Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej GOSPODARKA I SPO ECZEÑSTWO

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej GOSPODARKA I SPO ECZEÑSTWO"

Transkrypt

1 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 13 GOSPODARKA I SPO ECZEÑSTWO

2 14 Aleksandra Gawlikowska-Fyk

3 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 15 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SK ODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. XLI, 1 SECTIO H 2007 Instytut Ekonomii, Uniwersytet M.Curie-Sk³odowskiej w Lublinie ALEKSANDRA GAWLIKOWSKA-FYK Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej The Importance of Energy Resources in the World Economy Abstract: Poni szy artyku³ stanowi analizê znaczenia poszczególnych surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej. Paliwa kopalne takie jak ropa naftowa, gaz ziemny oraz wêgiel maj¹ najwiêkszy udzia³, ok. 80%, w zapewnieniu ca³kowitego zapotrzebowania na pierwotne Ÿród- ³a energii. Najwa niejszym paliwem z punktu widzenia konsumpcji i wymiany miêdzynarodowej jest ropa naftowa. Jednak e wysokie i niestabilne ceny, a tak e stosunkowo niewielkie rezerwy tego surowca wp³ywaj¹ na ograniczenie znaczenia ropy naftowej. Jednoczeœnie wzrasta popyt na pozosta³e paliwa kopalne, a tak e na energiê j¹drow¹ i odnawialne Ÿród³a energii. Nale y podkreœliæ, e znaczenie ka dego ze Ÿróde³ energii bêdzie zale eæ od jego ceny (w stosunku do ceny ropy naftowej) oraz od pozytywnego wp³ywu na œrodowisko naturalne. WPROWADZENIE Introduction Niniejszy artyku³ zawiera analizê znaczenia surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej. Z uwagi na to, e najwiêksz¹ rolê w strukturze pierwotnych Ÿróde³ energii 1 odgrywaj¹ paliwa kopalne ropa naftowa, gaz ziemny oraz wêgiel w artykule zaprezentowane zosta³y dane dotycz¹ce zasobów, produkcji oraz zu ycia tych paliw. Informacje pochodz¹ce z raportów publikowanych przez œwiatowe agencje (IEA International Energy Agency, EIA Energy Informa- 1 Energia pierwotna to energia pozyskiwana z substancji i si³ przyrody. Energia finalna (u yteczna) to przetworzona energia pierwotna, pomniejszona o straty powstaj¹ce w procesie przemian energetycznych oraz w trakcie przesy³ania do energii konsumentów.

4 16 Aleksandra Gawlikowska-Fyk tion Administration 2 ) pos³u y³y do przeprowadzenia analizy aktualnego znaczenia surowców energetycznych oraz do przedstawienia najwa niejszych trendów w energetyce œwiatowej. Nale y mieæ na uwadze fakt, e paliwa kopalne nale ¹ do nieodnawialnych Ÿróde³ energii, natomiast œwiatowe zapotrzebowanie na energiê systematycznie roœnie, co jest wynikiem m.in. coraz powszechniejszego zastosowania energii, wzrostu gospodarczego (przede wszystkim w krajach azjatyckich), a tak e wzrostu liczby ludnoœci. W zwi¹zku z tym poni sze opracowanie zawiera podstawowe informacje dotycz¹ce Ÿróde³ energii, które w przysz³oœci mog¹ stanowiæ alternatywê dla paliw kopalnych, tj. odnawialnych Ÿróde³ energii i paliw j¹drowych. STRUKTURA ZU YCIA ENERGII PIERWOTNEJ Primary Energy Resources Structure Wiek XX by³ er¹ paliw kopalnych, ale na przestrzeni stu lat znaczenie ka - dego z nich zmienia³o siê. Pierwsza po³owa ubieg³ego stulecia to dominacja wêgla. Natomiast po II wojnie œwiatowej na skutek rozwoju motoryzacji szybko wzrasta³a rola ropy naftowej, jednak dopiero w 1967 r. zast¹pi³a ona wêgiel kamienny w roli najwa niejszego paliwa. Gaz ziemny, który pocz¹tkowo traktowany by³ jako ca³kowicie bezu yteczny, od drugiej po³owy XX w. znalaz³ powszechne zastosowanie. 3 Poni szy rysunek przedstawia strukturê zu ycia poszczególnych paliw w 1973 r. oraz obecnie. Struktura ta uleg³a oczywiœcie zmianom, jednak e paliwa kopalne na pocz¹tku XXI w., podobnie jak trzydzieœci lat temu, zapewniaj¹ ponad 80% zapotrzebowania na energiê. Rys. 1. Zmiana w strukturze zu ycia pierwotnych Ÿróde³ energii Evolution of Primary Energy Resources OZE odnawialne Ÿród³a energii ród³o: Key Energy Statistics, International Energy Agency 2006, s IEA to organizacja miêdzynarodowa afiliowana przy OECD, utworzona w 1974 r., natomiast EIA to amerykañska agencja rz¹dowa odpowiedzialna za oficjalne statystyki i prognozy dotycz¹ce energii. 3 A. Wasilewski, Gaz ziemny w polityce energetycznej Rosji, Sprawy Miêdzynarodowe 2004, nr 1, s. 95.

5 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 17 Z powy szych rysunków widaæ, e w 1973 r. ropa naftowa mia³a najwiêkszy udzia³ w zapewnieniu ca³kowitego zapotrzebowania na energiê pierwotn¹, który wynosi³ 45%. Udzia³ ten spad³ do 34,3% w 2004 r., a g³ówn¹ tego przyczyn¹ jest niestabilnoœæ i poziom cen surowca. Na przestrzeni 30 lat nie zmieni³ siê natomiast udzia³ wêgla, który jest drugim pod wzglêdem zu ycia noœnikiem energii. Zapewniaj¹c 1/4 zapotrzebowania na energiê, odgrywa on ogromn¹ rolê w gospodarce œwiatowej. Rosn¹cy popyt na gaz ziemny doprowadzi³ do wzrostu jego znaczenia. W roku 1973 udzia³ gazu w strukturze pierwotnych Ÿróde³ energii wynosi³ 16,2%, podczas gdy obecnie ju 21%. Paliwa kopalne s¹ najwa - niejszymi noœnikami energii pierwotnej. Najwiêkszy, ponad 7-krotny wzrost, jest udzia³em energii nuklearnej. Jednoczeœnie jest to najbardziej kontrowersyjne Ÿród³o energii. Spoœród paliw odnawialnych, maj¹cych obecnie prawie 13% udzia³, najwiêksze znaczenie ma energia pozyskiwana z biomasy i innych odpadów organicznych. Energia biomasy, poza drewnem opa³owym i torfem, nie jest w zasadzie Ÿród³em komercyjnym, natomiast stanowi bardzo wa ne Ÿród³o pozyskiwania energii w krajach najbiedniejszych (np. w Afryce). W grupie odnawialnych Ÿróde³ energii energia wodna zarówno trzydzieœci lat temu, jak i obecnie ma stabilny udzia³, który utrzymuje siê w granicach ok. 2%. Poda pierwotnych Ÿróde³ energii jest kszta³towana przez takie czynniki, jak: dostêpnoœæ paliw, technologie, system dystrybucji oraz cena. Popyt jest determinowany poziomem dochodów, wygod¹ u ytkowania, preferencjami. Globalne zapotrzebowanie na energiê zale y od tempa wzrostu gospodarczego (im wy sze tempo wzrostu PKB, tym wiêkszy popyt na energiê umo liwiaj¹c¹ ten wzrost 4 ) oraz od energoch³onnoœci produkcji, czyli iloœci energii przypadaj¹cej na jednostkê wytworzonego produktu. Racjonalizacja zu ycia paliw (zmniejszenie energoch³onnoœci produkcji, wzrost efektywnoœci urz¹dzeñ), bêd¹ca konsekwencj¹ kryzysów surowcowo-energetycznych, wp³ynê³a na zmniejszanie siê energoch³onnoœci produkcji, a wiêc mniejszy wzrost popytu na energiê. 5 Przyk³ad ropy naftowej pokazuje, e energia jest czynnikiem, ale zarazem i barier¹ wzrostu gospodarczego. Œwiatowe agencje jednoznacznie prognozuj¹, e w 2030 r. paliwa kopalne nadal bêd¹ pokrywa³y wiêkszoœæ ca³kowitego zapotrzebowania na energiê. Ropa naftowa pozostanie dominuj¹cym Ÿród³em energii (z uwagi na jej podstawow¹ 4 Najbardziej rozwiniête gospodarczo kraje œwiata s¹ uzale nione od energii, natomiast ci¹gle 1/4 ludnoœci œwiata nie ma dostêpu do elektrycznoœci podstawowego i najbardziej dogodnego sposobu pozyskiwania energii. 80% to mieszkañcy Indii i Œrodkowej Afryki. Podajê za: 30 Key Energy Trends in the IEA & Worlwide, International Energy Agency, s Miêdzynarodowa Agencja Energii szacuje, e bez oszczêdzania energii jej konsumpcja by- ³aby o 50% wy sza ni rzeczywista konsumpcja pod koniec XX w. Podajê za: 30 Key Energy Trends, s. 24.

