odtworzenie procesu decyzyjnego i ustalenie, kto był głównym inspiratorem decyzji Komitetu Noblowskiego. W grę wchodziły zarówno wewnętrzne przekonania członków komitetu, jak i naciski wielu lobbies (politycznych, intelektualnych, społecznych itp.), podszepty decydentów, zapewne również działania służb. Niewątpliwie kluczowe znaczenie miał norweski kontekst polityczny, który stosunkowo najłatwiej odtworzyć. Należy pamiętać, że sprawa nagrody dla Wałęsy pojawiła się już w 1982 r. Dla nikogo nie było tajemnicą, że wybór laureata był (i jest) determinowany względami politycznymi. Dlatego też polskie władze robiły wiele, by nie dopuścić do takiego wyboru. Jak się przypuszcza, za pomocą SB udało się wprowadzić na 3 Postawę tę promowała zwłaszcza administracja Ronalda Reagana: już w początkach 1982 r. zaczął wdrażać ją sekretarz stanu Alexander Haig. Została określona mianem project truth, a przygotowali ją eksperci Departamentu Stanu i Agencji do spraw Łączności Międzynarodowej (International Communication Agency, ICA). Jednym z podstawowych narzędzi projektu stały się rozgłośnie Radio Wolna Europa i Głos Ameryki. Na gruncie europejskim z najważniejszych państw takiej strategii najbardziej sprzyjały Wielka Brytania i Francja. Więcej na ten temat zob. w: Ronald Reagan Library, The Public Papers of the President Ronald Reagan , Wywiad Ronalda Reagana dla Los Angeles Times, 20 I 1982 r., b.p.; Better to Let Poland Be?, Time, 8 II 1982; Michael Getler, ICA Plans Poland Spectacular, The Washington Post, 28 I 1982; Patryk Pleskot, Kłopotliwa panna S, s ; George Urban, Radio Wolna Europa i walka o demokrację: moja wojna w czasach zimnej wojny, Warszawa 2000, s. 102, Zob. Patryk Pleskot, Kłopotliwa panna S, s

6 tyle duże zamieszanie, by kapituła nie zdecydowała się na wyróżnienie szefa Solidarności. Operacją dyskredytowania Wałęsy za pomocą sfabrykowanych materiałów mieli kierować najwyżsi przedstawiciele MSW z gen. Władysławem Ciastoniem na czele, a z pomocą m.in. Eligiusza Naszkowskiego 5. Te zabiegi, a także odpowiedni lobbing sprawił, że norweski premier Kåre Willoch skłonił się ku niepopieraniu kandydatury Wałęsy w tym roku. Takie nastawienie wywołało ostrą reakcję USA. W październiku 1982 r. Willoch odbył trudną rozmowę z amerykańskim ambasadorem w Oslo. Ten drugi, zdaniem polskiego MSZ, kategorycznie wykluczył możliwość przyznania nagrody innemu kandydatowi niż Wałęsa. Przeważyło jednak stanowisko Norwega. Stało się tak pewnie dlatego, że to właśnie specjalny zespół rządowy, złożony z premiera i kilku ministrów, miał w tym momencie decydujący wpływ na decyzje Komitetu Noblowskiego 6. Dlatego też, mimo dużych oczekiwań, to nie Lech Wałęsa otrzymał tę nagrodę, tylko dwóch mało znanych działaczy pokojowych. Stało się tak nie tylko pomimo stanowiska amerykańskiego, lecz również wbrew licznym naciskom lobbystycznym, docierającym do Oslo z wielu kierunków. Z wnioskiem o przyznanie związkowi pokojowej nagrody Nobla za 1982 r. wystąpiła np. Rada Naczelna Światowej Konfederacji Pracy (World Confederation of Labour) międzynarodowego związku zawodowego, którego prosolidarnościowa aktywność była szczególna nawet na tle konfederacji francuskich czy amerykańskich. Z czego wynikała? Nie bez znaczenia był fakt, że sekretarzem generalnym tej instytucji od 1976 r. był Jan Kułakowski, polski emigrant, który nigdy nie odciął się od polskich korzeni. Kułakowski nieustannie podkreślał swą sympatię dla Solidarności 7. W październiku 1982 r. 190 eurodeputowanych potępiło delegalizację Solidarności, ogłoszoną przez polski reżim, a zarazem podpisało się pod wnioskiem włoskiego polityka polskiego pochodzenia Jana Gawrońskiego o przyznanie Lechowi Wałęsie pokojowej nagrody Nobla, uznając rolę NSZZ «Solidarność» w poszukiwaniu, zawsze pokojowym, rozwiązania demokratycznego w Polsce 8. Lobbing płynął również z tak dalekich krajów, jak Australia: we samym wrześniu 1982 r. poseł partii liberalnej Peter Coleman zgłosił wniosek o poparcie kandydatury Wałęsy 9. Pominięcie przewodniczącego Solidarności w 1982 r. spotkało się z krytyką prasy zachodniej, m.in. Le Quotidien de Paris, zdaniem którego decyzja była 5 Jan Strękowski, Bohaterowie Europy. Norwegia Polsce , Warszawa 2005, s Ibidem, s Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej [dalej: AIPN], 1242/41, Stenogram wywiadu Andrzeja Holika z Janem Kułakowskim, sekretarzem generalnym Światowej Konfederacji Pracy, Głos Ameryki, 25 V 1982 r., k Ibidem, s Australia w obronie Solidarności, Wiadomości Polskie 1982, nr 36, s. 1. 6

7 aktem tchórzostwa i strachu przed Breżniewem 10. Warto zwrócić uwagę, że tym czasie w Oslo bardziej optymistycznie niż w Londynie, Waszyngtonie i Paryżu podchodzono do deklarowanych przez Jaruzelskiego planów odejścia od stanu wojennego, widząc w nich realizację dwóch z trzech postulatów Zachodu wobec Polski. Z kolei postulat trzeci powrót do dialogu z opozycją uznano za nierealistyczny. Namawiano więc sojuszników z NATO do pozytywnej reakcji na nową sytuację w Polsce, zwłaszcza w zakresie restrykcji gospodarczych 11. Przyjęta ostatecznie przez polskie władze formuła zawieszenia wraz z zaostrzeniem prawodawstwa musiała zatem rozczarować norweskich polityków. Rok później podobnych przeszkód już nie było. 5 października 1983 r. o godz norweskie radio poinformowało o decyzji Komitetu. Chwilę później polska ambasada w Oslo przesłała claris z tekstem oświadczenia do Warszawy, do najważniejszych ludzi we władzach PRL 12. Norweska kapituła tym posunięciem jasno i wyraźnie pokazywała, po czyjej stała stronie w sporze władz polskich z opozycją. Rozumiał to również sam Wałęsa, przekonując w pierwszych swoich reakcjach, że była to nagroda dla całej Solidarności 13. Dlaczego Norwegia zdecydowała się zmienić swą politykę na bardziej odważną? Istotną przyczyną była fala krytyki, jaka spłynęła na premiera Willocha po niefortunnym sprzeciwie wobec wyboru Wałęsy w 1982 r. Zmieniła się ponadto sytuacja w Polsce: po zniesieniu stanu wojennego można się było spodziewać, że wyróżnienie Solidarności nie spotka się z tak dużą falą represji, jak to mogło się zdarzyć wcześniej. Co więcej, wydaje się, że być może paradoksalnie gdzieś od 1983 r. Norwegia i cała Skandynawia zaostrzyła swoją politykę względem PRL i bardziej wyraźnie deklarowała swoje sympatie względem Solidarności. W przeciągu 1983 r. kraj fiordów obrał strategię zbliżoną bardziej do ostrej linii amerykańskiej niż ugodowej zachodnioniemieckiej. Po zniesieniu stanu wojennego rząd norweski kontynuował, a nawet zaostrzał krytykę reżimu gen. Jaruzelskiego, choć w na skutek sporów w norweskim MSZ brakowało w tej polityce konsekwencji 14. W grudniu 1983 r. w raporcie ambasady PRL w Oslo podkreślano: brak jest realnych przesłanek dla prognozowania zmiany w dotychczasowym 10 Jarosław Szarek, Zachód wobec stanu wojennego, [w:] Droga do niepodległości. Solidarność , red. Adam Borowski, Warszawa 2005, s NATO Archives, Documents Related to Events in Poland ( ), Norway, 9119/82/Ari/1e, Notatka stałego przedstawicielstwa Norwegii przy NATO na temat możliwych reakcji Sojuszu na zniesienie stanu wojennego w Polsce, 30 XI 1982 r., b.p. 12 Ibidem, s Marek Pernal, Jan Skórzyński, Kalendarium Solidarności , Warszawa 1990, s Hallvard Kvale Svenbalrud, Sankcje czy współpraca? Pytania o Polskę w norweskiej polityce zagranicznej od Solidarności do upadku komunizmu [w:] Polska emigracja polityczna stanu wojennego 1981 do Norwegii, red. Monika Jurgo-Puszcz, Milanówek 2011 s

