NA GRZYBY.. grzyby rurkowe grzyby blaszkowe grzyby listewkowate -

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NA GRZYBY.. grzyby rurkowe grzyby blaszkowe grzyby listewkowate -"

Transkrypt

1 NA GRZYBY.. Tegoroczny sezon grzybowy zaczyna nabierać tempa. Nasze miasto Szczecinek otoczone jest przez piękne i duże obszary leśne, obfitujące w liczne gatunki grzybów dlatego też, warto im poświęcić słów kilka. Zbieranie grzybów w naszym kraju było i jest bardzo popularne, a spożywanie ich jest tradycyjnym zwyczajem żywieniowym polskiego społeczeństwa. W przeszłości istniały zwyczaje związane z grupowym zbieraniem grzybów, których literacki obraz występuje w "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza. Grzybiarstwo jest też źródłem zarobku przede wszystkim dla ludności mieszkającej w pobliżu terenów leśnych. Jednak w zdecydowanej większości wyprawa na grzyby jest podyktowana chęcią zebrania grzybów na własne potrzeby. Pojawienie się w okresie letnim i jesiennym dużej ilości grzybów jest ściśle uzależnione od dostępnej w podłożu wilgoci, opadów, temperatury i wilgotności powietrza. Szybki wzrost grzybów wymaga ciepła i utrzymującego się przez kilka dni wilgotnego podłoża co przy deszczowym lecie może być powodem dużo wcześniejszego obfitego wysypu grzybów już na przełomie czerwca i lipca. Występujące w naszych lasach i naszych łąkach grzyby możemy podzielić na różne sposoby. Najprostszym z punktu widzenia wyglądu grzyba i tego jak go widzimy jest podział na: grzyby rurkowe - to takie, które na spodniej stronie kapelusza maja rurkowaty hymenofor popularnie zwany gąbką. U niektórych gatunków mogą mieć kolor biały, oliwkowy, żółty czy ceglasty. Do tej grupy należą zarówno grzyby jadalne np.: prawdziwki, podgrzybki, maślaki, kozaki jak i grzyby niejadalne takie jak goryczak żółciowy czy wręcz grzyby trujące takie jak borowik szatański grzyby blaszkowe - to takie, które na spodniej stronie kapelusza maja blaszkowy hymenofor. Do tej grupy należy wiele poszukiwanych grzybów jadalnych takich jak pieczarka, czubajka, kania, płachetka kołpakowata, gąska zielonka czy mleczaj rydz lecz należą do tej grupy również najbardziej trujące gatunki grzybów jak muchomor sromotnikowy, muchomor jadowity, muchomor czerwony, zasłonak rudy czy grzyby z gatunku strzepiaków grzyby listewkowate - to takie które na spodniej stronie kapelusza maja najczęściej zrośnięte, widlaste listewki tego samego koloru co kapelusz. Do tej grupy należą jadalne smaczne grzyby jak pieprznik jadalny czyli popularnie znana kurka oraz lejkowiec dęty. Ze względu na budowę są jeszcze grzyby maczugowate, purchawkowate, miseczkowate, kolczaste ale że do tych grup należą w zdecydowanej większości grzyby, które nie interesują nas z punktu widzenia zbieracza grzybów jadalnych nie będziemy ich opisywać. Ważnym elementem rozpoznawczym szczególnie w przypadku grzybów blaszkowych jest obecność na trzonie grzyba pierścienia, który jest pozostałością osłony częściowej, która ochrania w młodości hymenofor grzyba. Jeżeli kapelusz nadal rośnie, połączenie z jego krawędzią rozrywa się a pierścień z reguły pozostaje, w typowy sposób zwisając z trzonu. Pierścień jest charakterystyczną cechą przy rozpoznawaniu grzybów. Nierzadko pierścień może w trakcie rozwoju grzyba pod wpływem różnych czynników (susza, zbyt wyrośnięty grzyb) odpaść lub pozostać tylko na brzegu kapelusza. Może to powodować niebezpieczne pomyłki przy identyfikacji grzybów. Na przykład u śmiertelnie trującego muchomora sromotnikowego podobnie jak i u pozostałych muchomorów pierścień jest nieruchomy i trwale przyrośnięty do trzonu i czasami gdy się dobrze przyjrzeć możemy na nim zobaczyć bruzdkowanie a na przykład u kani pierścień jest ruchomy najczęściej nie jest zrośnięty z trzonem. Inną bardzo charakterystyczną cechą odróżniająca muchomory od na przykład kani czy pieczarek jest wyrastanie trzonu grzyba z kielichowato otwartej lub przylegającej pochwy podczas gdy trzon pieczarki lub kani wyrasta bezpośrednio z ziemi nie jest otoczony resztkami osłony. Dokładne 1

2 zwracanie uwagi na właściwości budowy pomaga uniknąć zatruć muchomorami. Tylko badanie wszystkich poszczególnych cech przy oznaczaniu grzybów może ustrzec przed pomyłkami. W okresie lata i jesieni najczęściej masowo pojawiają się jadalne i smaczne grzyby takie jak: 1. Pieprznik jadalny smaczny grzyb jadalny, znany zdecydowanie częściej pod nazwą kurki, lisiczki czy też liszki, (fot. Olaras) Kapelusz (120) mm; żółty, jasnożółty do pomarańczowożółtego; kapelusz początkowo jest guzkowaty, później wypukły z podwiniętym brzegiem a u starszych okazów rozpostarty, wreszcie niemal lejkowaty; brzeg z wiekiem falisty, klapowany; powierzchnia kapelusza gładka, matowa. Listewki barwy kapelusza, wyraźnie wykształcone, grube, nieregularnie widlasto rozgałęzione, często poprzecznie ze sobą połączone - jest to szczególnie widoczne u starych egzemplarzach; daleko zbiegające na trzon. Trzon barwy kapelusza lecz nieco jaśniejszy; x 7-20 mm, o podstawie zwężonej, wyżej szeroki i płynnie przechodzący w kapelusz, często wygięty; pełny, twardy. Miąższ biały do bladożółtego; zwarty, łamliwy, w trzonie włóknisty. Zapach miły, owocowy, korzenny, może przypominać pieprz. Smak łagodny, kwaskowaty do ostrawego. Bardzo pospolity gatunek. Owocniki wyrastają na ziemi, w grupach i szeregach w różnego typu lasach w górach i na nizinach, od czerwca do października, przy czym obficie już na początku sezonu. Szczególnie często spotyka się je na piaszczystych, kwaśnych glebach. Jadalny. Jeden z najlepszych grzybów w Polskich lasach. Bardzo smaczny, o specyficznym aromacie i wyczuwalnym po chwili lekko ostrym posmaku. Przyjemnie się zbiera, bo są to ładne grzyby i jedynie sporadycznie stare egzemplarze mają "robaki". 2

3 2. Borowiki inaczej zwane prawdziwkami Borowik usiatkowany (fot. Zenit) Borowiki to kapeluszowe grzyby rurkowe. Owocniki zwykle są duże, masywne, często z maczugowato rozszerzonym trzonem (szczególnie u młodych egzemplarzy). Powierzchnia trzonu zwykle pokryta jest siateczką lub ziarenkami. Owocnik w zależności od gatunku różnie zabarwiony, także w jaskrawych odcieniach czerwieni i żółci. Są wśród nich gatunki jadalne, niejadalne i trujące na surowo. Z punktu widzenia grzybiarzy dzielimy je na dwie grupy: prawdziwki i "kolorowe borowiki". Prawdziwek to potoczna nazwa obejmująca kilka gatunków borowików. Wszystkie one charakteryzują się brązowym kapeluszem, rurkami początkowo białymi, z wiekiem oliwkowożółtymi, trzon mają pokryty siateczką. Miąższ jest zwarty, biały i niezmienny. Do grupy tej należą borowik szlachetny, borowik sosnowy, borowik usiatkowany Borowik szlachetny 3

4 Kolorowe borowiki - bo część tych gatunków borowików ma pory dojrzałych owocników czerwone lub pomarańczowe, miąższ wielu po przecięciu lub uszkodzeniu mocno sinieje albo barwa kapelusza nie jest brązowa jak u prawdziwków. Do grupy tej możemy zaliczyć borowika ceglastoporego, borowika ponurego czy borowika szatańskiego. Borowik ceglastopory (fot. W.Kulik) Borowik ceglastopory (fot. W.Kulik) Borowiki czy zwane inaczej prawdziwki możemy zbierać od czerwca do jesieni z krótka przerwą w czasie lata i w zależności od gatunku możemy ich szukać w lasach iglastych często pod świerkami tak jak borowika szlachetnego lub w lasach liściastych głównie pod dębami i bukami jak borowika usiatkowanego czy tez borowika ceglastoporego. Borowik szlachetny, borowik usiatkowany jak i inne borowiki poza wyjątkami należą do najlepszych i najsmaczniejszych grzybów jadalnych lecz wśród nich tez występują borowiki niejadalne tak jak borowik grubotrzonowy, który zjedzony na surowo może wywoływać dolegliwości żołądkowo-jelitowe lub trujące jak borowik szatański, który wywołuje bardzo silne zaburzenia pokarmowe. Trujące borowiki grubotrzonowe i borowik szatańskie dość łatwo odróżnić od pozostałych jadalnych borowików. Przede wszystkim po zabarwieniu kapelusza oraz zabarwieniu trzonu. Zarówno borowik grubotrzonowy jak i szatański mają kapelusze zabarwione na kolor jasnoszary, szarożółty czy szarobiały natomiast trzon obu tych borowików jest brzuchowaty, gruby. Borowik grubotrzonowy ma trzon w górnej części jasnożółty z czerwonym rysunkiem siatki. W dolnej części ma zazwyczaj kolor jasnokarminowoczerwony. Natomiast borowik szatański u młodych osobników ma trzon żółtawy, później w części środkowej z karminowoczerwonym odcieniem, w dolnej części ma rysunek żółtej siateczki. Borowik szatański jest rzadkim grzybem i jest pod ochroną. 4