6 18 Aleksandra Gawlikowska-Fyk rolê w transporcie oraz na wykorzystanie w przemyœle), jednak e w zale noœci od tego, jak bêd¹ siê kszta³towa³y ceny œwiatowe bêdzie w miarê mo liwoœci zastêpowana innymi paliwami. Przewiduje siê równie, e odnawialne Ÿród³a energii stan¹ siê bardziej konkurencyjne. Wy sze ceny paliw kopalnych oraz kwestia zapewnienia bezpieczeñstwa dostaw energii elektrycznej wp³yn¹ na zwiêkszenie udzia³u energii nuklearnej w elektroenergetyce. 6 ROPA NAFTOWA Oil Pomimo e powy sze tendencje wskazuj¹ na zmniejszenie udzia³u ropy naftowej w strukturze podstawowych Ÿróde³ energii, to brak komercyjnych substytutów w pewnych sektorach gospodarki (np. w transporcie), a tak e fakt, e jest najwydajniejszym paliwem kopalnym 7, oznaczaj¹, e ropa ma i nadal bêdzie mieæ najwiêksze znaczenie spoœród wszystkich Ÿróde³ energii. Poza unikalnym zastosowaniem jej szczególna rola wynika tak e z faktu, e jest podstawowym surowcem (w tym surowcem energetycznym) w obrocie miêdzynarodowym. 8 Na przestrzeni ostatnich lat wzrasta³o ekonomiczne znaczenie ropy naftowej jako narzêdzia zagranicznej polityki ekonomicznej pañstw eksportuj¹cych ten surowiec. Nale y podkreœliæ tak e fakt, e œwiatowe ceny ropy naftowej stanowi¹ punkt odniesienia dla cen innych towarów i us³ug (np. cen gazu ziemnego). W roku 1973 ropa naftowa pokrywa³a prawie po³owê zapotrzebowania na pierwotne Ÿród³a energii, ale ju w 2005 r. niewiele ponad jedn¹ trzeci¹. Równoczeœnie w tym okresie konsumpcja ropy naftowej w wartoœciach bezwzglêdnych wzros³a o 1083,4 mln ton, czyli o ok. 40%, osi¹gaj¹c w 2005 r. 3836,8 mln ton (82,459 mln bary³ek dziennie). 9 Wzrost ten nie by³ stabilny, gdy bezpoœrednio po kryzysach surowcowych zarówno konsumpcja, jak i produkcja ropy naftowej zanotowa³y spadek. Œwiatowa konsumpcja ropy naftowej w 2005 r. by³a wy sza o 1,3% w porównaniu do 2004 r., natomiast œwiatowa konsumpcja ener- 6 International Energy Outlook 2006, Energy Information Administration, Washington, June 2006, s Ropa naftowa o wartoœci opa³owej 42 MJ/kg jest u ywana jako umowne paliwo wzorcowe, s³u ¹ce do porównywania ró nych paliw. Jednostka wartoœci opa³owej toe (ton of oil equivalent) jest w przybli eniu równa: 1,8 t wêgla kamiennego, 4,7 t wêgla brunatnego, 1200 m 3 (w warunkach normalnych) gazu ziemnego i oczywiœcie 1 t ropy naftowej. Podajê za: A. Hrynkiewicz, Energia. Wyzwanie XXI wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloñskiego, Kraków 2002, s W roku 2000 wartoœæ surowców mineralnych w œwiatowym obrocie handlowym wynosi³a 600 mld dolarów. Ponad po³owê tej wartoœci stanowi³ handel najcenniejszym surowcem rop¹ naftow¹. Podajê za: J. R. Craig, D. J. Maugham, B. J. Skinder, Zasoby ziemi, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s BP Statistical Review of World Energy, June 2006, s. 8.

7 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 19 gii pierwotnej zwiêkszy³a siê o 2,7%. 10 Oznacza to dalszy relatywny spadek zu ycia ropy naftowej, charakterystyczny przede wszystkim w podsektorze wytwarzania energii elektrycznej. Typowa dla rozmieszczenia surowców naturalnych jest ich nieregularnoœæ, która jednak jest œciœle okreœlona przez czynniki geologiczne. Polityczne rozmieszczenie surowców jest natomiast ca³kowicie przypadkowe, a w odniesieniu do ropy naftowej nale y podkreœliæ, e jej z³o a znajduj¹ siê w przewa aj¹cej mierze na obszarach wra liwych i niestabilnych politycznie. Poni sza tabela przedstawia rezerwy ropy naftowej w poszczególnych pañstwach oraz wskaÿnik pokrycia rocznej produkcji posiadanymi rezerwami. Tab. 1. Geograficzna struktura rezerw ropy naftowej (w mld bary³ek) oraz wskaÿnik R/P Regional Oil Proved Reserves (thousand million barrels) and the R/P Ratio Rezerwy na Rezerwy na Rezerwy na koniec 1985 koniec 1995 koniec 2005 Udzia³ R/P Stany Zjednoczone 36,4 29,8 29,3 2,4% 11,8 Kanada 9,6 10,5 16,5 1,4% 14,8 Meksyk 55,6 48,8 13,7 1,1% 10,0 Ameryka Pó³nocna 101,5 89,0 59,5 5,0% 11,9 Brazylia 2,2 6,2 11,8 1,0% 18,8 Wenezuela 54,5 66,3 79,7 6,6% 72,6 Ameryka Po³udniowa i Œrodkowa 62,9 83,8 103,5 8,6% 40,7 Kazachstan bd bd 39,6 3,3% 79,6 Rosja bd bd 74,4 6,2% 21,4 Europa i Eurazja 78,6 81,5 140,5 11,7% 22,0 Irak 65,0 100,0 115,0 9,6% * Kuwejt 92,5 96,5 101,5 8,5% * Arabia Saudyjska 171,5 261,5 264,2 22,0% 65,6 Zjednoczone Emiraty Arabskie 33,0 98,1 97,8 8,1% 97,4 Razem Bliski Wschód 431,3 661,5 742,7 61,9% 81,0 Algieria 8,8 10,0 12,2 1,0% 16,6 Libia 21,3 29,5 39,1 3,3% 63,0 Nigeria 16,6 20,8 35,9 3,0% 38,1 Afryka 57,0 72,0 114,3 9,5% 31,8 Chiny 17,1 16,3 16,0 1,3% 12,1 Azja i Pacyfik 39,1 39,2 40,2 3,4% 13,8 RAZEM 770,4 1027,0 1200,7 100,0% 40,6 bd brak danych; * powy ej 100 lat. Rezerwy (Proved reserves) czêœæ zasobów geologicznych, co do których istniej¹ uzasadnione podstawy, e stan¹ siê ekonomicznie dostêpne w horyzoncie planistycznym wykraczaj¹cym poza sprawdzone technologie i obecne warunki gospodarcze. WskaŸnik R/P wskaÿnik statystycznego pokrycia (Reserves/Production ratio), liczony stosunkiem rezerw do rocznego wydobycia. ród³o: BP Statistical Review..., s International Energy Outlook , s. 15.

8 20 Aleksandra Gawlikowska-Fyk Z powy szego zestawienia widaæ, e ponad 60% rezerw ropy naftowej wystêpuje na Bliskim Wschodzie. Fakt posiadania z³ó tak cennego surowca ma liczne ekonomiczne i polityczne konsekwencje. OPEC 11 kartel zrzeszaj¹cy pañstwa eksportuj¹ce ropê naftow¹ kontroluje poda surowca, wp³ywaj¹c tym samym na œwiatowe ceny ropy. Uzale nienie gospodarcze krajów wysoko rozwiniêtych od ropy naftowej oraz niewystarczaj¹ca (lub nieistniej¹ca) produkcja w³asna oznaczaj¹, e importerzy bêd¹ sk³onni kupowaæ ropê naftow¹ po bardzo wysokiej cenie (niska elastycznoœæ cenowa popytu na ropê naftow¹). Sytuacja ta od pierwszego kryzysu surowcowo-energetycznego uleg³a jednak pewnym zmianom. Decyzje w zakresie polityki energetycznej pañstw zmierza³y do ograniczenia uzale nienia od ropy naftowej. W d³ugim okresie mo liwe by³o przynajmniej czêœciowe zast¹pienie ropy naftowej innymi noœnikami energii (np. w elektroenergetyce), a tak e oszczêdnoœæ energii. Uwzglêdniono równie problem ograniczonoœci zasobów paliw kopalnych. Obecnie udokumentowane rezerwy ropy naftowej wystarcz¹, przy odpowiednich za³o eniach, na ok. 40 lat. Statystyczny wskaÿnik pokrycia wykazuje na znaczne ró nice regionalne zwi¹zane z rozmiarami wydobycia w przesz³oœci. Najwy szy jest na Bliskim Wschodzie, najni szy zaœ w Ameryce Pó³nocnej. Szacuje siê, e szczyt wydobycia ropy naftowej nast¹pi w pierwszym 25-leciu tego wieku. 12 Dotyczy to równie krajów OPEC, które nie inwestowa³y wystarczaj¹co w infrastrukturê naftow¹. Miejsca najwiêkszego wystêpowania ropy naftowej nie pokrywaj¹ siê z miejscami najwiêkszej produkcji oraz zu ycia surowca. Widaæ to z porównania danych zamieszczonych w tabeli 1 z danymi przedstawionymi w tabeli 2. Jeszcze w latach 70. Stany Zjednoczone by³y najwiêkszym producentem ropy naftowej. Obecnie najwiêkszy udzia³ w œwiatowej produkcji przypada Arabii Saudyjskiej, drugie miejsce zajmuje Rosja, a USA dopiero trzecie. W Stanach Zjednoczonych oraz w Rosji du a czêœæ produkcji zu ywana jest na potrzeby w³asne. Natomiast najwiêkszymi konsumentami ropy naftowej s¹ najbardziej rozwiniête gospodarczo kraje œwiata: Stany Zjednoczone, Japonia oraz Unia Europejska, ale tak e kraje, które w ostatniej dekadzie rozwijaj¹ siê w najszybszym tempie Chiny i Indie. Rozbie noœæ pomiêdzy miejscami wystêpowania a miejscami konsumpcji ropy naftowej oznacza, e istotn¹ rolê w przypadku gospodarki rop¹ odgrywa handel zagraniczny. 13 W roku 2005 najwiêkszymi eksporterami ropy naftowej by³y na- 11 OPEC (Organisation of Petroleum Exporting Countries) zosta³a powo³ana do ycia w 1960 roku przez piêæ krajów eksportuj¹cych ropê naftow¹: Arabiê Saudyjsk¹, Kuwejt, Irak, Iran i Wenezuelê. W kolejnych latach do organizacji przyst¹pi³y: Katar (1961), Indonezja i Libia (1962), Zjednoczone Emiraty Arabskie (1967), Algieria (1969), Nigeria (1971), Ekwador (1973, który opuœci³ OPEC w 1993 r.), Gabon (1975, który zrezygnowa³ w 1998) oraz Angola (2007). 12 J. R. Craig, D. J. Maugham, B. J. Skinder, op. cit., s W. Nierzwicki, Energia, gospodarka, œrodowisko, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdañskiego, Gdañsk 2002, s. 42.

