Identyfikacja i analiza instytucji otoczenia biznesu oraz klastrów województwa zachodniopomorskiego. Raport

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Identyfikacja i analiza instytucji otoczenia biznesu oraz klastrów województwa zachodniopomorskiego. Raport"

Transkrypt

1 Identyfikacja i analiza instytucji otoczenia biznesu oraz klastrów województwa zachodniopomorskiego Raport

2 Zamawiający: Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego Korsarzy 34, Szczecin Wykonawca: EU-CONSULT Sp. z o.o. Ul. Wały Piastowskie 1, Gdańsk 2

3 Spis treści Wstęp Analiza potencjału regionalnych klastrów i instytucji otoczenia biznesu oraz określenie ich roli w realizacji polityki rozwoju w województwie zachodniopomorskim Założenia polityki rozwoju województwa zachodniopomorskiego Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Potencjał regionalnych klastrów w województwie zachodniopomorskim Charakterystyka klastrów województwa zachodniopomorskiego Specjalizacje klastrów województwa zachodniopomorskiego Rola klastrów w realizacji polityki rozwoju w województwie zachodniopomorskim Potencjał instytucji otoczenia biznesu w województwie zachodniopomorskim Charakterystyka i specjalizacje instytucji otoczenia biznesu województwa zachodniopomorskiego Specjalizacje instytucji otoczenia biznesu województwa zachodniopomorskiego Rola IOB w realizacji polityki rozwoju w województwie zachodniopomorskim Udział klastrów i instytucji otoczenia biznesu w mechanizmie Kontraktu Samorządowego Województwa Zachodniopomorskiego Wytyczne Kontraktu Samorządowego Województwa Zachodniopomorskiego Rola klastrów w mechanizmie Kontraktu Samorządowego Rola instytucji otoczenia biznesu w mechanizmie Kontraktu Samorządowego Wpływ klastrów i IOB na gospodarkę województwa zachodniopomorskiego Charakterystyka gospodarki województwa zachodniopomorskiego Wpływ klastrów na rozwój lokalnej gospodarki Działania klastrów na rzecz rozwoju województwa Narzędzia wspierania przedsiębiorstw w ramach klastrów Ocena miejsca przedsiębiorstw współpracujących w klastrach w łańcuchu wartości dodanej Działania innowacyjne w zachodniopomorskich klastrach Identyfikacja innowacyjności klastrów Ocena charakteru współpracy klastrów z przedsiębiorstwami w kontekście rozwoju innowacyjności

4 Ocena charakteru współpracy klastrów z przedsiębiorstwami w kontekście rozwoju innowacyjności Ocena charakteru współpracy klastrów z instytucjami B+R w kontekście rozwoju innowacyjności Wpływ instytucji otoczenia gospodarki na lokalny rozwój biznesu Działalności IOB na rzecz wzrostu gospodarczego Narzędzia wspierania przedsiębiorstw stosowane przez instytucje otoczenia biznesu Ocena wpływu interwencji publicznych w zakresie wsparcia klastrów i IOB na osiąganie wskaźników rezultatu strategicznego Działania finansowane ze środków Unii Europejskiej w perspektywie budżetowej Działania podejmowane przez klastry Działania podejmowane przez IOB Założenia do podejmowania działań w zakresie wsparcia klastrów i IOB w perspektywie finansowej Identyfikacja usług świadczonych w regionie dla przedsiębiorstw kluczowych z punktu widzenia efektywności wdrażania inteligentnych specjalizacji Założenia inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego Branże o wysokim potencjale w kontekście inteligentnych specjalizacji Przedsiębiorstwa kluczowe dla efektywności wdrażania regionalnych specjalizacji Diamenty Forbesa Potęgi Biznesu Inne rekomendacje Usługi świadczone przez klastry dla kluczowych przedsiębiorstw z punktu widzenia efektywności wdrażania inteligentnych specjalizacji Identyfikacja świadczonych przez klastry usług Zapotrzebowanie przedsiębiorców na usługi świadczone przez klastry Stosunek przedsiębiorców do dotychczas świadczonych usług Analiza możliwości wdrożenia nowych rozwiązań Zakres współpracy z przedsiębiorstwami Identyfikacja i wybór regionalnych klastrów kluczowych dla inteligentnych specjalizacji Założenia metodologiczne wyboru klastrów kluczowych uwagi wstępne Założenia metodologiczne wyboru klastrów kluczowych dla inteligentnych specjalizacji Procedura Kryteria formalne prekwalifikacja

5 Kryteria ilościowe podlegające ocenie Kryteria jakościowe podlegające ocenie Wyniki oceny Charakterystyka zidentyfikowanych klastrów w kontekście ich możliwego wpływu na rozwój regionalnych specjalizacji Rekomendacje w sprawie wyboru klastrów kluczowych Usługi świadczone przez instytucje otoczenia biznesu dla kluczowych przedsiębiorstw z punktu widzenia efektywności wdrażania inteligentnych specjalizacji Identyfikacja usług świadczonych przez instytucje otoczenia biznesu Zapotrzebowanie przedsiębiorców na usługi świadczone przez instytucje otoczenia biznesu Stosunek przedsiębiorców do dotychczas świadczonych usług Analiza możliwości wdrożenia nowych rozwiązań Zakres współpracy instytucji otoczenia biznesu z przedsiębiorcami Rola klastrów i instytucji otoczenia biznesu w procesie inteligentnych specjalizacji Rola klastrów i instytucji otoczenia biznesu w procesie inteligentnych specjalizacji Rola instytucji otoczenia biznesu w procesie inteligentnych specjalizacji Zestawienie roli klastrów i instytucji otoczenia biznesu w procesie inteligentnych specjalizacji Analiza SWOT Perspektywa klastrów Perspektywa instytucji otoczenia biznesu (IOB) Perspektywa regionalna (województwa) Analiza PEST Czynniki polityczne Czynniki ekonomiczne Czynniki społeczne Czynniki technologiczne Zakończenie Spis tabel Spis rysunków

6 Wstęp Zgodnie z założeniami tworzącej się krajowej polityki klastrowej oraz dokumentami programowymi na poziomie UE, w najbliższych latach klastry odgrywać mają kluczową rolę w realizacji polityki rozwoju, przyczyniając się do rozwoju przedsiębiorczości oraz do rozszerzenia powiązań pomiędzy biznesem a nauką, szczególnie w obszarach, które zostaną uznane za inteligentne specjalizacje. Obecnie w zakresie wspierania rozwoju strategicznych specjalizacji gospodarczych regiony dokonują priorytetyzacji polityk rozwojowych, podejmując jednoczesne działania w zakresie sieciowania i nawiązywania współpracy w ramach klastrów i inicjatyw klastrowych. Klastry województwa zachodniopomorskiego poprzez zrzeszanie różnego typu przedsiębiorstw mają wpływ na efektywność gospodarki regionu. Podstawowymi aktywnościami, dzięki którym mogą oddziaływać na rozwój gospodarczy są szkolenia kadry pracowniczej członków, organizacja różnego typu wydarzeń i spotkań oraz budowanie networkingu między lokalnymi firmami. Głównym zadaniem instytucji otoczenia biznesu jest pomoc przedsiębiorcom. Pomoc ta w znacznej mierze opiera się na zagadnieniach związanych z tworzeniem, prowadzeniem i rozwojem przedsiębiorstw. Działalność IOB jest jednak często niedostosowana do potrzeb gospodarki, dominuje wsparcie ogólne, nieuwzględniające zróżnicowania branżowego przy jednoczesnym braku wymiany informacji i współpracy miedzy instytucjami. Istotne jest stworzenie otoczenia biznesu sprzyjającego innowacjom, aby umożliwić zmianę w kierunku gospodarki opartej na innowacyjności oraz zdolnej tworzyć miejsca pracy pomimo zmniejszającej się przewagi kosztowej. Interwencje powinny być dopasowane do wyzwań strategicznych, w tym uwzględniać strukturę przedsiębiorstw, kontekst terytorialny (np. obszary popegeerowskie) oraz rozwijające się regionalne specjalizacje. Celem prowadzonych badań było wskazanie, w jaki sposób klastry i instytucje otoczenia biznesu wpływają na kształtowanie się rzeczywistości gospodarczej województwa zachodniopomorskiego ze szczególnym uwzględnieniem regionalnych specjalizacji. By osiągnąć zamierzenia przeprowadzono badanie ankietowe (CATI) wśród 150 zachodniopomorskich przedsiębiorstw, dwa spotkania fokusowe, indywidualne wywiady pogłębione z przedstawicielami klastrów oraz telefoniczne wywiady pogłębione z przedstawicielami instytucji otoczenia biznesu. 6