8 kursie izolacji politycznej Polski realizowanym przez rząd w Norwegii. Różnicą były próby kontaktów na dość wysokim szczeblu (w większości nieudane), rewidujące zasady bojkotu dyplomatycznego. Jednym z najgłośniejszych wydarzeń tego typu było odwołanie w maju 1985 r. szczegółowo zaplanowanej wizyty wiceministra Thorbjørna Frøysnesa w proteście przeciw niewydaniu wiz dwójce dziennikarzy pisma Verdens Gang. Wizyta w planach polskich gospodarzy miała naruszyć solidarną dotychczas blokadę oficjalnych kontaktów Norwegii z PRL 15. Blokada ta nie była całkowicie szczelna: wbrew polityce sankcji 6 grudnia 1984 r. podpisano polsko-norweską umowę o eksporcie niektórych wyrobów włókienniczych z Polski do Norwegii. Mimo to wyraźne ocieplenie klimatu stosunków z Polską nastąpi dopiero w kwietniu 1988 r., kiedy to do Polski przybył norweski minister SZ Thorvald Stoltenberg 16. Tymczasem polscy dyplomaci również ze swej strony próbowali nawiązać kontakty z poszczególnymi partiami norweskimi. Z konserwatystami i Partią Centrum nie mieli większych szans, więc skupili się na socjalistach. I rzeczywiście, ci ostatni próbowali zdystansować się od prawicowego rządu i unikali publicznego krytykowania polskiego reżimu. Część polityków socjaldemokracji skłaniała się ku złamaniu bojkotu dyplomatycznego PRL. Już w sierpniu 1982 r. kilku polityków Norweskiej Partii Pracy i centrali związkowej LO (Landsorganisasjonen i Norge) przebywało przez dwa dni nieoficjalnie w Warszawie, pozytywnie wypowiadając się o wprowadzeniu stanu wojennego, potępiając sankcje i określając gen. Jaruzelskiego jako patriotę. Jednak na gruncie oficjalnym nie udało się nawiązać wyraźnych stosunków. Przeważał pozytywny stosunek do postulatów Solidarności. Nawet Norweska Partia Komunistyczna była podzielona pod kątem stosunku do polskiej opozycji 17. Pewne zaostrzenie politycznego kursu wobec PRL od 1983 r. było zauważalne w innych skandynawskich krajach. Od tego roku stosunki między PRL a Finlandią zaczęły się pogarszać. Finowie intepretowali jako lekceważenie ich kraju przeciągający się wakat na stanowisku polskiego ambasadora w Helsinkach. Być może to ochłodzenie wynikało przynajmniej częściowo z uwarunkowań geopolitycznych coraz wyraźniejszych prób fińskich władz w kierunku ograniczenia finlandyzacji kraju 18. Krytycznie na posunięcia ekipy gen. Jaruzelskiego patrzono w Szwecji, mimo złagodzenia jej kursu po wygranej socjalistów w wyborach z jesieni 1982 r. Szerokie negatywne reakcje wzbudził planowany proces działaczy KOR-u 19. Największe szwedzkie dzienniki ( Svenska 15 Jan Strękowski, Bohaterowie Europy, s. 68, Stosunki dyplomatyczne Polski. Informator. Tom I: Europa , red. Barbara Janicka, Anna Herman-Łukasik, Krzysztof Szczepanik, Warszawa 2007, s. 337, Jan Strękowski, Bohaterowie Europy, s , AIPN, 1585/3889, Załącznik do informacji dziennej dotyczący postawy Finlandii w sprawach polskich, 1 IX 1983 r., k Władze przez wiele miesięcy z premedytacją odraczały sformułowanie zarzutów, przetrzymując internowanych w grudniu 1981 r., a aresztowanych w grudniu 1982 r. 8

9 Dagbladet, Expressen, Dagens Nyheter ) poświęciły tej sprawie obszerne artykuły. Informacje o procesie pojawiły się też w radio i telewizji. SB interpretowała to rzecz jasna jako antypolską kampanię. Innymi przejawami kampanii miała być akcja propagandowa w mediach (czytaj: informacje o procesie i KOR ) oraz protesty środowisk polonijnych 20. W tym klimacie politycznym decyzja Komitetu Noblowskiego była łatwiejsza do podjęcia. Zwróćmy ponadto uwagę na powtórną, szeroką kampanię mediów zachodnich na rzecz Wałęsy i skuteczny lobbing różnych wpływowych środowisk, prowadzony przez cały rok Za kandydaturą Wałęsy opowiadało się wiele prominentnych osobistości, jak np. Aleksander Sołżenicyn, Willy Brandt (ten sam, który wcześniej życzliwie patrzył na stan wojenny, a w 1985 r., podczas wizyty w Polsce, nie odwiedził grobu ks. Popiełuszki), pisarz Heinrich Böll, ponad trzystu niemieckich profesorów, kanadyjski i niemiecki Pen-Club, liczni eurodeputowani itp. 21 Willoch nie mógł sobie po raz drugi pozwolić na rozczarowanie opinii publicznej. Dlatego, kiedy 5 października 1983 r. Komitet Noblowski podjął długo wyczekiwaną decyzję, reakcja świata zachodniego była jednoznacznie pozytywna. Satysfakcję od razu oficjalnie wyraziły np. władze francuskie, choć zaledwie kilka dni wcześniej polska ambasada w Paryżu z satysfakcją przekonywała, że rządzący socjaliści coraz bardziej uznawali kartę Wałęsy za zgraną, z niepokojem obserwując spadek popularności Solidarności 22. Socjalistyczny premier Pierre Mauroy, oceniając działalność przywódcy Solidarności, przekonywał w parlamencie: walka przeciwko samowoli jest godna i szlachetna 23. W innej wersji słowa te zanotowała polska ambasada: Mauroy miał mówić o godnej i wzniosłej walce Wałęsy przeciwko bezprawiu 24. Takie deklaracje do niczego nie zobowiązywały, ale pozwalały ożywić sprawę Solidarności. Jednocześnie niezbyt podobały się one francuskim komunistom, a jeszcze mniej polskim: wicepremier (poprzez zmianę statusu internowanego) przywódców KOR. 13 VII 1984 r. przed Sądem Warszawskiego Okręgu Wojskowego rozpoczął się wreszcie proces przeciw liderom komitetu: Jackowi Kuroniowi, Adamowi Michnikowi, Zbigniewowi Romaszewskiemu i Henrykowi Wujcowi. Po pierwszym dniu sąd odroczył rozprawę i z powodu ogłoszonej 21 lipca amnestii nigdy już do niej nie powrócił. 20 AIPN, 1585/3894, Meldunek Departamentu I MSW dotyczący antypolskiej kampanii w Szwecji, 17 VII 1984 r., k Jarosław Szarek, Zachód wobec stanu wojennego, s Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych [dalej: AMSZ], Depesze przychodzące Paryż, w. 14/115, Szyfrogram nr 64/IV z Paryża, 30 IX 1983 r., k. 114 (błędna paginacja). 23 Konstanty Gebert, Magia słów. Polityka francuska wobec Polski po 13 grudnia 1981 r., Londyn 1991, s AMSZ, Depesze przychodzące Paryż, w. 14/115, Szyfrogram nr 287/IV z Paryża, 6 X 1983 r., k