9 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 21 Tab. 2. Produkcja i konsumpcja ropy naftowej w 2005 roku World Oil Production and Consumption in 2005 Produkcja Konsumpcja Mln ton Udzia³ (%) Mln ton Udzia³ (%) Arabia Saudyjska 526,2 13,5 Stany Zjednoczone 944,6 24,6 Rosja 470,0 12,1 Chiny 327,3 8,5 Stany Zjednoczone 310,2 8,0 Japonia 244,2 6,4 Iran 200,4 5,1 Rosja 130,0 3,4 Meksyk 187,1 4,8 Niemcy 121,5 3,2 Chiny 180,8 4,6 Indie 115,7 3,0 Wenezuela 154,7 4,0 Korea Po³udniowa 105,5 2,7 Kanada 145,2 3,7 Francja 93,1 2,4 Norwegia 138,2 3,5 Meksyk 87,8 2,3 Nigeria 125,4 3,2 Arabia Saudyjska 87,2 2,3 Razem œwiat 3 895,0 100 Razem œwiat 3836,8 100 ród³o: BP Statistical Review..., s. 9 i s. 12. stêpuj¹ce kraje: Arabia Saudyjska (16,07% œwiatowego eksportu), Rosja (11,99%) oraz Norwegia (6,13%). 14 W czo³ówce eksporterów wystêpuj¹ tak e inne kraje cz³onkowskie OPEC (Iran, Irak, Zjednoczone Emiraty Arabskie). Ropa pochodz¹ca z Bliskiego Wschodu w 2005 r. stanowi³a prawie po³owê (45,77%) ³¹cznego eksportu ropy. G³ównym importerem surowca s¹ Stany Zjednoczone, do których kierowane jest a 25,82% 15 œwiatowego importu, jednoczeœnie coraz bardziej uzale niaj¹ siê od zewnêtrznych Ÿróde³ tego surowca, z pozycji najwiêkszego eksportera w pierwszej po³owie XX w., staj¹c siê najwiêkszym importerem. Drugie miejsce w imporcie (9,22%) zajmuje Japonia, gdzie ropa importowana stanowi a 85% zu ycia tego surowca. Coraz czêstszym kierunkiem dostaw s¹ równie Chiny. Obecnie ich udzia³ w ³¹cznym imporcie wynosi 5,5%, ale z uwagi na szybki wzrost gospodarczy prognozuje siê jeszcze wiêkszy wzrost importu. Œwiatowy rynek ropy naftowej jest rynkiem rozwiniêtym szczególnie w porównaniu z rynkami innych surowców. Miêdzynarodowe obroty stanowi¹ ponad 60% œwiatowej produkcji ropy naftowej. Cena ropy naftowej, jak adnego innego surowca, ma ogromny wp³yw na funkcjonowanie gospodarek. Rys. 2 obrazuje, w jaki sposób kszta³towa³y siê ceny ropy naftowej na przestrzeni ostatnich kilkudziesiêciu lat. Po II wojnie œwiatowej, do lat 70. ceny ropy naftowej utrzymywa³y siê na stosunkowo niskim i akceptowalnym poziomie œrednia cena w tym okresie wynosi³a 12,6$. 16 Prawie czterokrotny wzrost cen ropy naftowej na pocz¹tku lat 70. wywo³a³ kryzys surowcowo-energetyczny (który z powodu skutków okreœla- 14 Key Energy Statistics..., s BP Statistical Review..., s W cenach sta³ych 2005 r., natomiast w cenach bie ¹cych œrednia cena ropy naftowej wynosi³a 1,8$. Podajê za: BP Statistical Review, s. 16.

10 22 Aleksandra Gawlikowska-Fyk Rys. 2. Œwiatowe ceny ropy naftowej (w USD za bary³kê) Crude Oil Prices (US dollars per barrel) Uwaga: cena gatunku Arabian Light, cena gatunku Brent (ceny sta³e 2005 r. w USD). ród³o: BP Statistical Review, s. 16. ny jest mianem szoku naftowego), przyczyniaj¹c siê do pog³êbienia zjawisk kryzysowych w ówczesnej gospodarce œwiatowej wzrostu inflacji, obni enia tempa wzrostu gospodarczego, zwiêkszania deficytów bilansów p³atniczych w krajach importuj¹cych ropê naftow¹. Pocz¹wszy od podwy ek cen og³oszonych przez OPEC w 1973 r., a tak e na prze³omie lat 70. i 80., ceny ropy naftowej sta³y siê niestabilne i wra liwe na zmiany sytuacji politycznej. Podwy ki te doprowadzi³y do pojawienia siê problemów zwi¹zanych z bezpieczeñstwem energetycznym a dok³adniej zapewnieniem bezpieczeñstwa dostaw energii. Upowszechni³a siê równie œwiadomoœæ, e skoñczy³a siê era dostêpnych i tanich paliw kopalnych. W konsekwencji w kolejnych latach podejmowano ró norodne dzia³ania maj¹ce na celu zmniejszenie zale noœci od ropy naftowej (m.in. poszukiwania nowych zasobów, racjonalizacja zu ycia, substytucja innymi paliwami). Skutkiem tego by³a stabilizacja cen ropy, a nawet ich okresowe spadki na przestrzeni lat 80. i 90. Nale y jednak podkreœliæ, e ka de napiêcie polityczne, a od wrzeœnia 2001 r. równie groÿba terroryzmu, powoduje natychmiastowe zwy ki cen ropy naftowej. 17 Tak e wzrost cen od 2003 r. jest konsekwencj¹ wydarzeñ politycznych w rejonie bliskowschodnim (inwazja Stanów Zjednoczonych na Irak). 17 Energia w czasach kryzysu, red. nauk. K. Kuciñski, Difin, Warszawa 2006, s. 42.

11 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 23 Dla pañstw eksportuj¹cych ropê naftow¹, przede wszystkim dla kartelu OPEC, wzrost cen oznacza wzrost dochodów bud etowych. Decyzje o ograniczeniu wydobycia ropy (w zwi¹zku z nieelastyczn¹ krzyw¹ popytu) powoduj¹, e œwiatowa cena ropy naftowej roœnie. Wp³yw na niestabilnoœæ cen maj¹ równie katastrofy naturalne, takie jak huragany niszcz¹ce platformy wydobywcze, a tak e warunki klimatyczne (upalne lata lub mroÿne zimy). W pozosta³ych krajach, uzale nionych od importu, wzrost cen ropy naftowej przek³ada siê na wzrost ogólnego poziomu cen (inflacja), spadek tempa PKB, powstanie deficytów bilansów p³atniczych. Jednak e w porównaniu z latami 70. wysokie ceny ropy naftowej obecnie nie przek³adaj¹ siê tak bezpoœrednio na wskaÿniki makroekonomiczne. A. Anderton wyjaœnia to zmniejszeniem udzia³u przemys³u w PKB, zwiêkszeniem efektywnoœci energetycznej, obni eniem wskaÿnika energoch³onnoœci produkcji), a tak e ograniczonymi mo liwoœciami przerzucenia w ca³oœci na konsumentów wzrostu cen ropy naftowej. 18 Poziom cen ropy naftowej ma istotne znaczenie, poniewa bezpoœrednio lub poœrednio wp³ywa na ceny innych dóbr i us³ug. Przyk³adowo ceny gazu ziemnego s¹ okreœlane bezpoœrednio w stosunku do cen ropy naftowej, natomiast ceny us³ug transportowych zale ¹ w sposób poœredni. Œwiatowy poziom cen ropy naftowej jest punktem odniesienia do op³acalnoœci zastosowania alternatywnych Ÿróde³ energii. Im wy sza cena ropy, tym bardziej konkurencyjne staje siê wykorzystywanie odnawialnych Ÿróde³ energii, a tak e zwiêkszanie nak³adów na badania i rozwój w zakresie nowoczesnych technologii, takich jak na przyk³ad otrzymywanie paliw z wêgla. GAZ ZIEMNY Natural gas Gaz ziemny, wystêpuj¹cy czêsto w z³o ach ropy naftowej, zyska³ na znaczeniu w po³owie XX wieku. Dopiero po II wojnie œwiatowej powsta³a odpowiednia infrastruktura techniczna, s³u ¹ca do eksploatacji z³ó gazu oraz do przesy³ania go na du e odleg³oœci. Gazoci¹gi s¹ obecnie najwa niejszym sposobem transportowania gazu, jednak e coraz wiêksze znaczenie zyskuje skroplony gaz ziemny (LNG) 19, który w formie p³ynnej mo e byæ przewo ony odpowiednimi tankowcami. 18 A. Anderton, Economics, Fourth Edition, Causeway Press 2006, s LNG (Liquefied Natural Gas) to skroplony gaz ziemny, produkowany z gazu ziemnego przez usuwanie zanieczyszczeñ, a nastêpnie zmianê stanu skupienia pod wp³ywem ciœnienia i bardzo niskiej temperatury oko³o minus 160 C (-270 F).

12 24 Aleksandra Gawlikowska-Fyk Tab. 3. Geograficzna struktura rezerw gazu ziemnego (w bilionach m 3 ) oraz wskaÿnik R/P Regional Natural Gas Production (billion cubic meters) and the R/P Ratio Rezerwy na Rezerwy na Rezerwy na koniec 1985 koniec 1995 koniec 2005 Udzia³ R/P Stany Zjednoczone 5,41 4,62 5,45 3,0% 10,4 Ameryka Pó³nocna 10,37 8,47 7,46 4,1% 9,9 Wenezuela 1,73 4,06 4,32 2,4% * Ameryka Po³udniowa i Œrodkowa 3,32 5,96 7,02 3,9% 51,8 Kazachstan bd bd 3,00 1,7% * Norwegia 0,57 1,81 2,41 1,3% 28,3 Rosja bd bd 47,82 26,6% 80,0 Turkmenistan bd bd 2,90 1,6% 49,3 Europa i Eurazja 44,45 63,16 64,01 35,6% 60,3 Iran 13,99 19,35 26,74 14,9% * Katar 4,44 8,50 25,78 14,3% * Arabia Saudyjska 3,69 5,54 6,90 3,8% 99,3 Zjednoczone Emiraty Arabskie 3,15 5,86 6,04 3,4% * Razem Bliski Wschód 27,67 45,37 72,13 40,1% * Algieria 3,35 3,69 4,58 2,5% 52,2 Nigeria 1,34 3,47 5,23 2,9% * Afryka 6,16 9,93 14,39 8,0% 88,3 Australia 0,77 1,28 2,52 1,4% 67,9 Chiny 0,87 1,67 2,35 1,3% 47,0 Indonezja 1,98 1,95 2,76 1,5% 36,3 Malezja 1,49 2,27 2,48 1,4% 41,4 Azja i Pacyfik 7,57 10,54 14,84 8,3% 41,2 RAZEM 99,54 143,42 179,83 100,0% 65,1 * ponad 100 lat; bd brak danych. ród³o: BP Statistical Review, s. 22. Podobnie jak w przypadku ropy naftowej, najwiêksze pok³ady gazu zimnego znajduj¹ siê w rejonie Zatoki Perskiej ponad 40% rezerw. Na drugim miejscu, z udzia³em 35%, znajduje siê Europa i Eurazja, ale w tym regionie obszary gazonoœne wystêpuj¹ przede wszystkim w Rosji 1/4 œwiatowych rezerw. Obecnie statystyczny wskaÿnik pokrycia wynosi 65 lat, czyli wiêcej ni w przypadku ropy naftowej. WskaŸnik znacznie ni szy od œredniej jest w krajach, w których intensywnie i od d³ugiego czasu eksploatowane s¹ z³o a gazu ziemnego, tj. w Ameryce Pó³nocnej, w Norwegii. W Rosji wskaÿnik ten wynosi 80 lat, pomimo wysokiego tempa wydobycia surowca, ale z uwagi na bogate i ogromne z³o a na Syberii. 20 Rezerwy, które wystarcz¹ na ponad sto lat, maj¹ kraje Bliskiego Wschodu, gdzie okres wydobywania gazu ziemnego ma krótsz¹ historiê. Gaz ziemny jest paliwem bardziej ekologicznym ni ropa naftowa i wêgiel, nie jest bowiem w takim stopniu zanieczyszczony, a wiêc spalanie powoduje 20 A. Szpilewicz, Energia a rozwój gospodarczy œwiata, PWE, Warszawa 1982, s. 156.