5 3. Podgrzybek brunatny Podgrzybek brunatny Owocnik zbudowany z trzonu i kapelusza. Hymenofor rurkowy. Barwy od żółtawej do oliwkowej. Pory dosyć szerokie. Kapelusze przeważnie suche i zamszowe, nawet w czasie wilgotnej pogody. Trzony wysmukłe, wąskie i cylindryczne, rzadziej zgrubiałe w środkowej części. Brak pierścienia. Jego powierzchnia jest kropkowana lub płatkowata. Podgrzybki to rodzaj pokrewny borowikom i czasem do nich włączany. Owocniki są zwykle drobniejsze i bez pękatych trzonów. Występuje od czerwca do listopada w lasach iglastych pod sosnami i świerkami. Niekiedy rośnie pod bukami i dębami. Wszystkie podgrzybki to chętnie zbierane grzyby jadalne. 4. Koźlarze, Koźlarz babka Koźlarz czerwony Grzyby naziemne o średnich lub dużych owocnikach. Kapelusz omszony lub gładki, od barwy białawej po różne odcienie brązu, żółci, czerwieni do prawie czarnej. Trzon stosunkowo długi, bez osłony, włóknisty, szorstki, z zadziorkami; te ciemniejsze od początku lub takie stają się z wiekiem. Pory drobne okrągławe, białawe, szarobrązowe, rzadziej żółtawe. Miąższ często 5

6 zmienia zabarwienie po przecięciu: czerwienieje, czernieje, błękitnieje, choć nie dotyczy to najpospolitszych gatunków. Koźlarz babka i koźlarz czerwony wraz ze wszystkim swoimi odmianami rośnie od czerwca do października i jako grzyby mikoryzowe są ściśle związane z określonymi gatunkami drzew liściastych i iglastych. Najczęściej można je znaleźć pod brzozami. Niegdyś wyróżniano ledwie kilka gatunków zbiorowych wśród koźlarzy. Obecnie wyróżnia się kilkanaście do kilkudziesięciu drobnych gatunków. Wszystkie gatunki koźlarzy są jadalne - trzony zwykle się odrzuca bo są bardzo łykowate. Koźlarze choć bez aromatu to jako jeden ze składników grzybów na gęsto mogą być przyjemne. 5. Maślaki zwyczajny, pstry, żółty Maślak zwyczajny Grzyby średniej wielkości. Kapelusz u większości gatunków silnie śluzowaty, w czasie suszy błyszczący; u części gatunków gładki lub aksamitny. Skórka zwykle łatwo oddziela się od miąższu kapelusza. Trzon równogruby, u części gatunków z pierścieniem; pełny. U części gatunków z ziarenkami na powierzchni, u innych gładki. Pory żółte, pomarańczowe lub oliwkowe. Miąższ zwykle miękki; niezmienny lub jedynie słabo niebieszczejący lub różowiejący. Wyrastają na ziemi, rzadko na zmurszałym drewnie, w lasach lub na ich skraju. Wszystkie maślaki to grzyby mikoryzowe, każdy z gatunków jest związany ściśle z określonym, jednym, gatunkiem lub z kilkoma bardzo blisko spokrewnionymi gatunkami drzew iglastych. Większość gatunków maślaków ma lepką powierzchnię kapelusza, u części występuje też pierścień cecha istotna przy określaniu gatunku. Wszystkie maślaki są też jadalne i chętnie spożywane jako duszone lub w marynacie. Ściąganie skórki z kapelusza ułatwia oczyszczenie owocników. Kilka gatunków pospolitych jest chętnie zbieranych np. rosnące pod sosnami brązowe maślaki zwyczajne, maślak pstry czy zawsze stowarzyszony z modrzewiem maślak żółty. Jeden z bardziej pospolitych maślaków maślak sitarz wyrastający masowo zwłaszcza w młodnikach sosnowych, nie jest wart większej uwagi z powodu łykowatego miąższu. Owocniki maślaków można znaleźć od czerwca do listopada. 6

7 6. Czubajka kania. Owocniki kani są duże, o długim wysmukłym trzonie. Kapelusz jasnobrązowy; (300) mm średnicy; początkowo kulisty lub jajowaty, na długim trzonie, potem wypukły do rozpostartego z garbkiem w centrum; powierzchnia kapelusza sucha, szybko pęka na duże, grube włóknisto-wełnisto-strzępiaste, jasnobrązowe do płowych, umieszczone koncentrycznie, łuski, mniejsze ku brzegowi kapelusza; środek nie popękany, ciemniejszy, brązowy. Blaszki białe, ostrze w wiekiem może brązowieć; miękkie i kruche; szerokie (10-20 mm); gęste; wolne, bardzo wyraźnie oddzielone od trzonu. Trzon początkowo jednolicie brunatny, szybko charakterystycznie spękany koncentrycznie-zygzakowatymi pęknięciami na duże łuski z jasnym miąższem widocznym w spękaniach; cylindryczny, bardzo długi, smukły, podstawa bulwiasta obrośnięta białawą grzybnią; pusty. Pierścień wyraźny, podwójny, grubobłoniasty, górna powierzchnia białokosmkowa, dolna brązowawa; przesuwalny. Miąższ w kapeluszu biały, miękki, w kapeluszu u dojrzałych okazów watowaty; w trzonie zdrewniały, włóknisty, łykowaty; niezmienny; smak łagodny, orzechowy; zapach charakterystyczny, wyraźny, przyjemny słodkawo-aromatyczny. Czubajkę kanię możemy spotkać od lipca do października, rośnie w przerzedzonych lasach, zwłaszcza liściastych oraz na ich obrzeżach. Należy do najlepszych i najbardziej aromatycznych grzybów jadalnych. 7

8 Późna jesień nie oznacza końca sezonu grzybowego w naszych lasach, zmienia się skład gatunkowy znajdowanych grzybów. Jest to okres związany z obfitym występowaniem takich grzybów jak: 7. Gąska zielonka zwana tez zielonką, gąską żółtą czy też prośnianką, (fot. Darek Karasiński) Kapelusz żółtozielonkawy, może mieć oliwkowy, brązowy lub ochrowy odcień; powierzchnia włókienkowata, często popękana na brązowo-rude łuseczki, wilgotna lepka; 40-80(120) mm średnicy; młody półkulisty, potem rozpostarty, czasem z tępym garbkiem, brzeg początkowo podwinięty, z wiekiem pofalowany, miąższ w kapeluszu gruby. Blaszki siarkowożółte; wąsko przyrośnięte lub wykrojone ząbkiem, gęste. Trzon zazwyczaj prawie cały zagłębiony w podłożu; jaśniejszy od kapelusza, jasnożółty; walcowaty; powierzchnia gładka lub z kosmkami; pełny. Miąższ białawy do bladożółtego, niezmienny; zwarty; smak łagodny; zapach świeżej mąki. Gatunek pospolity. Owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupach od września do późnej jesieni, ze szczytem owocowania po pierwszych przymrozkach. Zwykle w lasach iglastych, zwłaszcza pod sosnami, na piasku. Smaczny grzyb jadalny. 8. Opieńka miodowa (fot. Zenit) 8

9 Kapelusz ochrowobrązowy, miodowobrązowy do czerwonobrązowego, oliwkowobrązowy; mm średnicy; początkowo półkulisty, potem wypukły, do rozpostartego, często z tępym garbkiem; powierzchnia kapelusza nie jest lepka, z łuseczkami, dającymi się zetrzeć, z wiekiem może być nagi; brzeg słabo prążkowany. Blaszki młode - kremowe, z wiekiem ciemnieją, plamiste i brązowawe; średnio gęste, przyrośnięte i nieco zbiegające na trzon. Trzon cielistobrązowy, u podstawy czasem żółtawy; równogruby, powyginany, u podstawy może być zgrubiały lub wrzecionowaty; powierzchnia gładka, z kłaczkami lub włókienkami, pierścień zwykle wyraźny i dość trwały, błonkowaty lub włókienkowaty, białawy, brązowiejący, od spodu często z żółtymi lub brązowymi -łuseczkami. Opieńki często tworzą charakterystyczne grube, mocne brązowo-czarne sznury grzybni rozwijające się pod korą i w glebie; gdy kora odpadnie, są one dobrze widoczne. Miąższ brązowawy, białawy, niezmienny; w trzonie włóknisty i twardy. Zapach słaby lub wyraźny, specyficzny, raczej grzybowy, podczas gotowania specyficzny, silny, nieco drażniący. Smak łagodny po chwili nieco gorzki i cierpki. Kto pożuje przez dłuższy czas kawałek surowej opieńki, odczuwa osobliwy, mydlany, drapiący smak - bardzo nieprzyjemny - jest to charakterystyczna cecha opieńki miodowej. Bardzo pospolita. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, ze szczytem owocowania jesienią, zwykle w gęstych wiązkach, rzadko pojedynczo, na drewnie lub w pobliżu drzew liściastych i iglastych. Jest to saprotrof lub słaby pasożyt atakujący osłabione drzewa uprawiane na nieodpowiednich dla nich siedliskach. 9. Płachetka kołpakowata zwaną też niemką, turkiem czy też kołpakiem. (fot. Darek Karasiński) Kapelusz słomkowy, ochrowożółtawy, żółtobrązowy, młody z fioletowawym nalotem; (120) mm średnicy, młody dzwonkowaty, potem wypukły, w końcu rozpostarty z garbkiem; powierzchnia często promieniście pomarszczona, matowa; brzeg u starszych 9