10 Mieczysław Rakowski oświadczył, że polityka francuska służalczo idzie w ślady amerykańskiej 25. Tak naprawdę strona polska obawiała się wzrostu znaczenia Wałęsy i Solidarności, rzeczywiście dotychczas systematycznie spadającego 26. Obawy były słuszne Francję ogarnęła Wałęsomania. Przejawiała się ona niekiedy w zadziwiających formach: np. w listopadzie dziennik Libération, w artykule opisującym postać nowego prezentera stacji telewizyjnej TF1 (polskiego pochodzenia) Jeana Offredo, stwierdził, że prezenter mówi językiem Lecha Wałęsy 27. Parę dni później popularny Paris Match sugerował, że tajne służby polskie sfabrykowały sobowtóra Wałęsy, którego zamierzają użyć w celu zdyskredytowania przywódcy «Solidarności» 28. Tak dużo o liderze opozycji nie mówiono od dawna. Nie zmienia to faktu, że pod oficjalnie deklarowaną życzliwością dla Wałęsy, manifestowaną szczególnie przez media, kryły się beznamiętne analizy polityczne, sporządzane m.in. przez ekspertów ministerstwa spraw zewnętrznych. W jednym z raportów analitycy z Quai d Orsay zwracali uwagę na wzrost napięcia w końcu 1983 r., wywołany splotem kilku niezależnych od siebie czynników: aresztowaniami po manifestacji w Katowicach 4 grudnia (zatrzymano m.in. Annę Walentynowicz i Kazimierza Świtonia), zbliżającej się uroczystości wręczenia Wałęsie nagrody Nobla, drugiej rocznicy wprowadzenia stanu wojennego, kolejnej rocznicy Grudnia 1970 r. oraz zapowiadanej na styczeń 1984 r. podwyżce cen. Francuzom nie podobało się też przyjęte 5 grudnia przez sejm pakietu praw o stanie wyjątkowym. Zwracano ponadto uwagę na wystąpienie Czesława Kiszczaka, który tego samego dnia w sejmowym przemówieniu mówił o 217 więźniach politycznych (do tej poru oficjalnie przyznawano się tylko do 77). Francuskie MSZ zauważało poza tym zwiększoną kontrolę obejmującą Polaków odwiedzających konsulat Republiki w Krakowie, a także propagandowe ataki na Francję, formułowane nie tylko przez polską prasę, ale i najważniejszych polityków 29. Wszystkie te czynniki nie wpływały pozytywnie na stosunki francuskopolskie. Nobel dla Wałęsy nie mógł zmienić ani rzeczywistego nastawienia Paryża, ani strategii obieranych w Warszawie. 25 Konstanty Gebert, Magia słów, s Zob. AMSZ, Depesze przychodzące Paryż, w. 14/115, Szyfrogram nr 287/IV z Paryża, 6 X 1983 r., k AMSZ, Depesze przychodzące Paryż, w. 14/115, Szyfrogram nr 1767/IV z Paryża, 2 XI 1983 r., k AMSZ, Depesze przychodzące Paryż, w. 14/115, Szyfrogram nr 2181/IV z Paryża, 10 XI 1983 r., k Centre des Archives Diplomatiques de Nantes [dalej: CADN], Ambassade de France en Pologne, Versement , 309, Notatka Wydziału Europy Wschodniej MAE dotycząca wzrostu napięcia w Polsce, 8 XII 1983 r., b.p.; ibidem, 356, Notatka informacyjna MAE w sprawie stosunków francusko-polskich w przededniu wizyty Pierre a Joxe a, 1 II 1986 r., b.p. 10

11 Niezależnie od poufnych analiz, Nobel dla Wałęsy stał się świetną okazją dla zachodnich polityków, by stosunkowo bezpiecznie zademonstrować solidarnościowe sympatie i wywierać naciski na polskie władze. Bardzo wyraziste słowa wygłosił np. premier Portugali Mario Soares: jest to hołd dla człowieka, który stał się w oczach świata symbolem obrony praw pracowniczych w walce z totalitaryzmem i przemocą 30. Równie emocjonalnie zareagował Ronald Reagan 5 października oznajmił: ta nagroda stanowi triumf siły moralnej nad brutalną siłą. To zwycięstwo tych, którzy dążą do rozwoju ducha ludzkości nad tymi, którzy próbują go zniszczyć. Oczywiście to także zwycięstwo pokoju. Zbyt długo polski rząd próbował uczynić z Lecha Wałęsy człowieka-nikt i zniszczyć wolny ruch związkowy, który przy jego pomocy powstał w Polsce. Jednak żaden rząd nie może zabić nadziei, która płonie w sercach ludzi 31. W drugiej połowie 1983 r. w Waszyngtonie nie ustawano w manifestowaniu prosolidarnościowych gestów, mających zrekompensować negatywne skutki (raczej symboliczne niż praktyczne) nałożonych sankcji. Prezydent przy różnych okazjach dawał do zrozumienia, że pamięta o polskiej opozycji. Zaledwie trzy dni po zniesieniu stanu wojennego zgodnie z rezolucją Kongresu nr 96 proklamował 1 sierpnia 1983 r. jako Helsiński Dzień Praw Człowieka (Helsinki Human Rights Day). Z tej okazji wymienił delegalizację Solidarności jako jeden z przykładów rażącego zaprzeczenia zasadom Helsinek września na bankiecie z okazji corocznego Dnia Pułaskiego mówił o walce polskich robotników 33. Z kolei 9 grudnia Reagan podpisał akt proklamujący Dzień Praw Człowieka, Tydzień Praw Człowieka oraz Dzień Karty Praw, wspominając o Solidarności i wyrażając ubolewanie z powodu postępowania polskich władz wobec Wałęsy: szczególnie nieszczęśliwe jest to, że lider «Solidarności» Lech Wałęsa, który otrzymał pokojową nagrodę Nobla za swoje dzielne dążenia do osiągnięcia pokojowego pojednania w Polsce, czuje, iż nie powinien wyjechać z kraju w celu odebrania nagrody, bo może nie dostać pozwolenia na powrót Nobel dla Polski. Głosy opinii światowej, Tygodnik Mazowsze 1983, nr 64, s Ronald Reagan Library, The Public Papers of the President Ronald Reagan , Uwagi Ronalda Reagana podczas spotkania z pracodawcami w Departamencie Pracy, 5 X 1983 r., b.p.; Public Papers of the United States Presidents. Administration of Ronald Reagan, 1983, Washington 1984, s Ronald Reagan Library, The Public Papers of the President Ronald Reagan , Proklamacja nr 5075 w sprawie ustanowienia Helsińskiego Dnia Praw Człowieka, 25 VII 1983 r., b.p. 33 Ronald Reagan Library, The Public Papers of the President Ronald Reagan , Uwagi Ronalda Reagana na bankiecie z okazji Dnia Pułaskiego, 25 IX 1983 r., b.p. 34 Ronald Reagan Library, The Public Papers of the President Ronald Reagan , Uwagi Ronalda Reagana podczas podpisywania proklamacji Dnia Karty Praw oraz Dnia i Tygodnia Praw Człowieka, 9 XII 1983 r., b.p. 11