13 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 25 nisk¹ emisjê gazów cieplarnianych. Wysoka kalorycznoœæ, wygoda u ytkowania oraz niskie koszty instalacji i urz¹dzeñ decyduj¹ o jego powszechnym zastosowaniu. Jest to przyczyn¹ wysokiej dynamiki zarówno produkcji gazu ziemnego, jak i jego konsumpcji. Œrednie roczne tempo wzrostu produkcji, a tak e konsumpcji w latach wynosi³o 2,7%. 21 Produkcja w 2005 r. na poziomie 2763 mld m 3 by³a o 133% wy sza ni produkcja w Trzykrotne, a zarazem najwiêksze zu ycie gazu ziemnego w porównaniu do pocz¹tku lat 70. mia³o miejsce w elektroenergetyce (œrednioroczne tempo wzrostu zu ycia w wysokoœci 4,3%). 23 Coraz powszechniejsze zastosowania gazu ziemnego, rozwój sieci gazoci¹gów (w tym gazoci¹gów podwodnych), a tak e popularnoœæ LNG doprowadzi³y do zwiêkszenia obrotów handlowych tym surowcem. 24 Na rynek miêdzynarodowy trafia obecnie 1/4 wydobycia œwiatowego gazu ziemnego, jest to ponad 6- krotnie wiêcej ni w 1970 r., gdy obroty stanowi³y zaledwie 4% wydobycia. 25 Poni sza tabela zawiera zestawienie producentów, eksporterów oraz importerów gazu ziemnego. Tab. 4. Produkcja, eksport oraz import gazu ziemnego w 2005 roku World Natural Gas Production, Export and Import in 2005 Produkcja Eksport Import Mln m 3 Udzia³ (%) Mln m 3 Udzia³ (%) Mln m 3 Udzia³ (%) Rosja ,8 Rosja ,0 Stany ,5 Zjednoczone Stany Kanada ,6 Niemcy , ,0 Zjednoczone Kanada ,5 Norwegia ,8 Japonia ,7 Algieria ,2 Algieria ,1 W³ochy ,8 Wielka Holandia ,2 Ukraina , ,2 Brytania Norwegia ,1 Turkmenistan ,8 Francja ,6 Iran ,9 Indonezja ,3 Hiszpania ,9 Holandia ,7 Malezja ,8 Korea ,5 Indonezja ,7 Katar ,3 Turcja ,2 Arabia Stany ,6 Holandia , ,4 Saudyjska Zjednoczone Reszta œwiata ,3 Reszta œwiata ,5 Reszta œwiata ,8 Razem Razem Razem ród³o: Key Energy Statistics..., s BP Statistical Review, s Ibidem. 23 Key Energy Statistics..., s Technologia skraplania gazu umo liwia miêdzynarodow¹ wymianê tego surowca, gdy transport gazoci¹gami ogranicza³ handel do skali regionalnej (tzw. rynki regionalne amerykañski, europejski i azjatycki). 25 A. Szpilewicz, op. cit., s. 159.

14 26 Aleksandra Gawlikowska-Fyk Najwiêkszym producentem oraz eksporterem gazu ziemnego jest Rosja. Gaz ziemny generuje znaczne wp³ywy do bud etu pañstwa (w 2000 r. by³o to 25%), a wartoœæ wyeksportowanego gazu to 15% wartoœci ca³ego rosyjskiego eksportu. 26 Wiêkszy udzia³ w eksporcie ma jedynie ropa naftowa. Drugim w kolejnoœci producentem s¹ Stany Zjednoczone, które równie s¹ najwiêkszym importerem surowca. Kanada, Algieria oraz Norwegia zajmuj¹ dalsze miejsca wœród producentów gazu, natomiast odgrywaj¹ wa n¹ rolê w eksporcie. Import z tych pañstw zapewnia dywersyfikacjê dostaw, tym samym wp³ywaj¹c na zwiêkszenie bezpieczeñstwa energetycznego w krajach Europy Zachodniej. Kraje europejskie, oprócz Stanów Zjednoczonych (najwiêkszego konsumenta energii) oraz Japonii (kraju ubogiego w surowce naturalne), s¹ g³ównymi odbiorcami gazu ziemnego. Wschodnia i œrodkowa czêœæ kontynentu jest jednak uzale niona od paliwa rosyjskiego. Gaz jest transportowany przede wszystkim gazoci¹gami, których sieæ jest d³u sza ni sieæ ropoci¹gów. W roku 2005 przetransportowano gazoci¹gami 532,65 mld m 3 gazu. 27 Na znaczeniu zyskuje transport morski, w przypadku którego gaz jest przewo ony w formie skroplonej. Obecnie w œwiatowym handlu gazem udzia³ LNG wynosi ponad 25%. Pochodzi on g³ównie z Indonezji, Algierii i Malezji, a najwiêkszym odbiorc¹ LNG na œwiecie jest Japonia. 28 Przewiduje siê, e udzia³ handlu gazem skroplonym bêdzie zyskiwa³ na znaczeniu, gdy przewagi w jego stosowaniu stanowi¹ jednoczeœnie sposób dywersyfikacji dostaw energii. WÊGIEL Coal Œwiatowe rezerwy wêgla s¹ ogromne, szczególnie w porównaniu z rezerwami innych paliw kopalnych. Ponad dwie trzecie œwiatowych rezerw wêgla znajduje siê w Stanach Zjednoczonych (27,1%), na obszarze by³ego Zwi¹zku Radzieckiego (w tym w Rosji wystêpuje 17,3%), w Chinach (12,6%), a tak e w Indiach (10,2%). 29 Znaczne pok³ady maj¹ tak e: Australia, Republika Po³udniowej Afryki, Ukraina i Kazachstan. Z³o a wêgla s¹ bardziej równomiernie roz³o one ni wy ej omawianych paliw kopalnych. WskaŸnik R/P wynosi 155 lat, czyli jest 3,8 razy wy szy ni dla ropy naftowej oraz 2,4 ni dla gazu ziemnego. Istotne zró nicowanie tego wskaÿnika jest charakterystyczne dla Europy. Kraje œrodkowej i wschodniej czêœci kontynentu maj¹ znaczne rezerwy, podczas gdy w Euro- 26 A. Wasilewski, op. cit., s BP Statistical Review, s A. Wasilewski, op. cit., s BP Statistical Review, s. 32.

15 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 27 pie Zachodniej wskaÿniki s¹ niskie: Francja 25 lat, Niemcy 33 lata, Hiszpania 27 lat, Wielka Brytania 11 lat. Tab. 5. Geograficzna struktura rezerw wêgla (w mln ton) oraz wskaÿnik R/P Regional Coal Proved Reserves (million tonnes) and the R/P Ratio Rezerwy na koniec 2005 Udzia³ R/P Stany Zjednoczone ,1% 240 Ameryka Pó³nocna ,0% 231 Ameryka Po³udniowa i Œrodkowa ,2% 269 Kazachstan ,4% 362 Rosja ,3% * Ukraina ,8% 436 Europa i Eurazja ,6% 241 RPA ,4% 198 Razem Afryka i Bliski Wschód ,6% 200 Australia ,6% 213 Chiny ,6% 52 Indie ,2% 217 Azja i Pacyfik ,7% 92 RAZEM ,0% 155 * ponad 500 lat. ród³o: BP Statistical Review, s. 32. Produkcja, zu ycie wêgla, a tak e obroty w handlu miêdzynarodowym nieustannie ros³y w II po³owie XX w., i to pomimo wzrostu znaczenia ropy naftowej, a nastêpnie gazu ziemnego. Spowodowane to by³o (i nadal jest) wieloma czynnikami, z których za najwa niejszy nale y uznaæ rosn¹ce i niestabilne ceny ropy naftowej. Inne okolicznoœci pozytywnie wp³ywaj¹ce na znaczenie wêgla to m.in.: podpisanie w 1951 r. traktatu ustanawiaj¹cego Europejsk¹ Wspólnotê Wêgla i Stali (który przewidywa³ restrukturyzacjê sektora wêglowego, organizacjê rynku, a tak e k³ad³ nacisk na badania i rozwój w przemyœle wêglowym) 30, restrukturyzacja sektora wêglowego w innych krajach Australii, Kanadzie, rozbudowa infrastruktury transportowej itp. Pewne ograniczenia popytu na wêgiel s¹ zwi¹zane m.in. ze wzrostem znaczenia ochrony œrodowiska oraz z coraz czêstszym wykorzystywaniem alternatywnych Ÿróde³ energii, o czym mowa w dalszej czêœci opracowania. Udzia³ poszczególnych krajów w produkcji, eksporcie oraz imporcie tego surowca przedstawia tabela 6. Obecnie najwiêkszym producentem wêgla s¹ Chiny w 2005 r. ich produkcja stanowi³a 44% produkcji globalnej. S¹ równie najwiêkszym konsumentem energii, co jest niew¹tpliwie konsekwencj¹ ekspansji gospodarczej tego kraju. Utrzymuj¹ce siê w Chinach od kilku lat wysokie tempo wzrostu gospodarczego 30 Energetyka w Unii Europejskiej. Droga do konkurencji na rynkach energii elektrycznej i gazu, pod. red. A. Dobroczyñskiej, Biblioteka Regulatora, Warszawa 2003, s. 58.