7 1. Analiza potencjału regionalnych klastrów i instytucji otoczenia biznesu oraz określenie ich roli w realizacji polityki rozwoju w województwie zachodniopomorskim 1.1. Założenia polityki rozwoju województwa zachodniopomorskiego Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego W polityce rozwoju najistotniejszym dokumentem o charakterze planistycznym jest Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego z czerwca 2010 r., w kto rej okres lono kluczowe wyzwania stojące przed wojewo dztwem związane m.in. z nowym modelem relacji ze s rodowiskiem, nadchodzącymi przemianami demograficznymi, ekspansją gospodarczą regionu Morza Bałtyckiego, wto rną urbanizacją i rozwojem miast, zaawansowaniem technologicznym i konsumpcyjnym społeczen stwa oraz budowaniem toz samos ci regionu. W wizji wojewo dztwa zachodniopomorskiego załoz ono, z e będzie to region konkurencyjny, w kto rym stworzone zostaną wszechstronne moz liwos ci rozwoju, zwłaszcza dla oso b przedsiębiorczych, wykształconych i kreatywnych oraz dla sektora MS P. Gospodarkę ma cechowac rozwo j zasobo w związanych z morzem oraz produkcja do br i usług charakteryzujących się wysoką wartos cią dodaną i konkurencyjnos cią, a takz e wydajne rolnictwo i rozkwit usług turystycznych. Zakładany jest rozwo j nowych technologii połączony z transferem wiedzy i rozwiązan oraz wzrostem innowacyjnos ci. Przedsiębiorczos c wspierana ma byc efektywnymi działaniami administracji publicznej, w tym poprzez partnerstwo z podmiotami zewnętrznymi. Szczecin i Koszalin będą lokalnymi os rodkami badawczo-rozwojowymi, kto re wspo łpracują z przedsiębiorstwami wytwarzającymi produkty wysokiej jakos ci. Wojewo dztwo zachodniopomorskie do 2020 roku ma byc regionem o nowoczesnej i zro z nicowanej gospodarce, stawiającym na naukę i innowacyjnos c. W wizję opisaną powyz ej wpisuje się postrzeganie przez przedsiębiorco w roli klastro w m.in. poprzez wspieranie rozwoju sektora MS P dzięki networkingowi, organizacji szkolen i konferencji, tworzeniu grup zakupowych w celu optymalizacji koszto w materiało w, a takz e poprzez s wiadczenie usług doradczych 1. Rolą klastro w jest takz e wspieranie działan o charakterze innowacyjnym, czego przykładem moz e byc stworzenie przez firmy z Klastra ICT Pomorze Zachodnie Powiązania Korporacyjnego w celu okres lenia najkorzystniejszych warunko w biznesowo-technologicznych dla rozwoju branz y (partnerstwo zakłada wspo łpracę do IV kwartału 2015 r.) 2. Instytucje otoczenia biznesu takz e oddziałują na realizację wizji rozwoju wojewo dztwa, m.in. poprzez ułatwianie rozpoczynania działalnos ci gospodarczej, wpływ na kształcenie kadr, 1 Informacje o produktach, z kto rych korzystają przedsiębiorcy pozyskane z przeprowadzonego badania CATI n= [Dostęp r.]. 7

8 wspo łpracę na rzecz badan i rozwoju oraz pomoc w pozyskaniu z ro deł finansowania działalnos ci (w tym np. dotacji unijnych). Biorąc pod uwagę potencjał i sytuację regionu w Strategii Rozwoju Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego sformułowana została następująca misja: Stworzenie warunko w do stabilnego i zro wnowaz onego rozwoju wojewo dztwa zachodniopomorskiego opartego na konkurencyjnej gospodarce i przedsiębiorczos ci mieszkan co w oraz aktywnos ci społecznej przy optymalnym wykorzystaniu istniejących zasobo w. Na tle przyjętych załoz en sformułowane zostały cele strategiczne, a za nimi bardziej szczego łowe cele kierunkowe oraz odpowiadające im działania. Gło wne załoz enia polityki rozwoju wojewo dztwa zachodniopomorskiego ujęte zostały w szes ciu celach strategicznych, z kto rych wyprowadzone zostały 34 cele kierunkowe (por. tabela 1). Tabela 1 Założenia polityki rozwoju województwa zachodniopomorskiego Cel strategiczny Cele kierunkowe Cel strategiczny nr 1: 1.1. Wzrost innowacyjności gospodarki WZROST INNOWACYJNOŚCI I 1.2. Wzrost konkurencyjności województwa EFEKTYWNOŚCI w krajowym i zagranicznym ruchu GOSPODAROWANIA turystycznym 1.3. Wspieranie współpracy przedsiębiorstw i rozwoju przedsiębiorczości 1.4. Wspieranie wzrostu eksportu 1.5. Zintegrowana polityka morska 1.6. Restrukturyzacja i rozwój produkcji rolnej Cel strategiczny nr 2: WZMOCNIENIE ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ REGIONU Cel strategiczny nr 3: ZWIĘKSZENIE PRZESTRZENNEJ KONKURENCYJNOŚCI REGIONU Cel strategiczny nr 4: ZACHOWANIE I OCHRONA WARTOŚCI PRZYRODNICZYCH, RACJONALNA GOSPODARKA ZASOBAMI i rybactwa 2.1. Podnoszenie atrakcyjności i spójności oferty inwestycyjnej regionu oraz obsługi inwestorów 2.2. Wzmacnianie rozwoju narzędzi wsparcia biznesu 2.3. Tworzenie i rozwój stref aktywności inwestycyjnej 2.4. Budowanie i promocja marki regionu 3.1. Rozwój funkcji metropolitalnych Szczecina 3.2. Rozwój aglomeracji miejskiej Koszalina 3.3. Rozwój ponadregionalnych, multimodalnych sieci transportowych 3.4. Wspieranie rozwoju infrastruktury społeczeństwa informacyjnego 3.5. Rozwój infrastruktury energetycznej 3.6. Poprawa dostępności do obszarów o walorach turystycznych i uzdrowiskowych 4.1. Poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego 4.2. Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne wykorzystanie zasobów 4.3. Zwiększanie udziału odnawialnych źródeł energii 4.4. Rozwój infrastruktury ochrony środowiska i systemu gospodarowania odpadami 4.5. Podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa 4.6. Rewitalizacja obszarów zurbanizowanych 8