12 Jest charakterystyczne, że w przeciwieństwie do europejskich sojuszników Biały Dom nie unikał w oficjalnych wypowiedziach słowa Solidarność, choć nie dotyczyło to bezpośrednich kontaktów z polskimi władzami. W innych stolicach po delegalizacji NSZZ z października 1982 r. nazwa ta stopniowo znikała (mimo krytyki faktu delegalizacji). W tym samym czasie amerykański chargé d affaires w Polsce John R. Davis odwiedził Wałęsę w Gdańsku, gratulując mu otrzymanego wyróżnienia 35. Również w Wielkiej Brytanii wyrażono poparcie dla decyzji Komitetu Noblowskiego z października 1983 r. Szeroko komentowały ją media 36. Ambasador królestwa w PRL John A.L. Morgan nie omieszkał jednak przy tym zauważać, że jeżeli Nobel spowodował wzrost międzynarodowego prestiżu Wałęsy, to na gruncie krajowym jego wpływy systematycznie spadały, wraz ze spadkiem aktywności całej opozycji 37. Dzień przed uroczystością przyznania nagrody solidarnościowa organizacja Polish Solidarity Campaign zorganizowała w Londynie manifestację z udziałem brytyjskich polityków 38. Warto zauważyć, że w świecie stosunków międzynarodowych nie wszyscy zareagowali życzliwie na wyróżnienie Lecha Wałęsy. Wysłania depeszy gratulacyjnej odmówił np. dyrektor generalny UNESCO Amadou-Mahtar M Bow, który w lipcu 1984 r. przybył zresztą z wizytą do Polski 39. Sprawa nagrody dla Lecha Wałęsy stała się przedmiotem analiz specjalistów NATO. Amerykańska misja przy Sojuszu przygotowała z tej okazji specjalny raport, w którym zauważano, że wyróżnienie lidera Solidarności uderzyło w prowadzoną przez polskie władzę kampanię dyskredytującą szefa związku. Spodziewano się poza tym, że nagroda wzmocni morale podziemnej Solidarności i utrudni traktowanie Wałęsy przez rząd jako zwykłego obywatela 40. W krótkiej perspektywie czasowej prognozy te okazały się nieco zbyt optymistyczne. 35 John R. Davis, Przedmowa, [w:] Ku zwycięstwu Solidarności. Korespondencja Ambasady USA w Warszawie z Departamentem Stanu, styczeń wrzesień 1989, wstęp i wybór Gregory F. Domber, Warszawa 2006, s AMSZ, Depesze przychodzące Londyn, w. 10/88, Szyfrogram nr 418/IV z Londynu, 7 X 1983 r., k Archiwum Foreign & Commonwealth Office (FCO), Roczny raport ambasady Wielkiej Brytanii w Warszawie na temat sytuacji w Polsce w 1983 r., 31 XII 1983 r., b.p. 38 Archiv der Sozialen Demokratie (AdSD), Willy Brandt Archiv, Persönliche Korrespondenz, A 11.2, 149, Pismo Wiktora Moszczyńskiego, organizatora manifestacji z 11 grudnia 1983 r., do Willy ego Brandta, 23 XI 1983 r., k National Archives Kew Gardens, FO 973/389, Polska: chronologia wydarzeń, maj październik 1984 r., XI 1984 r. 40 CADN, Ambassade de France en Pologne, Versement , 309, Raport amerykańskiej misji przy NATO dotyczący sytuacji politycznej w Polsce, 12 X 1983 r., b.p. 12

13 10 maja 1984 r. Komitet Polityczny NATO (we współpracy z Komitetem Ekonomicznym) opracował raport dotyczący obecnej sytuacji w PRL i prognoz na przyszłość. Dokument został sporządzony zgodnie z poleceniem członków Rady Północnoatlantyckiej, którzy na spotkaniu jeszcze z 30 listopada 1983 r. domagali się opracowania całościowej analizy sytuacji w PRL i prognozy możliwego rozwoju wydarzeń. Mimo niedawnego zniesienia stanu wojennego, w dokumencie dominowało słowo kryzys tkwiła w nim zarówno partia (zdominowana przez kręgi wojskowe), jak i społeczeństwo wraz z opozycją, a największym problemem pozostawała zapaść gospodarcza. Choć duch Solidarności był wciąż obecny, od momentu delegalizacji NSZZ dało się zaobserwować stopniowy regres wpływów i działań tego środowiska. Wałęsa, zwłaszcza po otrzymaniu nagrody Nobla, pozostawał znaczącym symbolem dla wielu ludzi, jednakże stawał się coraz bardziej osamotniony na płaszczyźnie politycznej. Również podziemna TKK nie była w stanie sformułować jasnego programu działań przewidywalnej przyszłości. Co więcej, natężenie otwartych protestów i publicznych demonstracji w ostatnim roku spadło. Społeczeństwo, borykające się z trudnościami materialnymi, nie miało siły na protesty, pogrążając się w znużeniu, apatii i posępnej rezygnacji wobec Jaruzelskiego i jego reżimu. Jednocześnie władze nie miały najmniejszego zamiaru negocjować z opozycją, zwłaszcza że ekipa rządzących generałów, osiągnąwszy pełną kontrolę nad sytuacją w kraju i realizując tym samym życzenia Moskwy, czuła się pewnie 41. Nie ulega wątpliwości, że te tezy były refleksem opinii formułowanych przez ekspertów poszczególnych państw członkowskich Paktu (np. Wielkiej Brytanii). Według raportu przyszłość Polski nie rysowała się zatem w różowych barwach. Choć nie spodziewano się osłabienia pozycji gen. Jaruzelskiego, rozumiano, że zależała ona od umiejętności utrzymywania spokoju publicznego oraz od wyników gospodarczych. Z tym pierwszym póki co nie było wielu problemów: analitycy NATO nie przywidywali w najbliższym czasie poważniejszej konfrontacji, prognozując, że podziemna Solidarności nie będzie w stanie zorganizować masowych protestów. Byli również przekonani, że władze wobec słabości opozycji nie zdecydują się na jakieś ustępstwa wobec środowisk niezależnych. W tym kontekście przyszłość izolowanego Wałęsy pozostawała niepewna. Bierny opór ogółu społeczeństwa sprawiał zarazem, że rząd miał trudności z realizacją jakichkolwiek reform i nie potrafił skłonić swych obywateli do współpracy. Mimo wszystko dostrzegano możliwość zaistnienia pozytywnych zjawisk: liczono na kontynuację dialogu władz z Kościołem, pewien wzrost gospodarczy, a także na trwanie antyreżimowych nastrojów i ograniczonej działalności opozycyjnej. Przyznawano, że w porównaniu z innym bratnimi krajami PRL i tak pozostawała najbardziej liberalna. Uznano ponadto za 41 NATO Archives, Documents Related to Events in Poland ( ), The Council, C- M(84)35, Raport Komitetu Politycznego i Komitetu Ekonomicznego NATO na temat aktualnej sytuacji w Polsce i możliwego rozwoju wydarzeń, 10 V 1984 r., b.p. 13