16 28 Aleksandra Gawlikowska-Fyk przyczynia siê do zwiêkszenia zu ycia wêgla, na którym oparty jest przemys³ chiñski. W roku 2005 œwiatowa konsumpcja wêgla by³a o 5% wy sza ni w roku poprzednim, przy tym a 80% tego wzrostu to zwiêkszone zu ycie w³aœnie w Chinach wzrost o 11%. 31 Zwiêkszon¹ produkcjê oraz zu ycie wêgla notuje siê równie w Indiach. W œwiatowej czo³ówce eksporterów znajduj¹ siê kraje takie jak: Australia, Indonezja, Rosja. W ostatnich latach znaczne iloœci wêgla wywo- one s¹ równie z Kolumbii (oraz Wenezueli). W przypadku natomiast krajów europejskich rosn¹cy udzia³ w eksporcie notuje siê w krajach Europy Œrodkowo- Wschodniej Rosji, Polsce, Ukrainie. Ze wzglêdu jednak na zacofanie sektora górniczego i koniecznoœæ jego restrukturyzacji nie jest mo liwe precyzyjne okreœlenie przysz³ego znaczenia tych pañstw. 32 Tab. 6. Produkcja, eksport oraz import wêgla kamiennego w 2005 roku World Coal Production, Export and Import in 2005 Produkcja Eksport Import Mln ton Udzia³ (%) Mln ton Udzia³ (%) Mln ton Udzia³ (%) Chiny 2 226* 44,76 Australia ,96 Japonia ,88 Stany Indonezja ,00 Korea 77 9, ,12 Zjednoczone Indie 398 8,03 Rosja 76 9,86 Tajwan 61 7,84 Australia 301 6,05 RPA 73 9,47 Wielka Brytania 44 5,65 RPA 240 4,83 Chiny 72 9,34 Niemcy 38 4,88 Rosja 222 4,46 Kolumbia 56 7,26 Indie 37 4,76 Indonezja 140 2,81 Stany Stany 45 5,84 Zjednoczone Zjednoczone 28 3,60 Polska 98 1,97 Kanada 28 3,63 Chiny 25 3,21 Kazachstan 79 1,58 Polska 21 2,72 Hiszpania 25 3,21 Kolumbia 61 1,22 Kazachstan 17 2,21 W³ochy 24 3,08 Reszta œwiata 257 5,17 Reszta œwiata 44 5,71 Reszta œwiata ,99 Razem Razem Razem * Dane dotycz¹ce Chin obejmuj¹ równie wêgiel brunatny. ród³o: Key Energy Statistics..., s. 15. Geograficzne rozproszenie zasobów wêgla wp³ywa na to, e rynek œwiatowy surowca jest stosunkowo niewielki w porównaniu do rynku ropy naftowej i gazu ziemnego. Charakterystyczny jest ma³y udzia³ wymiany handlowej w stosunku do ca³kowitego popytu na wêgiel 12%. Zapotrzebowanie jest pokrywane w przewa aj¹cej mierze z produkcji w³asnej. Prognozowany wzrost zu ycia, w szczególnoœci w sektorze wytwarzania energii elektrycznej, jest jednak czynnikiem 31 BP Statistical Review, s International Coal Trade. The evaluation of global market, International Energy Agency 1997, s. 14.

17 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 29 pozytywnie wp³ywaj¹cym na wzrost handlu wêglem (g³ównie wêglem kamiennym i koksem metalurgicznym). 33 Natomiast na zmiany struktury popytu na wêgiel, a tak e na kierunki wymiany maj¹ wp³yw coraz bardziej surowe wymogi w zakresie ochrony œrodowiska wprowadzane przez Uniê Europejsk¹ oraz przez Stany Zjednoczone. W przysz³oœci na pewno wzroœnie znaczenie wêgla o wysokiej jakoœci. 34 W zwi¹zku z ogromn¹ ró norodnoœci¹ gatunków wêgla (ze wzglêdu na jego jakoœæ oraz przeznaczenie wêgiel na cele grzewcze lub wêgiel metalurgiczny) nie mo na mówiæ o œwiatowej cenie tego surowca, tak jak w przypadku ropy czy gazu. Jednak e pozytywn¹ cech¹ rynku wêgla jest stabilnoœæ zarówno cen jak i dostaw. W zwi¹zku ze wzrostem produktywnoœci w przemyœle wydobywczym (mechanizacja produkcji), a tak e rozpoczêciem eksploatacji w rejonach, gdzie pok³ady wêgla s¹ po³o one bli ej powierzchni ziemi, œwiatowe ceny wêgla malej¹ w wielkoœci realnej i nominalnej. 35 Powy sze zjawiska potwierdzaj¹ aktualne tendencje oraz ró norodne prognozy, e ten surowiec energetyczny nie straci, a wrêcz zyska na znaczeniu. W roku 2005 wêgiel by³ paliwem o najwiêkszym wzroœcie konsumpcji. Szacuje siê, e udzia³ wêgla w konsumpcji energii w 2030 roku wyniesie 27%, wobec 23% w 2003, a w sektorze wytwarzania energii wyniesie 41%, a wiêc pozostanie na poziomie 2003 roku. 36 ALTERNATYWNE RÓD A ENERGII Alternative energy resources Wykorzystywanie alternatywnych, w stosunku do paliw kopalnych, Ÿróde³ energii ma znaczenie z kilku powodów, do których nale ¹ przede wszystkim wyczerpywanie siê zasobów nieodnawialnych, stale rosn¹cy popyt na energiê, kwestie bezpieczeñstwa energetycznego, wp³yw sektora energetycznego na œrodowisko naturalne. Odnawialne Ÿród³a energii oraz energia nuklearna odgrywaj¹ najwiêksz¹ rolê w wytwarzaniu energii elektrycznej, a ich udzia³ wynosi odpowiednio 17,9% oraz 15,7%. 37 W sektorze transportowym biopaliwa stanowi¹ alternatywê dla tradycyjnych paliw uzyskiwanych z ropy naftowej. 38 Prowadzone s¹ równie badania maj¹ce na celu rozwijanie oraz rynkowe (ekonomicznie 33 World Energy Outlook 2002, International Energy Agency 2002, s Ibidem. 35 Internatioanl Coal Trade, s International Energy Outlook , s Renewables In Global Energy Supply, An IEA Fact sheets, International Energy Agency 2006, s Koncerny samochodowe rozpoczynaj¹ produkcjê coraz bardziej popularnych hybryd (pojazdów z elektryczno-spalinowym napêdem), a tak e tzw. concept-cars samochodów poruszaj¹-

18 30 Aleksandra Gawlikowska-Fyk op³acalne) wykorzystanie technologii zwi¹zanych m.in. z paliwem wodorowym, czystymi technologiami wêglowymi, energi¹ termoj¹drow¹. Konsekwencj¹ wyczerpywania siê zasobów naturalnych oraz ich po³o enia w geopolitycznie wra liwych regionach œwiata jest problem zapewnienia bezpieczeñstwa energetycznego. Geograficzna dostêpnoœæ energii j¹drowej, a tak e odnawialnych Ÿróde³ energii zapewnia im w tym zakresie przewagê nad paliwami kopalnymi. Kwestia wysokich koszów ich u ytkowania bêdzie traciæ na znaczeniu wraz ze wzrostem cen ropy naftowej, które z jednej strony, zagra aj¹ bezpieczeñstwu dostaw, z drugiej staj¹ siê zachêt¹ do inwestowania w inne Ÿród³a energii. Rozwój energii s³onecznej, wiatrowej, wodnej czy nuklearnej ma nie tylko zmniejszyæ uzale nienie od importu paliw kopalnych, ale równie ograniczyæ ich negatywny wp³yw na œrodowisko naturalne (ograniczenie emisji gazów cieplarnianych na czele z dwutlenkiem wêgla). Komercyjne wykorzystanie odnawialnych Ÿróde³ energii okreœlane jest przede wszystkim przez koszt pozyskania jednostki energii w porównaniu do kosztu wynikaj¹cego z u ycia tradycyjnych noœników energii. Produkcja tzw. zielonej energii elektrycznej jest bowiem prawie w ka dym przypadku bardziej kosztowna ni produkcja oparta na tradycyjnych paliwach. Koszty te s¹ wysokie, poniewa wynikaj¹ z wysokich nak³adów na technologie umo liwiaj¹ce wykorzystanie energii s³onecznej, biomasy, wiatru, wód itp. przy jednoczesnym pomijaniu tzw. kosztów zewnêtrznych (zwi¹zanych m.in. z wp³ywem tradycyjnych noœników energii na œrodowisko naturalne). W przypadku energii nuklearnej kwestie ekonomiczne nie s¹ tak wa ne jak inne problemy. Nastêpstwem awarii reaktorów (w 1979 r. w Pensylwanii, a nastêpnie w 1986 r. w Czarnobylu) by³y decyzje niektórych krajów o rezygnacji z energetyki j¹drowej lub o zdecydowanym zaostrzeniu warunków bezpieczeñstwa. Poza obawami zwi¹zanymi z bezpieczeñstwem oraz brakiem akceptacji spo³ecznej inne ryzyka zwi¹zane z energetyk¹ j¹drow¹ to przechowywanie odpadów radioaktywnych, rozpowszechnianie materia³ów j¹drowych, groÿba terroryzmu. Zamykanie starszych reaktorów (ostatnio w Rumuni, S³owacji) niew¹tpliwie wp³ynie na zmniejszenie udzia³u energii nuklearnej w produkcji energii elektrycznej. Zarazem jednak koniecznoœæ dywersyfikacji dostaw energii sk³ania czêœæ pañstw do ponownego rozwa enia programów j¹drowych. cych siê dziêki wykorzystaniu etanolu lub samej elektrycznoœci, ale nie s¹ to jeszcze pojazdy rozpowszechnione szerzej poza rynkiem Stanów Zjednoczonych.