9 Cel strategiczny nr 5: BUDOWANIE OTWARTEJ I KONKURENCYJNEJ SPOŁECZNOŚCI 5.1. Rozwój kadr innowacyjnej gospodarki 5.2. Zwiększanie aktywności zawodowej ludności 5.3. Rozwój kształcenia ustawicznego 5.4. Rozwój szkolnictwa zawodowego zgodnie z potrzebami gospodarki 5.5. Budowanie społeczeństwa informacyjnego 5.6. Zwiększanie dostępności i uczestnictwa w edukacji przedszkolnej Cel strategiczny nr 6: 6.1. Wspieranie funkcji rodziny WZROST TOŻSAMOŚCI I SPÓJNOŚCI 6.2. Zwiększanie jakości i dostępności opieki SPOŁECZNEJ REGIONU zdrowotnej 6.3. Wspieranie rozwoju demokracji lokalnej i społeczeństwa obywatelskiego 6.4. Wzmacnianie tożsamości i integracji społeczności lokalnej 6.5. Rozwijanie dorobku kulturowego jako fundamentu tożsamości regionalnej 6.6. Przeciwdziałanie ubóstwu i procesom marginalizacji społecznej Źródło: Strategia rozwoju województwa zachodniopomorskiego do 2020, Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec 2010, s. 108 i nast. Szczególne znaczenie dla rozwoju inicjatyw klastrowych i działalności instytucji otoczenia biznesu ma tworzenie warunków do wzrostu innowacyjności. Ważne są wyznaczone w ramach tego celu kierunkowego działania dotyczące zwiększania świadomości innowacyjnej przedsiębiorstw i instytucji, komercjalizacji i wdrażania produktów i technologii wraz z promocją wynalazków i patentów oraz kreowania postaw i rozwiązań proinnowacyjnych, a przede wszystkim rozwoju powiązań przedsiębiorstw i instytucji z partnerami gospodarczymi oraz ośrodkami naukowobadawczymi o potencjale innowacyjnym. Bezpośrednie przełożenie na funkcjonowanie klastrów i instytucji otoczenia biznesu ma także realizacja celu kierunkowego pn. wspieranie współpracy przedsiębiorstw i rozwoju przedsiębiorczości (1.3.), w ramach którego podejmowane mają być działania na rzecz wspierania i rozwoju inicjatyw klastrowych, samorządu gospodarczego, porozumień branżowych, partnerstw lokalnych oraz innych form integracji działań i potencjału gospodarczego. Ponadto, klastry i instytucje otoczenia biznesu mogą okazać się silnym wsparciem w osiągnięciu celu strategicznego związanego ze wzmocnieniem atrakcyjności inwestycyjnej regionu. Dzięki funkcjonowaniu tego typu przedsięwzięć możliwe będzie m.in. podjęcie działań z zakresu dostosowywania oferty instytucji otoczenia biznesu do potrzeb przedsiębiorców, a także budowy proinnowacyjnych mechanizmów wsparcia finansowego, prawnego i organizacyjnego dla przedsiębiorstw, w tym funduszy pożyczkowych, poręczeniowych i venture-capital oraz inkubatorów akademickich i technologicznych. 9

10 Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego Narzędziem wspierającym politykę rozwoju wojewo dztwa jest Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego (RPO WZ). Wersja Programu obejmująca lata uzgodniona została w grudniu 2014 r. i zakłada realizację następujących prioryteto w: rozwo j inteligentny rozwo j gospodarki opartej na wiedzy i innowacji rozwo j zro wnowaz ony wspieranie gospodarki efektywniej korzystającej z zasobo w o rozwo j przedsiębiorstw - z uwzględnieniem obszaro w przyczyniających się do rozwoju inteligentnych specjalizacji oraz wspierania form wspo łpracy sieciowej (klastrowej) przedsiębiorstw (m.in. w celu skompensowania efektu nadmiernego rozdrobnienia struktury wielkos ciowej firm ) o rozwo j i promocja form gospodarowania minimalizujących obciąz enia dla s rodowiska oraz jednoczes nie wykorzystujących warunki naturalne regionu o rozwo j przyjaznej dla s rodowiska infrastruktury transportowej na poziomie regionu rozwo j sprzyjający włączeniu społecznemu wspieranie gospodarki charakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i zapewniającej spo jnos c gospodarczą, społeczną i terytorialną: o poprawa sytuacji na rynku pracy o rozwo j kapitału ludzkiego o zmniejszenie liczby mieszkan co w dotkniętych ubo stwem i wykluczeniem społecznym Rola klastro w i IOB wpisuje się w priorytet Rozwój Inteligentny rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji. Działanie tych organizacji powinno przyczyniac się do wzrostu innowacyjnos ci, kto rej stan w wojewo dztwie diagnozowany jest jako niedostateczny oraz do rozwoju s wiadomos ci innowacyjnej przedsiębiorco w, a takz e tworzenia powiązan sieciowych między biznesem a szkolnictwem wyz szym w regionie. Działania te są juz podejmowane m.in. poprzez włączenie os rodko w B+R i uczelni w struktury klastro w. Jednoczes nie, w trakcie spotkania fokusowego 3 przedsiębiorcy wskazywali na trudnos ci w porozumieniu z przedstawicielami nauki, co moz e s wiadczyc o tym, z e model wspo łpracy z uczelniami przyjęty przez klastry nie jest jeszcze w pełni efektywny. Na problemy związane z tą wspo łpracą wskazywali takz e przedstawiciele 3 Badanie FGI odbyło się dn r. w siedzibie WSB w Szczecinie. Uczestniczyło w nim 6 podmioto w, w tym przedstawiciele klastro w i przedsiębiorstw. 10