10 egzemplarzy popękany. Blaszki jasne, początkowo blade, potem gliniastobrązowe do rdzawoochrowych (cynamonowobrązowych); gęste, przyrośnięte do trzonu do zbiegających ząbkiem; ostrze karbowane. Trzon - brudnobiaławy; z wąskim, błoniastym pierścieniem, często postrzępionym lub zanikający; powierzchnia nad pierścieniem z nalotem, poniżej pierścienia jedwabisty, długowłóknisty, pełny. Miąższ białawy, marmurkowaty, o przyjemnym zapachu i łagodnym smaku. Miejscami pospolity. Owocniki wyrastają w grupach, masowo, od sierpnia do października w lasach iglastych, na kwaśnych glebach, często w towarzystwie borówki czarnej. Rzadko spotyka się je w lasach liściastych. Jadalny, smaczny. Owocniki szybko są "zarobaczywione" tj. porażone przez larwy owadów, nawet młode egzemplarze, z uwagi jednak na masywność i masowe występowanie dość łatwo jest zebrać ilość pozwalającą na konsumpcję. Tradycyjnie zbierany w Polsce i znany pod różnymi, regionalnymi nazwami, np. turek, niemka, kołpak, podbołotuszka. Niestety oprócz smacznych grzybów jadalnych w naszych lasach i na łąkach rosną też grzyby niejadalne i trujące, których spożycie może w najlepszym wypadku grozić dolegliwościami gastrycznymi a w najgorszym może prowadzić do śmierci. Do takich grzybów należą między innymi: 10. Silnie trujący muchomor sromotnikowy często mylony w swej młodej postaci z pieczarką lub czubajką kanią Muchomor sromotnikowy dojrzały owocnik (fot. Darek Karasiński) 10

11 Muchomor sromotnikowy, młode owocniki (fot. Darek Karasiński) Muchomor sromotnikowy, przekrój (fot. Darek Karasiński) Kapelusz zielonawy w różnych odcieniach, jaśniejszy lub ciemniejszy, żółtawozielony, oliwkowozielonkawy, oliwkowobrązowy, silnie blednący i płowiejący z wiekiem, charakterystyczne są promieniście wrośnięte w skórkę kapelusza ciemniejsze włókienka, brzeg jaśniejszy; brzeg kapelusza nie prążkowany lub nieznacznie u starych egzemplarzy. Blaszki białe, z wiekiem kremowe, kremowozielonkawe; gęste; średnio szerokie; wolne. Trzon białawy z żółtawym lub zielonkawy odcieniem i zygzakowatymi wzorkami, powierzchnia w górnej części naga, ku podstawie nieco omszona, czasem z przylegającymi łuseczkami; nieco zwężający się ku górze; pełny, z wiekiem watowaty; podstawa, trzonu, zagłębiona w ziemi, bulwiasto zgrubiała i otoczona wyraźną, dobrze rozwiniętą, wysoką, odstającą, białą pochwą, podczas wyciągania z podłoża i u starych owocników pochwa może być uszkodzona i niewyraźna. Pierścień wyraźny, zwieszony; biały; gładki lub słabo bruzdowany, zwłaszcza u starszych owocników może nie być widoczny. Miąższ biały, pod skórką kapelusza słabo żółtozielony; niezmienny; w kapeluszu miękki, w trzonie twardy; zapach intensywny, zwłaszcza u dojrzałych osobników; słodkawy (podobny do zapachu sztucznego miodu); smak łagodny i słodkawy (lekko orzechowy) - nie przeprowadzać próby smakowej - ktoś już to zrobił za ciebie! Częsty. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach po kilka, w lasach liściastych (pod dębami i bukami, może też współżyć z brzozą) i mieszanych, rzadziej w lasach iglastych (sosna). Lubi zasobne gleby Śmiertelnie trujący. Dawką śmiertelną jest już jeden średni okaz, śmiercią może się skończyć zjedzenie ledwo g grzyba. Trujący składnik, amanityna jest oligopeptydem. Powoduje uszkodzenia komórek. Przyczyną śmierci jest zazwyczaj niewydolność wątroby po jej uszkodzeniu. Trucizna nie jest rozkładana podczas przetwarzania (gotowania, smażenia, suszenia itd.). Najwięcej zatruć śmiertelnych i ciężkich przypada na ten gatunek grzyba. 11

12 Muchomor sromotnikowy można stosunkowo łatwo rozpoznać po zestawie charakterystycznych cech: - zawsze jasnych blaszkach, pochwie u podstawy trzonu (tak wyciągać grzyba aby nie została w glebie!), - zwykle dobrze zachowanym pierścieniu pod kapeluszem, - słodkawym zapachu oraz białym wysypie zarodników. Inne grzyby podobnej barwy nie mają tego zestawu cech!!!!!!!! 11. Niejadalny goryczak żółciowy - popularnie zwany szatanem (fot. Olaras) Kapelusz jasnobrązowy, płowobrązowy, szarobrązowy, matowy, zamszowaty, wilgotny słabo śluzowaty; (200) mm średnicy, początkowo półkulisty, potem wypukły i rozpostarty. Pory młode białe (szarobiałe), z wiekiem różowiejące, stare cielistobrązowe. Rurki tej samej barwy, długie na mm, przy trzonie zatokowato wycięte, uszkodzone brązowieją. Trzon nieco jaśniejszy od kapelusza, oliwkowożółty do oliwkowobrązowego, z wyraźną, ciemniejszą, siateczką o dużych okach, zwykle na całym trzonie; stosunkowo smukły, równogruby do maczugowatego. Miąższ biały, niezmienny; młody twardy, potem gąbczasty; o bardzo gorzkim smaku, przyjemnym zapachu. Pospolity. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach po kilka, pod sosnami, świerkami, na kwaśnych glebach. Niejadalny z powodu bardzo gorzkiego smaku. Trudno go mimowolnie zjeść w potrawie z uwagi na wyjątkowo gorzki smak. Gorzki smak nie zanika podczas suszenia ani podczas gotowania. Zwłaszcza gdy młody to jest łudząco podobny do prawdziwka lub do podgrzybka brunatnego, odróżnia się jednak od nich różowymi rurkami (co jest widoczne dopiero u dojrzałych owocników), ciemną wyraźną siateczką na trzonie (u borowika jest ona słabsza i głownie w górnej części trzonu) ale przede wszystkim bardzo gorzkim smakiem. W naszym rejonie geograficznym i klimatycznym największe bogactwo gatunków grzybów leśnych dojrzewa jednak w okresie jesiennym, od późnego lata do późnej jesieni. Okres od 12

13 września do końca października a często jeszcze w listopadzie jest w Polsce tradycyjnym sezonem grzybobrań. Jest to szczyt występowania między innymi takich grzybów jadalnych i chętnie przez grzybiarzy zbieranych jak: Każdy rasowy grzybiarz, który wybiera się na grzybobranie wie, że grzybów nie należy zbierać ot tak sobie, wie że zbieranie grzybów to ogromna frajda i przyjemność, ale należy zachować pewne nienaruszalne zasady, dzięki którym będziemy mogli jeść potrawy z grzybów bez obaw o życie i zdrowie oraz, że w kolejnych sezonach grzybowych, grzybów będzie w bród. I tak: 1. Należy zbierać tylko te gatunki grzybów, które dobrze są nam znane. 2. Nie zbieramy grzybów bardzo młodych, starych i przejrzałych, a także gatunków, których nie znamy. 3. Nie należy niszczyć żadnych grzybów, także trujących, ponieważ one są także potrzebne w ekosystemie leśnym. 4. Grzyby należy zbierać całe poprzez wykręcenie z podłoża, a powstały po wykręceniu dołek należy zasypać, ponieważ w ten sposób zabezpieczamy grzybnię. Zbieranie grzybów poprzez ułamanie trzonu lub obcięcie nożem dolnej jego części jest szkodliwe dla grzybni, a także utrudnia rozpoznanie wszystkich charakterystycznych cech grzyba, tak bardzo istotnych do określenia jego bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi. 5. Bezwzględnie grzyby należy zbierać do łubianek i przewiewnych koszyków, ponieważ w plastikowych nieprzewiewnych torebkach i siatkach grzyby łatwo ulegają zaparzeniu i zepsuciu. 6. Nie należy oceniać grzybów nam nieznanych na podstawie smaku, ponieważ przykładowo śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy ma smak łagodny, nie wyróżniający się niczym szczególnym. 7. Nie należy też wierzyć starym przesądom mówiącym o ciemnieniu cebuli lub czernieniu srebrnej łyżki, włożonych do potraw z grzybów, co miałoby świadczyć o tym, że jest ona sporządzona z gatunków grzybów niejadalnych czy trujących. ZATRUCIA GRZYBAMI Zatrucia grzybami są poważnym problemem epidemiologicznym, mimo że nie rozszerzają się w sposób ściśle epidemiologiczny, jak to bywa z durem czy czerwonką. Grzyby nie są przyczyną masowych zatruć (np. typu gronkowcowego), lecz należą raczej do grupy zatruć typowo rodzinnych, gdyż na jedno ognisko przypada zwykle od jednej do kilku osób. Zatrucia grzybami stanowią niewielki procent ogólnej liczby zatruć pokarmowych, lecz wysoki wskaźnik zapadalności i zgonów świadczą o niebezpieczeństwie, jakie przedstawiają grzyby trujące. Istnieją różne metody klasyfikacji zatruć grzybami, lecz wszystkie za podstawę przyjmują ośrodek działania substancji toksycznych w organizmie ludzkim oraz okres utajenia, czyli czas, który upływa od spożycia grzybów do wystąpienia pierwszych objawów chorobowych. Zatrucia z krótkim okresem utajenia (od 15 minut do 2 godzin) są na ogół mniej niebezpieczne dla życia od zatruć z długim okresem (powyżej 5 godzin lub nawet kilka dni), w których śmiertelność jest bardzo wysoka. Wyróżnia się trzy zasadnicze typy zatruć pokarmowych grzybami: cytotropowe, neurotropowe i gastryczne. Zatrucia cytotropowe. Zatrucia cytotropowe charakteryzują się przede wszystkim uszkodzeniem komórek narządów wewnętrznych: wątroby, śledziony, nerek, serca itp. Objawy chorobowe występują po długim okresie utajenia, wynoszącym po spożyciu muchomora 13