19 Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej 31 ZAKOÑCZENIE Conclusion Celem niniejszej pracy by³o przedstawienie znaczenia g³ównych surowców energetycznych w gospodarce œwiatowej. Z zaprezentowanych danych jednoznacznie wynika, e podstawowymi Ÿród³ami energii pierwotnej s¹ paliwa kopalne, zapewniaj¹ce 4/5 œwiatowego zapotrzebowania na energiê. Obecnie dominuj¹cym paliwem jest ropa naftowa, która zaspokaja 34,3% potrzeb. Popyt na ten surowiec jednak e maleje. Zasadnicz¹ przyczyn¹ s¹ wysokie, niestabilne oraz wra liwe na czynniki polityczne ceny ropy. Jednoczeœnie jest to paliwo, którego rezerwy liczone w stosunku do zu ycia s¹ szacowane na niewiele ponad 40 lat. Niski wskaÿnik R/P oraz wysokie ceny maj¹ wp³yw na oszczêdzanie zu ycia ropy oraz na zastêpowanie jej innymi paliwami, w tym alternatywnymi, które wraz ze wzrostem cen ropy staj¹ siê coraz bardziej konkurencyjne. Do spadku popytu na ropê przyczynia siê niew¹tpliwie polityka krajów OPEC nastawionych na maksymalizowanie dochodów z eksportu surowca (wp³yw na wzrost cen), a tak e przeznaczanie tych dochodów na bie ¹c¹ konsumpcjê, a nie na inwestycje s³u ¹ce modernizacji infrastruktury lub poszukiwaniu nowych z³ó. Œwiatowe prognozy s¹ zgodne co do zmniejszania siê roli ropy naftowej w sektorach, gdzie mo liwe jest zastosowanie jej substytutów. Wiêkszym wahaniom nie ulega udzia³ wêgla w strukturze noœników energii. Przyczynia siê do tego m.in. wiêkszy dostêp do z³ó surowca, zwi¹zany z jego bardziej równomiernym rozmieszczeniem. Wêgiel jest postrzegany równie jako paliwo umo liwiaj¹ce dywersyfikacjê Ÿróde³ pozyskiwania energii, a tym samym zwiêkszaj¹ce bezpieczeñstwo energetyczne pañstw posiadaj¹cych ten surowiec. Rozwój technologii zmniejszaj¹cych szkodliwe oddzia³ywania wydobywania i przetwarzania wêgla na œrodowisko naturalne przyczynia siê do utrzymywania znacz¹cej roli wêgla w energetyce. Ponadto wysokie ceny ropy naftowej mog¹ wp³yn¹æ na konkurencyjnoœæ wytwarzania paliw silnikowych z wêgla i przyczyniæ siê do zwiêkszenia jego przysz³ej roli. Najszybciej wzrasta popyt na gaz ziemny. Jest to paliwo czyste ekologicznie oraz stosunkowo tanie i wygodne w u yciu. Z tych przyczyn jest coraz powszechniej stosowane m.in. w wytwarzaniu energii elektrycznej. Mo na oczekiwaæ, e w przysz³oœci ceny gazu bêd¹ kalkulowane nie tylko w stosunku do poziomu cen ropy naftowej, ale równie na podstawie cen energii elektrycznej. Wp³ynie to na zwiêkszenie konkurencyjnoœci cenowej tego paliwa. Elektroenergetyka decyduje równie o wykorzystaniu paliw j¹drowych. Trudno jednak prognozowaæ, jak¹ rolê energia j¹drowa odegra w przysz³oœci. Z jednej strony bowiem, budowa elektrowni j¹drowych jest uzale niona od akceptacji spo³ecznej, która nie jest powszechna oraz od przestrzegania rygorystycznych norm bezpieczeñstwa i ochrony œrodowiska. Z drugiej energetyka j¹drowa jest

20 32 Aleksandra Gawlikowska-Fyk Ÿród³em energii elektrycznej w wielu pañstwach, które nie posiadaj¹ z³ó paliw kopalnych (Francja, Japonia), a tak e wp³ywa na samowystarczalnoœæ w zakresie wytwarzania energii elektrycznej. Odnawialne Ÿród³a energii stanowi¹ alternatywê dla paliw kopalnych. Ich znaczenie bêdzie kszta³towane przez poziom cen paliw konwencjonalnych (g³ównie ropy), a tak e przez politykê wspieraj¹c¹ poszczególnych pañstw b¹dÿ ugrupowañ. Nale y przypuszczaæ, e Unia Europejska bêdzie konsekwentnie promowaæ Ÿród³a odnawialne przez zwiêkszanie nak³adów na badania i rozwój oraz odpowiednie prawodawstwo (jako przyk³ad nale y wskazaæ og³oszone w 2007 roku unijne cele indykatywne 20% udzia³ OZE w ³¹cznym bilansie energetycznym w 2020 roku oraz 10% udzia³ biopaliw w rynku paliw). Wiek XX okreœlany jest jako era paliw kopalnych. Dane przedstawione w niniejszym artykule wskazuj¹, e równie w XXI w. bêd¹ one dominowaæ. Struktura zu ycia pierwotnych Ÿróde³ energii bêdzie w przysz³oœci kszta³towana przez wiele czynników, z których najwa niejsze to niew¹tpliwe cena, oddzia³ywanie na œrodowisko oraz kwestie bezpieczeñstwa dostaw. Te czynniki zdecyduj¹ o znaczeniu poszczególnych paliw kopalnych, o przysz³ym rozwoju energetyki j¹drowej oraz o tym, czy odnawialne Ÿród³a energii stan¹ siê tanimi i pe³nowartoœciowymi substytutami. SUMMARY This paper analyses the importance of primary energy resources in the world economy. Fossil fuels such as oil, natural gas and coal are the largest components in total primary energy supply with approximately 80% share. The most important and the most traded commodity is oil. Yet disadvantages of this fuel such as high and vulnerable prices and relatively small proved reserves mean that its importance is declining while demand on other fossil fuels, renewables and nuclear is growing. Natural gas is experiencing the most significant increase in the world primary energy consumption. It is commonly used in power generation as a clean and inexpensive fuel. Coal is still significant because of its high reserves and stable prices. However fossil fuels are depleting resources. In the future nuclear and renewables will probably increase their role in total primary energy supply. The share of each energy resource will be dependent on its price (in relation to oil prices) and its positive affect on natural environment.

Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne

Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt 2 2005 PL ISSN 1429-6675 Lidia GAWLIK* Zaopatrzenie Europy w paliwa pierwotne STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono aktualne œwiatowe zasoby œwiatowych ropy, gazu i

Bardziej szczegółowo

Główne kierunki handlu ropą naftową w 2008 r. [mln ton]

Główne kierunki handlu ropą naftową w 2008 r. [mln ton] ROPA: poszukiwania, wydobycie, sprzedaż Główne kierunki handlu ropą naftową w [mln ton] 318.5 43.4 22.4 24.4 23.8 121.7 127.6 49.5 196.9 90.9 101.3 32.6 64.7 92.0 119.7 25.4 53.1 21.4 107.6 119.4 44.5

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA

XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA -2/1- XLII OLIMPIADA GEOGRAFICZNA pieczątka Komitetu Okręgowego Zawody II stopnia pisemne podejście 2 Zadanie 6. Poniżej przedstawiono schematyczny przekrój geologiczny przez konwencjonalne złoże gazu

Bardziej szczegółowo

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych 3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych Soliński J.: Światowe rezerwy surowców energetycznych na podstawie przeglądu przedstawionego podczas 18. Kongresu Energetycznego. Energetyka, nr 2,

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Gawlikowska-Fyk Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce światowej

Aleksandra Gawlikowska-Fyk Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce światowej Aleksandra Gawlikowska-Fyk Znaczenie surowców energetycznych w gospodarce światowej Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H, Oeconomia 41, 15-32 2007 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSK

Bardziej szczegółowo

Nowe relacje cen a kierunki przekszta³ceñ struktury wspó³czesnego handlu miêdzynarodowego

Nowe relacje cen a kierunki przekszta³ceñ struktury wspó³czesnego handlu miêdzynarodowego Wyzwania gospodarki globalnej Prace i Materia³y Instytutu Handlu Zagranicznego Uniwersytetu Gdañskiego 2012, nr 31 Challenges of the global economy Working Papers Institute of International Business University

Bardziej szczegółowo

ŚWIAT ENERGETYCZNE WEKTORY ROZWOJU

ŚWIAT ENERGETYCZNE WEKTORY ROZWOJU ŚWIAT ENERGETYCZNE WEKTORY ROZWOJU Autor: Mirosław Gorczyca ( Rynek Energii nr 3/2012) Słowa kluczowe: produkcja i zużycie energii, nośniki energii, regionalne aspekty zużycia energii Streszczenie. Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców strategicznych w Unii Europejskiej na przykładzie węgla kamiennego.

Rynek surowców strategicznych w Unii Europejskiej na przykładzie węgla kamiennego. Rynek surowców strategicznych w Unii Europejskiej na przykładzie węgla kamiennego. dr Tomasz Heryszek Uniwersytet Śląski w Katowicach Wiceprezes Zarządu ds. Handlowych WĘGLOKOKS S.A. Unia Europejska (EU-28)

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki ENERGIA WARUNKIEM WZROSTU GOSPODARCZEGO W XX wieku liczba ludności świata wzrosła 4-krotnie,

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka ma³ych przedsiêbiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w 2004 roku

Charakterystyka ma³ych przedsiêbiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w 2004 roku 42 NR 6-2006 Charakterystyka ma³ych przedsiêbiorstw w województwach lubelskim i podkarpackim w 2004 roku Mieczys³aw Kowerski 1, Andrzej Salej 2, Beata Æwierz 2 1. Metodologia badania Celem badania jest

Bardziej szczegółowo

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych

WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675 Zbigniew GRUDZIÑSKI* WskaŸniki cen wêgla energetycznego na rynkach miêdzynarodowych STRESZCZENIE. Ceny wêgla na rynkach miêdzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe. Dr Carlos Jorge Lenczewski Martins 6,0000 5,5000 5,0000 4,5000 4,0000 3,5000 3,0000 2,5000 2,

Kursy walutowe. Dr Carlos Jorge Lenczewski Martins 6,0000 5,5000 5,0000 4,5000 4,0000 3,5000 3,0000 2,5000 2, 1,0000 1995-05-16 1995-09-16 1996-01-16 1996-05-16 1996-09-16 1997-01-16 1997-05-16 1997-09-16 1998-01-16 1998-05-16 1998-09-16 1999-01-16 1999-05-16 1999-09-16 2000-01-16 2000-05-16 2000-09-16 2001-01-16

Bardziej szczegółowo

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Energetyczne statystyki światowe za 2015 rok

Energetyczne statystyki światowe za 2015 rok Energetyczne statystyki światowe za 2015 rok Autor: Jacek Balcewicz ("Energetyka Gigawat" - Zmierzch węgla już widać węgiel tani, ale jeszcze nie najtańszy spadek Ukrainy na wszystkich frontach w produkcji