11 samych klastro w. Ich zdaniem bariery wynikają ze sztywnych struktur wspo łpracy przyjętych przez szkoły wyz sze 4. Przykładem kolejnego działania mającego na celu kreowanie innowacyjnych postaw ws ro d przedsiębiorco w moz e byc organizacja spotkan i konferencji związanych z ww. tematyką, a ws ro d nich m.in. spotkania Technologia? S wietnie! Tylko kto to kupi? zorganizowanego w 2014 r. przez Klaster ICT Pomorze Zachodnie. Klastry i instytucje otoczenia biznesu mają takz e wpływ na zro wnowaz ony rozwo j regionu, a w tym prowadzenie międzynarodowej wspo łpracy transgranicznej. Przykładem takich działan są porozumienia i wspo łpraca zawierane pomiędzy zachodniopomorskimi klastrami a zagranicznymi partnerami (klastrami, jednostkami B+R, uczelniami). Aktywnym działaniem w tym zakresie charakteryzuje się Klaster Zielona Chemia, kto ry wspo łpracuje z podmiotami ukrain skimi, niemieckimi, szwedzkimi, belgijskimi, a nawet amerykan skimi 5. Z kolei Klaster Metalika pozyskał do wspo łpracy swo j niemiecki odpowiedniki Klaster Metalowy Berlin-Brandenburg. Ro wniez Klaster Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk podejmuje działania na rzecz rozwoju stosunko w międzynarodowych, w tym polsko-niemieckich Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Waz ną wytyczną dla polityki rozwoju i działalnos ci klastrowej jest przyjęty w roku 2011 dokument Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Program rozwoju. W analizie zawartej w dokumencie zwraca się uwagę na rozbudzanie s wiadomos ci klastrowej w regionie (szansa, str. 117), ale i słaby poziom rozwoju struktur klastrowych (słaba strona, str. 118), jak tez na inne ograniczenia związane z samym funkcjonowaniem klastro w: duz ą ostroz nos c przedsiębiorco w (str. 133) czy występowanie syndromu zerwania pierwszych owoco w (str. 239). Ws ro d sformułowanych w RSI celo w uwagę zwraca Cel 3: Rozwo j systemu tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji, a w jego ramach: Cel 3.4. Rozwój współpracy w ramach klastrów i innych powiązań kooperacyjnych. 4 Informacje pozyskane w trakcie drugiego badania FGI, kto re odbyło się dn r. w Fokusowni w Szczecinie. Uczestniczyło w nim 7 podmioto w, w tym przedstawiciele klastro w. 5 Przykładem takiej wspo łpracy jest realizacja projektu SUBWEX koordynowanego przez niemiecką fundację PTS z partnerstwem belgijskiego Centrum Naukowo-Technicznego CELABOR. Wspo lnie z partnerami niemieckim (w tym z Instytutem Fraunhofera Inz ynierii Procesowej i Pakowania oraz Stowarzyszeniem Przemysłu Technologii Z ywnos ci i Pakowania) prowadzony jest takz e projekt Fresh Coat dotyczący przedłuz ania okresu trwałos ci s wiez ych produkto w spoz ywczych dzięki zastosowaniu jadalnych powłok. 6 Informacje pozyskane w trakcie drugiego badania FGI, kto re odbyło się dn r. w Fokusowni w Szczecinie od przedstawiciela Klastra Szlak wodny Berlin Szczecin Bałtyk. 11

12 Cel ten został zoperacjonalizowany w następujący sposo b: Pobudzanie aktywnos ci naukowej i gospodarczej w nowych dziedzinach wynikających z wyzwan społecznych i gospodarczych Wspieranie tworzenia i funkcjonowania inicjatyw klastrowych Finansowanie projekto w badawczych, szkoleniowych i inwestycyjnych realizowanych w ramach klastro w i innych powiązan kooperacyjnych Przyszła realizacja celo w opisana została systemem wskaz niko w. Cel operacyjny 3.4. scharakteryzowany został jak poniz ej: Rysunek 1 Cel operacyjny 3.4. Strategii Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Źródło: Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Program rozwoju, Szczecin 2011, str Powyz sze cele zostały tez w RSI rozwinięte i opisane w sposo b bardziej szczego łowy (str. 239). W RSI formułuje się tez rekomendacje: - [Regionalne specjalizacje o wysokim potencjale wzrostu] ( ) [mają] wspierac powstawanie klastro w technologicznych i centro w kompetencji w oparciu o regionalne zespoły badawcze i przedsiębiorstwa w wąskich dziedzinach technologicznych i produktowych, kto re będą potrafiły skutecznie konkurowac na arenie międzynarodowej (str. 131). - instytucje [badawczo-rozwojowe] powinny rozwijac swoje usługi na rzecz wsparcia proceso w innowacyjnych ws ro d przedsiębiorco w w klastrach (str. 232). 12

13 - [Rozwo j wspo łpracy w ramach klastro w i innych powiązan kooperacyjnych] nalez y wspierac procesy inspirujące do inicjowania nietypowych form wspo łpracy woko ł szans, kto re na pierwszy rzut oka nie lez ą w zasięgu pojedynczych przedsiębiorstw (str. 238), - waz ne jest wsparcie na kaz dym etapie funkcjonowania klastra od momentu zainicjowania wspo łpracy w ramach powiązan kooperacyjnych, poprzez strategie rozwoju, do konkurso w na zarządzanie tymi powiązaniami. Istotne z punktu widzenia powodzenia inicjatyw klastrowych są działania informacyjno-promocyjne, kto re mają na celu informowanie przedsiębiorco w o juz istniejących inicjatywach i zachęcanie ich do wstąpienia do klastra (str. 239), - zachęcanie do realizacji wspo lnych projekto w badawczych, szkoleniowych oraz inwestycyjnych (str. 240), - ( ) finansowanie wspo lnych przedsięwzięc skupionych na promocji klastra. Dla pełnego wykorzystania potencjału dla szybkiego wzrostu nalez y podjąc wysiłki, aby podmioty w ramach inicjatyw klastrowych wspo lnie uczestniczyły w targach, wystawach, giełdach promując region na skalę krajową i międzynarodową, jako ten, w kto rym funkcjonują innowacyjne sieci powiązan kooperacyjnych. (str. 240) Warto ponadto zwro cic uwagę, z e zagadnienie wspo łpracy klastrowej zostało pokazane w RSI w ramach celu 3 Rozwój systemu tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji w regionie, co kaz e szukac miejsca dla klastro w w ramach projekto w pilotaz owych w obszarach o największym potencjale wzrostu, przy tworzeniu konsorcjo w realizujących projekty pilotaz owe, wspo łpracy w zakresie transferu technologii, tworzenia centro w kompetencji i projekto w B+R Potencjał regionalnych klastrów w województwie zachodniopomorskim Charakterystyka klastrów województwa zachodniopomorskiego Klastry, zgodnie z definicją M.E. Portera 7, to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych przedsiębiorstw, wyspecjalizowanych dostawco w, jednostek s wiadczących usługi, przedsiębiorstw działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (np. uczelni, stowarzyszen handlowych, jednostek normalizacyjnych, instytucji finansowych) w poszczego lnych dziedzinach, kto re konkurują ze sobą i jednoczes nie wspo łpracują. Klastry najczęs ciej powstają z oddolnej inicjatywy samych przedsiębiorstw, kto re dostrzegają korzys ci z takiej formy wspo łpracy w postaci m.in. dostępu do kooperatoro w, wyz szej efektywnos ci i przepływu wiedzy. Klastry wspierają rozwo j regionu i podnoszą jego innowacyjnos c, dlatego stanowią priorytetowy kierunek w strategiach rozwoju. W funkcjonowaniu klastra istotne są dwie kwestie: 7 M.E. Porter, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001, s

14 wspo łzalez nos ci strategiczne oraz oparte na zaufaniu relacje społeczne między przedsiębiorstwami. Potwierdziło to ankietowe badanie telefoniczne typu CATI, kto re zostało przeprowadzone z przedsiębiorstwami nalez ącymi do klastro w, gdzie waz nym czynnikiem związanym z przynalez nos cią do klastra okazało się nawiązywanie kontakto w biznesowych i wspo łpraca (34% wskazan ) oraz integracja s rodowiska i skupienie w obrębie jednej instytucji kluczowych podmioto w (6% wskazan ). W wojewo dztwie zachodniopomorskim funkcjonuje kilkanas cie inicjatyw klastrowych. Nalez ą do nich: Zachodniopomorski Klaster Chemiczny Zielona Chemia Klaster Morski Pomorza Zachodniego Zachodniopomorski Klaster Morski Klaster Metalowy Metalika Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk Klaster ICT Pomorze Zachodnie Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych Szczecinecki Klaster Meblowy Zachodniopomorski Klaster Budowlany Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia Bałtycki Klaster seanergia KLASTER ZIELONA CHEMIA Zachodniopomorski Klaster Chemiczny Zielona Chemia 8 został zarejestrowany w 2007 roku. Jego celem jest integracja s rodowiska zachodniopomorskich przedsiębiorco w branz y chemicznej oraz firm pokrewnych i kooperujących na terenie całego kraju 9. Organizacja aktywnie pozyskuje takz e wspo łpracowniko w zagranicznych. 8 [Dostęp ] 9 Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s