14 prawdopodobne, że w przyszłości władze będą dążyć do poprawy relacji z Zachodem, pragnąc legitymizacji i zachodnich kredytów. To zaś powinno implikować liberalizacyjne gesty. Nie zaryzykowano jednak określenia czasu, w którym ta ewolucja miałaby nastąpić 42. Kwestia nagrody Nobla dla Wałęsy nie wzbudziła w październiku 1983 r. przynajmniej wedle opinii polskiej ambasady w Rzymie zbyt dużego entuzjazmu w Watykanie. Zdawano sobie sprawę, że był to akt polityczny. Józef Glemp, przebywający właśnie we Włoszech, miał nawet powiedzieć w prywatnej rozmowie z przedstawicielami ambasady, że kiedy człowiek, który doprowadził kraj na skraj wojny domowej, otrzymuje nagrodę pokojową, to wszelkie komentarze są zbędne. Rzeczywiście, prymas odmawiał oficjalnych komentarzy 43. Jednocześnie jednak ściśle współpracował przecież z Watykanem chociażby w prowadzeniu prymasowskiej Rady Społecznej 44, wyraźnie pokazując swe zaangażowanie w pomoc dla polskiej opozycji. Pewna krytyka (trzeba ostrożnie oceniać jej skalę) nie oznaczała braku zaangażowania: prymas wraz z duchownymi przebywającymi na synodzie w Watykanie w depeszy do gdańskiego biskupa Lecha Kaczmarka przekazał życzenia dla lidera Solidarności 45. Również sam papież, gratulując w październiku Wałęsie otrzymania pokojowej nagrody Nobla, uznał ją docenienie wysiłków lidera Solidarności w próbach rozwiązywania trudnych problemów świata pracy pokojowymi środkami szczerego dialogu i wzajemnej współpracy 46. * Lech Wałęsa nie otrzymał zgody na wyjazd do Oslo. Zamiast niego 9 grudnia 1983 r. do stolicy Norwegii udała się żona Danuta i syn Jarosław 47. Lider Solidarności musiał słuchać ich wystąpienia w radio 48. Wizyta ta odbyła się bardzo głośnym echem nie tylko w Norwegii, ale także w innych krajach: na uroczystość wręczenia nagrody akredytowanych zostało 250 dziennikarzy 42 Ibidem. 43 AMSZ, Depesze przychodzące Rzym, w. 16/129, Szyfrogram nr 288/IV z Rzymu, 6 X 1983 r., k Zob. np. AMSZ, Depesze przychodzące Rzym, w. 16/129, Szyfrogram nr 2212/IV z Rzymu, 10 XI 1983 r., k Rada Społeczna powstała 12 grudnia 1981 r. 45 Nobel dla Polski. Głosy opinii światowej, Tygodnik Mazowsze 1983, nr 64, s National Archives Kew Gardens, FO 973/351, Polska: chronologia wydarzeń, lipiec grudzień 1983 r., I 1984 r., b.p. 47 Ibidem; Jan Strękowski, Bohaterowie Europy, s ; Marcin Frybes, Dziękujemy za solidarność = Merci pour votre solidarité!, Warszawa 2005, s B. Graham, Walesa, in Gdansk, Anxiously Follows Nobel Peace Prize Ceremony on Radio, The International Herald Tribune, 12 XII

15 podobno najwięcej w dotychczasowej historii imprezy. Sprawa polska, po wyraźnym spadku zainteresowania w poprzednich kilkunastu miesiącach, znowu znalazła się na pierwszych stronach gazet 49. Rząd norweski postanowił tym razem wykorzystać przyznanie nagrody Wałęsie do wzmocnienia swojej pozycji politycznej. Premier Willoch starał się teraz uchodzić za orędownika Solidarności, co ze złością podkreślało polskie MSZ, zarzucając politykowi ślepe realizowanie NATO-wskiej propagandy 50. Komuniści nie chcieli zauważyć, że Wałęsa w licznych wywiadach prosił o pomoc finansową dla Polski i zniesienie sankcji gospodarczych 51 co szło po myśli władz. Co ciekawe, w myśl sprawozdań polskiego wywiadu apel Lecha Wałęsy i odczytanie w jego imieniu na uroczystości wręczenia nagrody Nobla w Oslo prośby o zniesienie amerykańskich sankcji były intepretowane przez niektórych polityków zachodnich i watykańskich jako operacja amerykańska, mająca służyć ratowaniu twarzy przez Reagana 52. Trudno ocenić, jaką rolę odgrywały takie głosy. Ze swej strony władze PRL robiły wszystko, by uroczystość wręczenia nagrody wypadła jak najciszej 53. Już 11 października 1983 r. rząd polski przesłał na adres norweskiej ambasady w Warszawie notę protestacyjną w związku z decyzją Komitetu Noblowskiego 54. Nikt się szczególnie tym protestem nie przejął. Można stwierdzić, że na tym propagandowym polu warszawski reżim poniósł tym razem wyraźną porażkę. Echa pokojowej nagrody Nobla dla lidera Solidarności dały się słyszeć w kolejnych latach. W 1986 r. we Włoszech planowano uroczystą konferencję z udziałem laureatów tej nagrody. Premier Bettino Craxi wyraźnie dawał do zrozumienia polskim władzom, że liczy na przyjazd Wałęsy. Tymczasem władze paszportowe nie przyznały paszportu ani Wałęsie, ani Bronisławowi Geremkowi, który też planował podróż na Półwysep Apeniński 55. Sprawa była o tyle poważna, że zaproszenie dla lidera Solidarności do udziału w uroczystości przesłali razem mer Rzymu i szef włoskiego MSZ Gulio Andreotii 56. Wałęsa 20 czerwca 1986 r. złożył wniosek o paszport na podróż na Półwysep Apeniński (przewidzianą na lipiec), ale Jerzy Urban podczas jednej ze swych konferencji prasowych próbował ekwilibrystycznie przekonywać, że lider Solidarności prawdopodobnie będzie 49 Jan Strękowski, Bohaterowie Europy, s Ibidem, s Walesa and the Sanctions, The International Herald Tribune, 14 XII AIPN, 1585/3893, Meldunek Departamentu I MSW dotyczący opinii wyrażanych w Watykanie na temat polityki USA wobec Polski, 8 II 1984 r., k Jan Strękowski, Bohaterowie Europy, s Ibidem, s AMSZ, Depesze przychodzące Rzym, 60/p/II, Szyfrogram nr 4772/II z Rzymu, 23 VI 1986 r., k CADN, Ambassade de France en Pologne, Versement , 333, Szyfrogram ambasady francuskiej w Warszawie w sprawie zaproszenia Lecha Wałęsy do Rzymu, 17 VI 1986 r., b.p. 15

16 wezwany jako świadek w aferze Bujaka 57, więc na razie nie mógł opuścić kraju; poza tym zbyt późno złożył swój wniosek 58. Sprawa przyczyniła się do czasowego zamrożenia stosunków polsko-włoskich, i tak stojących jednak na wyższym poziomie niż relacje PRL z większością pozostałych państw zachodnich. Kilkanaście miesięcy później podobny scenariusz powtórzył się we Francji. We wrześniu 1987 r. doradca prezydenta François Mitteranda Jacques Attali poinformował ambasadora Janusza Stefanowicza o zaproszeniu Wałęsy na uroczyste Zgromadzenie Laureatów Nobla, organizowane pod patronatem prezydentury w Paryżu w 1988 r. Prosił o możliwie szybkie przedstawienie mu stanowiska polskiego rządu. W tym czasie jeszcze nie mogło ono być pozytywne, choć ambasador Stefanowicz grał na zwłokę i nie obierał tak jednoznacznie negatywnego stanowiska, jak to czynił wcześniej Jerzy Urban 59. Przypominanie o wyróżnieniu dla Wałęsy pojawiało się w oficjalnych wypowiedziach zachodnich decydentów politycznych co najmniej do końca istnienia PRL. Jeszcze we wrześniu 1988 r. Ronald Reagan wydał proklamację nr 5869 ustanawiającą październik Miesiącem Dziedzictwa Amerykanów Polskiego Pochodzenia (była to nie pierwsza tego typu decyzja). W tym tekście Reagan m.in. podkreślał: polskie dziedzictwo i dzisiaj wciąż na niezliczone sposoby błogosławi Amerykę i całą ludzkość, szczególnie dzięki przywództwu i przykładowi papieża Jana Pawła II, laureata pokojowej nagrody Nobla i lidera związku zawodowego «Solidarność» Lecha Wałęsy oraz innych miłośników wiary i wolności 60. * Jak się wydaje, upływ czasu sprzyja narastaniu symbolicznej warstwy wokół decyzji Komitetu Noblowskiego z 1983 r. Tymczasem była ona wypadkową jak najbardziej realnej gry politycznej, w której prosolidarnościowe gesty służyły nie tylko wyrażaniu sympatii (mniej lub bardziej szczerej) wobec wolnościowych dążeń Polaków, lecz również jeśli nie przede wszystkim realizowaniu poszczególnych 57 Zbigniew Bujak został aresztowany w maju 1986 r. i był przetrzymywany w Areszcie Śledczym na warszawskim Mokotowie. Do procesu jednak nie doszło został zwolniony we wrześniu tego roku w ramach masowej amnestii. 58 CADN, Ambassade de France en Pologne, Versement , 310, Szyfrogram ambasady francuskiej w Warszawie w sprawie konferencji prasowej Jerzego Urbana, 25 VI 1986 r., b.p. 59 AMSZ, Depesze przychodzące Paryż, 55/p/III, Szyfrogram nr 3983/III z Paryża, 15 IX 1987 r., k Ronald Reagan Library, The Public Papers of the President Ronald Reagan , Proklamacja nr 5869 w sprawie Miesiąca Dziedzictwa Amerykanów Polskiego Pochodzenia, 28 IX 1988 r., b.p. 16