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Światowe rezerwy surowców energetycznych. Autor: Dr Jan Soliński. ( Energetyka luty 2008)

Światowe rezerwy surowców energetycznych. Autor: Dr Jan Soliński. ( Energetyka luty 2008) Światowe rezerwy surowców energetycznych Autor: Dr Jan Soliński ( Energetyka luty 2008) WaŜnym elementem działalności Światowej Rady Energetycznej (ŚRE) są przeglądy i oceny światowych rezerw surowców

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675. Tadeusz OLKUSKI* Œwiatowy rynek LNG. Wprowadzenie

POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675. Tadeusz OLKUSKI* Œwiatowy rynek LNG. Wprowadzenie POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 8 Zeszyt specjalny 2005 PL ISSN 1429-6675 Tadeusz OLKUSKI* Œwiatowy rynek LNG STRESZCZENIE. Œwiatowy rynek LNG rozwija siê bardzo dynamicznie, gdy transport tankowcami pozwala

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą "w słońce"

A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą w słońce A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą "w słońce" Autor: Jacek Balcewicz ("Energia Gigawat" - nr 10-11/2014) Niemcy są uważane za trzecią gospodarkę świata i pierwszą gospodarkę Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie to: mo liwoêç udzia u w zyskach z inwestycji

Bardziej szczegółowo

Analiza techniczno-ekonomiczna op³acalnoœci nadbudowy wêglowej elektrociep³owni parowej turbin¹ gazow¹ i kot³em odzyskowym

Analiza techniczno-ekonomiczna op³acalnoœci nadbudowy wêglowej elektrociep³owni parowej turbin¹ gazow¹ i kot³em odzyskowym Janusz Skorek, Jacek Kalina, Zak³ad Termodynamiki i Energetyki Gazowej Instytut Techniki Cieplnej, Politechnika Œl¹ska Ryszard Bartnik, NOVEL-Energoconsulting Wies³aw Sawicki, EC Elbl¹g Sp. z o.o. Analiza

Bardziej szczegółowo

Charakter wymiany handlowej Polski z Niemcami, Rosj¹ i Chinami

Charakter wymiany handlowej Polski z Niemcami, Rosj¹ i Chinami International Business and Global Economy 2013, no. 32, pp. 84 96 Biznes miêdzynarodowy w gospodarce globalnej 2013, nr 32, s. 84 96 Edited by the Institute of International Business, University of Gdansk

Bardziej szczegółowo

Kierunki migracji: USA, Indie, Pakistan, Francja, RFN

Kierunki migracji: USA, Indie, Pakistan, Francja, RFN Dane statystyczne Wzrost natężenia migracji Zmiana kontekstu migracji Rozwój komunikacji: internet, skype Nowoczesny transport Koniec zimnej wojny Globalizacja Wybuch nacjonalizmów Wydarzenia polityczne

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Główne problemy gospodarki 1) Globalne ocieplenie światowej 2) Problem ubóstwa w krajach rozwijających się 3) Rozwarstwienie

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel?

analiza Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? Polska i Indie: czy połączy nas energia i węgiel? GŁÓWNA MYŚL Rosnące zapotrzebowanie na energię skłania Indie do szukania partnerów zagranicznych dla rodzimego przemysłu. To dobra okazja dla Polski do

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

Koksownictwo Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla koksowego i koksu. Ustroń, 6-8 października 2016

Koksownictwo Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla koksowego i koksu. Ustroń, 6-8 października 2016 Koksownictwo 2016 Aktualna sytuacja na światowym rynku węgla koksowego i koksu Ustroń, 6-8 października 2016 Krzysztof Mysiak - Zastępca Prezesa Zarządu ds. Handlu Marta Jarno - Kierownik Zespołu Analiz

Bardziej szczegółowo

OCENA ZASOBÓW ROPY NAFTOWEJ I PERSPEKTYWY JEJ SUBSTYTUCJI BIOPALIWAMI

OCENA ZASOBÓW ROPY NAFTOWEJ I PERSPEKTYWY JEJ SUBSTYTUCJI BIOPALIWAMI MOTROL, 2008, 10, 23 30 OCENA ZASOBÓW ROPY NAFTOWEJ I PERSPEKTYWY JEJ SUBSTYTUCJI BIOPALIWAMI Bocheński Cezary *, Bocheńska Anna ** * Instytut Transportu Samochodowego, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego

Bardziej szczegółowo

Gospodarki krajów wschodzących po kryzysie. 14/03/2011 Jakub Janus

Gospodarki krajów wschodzących po kryzysie. 14/03/2011 Jakub Janus Gospodarki krajów wschodzących po kryzysie 14/03/2011 Jakub Janus 1 Plan prezentacji 1. Wzrost gospodarczy po kryzysie w perspektywie globalnej 2. Sytuacja w głównych gospodarkach 1. Chiny 2. Indie 3.

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Czy węgiel jest przeżytkiem? Jesteśmy węglową Arabią Saudyjską. Więc do licha powinniśmy pożytkować nasze zasoby! - Stephen

Bardziej szczegółowo

Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku

Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku Autor: Kamil Moskwik - współpracownik BiznesAlert.pl (BiznesAlert.pl) Zmiany cen ropy naftowej Brent 2013-2014 Ceny ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1: Wybrane założenia liczbowe do obliczeń modelowych

Załącznik 1: Wybrane założenia liczbowe do obliczeń modelowych RAPORT 2030 Wpływ proponowanych regulacji unijnych w zakresie wprowadzenia europejskiej strategii rozwoju energetyki wolnej od emisji CO2 na bezpieczeństwo energetyczne Polski, a w szczególności możliwości

Bardziej szczegółowo

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego s. 47 KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego tytuł podrozdziału: Zjawisko El Niño zamiast: Zjawisko El Nińo 2 Akapit 1 wiersz El Niño zamiast: El Nińo

Bardziej szczegółowo

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego

Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Jaros³aw ZUZELSKI*, Leon KURCZABIÑSKI** Nowa jakoœæ rynków wêgla kamiennego STRESZCZENIE. W referacie omówiono zmiany, jakie zachodz¹

Bardziej szczegółowo

Przewidywane ceny węgla w handlu międzynarodowym w porównaniu z innymi nośnikami energii pierwotnej

Przewidywane ceny węgla w handlu międzynarodowym w porównaniu z innymi nośnikami energii pierwotnej Międzynarodowa Konferencja Przyszłość węgla w gospodarce świata i Polski Katowice 15-16 listopada 2004. Wyd. GIPH, Katowice, s. 136-144 dr inż. Lidia GAWLIK dr inż. Zbigniew GRUDZIŃSKI Instytut Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-09 14:09:44

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-09 14:09:44 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-09 14:09:44 2 Austria jest krajem uprzemysłowionym, z małym rynkiem wewnętrznym, stąd też handel zagraniczny odgrywa ważną rolę w gospodarce narodowej. Do najważniejszych

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU

ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU OPTIMUM. STUDIA EKONOMICZNE NR 4 (64) 2013 Zofia TOMCZONEK 1 ŚWIATOWY RYNEK ROPY NAFTOWEJ ZASOBY, KONSUMPCJA, KIERUNKI PRZEPŁYWU Streszczenie Ropa naftowa stanowi kluczowy czynnik transportu o decydującym

Bardziej szczegółowo

Gmina a lokalny rynek energii elektrycznej i ciep³a uwarunkowania prawne

Gmina a lokalny rynek energii elektrycznej i ciep³a uwarunkowania prawne Dr Zdzis³aw Muras Departament Promowania Konkurencji Urz¹d Regulacji Energetyki Gmina a lokalny rynek energii elektrycznej i ciep³a uwarunkowania prawne Zgodnie z ustaw¹ o samorz¹dzie gminnym 1) do zadañ

Bardziej szczegółowo

Wêgieligazziemnywprodukcji energiielektrycznejpolskiiue

Wêgieligazziemnywprodukcji energiielektrycznejpolskiiue POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 15 Zeszyt 4 2012 ISSN 1429-6675 Maciej KALISKI*, Adam SZURLEJ**, Zbigniew GRUDZIÑSKI*** Wêgieligazziemnywprodukcji energiielektrycznejpolskiiue STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja na rynku gazu ziemnego perspektywy rozwoju

Aktualna sytuacja na rynku gazu ziemnego perspektywy rozwoju POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 16 Zeszyt 2 2013 ISSN 1429-6675 Piotr JANUSZ* Aktualna sytuacja na rynku gazu ziemnego perspektywy rozwoju STRESZCZENIE. W artykule przedstawiono prognozê Miêdzynarodowej Agencji

Bardziej szczegółowo

Inflacja - definicja. Inflacja wzrost ogólnego poziomu cen. Deflacja spadek ogólnego poziomu cen. Dezinflacja spadek tempa inflacji.

Inflacja - definicja. Inflacja wzrost ogólnego poziomu cen. Deflacja spadek ogólnego poziomu cen. Dezinflacja spadek tempa inflacji. Wykład: NFLACJA nflacja - definicja nflacja wzrost ogólnego poziomu cen. Deflacja spadek ogólnego poziomu cen. Dezinflacja spadek tempa inflacji. Pomiar inflacji ndeks cen konsumpcyjnych (CP Consumer Price

Bardziej szczegółowo

Analizy i opinie. Zmiany klimatu: wyzwania dla gospodarki. Redefinicja roli węgla w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego

Analizy i opinie. Zmiany klimatu: wyzwania dla gospodarki. Redefinicja roli węgla w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego Program: Klimat i Energia Analizy i opinie w cyklu: Zmiany klimatu: wyzwania dla gospodarki Nr 1(październik)/2009 Redefinicja roli węgla w kształtowaniu bezpieczeństwa energetycznego Honorata Nyga - Łukaszewska

Bardziej szczegółowo

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO W USA Wydobycie gazu brutto w USA [1] wynosiło 666,4 mld m 3 w 2006 roku, 698,3 mld m 3 w 2007 roku, 725,9 mld

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski

Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski ENERGETYKA Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski i łupki bitumiczne Torf Pierwiastki promieniotwórcze,

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

Światowe zasoby energii. Stan. Przyszłość. Dr inż. Janusz LICHOTA. Wydział Mechaniczno-Energetyczny

Światowe zasoby energii. Stan. Przyszłość. Dr inż. Janusz LICHOTA. Wydział Mechaniczno-Energetyczny Wydział Mechaniczno-Energetyczny Dr inż. Janusz LICHOTA Światowe zasoby energii Stan. Przyszłość. Wrocław, czerwiec, 2009 E-mail : Lichota@pwr.wroc.pl Spis treści Wstęp Czynniki wpływające na spadek zasobów

Bardziej szczegółowo

LEKCJA Z WYKORZYSTANIEM TECHNOLOGII KOMPUTEROWEJ I INFORMATYCZNEJ. Polski

LEKCJA Z WYKORZYSTANIEM TECHNOLOGII KOMPUTEROWEJ I INFORMATYCZNEJ. Polski LEKCJA Z WYKORZYSTANIEM TECHNOLOGII KOMPUTEROWEJ I INFORMATYCZNEJ Surowce mineralne Polski Scenariusz lekcji geografii w gimnazjum Jak na lekcji geografii korzystaç z Excela, animacji na p ycie CD i Internetu?