15 Tabela 2 Łańcuch Wartości i Kompetencji Klastra Zielona Chemia ŁAŃCUCH WARTOŚCI KOMPETENCJE Jednostki samorządowe: Tworzenie rozwiązan na Urząd Marszałkowski Województwa szczeblu samorządowym Zachodniopomorskiego umoz liwiających rozwo j branz y chemicznej w wojewo dztwie zachodniopomorskim Instytucje otoczenia biznesu: Fundacja Instytut Ochrony S rodowiska i Energii Odnawianej Polska Izba Przemysłu Chemicznego w Warszawie Prowadzenie badan w obszarze: Chemia i biznes w Warszawie nawozo w tworzyw sztucznych i gumy przemysłu spoz ywczego i petrochemicznego medycyny Jednostki naukowo-badawcze: farmacji i biotechnologii Centrum Transferu Wiedzy i Technologii US innych zagadnien związanych w Szczecinie z szeroko rozumianymi Zachodniopomorski Uniwersytet rozwiązaniami z zakresu Technologiczny w Szczecinie chemii Os rodek Doradztwa Rolniczego w Barzkowicach Wydział Zarządzania I Ekonomiki Usług US w Szczecinie Partnerzy zagraniczni: ZukunftsAgentur Brandenburg Gmb Technische Universita t Berlin Kunststoffnetzwerk NORKUN (Niemcy) Związek Chemiko w Ukrainy w Kijowie Narodowa Agencja Inwestycji i Innowacji Dos wiadczenie w tworzeniu w Kijowie (Ukraina) rynko w dla produkto w Kunststoffnetzwerk Brandenburg podmioto w klastrowych, (Schwarzheide, Niemcy) transfer wiedzy i technologii Dniepropietrowska Izba Przemysłowopomiędzy nimi Handlowa (Ukraina) Sustainable Business Hub Scandinavia AB (Malme, Szewcja) MazLegal International (Nowy Jork, USA) Przedsiębiorcy: ZCh Police S.A. FOSFAN S.A. Kemipol REMECH Sp. z o. o. Transtech Sp. z o. o. Produkcja wyrobo w laboratoryjnych Produkcja wyrobo w metalurgicznych Produkcja wyrobo w gumowych 15

16 Automatika Sp. z o.o. Radex BIODA CHEMLAND P. i H. W.G LENGER EKODARPOL Multichem Eko SINKOS INVEST PROMOTION Drukpol.Flexico Sp. z o.o. ARSO Polan ski Sp. z o.o. Bahpol Sp. z o. o. Ekopak Plus Media System Przemysław Wojdyła Interplastik Sp. z o.o. J.W. System GDR Sp. z o.o. PPHU CDM Sp. z o.o. Nobiles Polska B. Chlipała Instytucje i firmy wspierające: 10 podmioto w wspierających działalnos c klastra Zielona Chemia (sprzymierzen cy) Produkty: farba fotokatalityczna materiały polimerowe nawozy krystaliczne biel tytanowa Źródło: Klastry w województwie zachodniopomorskim PARP, Warszawa 2012, s ; [Dostęp ]. Produkcja wyrobo w z tworzyw sztucznych Produkcja nawozo w Produkcja emulsji parafinowej Usługi z zakresu automatyki i robotyki przemysłowej Usługi doradcze i szkoleniowe Know-how Wykwalifikowana kadra Zasoby produkcyjne Do gło wnych zadan Klastra Zielona Chemia nalez ą 10 : integracja s rodowiska zachodniopomorskich przedsiębiorco w branz y chemicznej oraz firm pokrewnych i kooperujących z tą branz ą na terenie całego kraju wspieranie rozwoju przedsiębiorczos ci, wspieranie inicjatyw gospodarczych i podnoszenie innowacyjnos ci firm, prowadzenie doradztwa personalnego, a takz e przeciwdziałanie bezrobociu wspieranie budowy i rozwoju innowacyjnego klastra branz y chemicznej rozpowszechnianie oraz budowanie prestiz u branz y chemicznej w regionie, Europie i na s wiecie reprezentowanie i ochrona intereso w gospodarczych członko w Klastra 10 Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s

17 podejmowanie działan lobbingowych w celu wykreowania wojewo dztwa zachodniopomorskiego jako atrakcyjnego miejsca dla inwestoro w zewnętrznych wspieranie wzajemnej pomocy w rozwiązywaniu problemo w prawnych, organizacyjnych, ekonomicznych, podatkowych i innych związanych z prowadzeniem działalnos ci gospodarczej KLASTER MORSKI POMORZA ZACHODNIEGO Klaster Morski Pomorza Zachodniego powstały w 2012 roku jest zgrupowaniem podmioto w branz y morskiej wojewo dztwa zachodniopomorskiego, związanych gło wnie z Zarządem Morskich Porto w Szczecin i S winoujs cie S.A. Misją klastra jest zbudowanie trwałych więzi i wypromowanie nowego wizerunku zintegrowanego i innowacyjnego s rodowiska morskiego poprzez harmonizację działan na rzecz wzmocnienia międzynarodowej pozycji konkurencyjnej regionalnych podmioto w branz y morskiej. Porty i usługi portowe stanowią jeden z gło wnych filaro w Klastra Morskiego Pomorza Zachodniego, a jego cele strategiczne są następujące 11 : budowa pręz nego os rodka gospodarki morskiej, będącego jednoczes nie zaawansowanym technologicznie węzłem logistycznym dla południowego regionu Bałtyku połączenie w sposo b zro wnowaz ony funkcji turystyczno-rekreacyjnych regionu z rozwojem przemysło w morskich i transportu wypromowanie regionu jako uznanej bazy szkoleniowo-naukowej oraz badawczo-rozwojowej dla potrzeb międzynarodowej gospodarki morskiej ustanowienie forum eksperto w gospodarki morskiej, mającego wpływ na tworzenie i weryfikację ustawodawstwa i plano w rozwojowych regionu, kraju i Europy Tabela 3 Łańcuch Wartości i Kompetencji Klastra Morskiego Pomorza Zachodniego ŁAŃCUCH WARTOŚCI KOMPETENCJE Jednostki samorządowe: Patronat honorowy Marszałka Urząd Marszałkowski Wojewo dztwa Województwa Zachodniopomorskiego Instytucje otoczenia biznesu: Kompleksowa obsługa marketingowa Fundacja Gdyn ska Inicjatywa i promocyjna Akademicka Doradztwo gospodarcze w zakresie Stowarzyszenie Inz yniero w i Techniko w Mechaniko w Polskich zarządzania i eksploatacji terminali portowych Jednostki naukowo-badawcze: Akademia Morska w Szczecinie Badania naukowe w obszarze Wyz sza Szkoła Bankowa w Poznaniu zagadnien przemysłu morskiego Wydział Ekonomiczny w Szczecinie Zachodniopomorski Uniwersytet 11 [Dostęp ]. 17