17 racji stanu i interesów przez aktorów uczestniczących w bezwzględnej grze geopolitycznej, toczonej w scenerii zimnej wojny. Sprawa Nobla dla Wałęsy stała się istotnym punktem ówczesnej strategii amerykańskiej (podzielanej w różnym stopniu przez europejskich sojuszników Waszyngtonu), polegającej na podkreślaniu znaczenia polskiej opozycji w momencie, gdy ta straciła już możliwości masowego mobilizowania społeczeństwa. Postawa ta miała stanowić bezpieczny instrument osłabiania kierownictwa partyjno-państwowego w Polsce, a przez to negatywnie wpływać na zwartość bloku wschodniego, jednocześnie nie prowadząc do destabilizacji w regionie, która mogłaby mieć odwrotny od zamierzonego skutek. Brak dostępu do wielu kluczowych dokumentów nadal uniemożliwia jednak jednoznaczne odtworzenie procesu decyzyjnego, którego efektem był komunikat komitetu noblowskiego z października 1983 r. Trudno przypuszczać, by był to tylko i wyłącznie amerykański spisek. Działalność Waszyngtonu, naciski politycznych i społecznych lobbies, polityka premiera Willocha, przekonania członków komitetu noblowskiego czy wreszcie postać Lecha Wałęsy, która urosła już wtedy do miana symbolu stworzyły skomplikowany węzeł uwarunkowań, owocujących taką, a nie inną decyzją. Czy jednak bez Nobla dla Wałęsy historia polskiej opozycji, a także zachodniej i PRL-owskiej polityki potoczyłaby się inaczej? W wymiarze realiów politycznych chyba nie. Pamiętajmy jednak o warstwie symbolicznej, która, mimo tak znaczących zmian na scenie międzynarodowej (z geopolitycznym położeniem Polski na czele), zachowuje znaczenie do dziś. 17

18 W SERII UKAZAŁY SIĘ: 01 Wojna interpretacji. Lata osiemdziesiąte XX wieku i upadek komunizmu w świadomości potocznej Polaków Adam Mielczarek 02 Integralna teoria Solidarności. Trzy patriotyzmy po trzech dekadach Michał Łuczewski / Michał Sokulski 03 Nieprzystawalność Solidarności. Jak odrzuciliśmy projekt polityczny ruchu społecznego Krzysztof Mazur 04 Solidarność i transformacja systemowa w perspektywie socjologii historycznej Agnieszka Kolasa - Nowak 05 Wokół Nobla dla Wałęsy. Postawy polityczne Zachodu wobec decyzji Komitetu Noblowskiego z października 1983 Patryk Pleskot 18

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d Wolne wybory Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku (tzw. wolne wybory) odbyły się w dniach 4 i 18 czerwca 1989. Zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Kalendarium stanu wojennego. Autor: Gazeta Wyborcza. Rodzaj materiału: artykuł. Data publikacji: 2005-12-13. 12/13 grudnia 1981

Tytuł: Kalendarium stanu wojennego. Autor: Gazeta Wyborcza. Rodzaj materiału: artykuł. Data publikacji: 2005-12-13. 12/13 grudnia 1981 Tytuł: Kalendarium stanu wojennego Autor: Gazeta Wyborcza Rodzaj materiału: artykuł Data publikacji: 2005-12-13 12/13 grudnia 1981 Godzina 23:00 - przerwanie połączeń telefonicznych i teleksowych. Około

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Nobel dla Lecha, Nobel dla Solidarności - artykuł dr. Grzegorza Majchrzaka

Nobel dla Lecha, Nobel dla Solidarności - artykuł dr. Grzegorza Majchrzaka Nobel dla Lecha, Nobel dla Solidarności - artykuł dr. Grzegorza Majchrzaka 31 lat temu ogłoszono decyzję o przyznaniu przewodniczącemu NSZZ Solidarność Lechowi Wałęsie pokojowej Nagrody Nobla. Dla zwykłych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/157/2012 POLACY O WYBORACH PREZYDENCKICH W STANACH ZJEDNOCZONYCH, STOSUNKACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH I WPŁYWIE USA NA ŚWIAT

Warszawa, listopad 2012 BS/157/2012 POLACY O WYBORACH PREZYDENCKICH W STANACH ZJEDNOCZONYCH, STOSUNKACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH I WPŁYWIE USA NA ŚWIAT Warszawa, listopad 2012 BS/157/2012 POLACY O WYBORACH PREZYDENCKICH W STANACH ZJEDNOCZONYCH, STOSUNKACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH I WPŁYWIE USA NA ŚWIAT Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. Poz. 21 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1 ) z dnia 9 czerwca 2015 r.

Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. Poz. 21 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1 ) z dnia 9 czerwca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. Poz. 21 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 19 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1 ) z dnia 9 czerwca 2015 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu / 2

GRUPA A. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu / 2 Rozdział VII. W powojennej Polsce GRUPA A 8 1. Podaj rok, w którym miały miejsce poniższe wydarzenia. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu 2. Zdecyduj, czy poniższe zdania są

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ KOMISJA ŚCIGANIA ZBRODNI PRZECIWKO NARODOWI POLSKIEMU ŚWIAT WOBEC SOLIDARNOŚCI 1980-1989

INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ KOMISJA ŚCIGANIA ZBRODNI PRZECIWKO NARODOWI POLSKIEMU ŚWIAT WOBEC SOLIDARNOŚCI 1980-1989 INSTYTUT PAMIĘCI NARODOWEJ KOMISJA ŚCIGANIA ZBRODNI PRZECIWKO NARODOWI POLSKIEMU ŚWIAT WOBEC SOLIDARNOŚCI 1980-1989 redakcja Paweł Jaworski, Łukasz Kamiński PAWEŁ JAWORSKI, ŁUKASZ KAMIŃSKI (Polska) Reakcje

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013 1963-2013 ocena netto mijającego roku Niemal od początków swojej działalności badawczej OBOP teraz TNS Polska zwykle pod koniec roku zwracał się do Polaków z prośbą o podsumowanie starego roku. Pytaliśmy,

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

20) Szyfrogram nr 3441, 19 kwietnia, dyrektor DPI MSZ Stefan Staniszewski o Krajowej Konferencji Delegatów 21) Szyfrogram nr 3471, 20 kwietnia,

20) Szyfrogram nr 3441, 19 kwietnia, dyrektor DPI MSZ Stefan Staniszewski o Krajowej Konferencji Delegatów 21) Szyfrogram nr 3471, 20 kwietnia, Lista dokumentów 1) Szyfrogram nr 397, 14 stycznia, minister spraw zagranicznych Tadeusz Olechowski o drugiej część X plenum KC PZPR i przyspieszeniu wyborów do Sejmu 2) Szyfrogram nr 882, 27 stycznia,

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja naukowa

Ogólnopolska konferencja naukowa Ogólnopolska konferencja naukowa Nadzorcy. Ludzie i struktury władzy odpowiedzialni za działania wobec środowisk twórczych, naukowych i dziennikarskich Szczecin, ul. P. Skargi 14 (siedziba OBEP IPN Szczecin)

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl 13 LAT PO 13 GRUDNIA

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl 13 LAT PO 13 GRUDNIA CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

NIECH ZSTĄPI DUCH TWÓJ I ODNOWI OBLICZE ZIEMI! TEJ ZIEMI! Polska droga do wolności.