14 sromotnikowego, wiosennego i jadowitego od 8 do 14 godzin (wyjątkowo do 40 godzin), piestrzenicy kasztanowatej od 5 do 8 godzin; natomiast w przypadku spożycia zasłonaka rudego od 3 do 14 dni. Zatrucia cytotropowe bardzo często kończą się śmiercią; zanim bowiem wystąpią pierwsze objawy zatrucia, dochodzi do znacznego uszkodzenia narządów wewnętrznych, a nawet, jak w przypadku spożycia muchomora sromotnikowego, do hemolizy krwi. Zatrucia neurotropowe. Zatrucia neurotropowe cechuje ujemny wpływ na system nerwowy człowieka. Pierwsze objawy chorobowe występują po krótkim okresie utajenia, wynoszącym od 15 minut do 2 godzin. Ze względu na różne objawy kliniczne (tab. 2), zatrucia neurotropowe dzieli się na dwie grupy. Pierwsza grupa charakteryzuje się zwolnieniem akcji serca, spadkiem tętna, zaburzeniem oddychania, uczuciem gorąca i silnym ślinotokiem. Objawy te wywołuje muskaryna, zawarta głównie w strzępniakach i niektórych lejkówkach, już po minutach od spożycia grzybów. Druga grupa zatruć charakteryzuje się silnym podnieceniem nerwowym, aż do napadów szału i halucynacji oraz przyspieszeniem akcji serca. Objawy te powoduje substancja o działaniu psychotropowym zbliżona budową chemiczną do atropiny, zwana mikoatropiną (obecnie zidentyfikowana jako kwas ibotenowy, muscymol i muskozon) zawarta w muchomorze plamistym i czerwonym. Okres utajenia objawów chorobowych wynosi około 2 godziny. Zatrucia gastryczne. Zatrucia gastryczne charakteryzują się objawami ostrych nieżytów żołądkowo-jelitowych, jak bóle brzucha, wymioty, biegunka, czasami podwyższona temperatura. Następuje znaczne odwodnienie organizmu i zaburzenia równowagi kwasowozasadowej płynów ustrojowych. Objawy te występują od 2 do 5 godzin po spożyciu niektórych (uznanych za trujące) gołąbków i mleczajów, wieruszki zatokowatej, gąski tygrysowatej, borowika grubotrzonowego, tęgoskóra i innych gatunków spożytych szczególnie w stanie surowym. Substancjami toksycznymi są związki terpenowe i inne jeszcze nieznane związki organiczne. W Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Szczecinku zorganizowane są w okresie jesiennym dyżury grzyboznawców, którzy w godzinach pracy Stacji czyli od 7:30 15:00 od poniedziałku do piątku udzielają porad na temat zebranych grzybów. Opracował na podstawie bibliografii - mgr Wiesław Kulik grzyboznawca nr. świadectwa 1648 BIBLIOGRAFIA: 1. Robert Hofrichter - Atlas grzybów. Klub dla Ciebie. Warszawa Helmut i Regine Grünert - Grzyby. Świat Książki. Warszawa Aurel Dermek, Albert Pilāt - Poznajemy grzyby. Ossolineum. Wrocław Na podstawie materiałów opracowanych przez GIS oraz WSSE w Warszawie i WSSE w Olsztynie, Oddział Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej 5. Serwis internetowy 14

Poznaj grzyby - unikniesz zatrucia

Poznaj grzyby - unikniesz zatrucia Poznaj grzyby - unikniesz zatrucia JADALNE GOŁĄBEK ZIELONAWY kapelusz: oliwkowozielony, u starszych spękany na poletka, blaszki: biało-kremowe, trzon: prosty, cylindryczny, bez pierścienia, bulwy i pochwy;

Bardziej szczegółowo

Śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy Cechy: pierścień przyrośnięty do trzonu, trzon osadzony w pochwie

Śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy Cechy: pierścień przyrośnięty do trzonu, trzon osadzony w pochwie Muchomor sromotnikowy jest grzybem o zielonkawo oliwkowym zabarwieniu kapelusza, białych blaszkach na jego spodzie i przy dojrzałych okazach długim, wysmukłym trzonie u dołu bulwiasto osadzonym w odstającej

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O GRZYBACH

INFORMACJA O GRZYBACH INFORMACJA O GRZYBACH W Polsce zbieranie grzybów jest niezwykle popularne a Lubelszczyzna jest regionem szczególnie w nie bogatym. Dla wielu z nas grzybobranie jest ulubioną formą aktywnego spędzania wolnego

Bardziej szczegółowo

Większość grzybów rurkowych to znakomite grzyby jadalne, takie jak:

Większość grzybów rurkowych to znakomite grzyby jadalne, takie jak: Zatrucia grzybami inż. Dorota Przybylak Oddział Higieny Żywienia, Żywności i Przedmiotów Użytku, 19.08.2002 r. Zbieranie grzybów w Polsce było i jest bardzo popularne. Są one chętnie spożywane ze względu

Bardziej szczegółowo

II Wystawa Grzybów pt: Grzyby znane i nieznane

II Wystawa Grzybów pt: Grzyby znane i nieznane II Wystawa Grzybów pt: Grzyby znane i nieznane Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Częstochowie już po raz drugi zorganizowała wystawę grzybów. Ekspozycja dostępna była dla zwiedzających od 7,8

Bardziej szczegółowo

Krystyna Piguła konspekt lekcji przyrody w szkole podstawowej.

Krystyna Piguła konspekt lekcji przyrody w szkole podstawowej. Krystyna Piguła konspekt lekcji przyrody w szkole podstawowej. Temat: Nie tylko rydze i maślaki. Klasa: IV. Czas: 45 minut. Cel ogólny: Wykształcenie umiejętności rozpoznawania grzybów trujących, a także

Bardziej szczegółowo

Zasady prawidłowego zbierania grzybów

Zasady prawidłowego zbierania grzybów Zasady prawidłowego zbierania grzybów Zanim wybierzemy się do lasu po grzyby, musimy się odpowiednio przygotować. Wcale nie jest obojętne, w jaki sposób zbieramy grzyby i jak przynosimy je z lasu do domu.

Bardziej szczegółowo

Muchomor sromotnikowy

Muchomor sromotnikowy ZATRUCIA GRZYBAMI Zbieranie grzybów w Polsce jest bardzo popularne. Są one cenione ze względu na walory smakowe, ale jednocześnie mogą stać się przyczyną śmiertelnych zatruć pokarmowych. Dlatego teŝ, zanim

Bardziej szczegółowo

PORADY GRZYBOWE KROK PO KROKU

PORADY GRZYBOWE KROK PO KROKU PORADY GRZYBOWE KROK PO KROKU Wojewódzka Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna ul. Libelta 36 Poznań Porady grzybowe w WSSE w Poznaniu, ul. Libelta 36, pok. nr 113 Grzyboznawcy udzielają porad w ciągu całego

Bardziej szczegółowo

UWAŻAJ NA GRZYBY TRUJĄCE!