18 Technologiczny Przedsiębiorcy: Biuro Projekto w BIMOR Sp. z o. o. Finomar Sp. z o. o. Caveral Sp. j. Hydrotechnika-Colcrete-von Essen Sp. z o. o. Infra-Port Sp. z o. o. Master Sp. z o. o. Navikon SRY Sp. z o. o. Polskie Terminale S.A. Remech Grupa Remontowo Inwestycyjna Sp. z o. o. Terminal Promowy S winoujs cie Sp. z o. o. Zarząd Morskich Porto w Szczecin i S winoujs cie S.A. Zarząd Morskiego Portu Police Sp. z o. o. Projektowanie i realizacja inwestycji portowo-przemysłowych Produkcja konstrukcji stalowych dla przemysłu okrętowego, energetycznego, wydobywczego i innych Kompleksowe usługi remontowomontaz owe dla przemysłu chemicznego, energetycznego i cięz kiego Instytucje i firmy wspierające: DB Port Szczecin Elewator EWA Kompleksowe doradztwo w zakresie MAGEMAR Polska logistyki i przeładunku towaro w Muzeum Narodowe w Szczecinie masowych Port Handlowy S winoujs cie Port Rybacki Gryf Źródło: Klastry w województwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s [Dostęp ]. Głównymi zadaniami Klastra Morskiego Pomorza Zachodniego są 12 : wprowadzanie rozwiązań innowacyjnych i nowych technologii przygotowywanie i prowadzenie wspólnych projektów badawczorozwojowych komercjalizacja osiągnięć naukowych stworzenie więzi partnerskich między udziałowcami klastra, budowanie kultury współpracy i eliminacja barier komunikacyjnych stymulowanie współpracy przedsiębiorców i instytucji w regionie realizowanie wspólnych celów partnerów klastra 12 Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s

19 ZACHODNIOPOMORSKI KLASTER MORSKI Powstały w 2008 roku klaster grupuje przedsiębiorstwa gospodarki morskiej, w szczególności przemysłowe i działające na rzecz przemysłu, związane z branżą offshore i budownictwa morskiego, w tym największą zachodniopomorską grupę stoczniową: MSR Gryfia z zakładami w Szczecinie i Świnoujściu. Szczególnym wyzwaniem zdefiniowanym przez członków klastra było stworzenie Szczecińskiego Parku Przemysłowego na terenie po Stoczni Szczecińskiej. Jako misję klastra odczytać można wspieranie rozwoju gospodarki morskiej poprzez tworzenie sieci współpracy przedsiębiorstw, samorządu terytorialnego, uczelni wyższych i instytucji otoczenia biznesu 13. W jej ramach klaster deklaruje dwie podstawowe grupy działań: Działania na rynku pracy, szczególnie w sferze kształcenia na wszystkich poziomach od akademickiego po zasadnicze szkoły zawodowe, włączając w to staże dla uczniów, studentów i pracowników naukowych. Działania w sferze komercjalizacji wyników prac badawczo-rozwojowych, rozwijania innowacyjnych technologii oraz zwiększania zdolności innowacyjnych przedsiębiorstw. Tabela 4 Łańcuch Wartości i Kompetencji Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego ŁAŃCUCH WARTOŚCI KOMPETENCJE Jednostki samorządowe: Planowanie przestrzenne Gmina Miasto Szczecin Rewitalizacja przestrzeni miejskich Instytucje otoczenia biznesu: Centrum Innowacji Akademii Morskiej w Szczecinie Fundacja Gdyn ska Inicjatywa Akademicka im. E. Kwiatkowskiego Klaster Logistyczno-Transportowy Po łnoc-południe Gdan sk Krajowa Izba Gospodarki Morskiej Gdynia Stowarzyszenia i inne organizacje branz owe lub zaangaz owane w rozwo j Krajowe Centrum Innowacji w rozwo j regionalny Chłodnictwa i Klimatyzacji Szczecinek Towarzystwo Krzewienia Wiedzy o Morzu Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego - Szczecin skie Centrum Przedsiębiorczos ci Jednostki naukowo-badawcze: Akademia Morska w Szczecinie Badania naukowe w obszarze Zachodniopomorski Uniwersytet gospodarki morskiej Technologiczny Przedsiębiorcy: Asmultiprojects Produkcja i remonty jednostek 13 [Dostęp ]. 19

20 B Trade Biuro Inz ynierskie Betamar Sp.z o.o. Cermar Industry Sp.z o.o. CM Firma Handlowo-Usługowa Coldtech DB Progres Dynpap Sp.z o.o. Ekoinstal Sp.J. Katowice Elwiko Zakład Usługowo-Handlowy Faktoria S.C. Finomar Sp. z o.o.. Fosfan S.A. Gotech PUP Sp.z o.o. Hold Btu S.C. Hullkon Hydrotechnika-Colcrete Von Essen Sp.z o.o. Inocean Poland Sp. z o.o. In Tech Met JG-Marine Sp. z o.o. Jvp Steel Sp.z o.o. Kedat Sp. z o.o. KIL Sp. z o.o. Kilwater S.J. Kongsberg Maritime Poland Sp.z o.o. Magemar Polska Sp.z o.o. Malserwis Sp.z o.o. Marel Sp.z o.o. Marine Crane Polska Sp.z o.o. Master Sp. z o.o. Mirand Sp. z o.o. Morska Stocznia Remontowa Gryfia MS Enginepark S.C. MTS Marine Technical Services Navikon Sry Sp.z o.o. S winoujs cie Navitech Maritime And Offshore Services Sp. Z O.O. S winoujs cie NSS Sp.z o.o. Partner Stocznia Sp. z o.o. Partner-Ship Partner Shipyard Sp.z o.o. Partner S.J. Phoenix Poland Sp.z o.o. Proat Projekty Sp.z o.o. PTS Sp. z o.o. Remech Grupa Remontowo- Inwestycyjna Sp.z o.o. Res Q Sp.z o.o. Cieszyn Sarmata pływających, Produkcja i remonty off-shore Produkcja konstrukcji stalowych Produkcja elemento w konstrukcji, instalacji i wyposaz enia na rzecz budownictwa okrętowego i przemysłu Usługi projektowe na rzecz przemysłu i budownictwa Realizacja inwestycji budowlanych, w tym hydrotechnicznych Kompleksowe usługi remontowomontaz owe dla przemysłu 20