NIECH ZSTĄPI DUCH TWÓJ I ODNOWI OBLICZE ZIEMI! TEJ ZIEMI! Polska droga do wolności. NIECH ZSTĄPI DUCH TWÓJ I ODNOWI OBLICZE ZIEMI! TEJ ZIEMI! Polska droga do wolności. GOSPODARKA KOMUNISTYCZNA plany gospodarcze nacjonalizacja kolektywizacja (PGR) industrializacja RWPG SPOŁECZEŃSTWO W

Bardziej szczegółowo

REKOMENDACJE STOWARZYSZENIA EURO-ATLANTYCKIEGO

REKOMENDACJE STOWARZYSZENIA EURO-ATLANTYCKIEGO REKOMENDACJE STOWARZYSZENIA EURO-ATLANTYCKIEGO Polska a NATO Teza: Pół roku po przyjęciu nowej Koncepcji Strategicznej Sojusz Północnoatlantycki zmaga się z poważnymi problemami. Najważniejsze dotyczą

Bardziej szczegółowo

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH OCENA REFORM SPOŁECZNYCH Warszawa, lipiec 1999 Prawie trzy czwarte Polaków (71%) uważa, że rząd źle zrobił wprowadzając wszystkie cztery reformy w tym samym czasie. Przeciwnego zdania jest tylko jedna

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu. WYBITNY POLAK za granicą w Norwegii

Regulamin Konkursu. WYBITNY POLAK za granicą w Norwegii Regulamin Konkursu WYBITNY POLAK za granicą w Norwegii 1 Postanowienia ogólne 1 Niniejszy regulamin określa warunki, na jakich odbywa się Konkurs Wybitny Polak przeprowadzany wśród obywateli polskich oraz

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Wolni i Solidarni. Wrocław-Warszawa 14 IV 2007

Wolni i Solidarni. Wrocław-Warszawa 14 IV 2007 Wolni i Solidarni Radio Radio Solidarność Walcząca Historia i kulisy działania Wrocław-Warszawa 14 IV 2007 Solidarność Walcząca - podstawowe fakty: Organizacja Solidarność Walcząca powstała w czerwcu 1982

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Zmiany w składzie Rady Nadzorczej PGNiG

Zmiany w składzie Rady Nadzorczej PGNiG Raport bieżący nr 139/2005 Zmiany w składzie Rady Nadzorczej PGNiG Warszawa, 13 grudzień 2005 Zarząd Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. ("PGNiG") informuje, iż Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Pomorskie.travel http://pomorskie.travel

Pomorskie.travel http://pomorskie.travel Forum "Europa z widokiem na przyszłość" Międzynarodowe forum Europa z Widokiem na Przyszłość zgromadzi w ECS szerokie grono ekspertów od spraw europejskich dziennikarzy, publicystów, polityków, dyplomatów,

Bardziej szczegółowo

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce dla Wyniki badania Metodologia i cele badania Badanie zostało przeprowadzone w dniach 24.05-3.06.2013 metodą internetowych zestandaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Rynek krajowy (24-08-2006r.)

FOREX - DESK: Rynek krajowy (24-08-2006r.) FOREX - DESK: Rynek krajowy (24-08-2006r.) Końcówka wczorajszej sesji nie była zbyt udana dla krajowej waluty, która dosyć wyraźnie straciła na wartości. Dzisiejszy dzień co prawda stoi pod znakiem niewielkiej

Bardziej szczegółowo

Za kilka tygodni Paryż będzie gospodarzem COP 21, międzynarodowej konferencji w sprawie zmian klimatu.

Za kilka tygodni Paryż będzie gospodarzem COP 21, międzynarodowej konferencji w sprawie zmian klimatu. Kontekst polityczny Za kilka tygodni Paryż będzie gospodarzem COP 21, międzynarodowej konferencji w sprawie zmian klimatu. Stawka tego spotkania jest wyjątkowo wysoka: zahamować zmiany klimatu, które stanowią

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP Kraków, czerwca 2012 r. Szanowny Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów INTERPELACJA w sprawie konieczności udziału Polski w międzynarodowym porozumieniu Partnerstwo Otwartych Rządów (Open Government Partnership)

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ZMIANY W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ BS/51/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ZMIANY W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ BS/51/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

NA INDEKSIE -sytuacja białoruskich studentów

NA INDEKSIE -sytuacja białoruskich studentów NA INDEKSIE -sytuacja białoruskich studentów Centrum im. Ludwika Zamenhofa 18 kwietnia 2011r. 2 S t r o n a Na indeksie, czyli sytuacja białoruskich studentów to konferencja, której głównym założeniem

Bardziej szczegółowo

OLIMPIADA SOLIDARNOŚCI. DWIE DEKADY HISTORII OGÓLNPOLSKI KONKURS DLA UCZNIÓW KLAS PIERWSZYCH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH I EDYCJA 2012/2013 ETAP SZKOLNY

OLIMPIADA SOLIDARNOŚCI. DWIE DEKADY HISTORII OGÓLNPOLSKI KONKURS DLA UCZNIÓW KLAS PIERWSZYCH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH I EDYCJA 2012/2013 ETAP SZKOLNY OLIMPIADA SOLIDARNOŚCI. DWIE DEKADY HISTORII OGÓLNPOLSKI KONKURS DLA UCZNIÓW KLAS PIERWSZYCH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH I EDYCJA 2012/2013 ETAP SZKOLNY 27 listopada 2012 r. Instrukcja: 1. Przed Tobą 25 zadań

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. W służbie ludziom służby specjalne w Polsce demokratycznej a prawa człowieka i obywatela

RELACJA Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. W służbie ludziom służby specjalne w Polsce demokratycznej a prawa człowieka i obywatela RELACJA Z KONFERENCJI NAUKOWEJ W służbie ludziom służby specjalne w Polsce demokratycznej a prawa człowieka i obywatela TERMIN 12.04.2011 MIEJSCE Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Komentarz dzienny (29.09.2004r.)

FOREX - DESK: Komentarz dzienny (29.09.2004r.) FOREX - DESK: Komentarz dzienny (29.09.2004r.) Wczoraj doszło do kolejnej już próby wyznaczenia trwalszego trendu na korzyść euro względem dolara, jednakże po raz kolejny szybko zareagowała podaż i w efekcie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

OLIMPIADA SOLIDARNOŚCI. DWIE DEKADY HISTORII OGÓLNOPOLSKI KONKURS DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH II EDYCJA 2014/2015. ETAP SZKOLNY 25 listopada 2014 r.