UWAŻAJ NA GRZYBY TRUJĄCE! Grzyby Grzybobranie jest jedną z popularniejszych form korzystania z lasu. Oprócz zbierania grzybów, można jednocześnie cieszyd się kojącą zielenią, korzystną aurą oraz świeżym powietrzem, a podejmowany

Bardziej szczegółowo

Zatrucia grzybami. Lp. Rok Polska -liczba. Lubuskie - zapadalność. Lubuskie liczba zatruć grzybami. Polska - zapadalność

Zatrucia grzybami. Lp. Rok Polska -liczba. Lubuskie - zapadalność. Lubuskie liczba zatruć grzybami. Polska - zapadalność Zatrucia grzybami Stosunkowo wysokie temperatury powietrza oraz znaczna wilgotność podłoŝa sprzyjają obecnie rozwojowi grzybów. Wielka jest róŝnorodność grzybów jadalnych i trujących. Botanicy rozróŝniają

Bardziej szczegółowo

Halina Hawryluk GRZYBY

Halina Hawryluk GRZYBY Halina Hawryluk GRZYBY Informacje ogólne Królestwo grzybów stanowi najliczniejszą grupę organizmów żywych na ziemi. Ocenia się, że istnieje od 1,5 do 2 milionów gatunków. Obecnie opisanych jest około 100

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Objaśnienie symboli. Występowanie. grzyb jadalny, bardzo smaczny. grzyb jadalny. grzyb niejadalny. grzyb trujący. w lasach liściastych

Spis treści. Objaśnienie symboli. Występowanie. grzyb jadalny, bardzo smaczny. grzyb jadalny. grzyb niejadalny. grzyb trujący. w lasach liściastych Spis treści Wprowadzenie........................... 4 Grzyby kapeluszowe rurkowe.............. 10 Grzyby kapeluszowe blaszkowe............ 44 Grzyby kapeluszowe kolczaste............152 Grzyby główkowe.......................156

Bardziej szczegółowo

Jakie są rokowania w zatruciach grzybami?

Jakie są rokowania w zatruciach grzybami? Zatrucia grzybami Stosunkowo wysokie temperatury powietrza oraz wilgotność podłoża sprzyjają rozwojowi grzybów. Wielka jest różnorodność grzybów jadalnych i trujących. Botanicy rozróżniają około 3 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Zasady prawidłowego zbierania grzybów

Zasady prawidłowego zbierania grzybów Zasady prawidłowego zbierania grzybów Zbieranie grzybów jest doskonałym relaksem, przyjemną formą wysiłku fizycznego, a jak dopisze szczęście, to równieŝ źródłem satysfakcji z udanych zbiorów. Na pierwsze

Bardziej szczegółowo

Zatrucia grzybami. opracowanie: dr inż. Celina Marciszewska PSSE Kutno

Zatrucia grzybami. opracowanie: dr inż. Celina Marciszewska PSSE Kutno Zatrucia grzybami opracowanie: dr inż. Celina Marciszewska PSSE Kutno "Grzybów było w bród: chłopcy biorą krasnolice, Tyle w pieśniach litewskich sławione lisice, Co są godłem panieństwa, bo czerw ich

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE GRZYBOBRANIE. a zatrucia grzybami

BEZPIECZNE GRZYBOBRANIE. a zatrucia grzybami BEZPIECZNE GRZYBOBRANIE a zatrucia grzybami Grzybobranie pozyskiwanie owocników grzybów ze stanowisk naturalnych. W krajach północnosłowiańskich masowo zbiera się wiele gatunków grzybów leśnych dziko rosnących

Bardziej szczegółowo

Ostra niewydolność wątroby. Irena Jankowska

Ostra niewydolność wątroby. Irena Jankowska Ostra niewydolność wątroby Irena Jankowska Zatrucie grzybami Zatrucia grzybami w Polsce corocznie 500-1000 osób Muchomor sromotnikowy Amanita phalloides ok. 30-60 przypadków śmiertelnych w Polsce najczęstsze

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWID OWEGO ZBIERANIA GRZYBÓW

ZASADY PRAWID OWEGO ZBIERANIA GRZYBÓW ZASADY PRAWIDOWEGO ZBIERANIA GRZYBÓW 1. Zbieramy wycznie grzyby nam znane. 2. Nie zbieramy grzybów zbyt modych, u których cechy rozpoznawcze nie zostay wyksztacone i istnieje moliwo pomyki. 3. Nie zbieramy

Bardziej szczegółowo

Klucz do oznaczania wybranych. w Polsce. Opracowała: Anna Kimak-Cysewska

Klucz do oznaczania wybranych. w Polsce. Opracowała: Anna Kimak-Cysewska Klucz do oznaczania wybranych gatunków gadów występuj pujących w Polsce Opracowała: Anna Kimak-Cysewska Koszalin 2010 Slajd nr 1 START Tułów okryty pancerzem rogowych płytek. W razie niebezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Grzyby. Seriaporad.pl

Grzyby. Seriaporad.pl Grzyby. Seriaporad.pl Autor: Patrick Harding T³umaczenie: Cezar Matkowski ISBN: 978-83-246-2282-5 Tytu³ orygina³u: Mushrooms (Collins GEM) Format: 115x170, stron: 136 Leœny poradnik. Bawi, uczy, zaskakuje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Objaśnienie symboli. Występowanie. grzyb jadalny, bardzo smaczny. grzyb jadalny. grzyb niejadalny. grzyb trujący. w lasach liściastych

Spis treści. Objaśnienie symboli. Występowanie. grzyb jadalny, bardzo smaczny. grzyb jadalny. grzyb niejadalny. grzyb trujący. w lasach liściastych Spis treści Wprowadzenie........................... 4 Grzyby kapeluszowe rurkowe.............. 10 Grzyby kapeluszowe blaszkowe............ 44 Grzyby kapeluszowe kolczaste............152 Grzyby główkowe.......................156

Bardziej szczegółowo

informator dla turysty - grzybiarza

informator dla turysty - grzybiarza Bory Tucholskie grzybowa stolica Polski informator dla turysty - grzybiarza Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie Publikacja współfinansowana

Bardziej szczegółowo

Jeśli jesteś początkującym grzybiarzem, zbieraj tylko grzyby rurkowe wśród nich nie ma odmian śmiertelnie trujących.

Jeśli jesteś początkującym grzybiarzem, zbieraj tylko grzyby rurkowe wśród nich nie ma odmian śmiertelnie trujących. WRZESIEŃ to miesiąc, kiedy wytrwali grzybiarze ruszają do lasów i rozpoczynają zbiórkę najwspanialszych okazów, by móc potem ucztować. Nie zbieraj grzybów w miejscach, gdzie znajdują się przetwórnie chemiczne

Bardziej szczegółowo

W duninowskich lasach grzyby są na pewno. Zdjęcia naszych Czytelników

W duninowskich lasach grzyby są na pewno. Zdjęcia naszych Czytelników W duninowskich lasach grzyby są na pewno. Zdjęcia naszych Czytelników Od dziecka lubię zbierać grzyby, jak się pokazują od razu wyruszam do lasu. Te, które dziś zebrałam są z duninowskich lasów ale chyba

Bardziej szczegółowo

i na matematycznej wyspie materiały dla ucznia, pakiet 98, s. 1 KARTA:... Z KLASY:...

i na matematycznej wyspie materiały dla ucznia, pakiet 98, s. 1 KARTA:... Z KLASY:... Ad@ i J@ś na matematycznej wyspie materiały dla ucznia, pakiet 98, s. Książki przyrodnicze Połącz nazwy z odpowiednimi książkami. album atlas encyklopedia poradnik Młody naukowiec Posłuchaj opisów. Narysuj

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć zintegrowanych

Scenariusz zajęć zintegrowanych mgr Iwona Rzańska nauczyciel mianowany Szkoła Podstawowa nr 3 w Rogoźnie Scenariusz zajęć zintegrowanych Dzień aktywności klasa II Blok tematyczny: Dbamy o bezpieczeństwo własne i innych. Temat dnia: Poznajemy

Bardziej szczegółowo

ATLAS GRZYBÓW SARMACKICH

ATLAS GRZYBÓW SARMACKICH ATLAS GRZYBÓW SARMACKICH Borowik Szlachetny ( Boletus edulis Bull. ) Najbardziej poszukiwany grzyb jadalny. Uważany wręcz przez niektórych za jedyny prawdziwy grzyb; stąd jego stara ludowa nazwa: grzyb

Bardziej szczegółowo

II MIEJSKI KONKURS MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZY SKARBY LASU 29 kwietnia 2010 r.

II MIEJSKI KONKURS MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZY SKARBY LASU 29 kwietnia 2010 r. Dąbrowa Górnicza, 29. 04. 2010 r. II MIEJSKI KONKURS MATEMATYCZNO - PRZYRODNICZY SKARBY LASU 29 kwietnia 2010 r. KOD SZKOŁY: A Informacje dla ucznia: 1. Otrzymałeś test składający się z 20 zadań. 2. Odpowiedź

Bardziej szczegółowo

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Grażyna Nawrocka Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Cele dydaktyczne: -rozróżnianie trzech typów lasu: las iglasty, las liściasty i las mieszany, - poznanie przez

Bardziej szczegółowo

Powiedz rakowi: NIE!!!

Powiedz rakowi: NIE!!! Powiedz rakowi: NIE!!! Internetowe wydanie gazetki ekologicznej NR 5- wrzesień 2015 W V numerze naszej gazetki poruszymy: Nawyki żywieniowe dzisiejszych nastolatków, czyli domowe pizzerki Kleszcze, czyli

Bardziej szczegółowo

Podręczny atlas. dawnych odmian gruszy, śliwy, czereśni i wiśni. Grzegorz Hodun, Małgorzata Hodun

Podręczny atlas. dawnych odmian gruszy, śliwy, czereśni i wiśni. Grzegorz Hodun, Małgorzata Hodun Podręczny atlas dawnych odmian gruszy, śliwy, czereśni i wiśni Grzegorz Hodun, Małgorzata Hodun Podręczny atlas dawnych odmian gruszy, śliwy, czereśni i wiśni Grzegorz Hodun, Małgorzata Hodun 24 Bojka

Bardziej szczegółowo

Hodowlą nazywamy masę drobnoustrojów wyrosłych na podłożu o dowolnej konsystencji.