21 SM Technologie Sp.z o.o. Spawrem Stalkon Sp.z o.o. Steelmar Sp. z o.o. Stocznia Darłowo M&W Sp.z o.o. STR Shipping And Trading Sp.z o.o. Stocznia Południe S.C. Sup4nav Sp.z o.o. Team Serwis Teleskop Sp.z o.o. Kostrzyn Termika Sp.z o.o. Gdan sk Timor Sp.J. Gdan sk Tues-Pracownia Architektury Zapol Grupa Reklamowa Zusim Zakład Usług Stoczniowych I Mostowych Sp.z o.o. Instytucje i firmy wspierające: Aspect Nieruchomos ci ECDDP Kancelaria Prawna Berlin Kancelaria Adwokacka Adwokat Jerzy Stefek Kancelaria Radcy Prawnego Rafał Malujda Kancelaria Radcy Prawnego Zbigniew Trojanowski Raiffeisen Bank Polska S.A. Oddział Szczecin Źródło: [Dostęp ] Kompleksowe doradztwo w zakresie prawa (w tym prawa międzynarodowego) i finanso w Klaster podkreśla, iż do jego zadań należy m.in.: Uczestnictwo w europejskich i światowych organizacjach, a zwłaszcza w organizacji klastrów europejskich (klaster należy do Europejskiej Sieci Klastrów Morskich) Współtworzenie z władzami samorządowymi i administracją państwową polskiej polityki morskiej (m.in. poprzez opiniowanie projektów Polityki Morskiej RP oraz dokumentów szczebla wojewódzkiego, jak strategia rozwoju gospodarki morskiej w województwie Zachodniopomorskim do roku 2020 ). Współpraca przy definiowaniu gospodarki morskiej jako równoprawnego współtwórcy produktu krajowego brutto, a także przedefiniowaniu działów gospodarki morskiej według aktualnych potrzeb. Działanie na rzecz zapewnienia spójności polskiego prawa z prawodawstwem europejskim. Działalność informacyjna, edukacyjna i lobbingowa w celu wykreowania województwa zachodniopomorskiego, jako regionu atrakcyjnego dla inwestorów. 21

22 KLASTER METALOWY METALIKA Klaster Metalowy Metalika powstał w marcu 2011 roku. Skupia przedsiębiorstwa z branży metalowej oraz branż komplementarnych z województw zachodniopomorskiego, wielkopolskiego oraz pomorskiego 14. Podmioty działające w ramach klastra osiągają sprzedaż na poziomie 320 mln zł zatrudniając około pracowników. Prawie wszystkie przedsiębiorstwa mają doświadczenie we współpracy z partnerami zagranicznymi, szczególnie z rynku niemieckiego oraz rynków skandynawskich. Unikatowa w skali kraju konstrukcja Klastra Metalika pozwala na kompleksową realizację specjalistycznych zamówień z branży metalowej. Przedsiębiorstwa klastrowe realizują zlecenia dla branży morskiej, off-shore owej, budowlanej, rolniczej, motoryzacyjnej (samochodów ciężarowych i autobusów), diagnostyki samochodowej, farm wiatrowych i ochrony środowiska, rowerowej oraz zaawansowanych maszyn i urządzeń związanych z obróbką metalu 15. Tabela 5 Łańcuch Wartości i Kompetencji Klastra Metalowy Metalika ŁAŃCUCH WARTOŚCI KOMPETENCJE Jednostki samorządowe: Umacnianie wspo lnoty terytorialnej Starostwo Powiatowe w Wałczu i wspieranie wspo łpracy z pomiotami Gmina Golenio w wewnętrznymi i zewnętrznymi, Powiatowy Urząd Pracy w Wałczu pozyskiwanie zasobo w ludzkich Instytucje otoczenia biznesu: Kancelaria Radcy Prawnego Małgorzata Stan czyk PKO Leasing R.MAN Roman Wis niewski Stowarzyszenie Inicjatyw Gospodarczych w Wałczu Jednostki naukowo-badawcze: Pan stwowa Wyz sza Szkoła Zawodowa w Wałczu Doradztwo w zakresie prawnym, finansowym i prowadzenia działalnos ci gospodarczej Prowadzenie badan i transfer technologii Przedsiębiorcy: EKOMECH Sp. z o. o. KUCA Sp. z o. o. Metalinvest Sp. z o. o. METALPLAST KARO ZŁOTO W S.A. Zakład Mechaniczny METALTECH Sp. z o. o. POWER-TECH REMPRODEX Sp. z o.o. Fabryka Częs ci rowerowych ROMET- WAŁCZ Sp. z o. o. SUMARA Sp. z o. o. ROHEM Jarosław Gwizdalla Hurtowy handel metalami i rudami metali Konstrukcja i produkcja maszyn do obro bki metali Produkcja urządzen diagnostycznych Projektowanie i produkcja konstrukcji stalowych 14 Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s [Dostęp ]. 22

23 UNIMETAL Sp. z o. o. Zakłady naprawcze Mechanizacji rolnictwa S.A. w Łobzie Źródło: Klastry w województwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s ; [Dostęp ]. Gło wne zadania klastra Metalowego Metalika 16 : wymiana informacji i dos wiadczen słuz ących nawiązywaniu i rozwijaniu kontakto w naukowych i biznesowych wspo łpraca z jednostkami sfery badawczo-rozwojowej transfer wiedzy wdraz anie innowacyjnych rozwiązan poprawa konkurencyjnos ci członko w Klastra kreowanie marki klastra promowanie regionu wojewo dztwa zachodniopomorskiego ograniczanie koszto w działalnos ci podmioto w klastrowych zapewnienie dostępu do specjalistycznych kadr TRANSGRANICZNY KLASTER SZLAK WODNY BERLIN-SZCZECIN-BAŁTYK (TK-BSZB) Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk (TK-BSzB) wspiera przedsiębiorczos c oraz inicjatywy partnerskie uwzględniające wspo łpracę pomiędzy podmiotami sąsiadujących krajo w (w szczego lnos ci: Polski, Niemiec i Szwecji) w sektorach: publicznym, pozarządowym i prywatnym. Powstał w wyniku utworzenia nieformalnej Grupy Partnerskiej, w skład kto rej weszły osoby fizyczne prowadzące działalnos c gospodarczą, przedstawiciele instytucji i organizacji samorządowych oraz organizacji pozarządowych, kto re miały związek z branz ą turystyczną. Członkowie Klastra wspo lnie opracowali projekt produktu turystycznego (systemowo sieciowego) pn.: Szlak wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk" z programem imprez rekreacyjno-sportowych i wydarzen kulturalnych realizowanych na wodzie oraz lądzie. Celem działan Klastra jest wzmocnienie wizerunku regionu jako atrakcyjnego dla nowych instytucji i przedsiębiorco w, poprzez zaakcentowanie jego szczego lnie korzystnego dla biznesu połoz enia, dającego szanse bycia konkurencyjnym w obszarze UE Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s [Dostęp ]. 23

24 Tabela 6 Łańcuch Wartości i Kompetencji Transgranicznego Klastra Szlak Wodny Berlin-Szczecin- Bałtyk ŁAŃCUCH WARTOŚCI Jednostki samorządowe: Urząd Gminy w Kobylance Urząd Gminy Nowe Warpno Urząd Gminy Gryfino Urząd Miejski w Pyrzycach Instytucje otoczenia biznesu: Stowarzyszenie Gmin Euroregionu Pomerania Stowarzyszenie na Rzecz Miast i Gmin Nadodrzan skich BINNENSCHIFFAHRTS-MUZEUM ODREBERG Zachodniopomorska Siec Lidero w Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Ziemia Pyrzycka Osoby fizyczne wspierające rozwój klastra KOMPETENCJE Promocja produkto w turystycznych Stanowienie prawa w zakresie turystyki Opracowanie strategii rozwoju lokalnej branz y turystycznej Zarządzanie projektami i rozwojem produkto w turystycznych Tworzenie aplikacji o dofinansowanie projekto w klastra Doradztwo i analizy Opracowanie koncepcji i załoz en rozwoju produktu turystycznego wraz z zasadami finansowania Opracowanie programu rozwoju produktu Opracowanie harmonogramu działan, z podziałem zadan dla poszczego lnych uczestniko w Źródło: Klastry w województwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s Gło wne zadania Transgranicznego Klastra Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk to 18 : aktywizacja i integracja podmioto w gospodarczych, organizacji, samorządo w i oso b fizycznych działających w turystyce pozyskiwanie inwestoro w, aktywizacja przedsiębiorczos ci, zwiększenie liczby ofert turystycznych w obszarach wiejsko-miejskich oraz liczby turysto w odwiedzających region, w kto rym usytuowany jest produkt działanie na rzecz wzrostu wpływo w z lokalnej przedsiębiorczos ci i turystyki koordynacja działan promocyjnych związanych z inicjatywami klastrowymi uczestniko w porozumienia promocja atrakcji, obiekto w i wydarzen oraz innych elemento w, stanowiących częs c przedmiotowego produktu turystycznego, a zlokalizowanych na obszarach działania klastra działanie na rzecz poprawy stanu infrastruktury turystycznej 18 Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s