Bardziej szczegółowo

Trzy rewolucje, które zmienią energetykę Energetyka, która zmieni świat Wojciech Jakóbik

Trzy rewolucje, które zmienią energetykę Energetyka, która zmieni świat Wojciech Jakóbik Trzy rewolucje, które zmienią energetykę Energetyka, która zmieni świat Wojciech Jakóbik Skąd bierze się energia? Nośniki energii (surowce energetyczne): Węgiel energetyczny Gaz ziemny Ropa naftowa Paliwo

Bardziej szczegółowo

1. Domowa gospodarka, czyli jak u³o yæ bud et

1. Domowa gospodarka, czyli jak u³o yæ bud et Ekonomia w twoim yciu 207 1. Domowa gospodarka, czyli jak u³o yæ bud et Gospodarstwa domowe z jednej strony s¹ g³ównym podmiotem dostarczaj¹cym zasobów pracy, a z drugiej najwa niejszym motorem konsumpcji.

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO

PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO Tom 14 (XXIX) Zeszyt 2 Wydawnictwo SGGW Warszawa 2014 Anna Bugała 1 Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Gazprom a rynek rosyjski

Gazprom a rynek rosyjski Gazprom Strategie europejskie Konferencja PISM Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Andrzej Szczęśniak 21 czerwca 2012 r. NaftaGaz.pl - Centrum Analiz Gazprom a rynek

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Relacje cen wêgla koksowego i koksu metalurgicznego na rynkach miêdzynarodowych

Relacje cen wêgla koksowego i koksu metalurgicznego na rynkach miêdzynarodowych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 1 2008 PL ISSN 1429-6675 Urszula OZGA-BLASCHKE* Relacje cen wêgla koksowego i koksu metalurgicznego na rynkach miêdzynarodowych STRESZCZENIE. W wyniku panuj¹cej od kilku

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących).

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących). 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Celem niniejszej analizy jest prezentacja podstawowych tendencji społeczno-gospodarczych w 20 krajach o największym udziale w ogólnoświatowym produkcie

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011. wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych!

ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011. wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych! ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011 wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych! ELAEKTROENERGETYKA UE W POLSCE sytuację elektroenergetyki w Polsce wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny Polski w 2012 roku

Handel zagraniczny Polski w 2012 roku Handel zagraniczny Polski w 2012 roku JANUSZ PIECHOCIŃSKI Luty 2013 Obroty towarowe Polski z zagranicą w latach 2000-2013 mld EUR 160 Redukcja deficytu w latach 2008-2012 o ponad 60%, tj. o 16,5 mld EUR.

Bardziej szczegółowo

II Ogólnopolska Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo energetyczne filary i perspektywy rozwoju

II Ogólnopolska Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo energetyczne filary i perspektywy rozwoju II Ogólnopolska Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo energetyczne filary i perspektywy rozwoju Temat prezentacji: Rynek LNG jako jeden z filarów bezpieczeństwa energetyczne Rzeszów, 25 kwietnia 2017 Cel

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT PSZENICA

PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT PSZENICA LUTY 2013 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT W lutowym raporcie Amerykańskiego Departamentu Rolnego (USDA): pszenicy w sezonie 2012/13 prognozowana jest na 6523,6 mln ton. W sezonie 2011/12 produkcja została oszacowana

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeñstwo energetyczne Polski

Bezpieczeñstwo energetyczne Polski POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 1 2008 PL ISSN 1429-6675 Joanna MAZURKIEWICZ* Bezpieczeñstwo energetyczne Polski STRESZCZENIE. W artykule zaprezentowano zagadnienia zwi¹zane z bezpieczeñstwem energetycznym

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2010 R. AUSTRALIA BRAZYLIA SZWAJCARIA HISZPANIA FRANCJA INDONEZJA WŁOCHY JAPONIA REPUBLIKA KOREI

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2010 R. AUSTRALIA BRAZYLIA SZWAJCARIA HISZPANIA FRANCJA INDONEZJA WŁOCHY JAPONIA REPUBLIKA KOREI 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2010 R. Celem niniejszej analizy jest prezentacja podstawowych tendencji społeczno-gospodarczych w 20 krajach o największym udziale w ogólnoświatowym produkcie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce

Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Bogdan FILAR*, Tadeusz KWILOSZ** Mo liwoœci rozwoju podziemnych magazynów gazu w Polsce STRESZCZENIE. Artyku³ przedstawia przyczyny wzrostu

Bardziej szczegółowo

Energetyka rozproszona w drodze do niskoemisyjnej Polski. Szanse i bariery. Debata online, Warszawa, 28 maja 2014 r.

Energetyka rozproszona w drodze do niskoemisyjnej Polski. Szanse i bariery. Debata online, Warszawa, 28 maja 2014 r. Energetyka rozproszona w drodze do niskoemisyjnej Polski. Szanse i bariery Debata online, Warszawa, 28 maja 2014 r. Mariusz Wójcik Fundacja na rzecz Zrównoważonej Energetyki Debata ekspercka 28.05.2014

Bardziej szczegółowo

Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa

Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa MINISTERSTWO GOSPODARKI Departament Ropy i Gazu Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa Maciej Kaliski Warszawa, 27 stycznia 2010 r. Wprowadzenie Polski sektor energetyczny stoi obecnie przed

Bardziej szczegółowo

Rys historyczny, rozwój i stan obecny światowego i polskiego sektora energii 2)

Rys historyczny, rozwój i stan obecny światowego i polskiego sektora energii 2) Dr n. ekon.jan Soliński Polski Komitet Światowej Rady Energetycznej 1) Dr hab. inż. Lidia Gawlik Polski Komitet Światowej Rady Energetycznej 1) Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN,

Bardziej szczegółowo

Rozwój światowego i polskiego sektora energii

Rozwój światowego i polskiego sektora energii Rozwój światowego i polskiego sektora energii Autor: Halina Rechul ( Wokół Energetyki październik 2005) Energia to podstawowy czynnik, warunkujący społeczny i ekonomiczny rozwój świata. Obok żywności i

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Chiny - czas przemian

Chiny - czas przemian Chiny - czas przemian Opracowała Barbara Cieszewska, źródło: http://www.eia.gov/ ( Energetyka kwiecień 2013) Chińska Republika Ludowa jest największym producentem i konsumentem energii elektrycznej na

Bardziej szczegółowo

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych

Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Trendy i perspektywy rozwoju głównych gospodarek światowych Grzegorz Sielewicz Główny Ekonomista Coface w Europie Centralnej Konferencja Pomorski Broker Eksportowy Gdynia, 12 października 2016 Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata

Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata Sprawdzian wiedzy i umiejętności z działu Przemysł i usługi świata Zakres podstawowy. Grupa A 1. Oceń, który z podanych krajów cechuje się korzystniejszą strukturą produkcji energii elektrycznej. Weź pod

Bardziej szczegółowo

T.C. DĘBICA S.A. (1) Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Wyniki finansowe 2007 r. i perspektywy 2008 r. Warszawa, 15 lutego 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (2) Executive summary Przychody ze sprzedaży w 2007 r. wyniosły

Bardziej szczegółowo

IV. SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERDYSCYPLINARNYCH

IV. SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERDYSCYPLINARNYCH 79 S t r o n a IV. SCENARIUSZ ZAJĘĆ INTERDYSCYPLINARNYCH Temat: Źródła energii. Czas trwania: 45 min. Cel główny: Uczeń: potrafi wskazać przykłady źródeł energii potrafi wskazać przykłady wykorzystywania

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Zbigniew Modzelewski

mgr inż. Zbigniew Modzelewski mgr inż. Zbigniew Modzelewski 1 Charakterystyka Odnawialnych Źródeł Energii OZE i konieczność rozwoju tej dziedziny gospodarki 2 ENERGIA (energeia gr.-działalność) - jest to stan materii, definiowany jako

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

W niedługim czasie polski rząd będzie musiał podjąć

W niedługim czasie polski rząd będzie musiał podjąć Uran jako szansa na zmniejszenie zależności od dostaw innych surowców energetycznych Marcin Tatarzyński W niedługim czasie polski rząd będzie musiał podjąć strategiczną decyzję w sprawie ewentualnej budowy

Bardziej szczegółowo

2010 W. W. Norton & Company, Inc. Nadwyżka Konsumenta

2010 W. W. Norton & Company, Inc. Nadwyżka Konsumenta 2010 W. W. Norton & Company, Inc. Nadwyżka Konsumenta Pieniężny Pomiar Korzyści z Handlu Możesz kupić tyle benzyny ile chcesz, po cenie 2zł za litr. Jaka jest najwyższa cena, jaką zapłacisz za 1 litr benzyny?

Bardziej szczegółowo

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Porównanie strategii i doświadczeń Polski, Czech i Niemiec mgr Łukasz Nadolny Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie gazu ziemnego do produkcji energii elektrycznej. Grzegorz Rudnik, KrZZGi2211

Wykorzystanie gazu ziemnego do produkcji energii elektrycznej. Grzegorz Rudnik, KrZZGi2211 Wykorzystanie gazu ziemnego do produkcji energii elektrycznej Grzegorz Rudnik, KrZZGi2211 Gaz ziemny- najważniejsze Gaz ziemny jest to rodzaj paliwa kopalnianego zwany potocznie błękitnym paliwem, jest

Bardziej szczegółowo

Kryteria podziału szufladkowanie

Kryteria podziału szufladkowanie Sektor gospodarczy Kryteria podziału szufladkowanie Przeznaczenie Łącza dostępowe Struktura techniczna Rodzaje sygnałów Media transmisyjne Działalność gospodarcza Sektor gospodarczy 2 / 24 Telekomunikacja

Bardziej szczegółowo