Hodowlą nazywamy masę drobnoustrojów wyrosłych na podłożu o dowolnej konsystencji. Wzrost mikroorganizmów rozumieć można jako: 1. Wzrost masy i rozmiarów pojedynczego osobnika, tj. komórki 2. Wzrost biomasy i liczebności komórek w środowisku, tj. wzrost liczebności populacji Hodowlą

Bardziej szczegółowo

Szkoła Leśna na Barbarce

Szkoła Leśna na Barbarce Szkoła Leśna na Barbarce prowadzona jest przez Toruńskie Stowarzyszenie Ekologiczne Tilia na mocy umowy z Prezydentem Miasta Torunia od 2004 roku. Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i

Bardziej szczegółowo

Konkurs Matematyka z Przyrodą dla uczniów szkół podstawowych rok szkolny 2006/2007 etap szkolny

Konkurs Matematyka z Przyrodą dla uczniów szkół podstawowych rok szkolny 2006/2007 etap szkolny Konkurs Matematyka z Przyrodą dla uczniów szkół podstawowych rok szkolny 2006/2007 etap szkolny 1. Krysia, Basia, Wojtek i Michał wybrali się do lasu na grzyby. Zebrali następujące gatunki grzybów: 16

Bardziej szczegółowo

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe 1. BARWINEK POSPOLITY Roślina o wysokości do 20 cm. Pędy płożące się. Liście lancetowate i zimozielone. Kwiaty niebiesko-fioletowe na szypułkach, pojedyncze w kontach

Bardziej szczegółowo

Żywopłot. - raz, dwa! 72 Żwywopłoty

Żywopłot. - raz, dwa! 72 Żwywopłoty 72 Żwywopłoty Żywopłot - raz, dwa! Jednym z podstawowych elementów w ogrodzie, który dodaje walorów dekoracyjnych, a jednocześnie zapewnia przestrzeń i prywatność, jest żywopłot. Sposobów na uzyskanie

Bardziej szczegółowo

CZERYMOJA inaczej jabłko budyniowe. Występuje w Peru, Ekwadorze, Kolumbii i Boliwii. Jest to półzimozielony krzew albo drzewko. Czerymoja ma liczne cz

CZERYMOJA inaczej jabłko budyniowe. Występuje w Peru, Ekwadorze, Kolumbii i Boliwii. Jest to półzimozielony krzew albo drzewko. Czerymoja ma liczne cz Egzotyczne owoce CZERYMOJA inaczej jabłko budyniowe. Występuje w Peru, Ekwadorze, Kolumbii i Boliwii. Jest to półzimozielony krzew albo drzewko. Czerymoja ma liczne czarne, niejadalne pestki (zawartość

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW Nadchodzi lato, czas wysokich temperatur, wzmożonego ruchu turystycznego oraz sezonowych produktów spożywczych takich jak warzywa, owoce,

Bardziej szczegółowo

'Burlat' 'Buttnera Czerwona' 'Hedelfińska'

'Burlat' 'Buttnera Czerwona' 'Hedelfińska' 'Burlat' Wzrost: bardzo silny. Zapylacze: 'Vega', 'Hedelfińska'. Owoc: duży, purpurowoczerwony. Smak: słodki, aromatyczny, soczysty. Dojrzałość zbiorcza: koniec VI. Dość odporna na mróz i choroby. 'Buttnera

Bardziej szczegółowo

1. Zwyczajowe traktowanie owocnika jako synonimu grzyba.

1. Zwyczajowe traktowanie owocnika jako synonimu grzyba. Wydawnictwo Dragon Sp. z o. o. z Bielska Białej wydało ostatnio książkę autorstwa Wiesława Kamińskiego i Jolanty Bąk pt. Ilustrowany Leksykon Grzybów w Polsce. Książka zachęca do kupna piękną okładką i

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania - warzywa kiszone i konserwowe. L.p Nazwa produktu Wymagania jakościowe

Szczegółowe wymagania - warzywa kiszone i konserwowe. L.p Nazwa produktu Wymagania jakościowe Szczegółowe wymagania - warzywa kiszone i konserwowe Załącznik do ZADANIA NR 2 L.p Nazwa produktu Wymagania jakościowe 1 2 Buraczki konserwowe tarte Chrzan tarty z kwaskiem cytrynowym Buraczki ćwikłowe

Bardziej szczegółowo

Rozpoznawanie drzew liściastych

Rozpoznawanie drzew liściastych Rozpoznawanie drzew liściastych Dąb Pień jest smukły, korona rozłożysta, ogólnie z reguły robi wrażenie potężnego i mocnego drzewa. Dorasta do 40m i 600, a nawet 1000 lat. Owocami są oczywiście żołędzie.

Bardziej szczegółowo

Fot: 536 537 Widok bocznych powierzchni okazu. Fot: 538 540 Przekrój poprzeczny oraz zbliżenia powierzchni bocznych.

Fot: 536 537 Widok bocznych powierzchni okazu. Fot: 538 540 Przekrój poprzeczny oraz zbliżenia powierzchni bocznych. Okaz 93 MCh/P/11593 - Kalamit Brzeszcze Owalny, nieznacznie spłaszczony fragment łodygi. Powierzchnie poprzeczne cięte ukośnie. Wyraźne prążkowanie zachowane tylko na połowie obwodu. Niezbyt wyraźnie widoczny

Bardziej szczegółowo

Cztery pory roku. Wiosna

Cztery pory roku. Wiosna Cztery pory roku Wiosna Zadanie 1. (0 1) W roku 2007 pierwszy dzień kalendarzowej wiosny (21 marca) wypadł w środę. W jakim dniu tygodnia wypadnie pierwszy dzień kalendarzowej wiosny w 2008 roku? A. W

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych.

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Multimedialny program Poznajemy nasze drzewa i krzewy stworzono w ramach ogólnopolskiego projektu edukacyjnego Bioróżnorodność poznaj by zachować realizowanego przez Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE KOSZTÓW ZAMÓWIENIA Część III Wyposażenie edukacyjne

ZESTAWIENIE KOSZTÓW ZAMÓWIENIA Część III Wyposażenie edukacyjne ZESTAWIENIE KOSZTÓW ZAMÓWIENIA Część III Wyposażenie edukacyjne Dotyczy: Dostawy wyposażenia dla potrzeb Centrum Edukacji Leśnej w ramach zadania inwestycyjnego pn. Budowa Centrum Edukacji Leśnej w Warszawie.

Bardziej szczegółowo

Październik 2015. Plan Pracy "Maluchów" Jesienne Owoce Jesienne Warzywa Skarby Jesieni Las Jesienią

Październik 2015. Plan Pracy Maluchów Jesienne Owoce Jesienne Warzywa Skarby Jesieni Las Jesienią Październik 2015 Plan Pracy "Maluchów" Temat Tygodnia Jesienne Owoce Jesienne Warzywa Skarby Jesieni Las Jesienią Dzień 1 Jesienne owoce Na straganie Żołędzie Wycieczka do lasu Dzień 2 Dzień 3 Małe czerwone

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ RZECZOWO-CENOWY (wypełnia Wykonawca)

FORMULARZ RZECZOWO-CENOWY (wypełnia Wykonawca) Załącznik nr 2 do SIWZ... (pieczątka Wykonawcy)..., dnia...... 2012 r. Nr postepowania: ZP/249/055/D/12 FORMULARZ RZECZOWO-CENOWY (wypełnia Wykonawca) na: Sukcesywną dostawę świeżych warzyw i owoców dla

Bardziej szczegółowo

Podstawowy podział chmur

Podstawowy podział chmur Podstawowy podział chmur Tabela 2.1 Lp. Nazwa międzynarodowa Nazwa polska Uwagi 1 Cirrus Ci Pierzaste 2 Cirrocumulus Cc 3 Cirrostratus Cs 4 Altocumulus Ac 5 Altostratus As 6 Nimbostratus Ns 7 Stratocumulus

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych (klucz dla nauczyciela).

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych (klucz dla nauczyciela). Multimedialny program Poznajemy nasze drzewa i krzewy stworzono w ramach ogólnopolskiego projektu edukacyjnego Bioróżnorodność poznaj by zachować realizowanego przez Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej

Bardziej szczegółowo

HODOWLA LASU. Może na początek ogólne wiadomości co to jest las

HODOWLA LASU. Może na początek ogólne wiadomości co to jest las HODOWLA LASU Może na początek ogólne wiadomości co to jest las Las- jest to zbiorowisko drzew i krzewów oraz zwierząt, które wraz ze swoistą glebą wzajemnie na siebie oddziaływają i tworzą specyficzny

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ RZECZOWO-CENOWY (wypełnia Wykonawca)

FORMULARZ RZECZOWO-CENOWY (wypełnia Wykonawca) Załącznik nr 2 do SIWZ... (pieczątka Wykonawcy)..., dnia...... 2012 r. Nr postepowania: ZP/149/055/D/12 FORMULARZ RZECZOWO-CENOWY (wypełnia Wykonawca) na: Sukcesywną dostawę świeżych warzyw i owoców dla

Bardziej szczegółowo

Autor scenariusza: Izabela Kusion. Temat lekcji: Narządy zmysłów smak.