OLIMPIADA SOLIDARNOŚCI. DWIE DEKADY HISTORII OGÓLNOPOLSKI KONKURS DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH II EDYCJA 2014/2015. ETAP SZKOLNY 25 listopada 2014 r. OLIMPIADA SOLIDARNOŚCI. DWIE DEKADY HISTORII OGÓLNOPOLSKI KONKURS DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH II EDYCJA 2014/2015 ETAP SZKOLNY 25 listopada 2014 r. Instrukcja: 1. Przed Tobą 25 zadań znajdujących się

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Sieci informacyjne Unii Europejskiej w Polsce Biuro Informacyjne Parlamentu Europejskiego

Sieci informacyjne Unii Europejskiej w Polsce Biuro Informacyjne Parlamentu Europejskiego Sieci informacyjne Unii Europejskiej w Polsce Biuro Informacyjne Parlamentu Europejskiego Jacek Safuta Dyrektor Biura Informacyjnego Parlamentu Europejskiego w Polsce Warszawa, 22 listopada 2010 roku Biura

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW Warszawa, luty 2004 r. W sondażu OBOP z 5-8 lutego 2004 r. okazało się, że: 80%. badanych uznało sprawę amerykańskich wiz dla Polaków za sprawę ważną dla Polski, zaś 39% -

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Komentarz dzienny (09.09.2004r.)

FOREX - DESK: Komentarz dzienny (09.09.2004r.) FOREX - DESK: Komentarz dzienny (09.09.2004r.) Wczorajsze przemówienie Alana Greenspana było punktem kulminacyjnym tego tygodnia, jeśli chodzi o wpływ na rynek walutowy. Szef FED sugerując, że odżywająca

Bardziej szczegółowo

Droga Polski do NATO - kalendarium

Droga Polski do NATO - kalendarium Droga Polski do NATO - kalendarium 31 III 1991 r. Rozwiązane zostały struktury wojskowe Układu Warszawskiego. W lipcu 1991r. oficjalnie rozwiązano te organizacje. 11-12 III 1992 r. Podczas wizyty w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO - 725408 - I/13/NC 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

DMK Sp. z o.o. ul. Nowy Świat 6/12, 00-400 Warszawa Tel: +48 22 661 74 12, fax: +48 022 661 74 20 web: http://www.dmk-alpha.

DMK Sp. z o.o. ul. Nowy Świat 6/12, 00-400 Warszawa Tel: +48 22 661 74 12, fax: +48 022 661 74 20 web: http://www.dmk-alpha. 9:00- Niedawne obawy o inflację na świecie, z dnia na dzień przeradzają się w coraz bardziej możliwą walkę ze zjawiskiem zupełnie odwrotnym, tj. deflacją. W Japonii wskaźnik CPI w sierpniu spadł o 0,9%

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu WYBITNY POLAK za granicą.

Regulamin Konkursu WYBITNY POLAK za granicą. Regulamin Konkursu WYBITNY POLAK za granicą. 1 Postanowienia ogólne 1. Niniejszy regulamin określa warunki, na jakich odbywa się Konkurs Wybitny Polak przeprowadzany wśród obywateli polskich oraz polskiego

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AKCJI W REGIONIE LUBELSKIM

RAPORT Z AKCJI W REGIONIE LUBELSKIM AKCJA SOLIDARNI Z TYBETEM 21 MARCA 2008 ROKU STOWARZYSZENIE MŁODZ DEMOKRACI REGION LUBELSKI RAPORT Z AKCJI W REGIONIE LUBELSKIM 21 marca br. o godz. 15.00 na Placu Litewskim w Lublinie, o godz. 14.00 na

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2013 BS/19/2013

Warszawa, luty 2013 BS/19/2013 Warszawa, luty 2013 BS/19/2013 WALENTYNKI 2013 Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

Uniwersal Periodic Review UPR POWSZECHNY OKRESOWY PRZEGLĄD PRAW CZŁOWIEKA RADY PRAW CZŁOWIEKA ONZ

Uniwersal Periodic Review UPR POWSZECHNY OKRESOWY PRZEGLĄD PRAW CZŁOWIEKA RADY PRAW CZŁOWIEKA ONZ Uniwersal Periodic Review UPR POWSZECHNY OKRESOWY PRZEGLĄD PRAW CZŁOWIEKA RADY PRAW CZŁOWIEKA ONZ POWSZECHNY/OKRESOWY/PRZEGLĄD POWSZECHNY: 192 państwa członkowskie podlegają przeglądowi na takich samych

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014 Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 134/2014 CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.

UKŁAD. o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Dz.U. 1959 Nr 35, poz. 213 UKŁAD o tranzycie międzynarodowych służb powietrznych, podpisany w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. Przekład. W imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej RADA PAŃSTWA POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

Azja Środkowa: OBWE w obronie wolności w sieci 06 lipca 2012

Azja Środkowa: OBWE w obronie wolności w sieci 06 lipca 2012 Internet powinien być publicznym forum, otwartym na wolną wymianę myśli wolną od bezprawnej ingerencji rządu i wszelkich restrykcji - powiedziała Dunja Mijatović w imieniu OBWE. W czwartek, 5 lipca uczestnicy

Bardziej szczegółowo

Trudne czasy dla polskiego budownictwa

Trudne czasy dla polskiego budownictwa Warszawa, 21 maja 2013 r. Informacja prasowa Trudne czasy dla polskiego budownictwa Budownictwo w Polsce. Edycja 2013 - raport firmy doradczej KPMG, CEEC Research i Norstat Polska. W 2013 roku zarządzający

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 63/2014 UPADEK KOMUNIZMU I GENEZA PRZEMIAN W PAMIĘCI ZBIOROWEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 63/2014 UPADEK KOMUNIZMU I GENEZA PRZEMIAN W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 63/2014 UPADEK KOMUNIZMU I GENEZA PRZEMIAN W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013

Bardziej szczegółowo

Raport dzienny FX. poniedziałek, 6 lutego 2012 r., godz. 11:04. Grecy ustawią rynek na cały tydzień

Raport dzienny FX. poniedziałek, 6 lutego 2012 r., godz. 11:04. Grecy ustawią rynek na cały tydzień Raport dzienny FX poniedziałek, 6 lutego 2012 r., godz. 11:04 Grecy ustawią rynek na cały tydzień Wbrew piątkowym spekulacjom, grecki premier jeszcze nie zrezygnował, ale rozmowy w sprawie reform są bardzo

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

EXPO 2022. Łódź, Polska 2015

EXPO 2022. Łódź, Polska 2015 EXPO 2022 Rzeczpospolita Polska ubiega się o prawo organizacji wystawy International EXPO w Łodzi w 2022 roku. Tematem wystawy będzie, szeroko rozumiana, rewitalizacja. 1751 pierwsza wystawa w Londynie

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne.

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne. ID Testu: 53M1LI5 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. B. powszechne. C. przyrodzone. D. niezbywalne. 2. Do praw pierwszej generacji

Bardziej szczegółowo

Działanie DOSTĘPNI SAMORZĄDOWCY - PODSUMOWANIE KADENCJI 2010-2014

Działanie DOSTĘPNI SAMORZĄDOWCY - PODSUMOWANIE KADENCJI 2010-2014 Działanie DOSTĘPNI SAMORZĄDOWCY - PODSUMOWANIE KADENCJI 2010-2014 Materiał wypracowany w czasie Warsztatów Wprowadzających do tegorocznej edycji akcji Masz Głos, Masz wybór działanie Dostępni Samorządowcy

Bardziej szczegółowo

KGB Litwy KGB 1954 SB od 1977 StB reforma 1988 ABS od 1972 KDS 1967 DSS 2 Zarząd od 1982 roku

KGB Litwy KGB 1954 SB od 1977 StB reforma 1988 ABS od 1972 KDS 1967 DSS 2 Zarząd od 1982 roku KGB Litwy KGB 1954 SB od 1977 StB reforma 1988 ABS od 1972 KDS 1967 DSS 2 Zarząd od 1982 roku II Zarząd Główny Kontrwywiad II Departament III/II Zarząd Główny II Zarząd Główny 1 Wydział kontrwywiad przeciw

Bardziej szczegółowo