Autor scenariusza: Izabela Kusion. Temat lekcji: Narządy zmysłów smak. Autor scenariusza: Izabela Kusion Temat lekcji: Narządy zmysłów smak. Tytuł cyklu: Biologia. Kształcenie w zakresie podstawowym. Część I Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości. Rozdz.

Bardziej szczegółowo

Czeka jak kania dŝdŝu. Dwa grzyby w barszcz. Lepszy rydz niŝ nic.

Czeka jak kania dŝdŝu. Dwa grzyby w barszcz. Lepszy rydz niŝ nic. Czeka jak kania dŝdŝu. Dwa grzyby w barszcz. Gdy grzyby wielkie korzenie mają, wielką zimę zapowiadają. Lepszy rydz niŝ nic. Władysław Wojewoda "Poradnik grzybiarza" Prószyński i S-ka, Warszawa 2003 ISBN

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy dla uczniów klas szkół gimnazjalnych.

Sprawdzian wiedzy dla uczniów klas szkół gimnazjalnych. Multimedialny program Poznajemy nasze drzewa i krzewy stworzono w ramach ogólnopolskiego projektu edukacyjnego Bioróżnorodność poznaj by zachować realizowanego przez Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej

Bardziej szczegółowo

Zielnik. Joachim Górnaś

Zielnik. Joachim Górnaś Zielnik Joachim Górnaś Co to jest zielnik? Zielnik to zazwyczaj zbiór roślin lub liści. Drzew. Mój zielnik składa się z 12 liści iglastych i liściastych. Aby zrobić zielnik należy wysuszyć roślinę lub

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

P I E R W S Z A P O M O C

P I E R W S Z A P O M O C P I E R W S Z A P O M O C AWIENIE k k 5 k na 1/3 k k ka k na k 5 k k Wykonuj naprzemiennie do obcego utraty Wezwij W k k k k 5 z Wykonuj naprzemiennie do obcego utraty Wezwij KRWOTOK Z NOSA (widoczny krwi

Bardziej szczegółowo

Scenariusz nr 9 zajęć edukacji wczesnoszkolnej. Metryczka zajęć edukacyjnych. Cele operacyjne. Środki dydaktyczne

Scenariusz nr 9 zajęć edukacji wczesnoszkolnej. Metryczka zajęć edukacyjnych. Cele operacyjne. Środki dydaktyczne Scenariusz nr 9 zajęć edukacji wczesnoszkolnej Metryczka zajęć edukacyjnych Miejsce realizacji zajęć: sala szkolna Ośrodek tematyczny realizowanych zajęć: Żegnamy lato, witamy jesień. Temat zajęć: Idziemy

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy dla uczniów klas szkół gimnazjalnych. (klucz dla nauczyciela).

Sprawdzian wiedzy dla uczniów klas szkół gimnazjalnych. (klucz dla nauczyciela). Multimedialny program Poznajemy nasze drzewa i krzewy stworzono w ramach ogólnopolskiego projektu edukacyjnego Bioróżnorodność poznaj by zachować realizowanego przez Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

BEAGLE W WILANOWIE RODZINNA GRA TERENOWA

BEAGLE W WILANOWIE RODZINNA GRA TERENOWA Strona1 BEAGLE W WILANOWIE RODZINNA GRA TERENOWA Znamy już kilka gatunków drzew rosnących w przypałacowych ogrodach w Wilanowie. Drzewa te regularnie obserwujemy i rejestrujemy zmiany zachodzące w ich

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE WSTĘP Lasek Północny w Słupsku Brzoza brodawkowata Grzyby poliporoidalne Cele pracy:

STRESZCZENIE WSTĘP Lasek Północny w Słupsku Brzoza brodawkowata Grzyby poliporoidalne Cele pracy: STRESZCZENIE Badania przeprowadzono latem 008 roku w Lasku Północnym w Słupsku. Teren badań podzieliłam na pięć stanowisk, znajdujących się w środkowej części Lasku Północnego. Celem badań było określenie

Bardziej szczegółowo

ROŚLINY WYKORZYSTANE W OGRODZIE

ROŚLINY WYKORZYSTANE W OGRODZIE ROŚLINY WYKORZYSTANE W OGRODZIE 1. sumak octowiec Krzew lub niskopienne drzewo. Korona parasolowata, palmowa, na niedużej wysokości. Pędy grube, gęsto pokryte brunatnymi włoskami, z dużym rdzeniem. Drzewo

Bardziej szczegółowo

(12) OPI S OCHRONN Y WZORU PRZEMYSŁOWEGO

(12) OPI S OCHRONN Y WZORU PRZEMYSŁOWEGO (12) OPI S OCHRONN Y WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11)4571 (21) Numer zgłoszenia: 2078 (51) Klasyfikacja: 01-01 (22) Data zgłoszenia: 15.11.200 2 (54) Ciastk o (45) O udzieleniu prawa z rejestracji ogłoszono:

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ KOŃCOWA: 8. Na zakończenie lekcji uczniowie otrzymują krzyżówkę do rozwiązania. 9. Podsumowanie zajęć. Podziękowanie.

CZĘŚĆ KOŃCOWA: 8. Na zakończenie lekcji uczniowie otrzymują krzyżówkę do rozwiązania. 9. Podsumowanie zajęć. Podziękowanie. KONSPEKT TEMAT BLOKU: Życie lasu TEMAT ZAJĘĆ: Zwierzęta leśne. PRZEDMIOT: Przyroda KLASA: Uczniowie klasy IV Szkoły Podstawowej Specjalnej CZAS TRWANIA: godzina lekcyjna NAUCZYCIEL: Beata Solarska CELE

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ 1 MIĘSO, WĘDLINY

CZĘŚĆ 1 MIĘSO, WĘDLINY FORMULARZ CENOWY załącznik nr 1/1 do ogłoszenia SP2/271/11/2015. (pieczęć Wykonawcy) Lp. Nazwa j.m. CZĘŚĆ 1 MIĘSO, WĘDLINY Przewidy wana ilość Cena jedn. netto Wartość netto ( 4x5) Wartość brutto (kol.

Bardziej szczegółowo

Test 2 klasa III ( rząd 1)... Przeczytaj tekst i odpowiedz pełnymi zdaniami na zadane pytania.

Test 2 klasa III ( rząd 1)... Przeczytaj tekst i odpowiedz pełnymi zdaniami na zadane pytania. Test 2 klasa III ( rząd 1) Przeczytaj tekst i odpowiedz pełnymi zdaniami na zadane pytania. Las to duży teren, na którym rośnie wiele drzew oraz krzewy i rośliny zielne. Żyją tam także różne zwierzęta.

Bardziej szczegółowo

Szkoła Specjalna nr 105 im. Juliana Tuwima w Poznaniu

Szkoła Specjalna nr 105 im. Juliana Tuwima w Poznaniu Gazetka szkolna - nr 4 ABeCaDło Rozwiąż rebus: Szkoła Specjalna nr 105 im. Juliana Tuwima w Poznaniu Powyższe słowa oznaczają, że rozpoczął się kolejny rok szkolny. Przed wami nowe wyzwania, trudne i radosne

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE KOSZTÓW ZAMÓWIENIA Część III Wyposażenie edukacyjne

ZESTAWIENIE KOSZTÓW ZAMÓWIENIA Część III Wyposażenie edukacyjne ZESTAWIENIE KOSZTÓW ZAMÓWIENIA Część III Wyposażenie edukacyjne Dotyczy: Dostawy wyposażenia dla potrzeb Centrum Edukacji Leśnej w ramach zadania inwestycyjnego pn. Budowa Centrum Edukacji Leśnej w Warszawie.

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA

Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy PRACE W LESIE ZIMA 1. Zima jest porą spoczynku w przyrodzie, ale nie jest porą odpoczynku dla leśników. Przeciwnie! Przyjrzyj się planszy i napisz, jakie zabiegi wykonuje

Bardziej szczegółowo

Scenariusz nr 14 zajęć edukacji wczesnoszkolnej. Metryczka zajęć edukacyjnych. Cele operacyjne. Środki dydaktyczne

Scenariusz nr 14 zajęć edukacji wczesnoszkolnej. Metryczka zajęć edukacyjnych. Cele operacyjne. Środki dydaktyczne Scenariusz nr 14 zajęć edukacji wczesnoszkolnej Metryczka zajęć edukacyjnych Miejsce realizacji zajęć: sala lekcyjna Ośrodek tematyczny realizowanych zajęć: Jesień w lesie. Temat zajęć: Grzybobranie. Grupa

Bardziej szczegółowo

Cechy charakterystyczne najstarszych drzew na Osiedlu Wschód

Cechy charakterystyczne najstarszych drzew na Osiedlu Wschód Cechy charakterystyczne najstarszych drzew na Osiedlu Wschód DĄB SZYPUŁKOWY Dąb szypułkowy ( Quercus robur) jest symbolem siły, godności i długowieczności. Dorasta do 40 m. Koronę ma luźną, pień osiąga

Bardziej szczegółowo

TROPAMI PRZYRODY JURKOWIC I OKOLIC

TROPAMI PRZYRODY JURKOWIC I OKOLIC TROPAMI PRZYRODY JURKOWIC I OKOLIC SZKOLNA GAZETKA PRZYRODNICZA Miesięcznik Nr 1 wrzesień 2016 1 To nasza grupa przyrodnicza Prowadzimy obserwacje terenowe i redagujemy gazetkę. To obszar naszych obserwacji

Bardziej szczegółowo

Fot: Widok płaskich powierzchni okazu. Fot: Zbliżenia łusek z powierzchni okazu. Fot: Zbliżenia spodniej części okazu.

Fot: Widok płaskich powierzchni okazu. Fot: Zbliżenia łusek z powierzchni okazu. Fot: Zbliżenia spodniej części okazu. Okaz 120 MCh/P/11620 - Lepidodendron Brzeszcze Płaski fragment łupka o zarysie przypominającym nieco poszarpany trapez. Pomiędzy warstwami substancji ilastej znajdują się wkładki węgla. Skamieniałość znajduje

Bardziej szczegółowo

Podsumowane wiadomości o roślinach

Podsumowane wiadomości o roślinach Metadane o scenariuszu Podsumowane wiadomości o roślinach 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna główne grupy roślin, - zna cechy charakterystyczne budowy i biologii roślin, b) Umiejętności Uczeń potrafi:

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie wybranych gatunków drzew i krzewów obcego pochodzenia

Oznaczanie wybranych gatunków drzew i krzewów obcego pochodzenia Metadane scenariusza Oznaczanie wybranych gatunków drzew i krzewów obcego pochodzenia 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: zasady budowy klucza do oznaczania roślin, nazwy wybranych gatunków krzewów

Bardziej szczegółowo

Wszystkie zdjęcia użyte w niniejszym dokumencie służą wyłącznie do celów szkoleniowych.

Wszystkie zdjęcia użyte w niniejszym dokumencie służą wyłącznie do celów szkoleniowych. Nadruk CMYK na kubkach reklamowych to narzędzie o ogromnych możliwościach. Nie oznacza to jednak, że technologia ta może być wykorzystywana w każdym przypadku. Nadruki te posiadają bowiem szereg ograniczeń,

Bardziej szczegółowo

Drzewa iglaste i liściaste

Drzewa iglaste i liściaste Drzewa iglaste i liściaste 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: budowę drzewa, nazwy drzew liściastych, nazwy drzew iglastych. b) Umiejętności Uczeń rozpoznaje: drzewa liściaste, drzewa iglaste, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Spis treści WSTĘP 3 Ogólna charakterystyka 4 Wymagania roślin cebulowych 6 Uprawa 7 Sadzenie roślin cebulowych 8 Pielęgnacja 10 Nawożenie 10 Podlewanie 11 Odchwaszczanie

Bardziej szczegółowo

Osteologia. Określanie płci

Osteologia. Określanie płci Osteologia Określanie płci 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Cecha Wielkość ogólna Jama oczodołu Powierzchnia otworu wielkiego Wyrostki sutkowate Kresy skroniowe Łuki nadoczodołowe Wysokość czaszki Spłaszczenie okolicy

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MAKROSKOPOWA

ANALIZA MAKROSKOPOWA ANALIZA MAKROSKOPOWA Wprowadzenie Metoda makroskopowa polega na przybliżonym określeniu rodzaju, nazwy, niektórych cech fizycznych oraz stanu badanego gruntu bez użycia przyrządów. Stosuje się ją w terenie

Bardziej szczegółowo

Czas na rośliny zimozielone

Czas na rośliny zimozielone Czas na rośliny zimozielone Jeśli chcesz cieszyć się ogrodem pięknym o każdej porze roku, postaw na rośliny zimozielone. Poznaj najpopularniejsze gatunki, które ożywią go również zimą i wczesną wiosną:

Bardziej szczegółowo

AGREST BIAŁY RIBES UVA-CRIPSA PAX

AGREST BIAŁY RIBES UVA-CRIPSA PAX AGREST BIAŁY RIBES UVA-CRIPSA PAX Krzew o dość silnym wzroście, ma zwarty kulisty kulisty pokrój. Wcześnie wchodzi w okres owocowania. Odmiana deserowa nadająca się na przetwory, bardzo plenna. Owoce o

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNY NAPÓJ PORZECZKOWO ZIOŁOWY

EKOLOGICZNY NAPÓJ PORZECZKOWO ZIOŁOWY EKOLOGICZNY NAPÓJ PORZECZKOWO ZIOŁOWY Konferencja EPOS Innowacyjna Edukacja dla Potrzeb Sektora Żywności Ekologicznej, Rogów, 30.06-1.07 2016 Agnieszka Czerniszewska Monika Wroniszewska Dlaczego ten produkt?

Bardziej szczegółowo

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy?

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy? Budowa świec Wielu inwestorów od razu porzuca analizę wykresów świecowych, ponieważ na pierwszy rzut oka są one zbyt skomplikowane. Na szczęście tylko na pierwszy rzut oka. Jeśli lepiej im się przyjrzeć

Bardziej szczegółowo

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony Leśnictwo Poziom rozszerzony Funkcje przyrodnicze lasów Pochłanianie dwutlenku węgla i produkcja tlenu w procesie fotosyntezy (wpływ na wartość efektu cieplarnianego) Redukcja zanieczyszczeń gazowych i

Bardziej szczegółowo

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Drobnoustroje z rodzaju Salmonella są pierwotnymi patogenami wielu zwierząt, tj. ssaków i ptaków zarówno domowych, jak i hodowlanych oraz wolno żyjących. JAKIE

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ ZINTEGROWANYCH W KLASIE III

SCENARIUSZ ZAJĘĆ ZINTEGROWANYCH W KLASIE III SCENARIUSZ ZAJĘĆ ZINTEGROWANYCH W KLASIE III Czas trwania 3 godziny Nauczyciel prowadzący: Teresa Wierzchowska KRĄG TEMATYCZNY: LAS JESIENIĄ TEMAT DNIA: OBSERWUJEMY WARSTWY LASU. Cele operacyjne: Uczeń:

Bardziej szczegółowo

CHLEB PALEO NA ZAKWASIE

CHLEB PALEO NA ZAKWASIE CHLEB PALEO NA ZAKWASIE Ten chleb paleo jest naprawdę prosty i można go wykonać na wiele sposobów, a użyty zakwas ma w domu niemal każdy z nas. Odpowiednio zmodyfikowany, będzie odpowiedni także dla osób

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie pospolitych gatunków roślin nagonasiennych

Oznaczanie pospolitych gatunków roślin nagonasiennych Oznaczanie pospolitych gatunków roślin nagonasiennych Oznaczanie pospolitych gatunków roślin nagonasiennych Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Cele kształcenia: 1. pogłębienie znajomości metodyki badań

Bardziej szczegółowo

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4)

Typy pustyń: 1. Kamienista (wsch. Tien-Szan) 2. Żwirowa (Mongolska) 3. Piaszczysta (pn. Sahara) 4. Pylasta (Szatt al- Dżarid) (1) (2) (3) (4) Pustynia teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów.

Bardziej szczegółowo

Zadania zbiorcze do czterech plansz PRACE W LESIE

Zadania zbiorcze do czterech plansz PRACE W LESIE Ewa Sulejczak Zadania zbiorcze do czterech plansz PRACE W LESIE. Rozwiąż logogryf. Pomogą ci w tym plansze Prace w lesie. Wpisz do diagramu litery z pól oznaczonych liczbami do do, a otrzymasz hasło..

Bardziej szczegółowo

Basidiomycota Podstawczaki

Basidiomycota Podstawczaki Basidiomycota Podstawczaki Do grupy tej naleŝy blisko 30 000 dotychczas poznanych gatunków grzybów. śyją one na lądzie, prowadząc saprotroficzny, symbiotyczny lub pasoŝytniczy tryb Ŝycia. Mają zróŝnicowaną

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ TERENOWYCH Z PRZYRODY

SCENARIUSZ ZAJĘĆ TERENOWYCH Z PRZYRODY SCENARIUSZ ZAJĘĆ TERENOWYCH Z PRZYRODY Temat: Poznajemy las w najbliżej okolicy ścieżka dydaktyczna. Uczeń powinien: I. CELE OPERACYJNE: Oznaczyć za pomocą klucza lub atlasu pospolite gatunki drzew leśnych,

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OBSERWACYJNY - DRZEWA

ARKUSZ OBSERWACYJNY - DRZEWA ARKUSZ OBSERWACYJNY - DRZEWA Nr 1. Kolumna Data Polecenie Wpisz datę wykonania pomiaru. 2. Nazwa Podaj nazwę punktu, w którym dokonano pomiaru. 3. 4. 5. Współrzędne geograficzne Dokładność pomiaru Określ

Bardziej szczegółowo

Porosty zniewolenie czy współpraca?

Porosty zniewolenie czy współpraca? Porosty zniewolenie czy współpraca? 1 Wzorzec geograficzny brodaczka Gdzie? skały Kora drzew chrobotki Stara rękawiczka ziemia 2 Warunek? 3 Forma plechy Listkowata np. Płucnica islandzka 4 Forma plechy

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA CZEKAJĄCE NA PODRÓŻNYCH W KRAJACH TROPIKALNYCH

ZAGROŻENIA CZEKAJĄCE NA PODRÓŻNYCH W KRAJACH TROPIKALNYCH ZAGROŻENIA CZEKAJĄCE NA PODRÓŻNYCH W KRAJACH TROPIKALNYCH dolegliwości związane ze zmianą stref czasowych biegunka podróżnych choroby przenoszone przez owady choroby wywołane przez pasożyty żyjące w wodzie

Bardziej szczegółowo