25 tworzenie i rozwijanie systemu aktywnej informacji turystycznej na obszarze działania uczestniko w porozumienia KLASTER ICT POMORZE ZACHODNIE Klaster ICT Pomorze Zachodnie to stowarzyszenie dynamicznie rozwijających się firm informatycznych z wojewo dztwa zachodniopomorskiego. Klaster powstał w 2007 roku, aby wspierac przedsiębiorco w działających na rynku usług i rozwiązan technologii informatycznych. Jego celem jest ułatwianie przedsiębiorstwom zdobycia wiedzy i kontakto w biznesowych. Wyniki badania CATI przeprowadzonego ws ro d przedsiębiorstw będących członkami klastro w, w tym klastra ICT Pomorze Zachodnie (n=42) 19 potwierdzają, z e cel ten realizowany jest skutecznie. Az 63% respondento w korzysta z usług organizacji, w tym wszyscy ze szkolen, a 19% ro wniez z wymiany wiedzy i rozwiązan informacyjnych (np. newsletter). 79% przedsiębiorstw korzystających z ww. usług ocenia je dobrze lub bardzo dobrze. Gło wną korzys cią, jaką widzą firmy w przynalez nos ci do Klastra, jest nawiązywanie kontakto w biznesowych. Członkowie prowadzą działalnos c w ro z nych sektorach branz y informatycznej: oprogramowania, multimedio w, sieci telekomunikacyjnych oraz outsourcingu IT, co tworzy dla firm szerokie moz liwos ci nawiązywania kontakto w biznesowych 20. Tabela 7 Łańcuch Wartości i Kompetencji Klastra ICT Pomorze Zachodnie ŁAŃCUCH WARTOŚCI KOMPETENCJE Jednostki samorządowe: Tworzenie prawa umoz liwiającego Urząd Miasta Szczecin rozwo j branz y IT w wojewo dztwie zachodniopomorskim Instytucje otoczenia biznesu: Technopark Pomerania Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii Polska Fundacja Przedsiębiorczos ci Centrum Transferu Technologii Morskich Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Regionalnego - Szczecin skie Centrum Przedsiębiorczos ci Jednostki naukowo-badawcze: Wydział Informatyki Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Instytut Technologii Morskich Akademii Morskiej Działalnos c z zakresu prawa IT Doradztwo biznesowe w zakresie IT Transfer technologii (ro z ne branz e) Szkolenia Zarządzanie powierzchniami biurowymi Badania i rozwój Badanie i tworzenie nowych rozwiązań informatycznych i teleinformatycznych Organizowanie programów stażowych i konkursów dla studentów, które mają za zadanie aktywizować działania na rzecz rozwoju 19 Ze 150 badanych podmioto w ogo łem, do klastra ICT nalez ały ]. 25

26 Przedsiębiorcy: 4AM Group Marek Biernat ATS Systemy Informatyczne Sp. z o. o. Agencja E-marketingowa emarkeingowo.pl Agencja Interaktywna Dige BigBit Agnieszka Zdebiak BL Stream Brandbank Sp. z o. o. brightone Sp. z o. o. BSHTec Leszek Rogalin ski Busacco Business Accounting Office Sp. z o. o. c5studio Codyum BTC Sp. z o. o. CC Poland Sp. z o. o. ComAngle Entertainment Connexus Paweł Łesyk Consileon Polska Sp. z o. o. Designed. ly Sp. z o.o. EOT Sp. z o. o. ESPOL Sp. z o. o. Fabryka Gier FP IT Management Fundacja AEGIS Fundacja Rozwoju Branz y Internetowej Netcamp Grupa Brandoo Sp. z o. o. INNOVATIUM inprojects Kozicki i Wspo lnicy Sp. J. INSPEO Sp. z o.o. IT Serwis Sp. z o.o. Kozon.net Krop LepszyProjekt s.c. LIVETVSYSTEMS Sp. z o.o. LOCON Sp. z o. o. MARPO SYSTEMY INFORMACYJNE Sp. z o. o. Medialand Sp. z o. o. Medioo MG Solutions; Michał Gryczka Usługi Informatyczne Mikroplan Sp. z o. o. MIKRO-SERWIS S.C. R.Bodendorf, S. Moz ejko, J.Talewski Motostat Sp. z o. o. Dostawcy sprzętu i oprogramowania Dostawcy bezpieczeństwa IT Outsourcing IT Teleinformatyka Produkcja i integracja aplikacji biznesowych Usługi programistyczne Aplikacje i technologie internetowe Aplikacje i technologie mobilne Zarządzanie projektami IT 26

27 Netstream Poland Maciej Moz ejewski NTConsult Systemy Informatyczne Polska Sp. z o. o. Nordic Consulting & Development Company Sp. z o. o. PARTNESS CO. ŁUKASZ GAJ Pixel Legend Prototypujemy.pl Rafał Malujda Kancelaria Radcy Prawnego RAVEN IT Filip Smo lczyn ski RebelSoft Red Sky Sp. z o.o. Research & Enginnering Center Sp. z o. o. RESTRAIN Jacek Rudis RMS Krzysztof Szultka ROZAN SagraTechnology Sp. z o.o. SIMULA-CAR-HT Jaroslaw Kraszewski Softline Sp. z o. o. Squiz Poland Sp. z o. o. Sttetiner ID & Story Studio Graficzne i Projektowe deep line S.C. Marek Sikorski Michał Jasin ski Studio online Systemy Biurowe-Integracja SBI Technopark Pomerania TEONITE Tieto Polska Sp. z o. o. Ultro Sp. z o.o. Uniquesoft Complex IT Solutions Sp. z o. o.; Unizeto Technologies S.A. Usługi Informatyczne SmartNet WildMoose Wspieram.to X-comp Sp. z o. o. Zarządzanie Informatyka ZAIN Tomasz Werzbowski Instytucje i firmy wspierające: SZLUUG - Szczecin ska Grupa Szkolenia, wdroz enia, serwis, Uz ytkowniko w Linuksa / Uniksa promocja firm zajmujących się Fundacja Rozwoju Branz y rozwojem usług IT Internetowej Netcamp Fundacja AEGIS Źródło: Klastry w województwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s.60-70; ]. 27

28 Az 57% spos ro d członko w klastra uwaz a, z e sprzyja on tworzeniu łan cucha wartos ci dodanej. Jedynie 12% nie podziela takiego spostrzez enia. Inne podmioty nie mają opinii na ten temat. Wspo lne działanie podmioto w umoz liwiło realizację zakresu zadan, kto ry nie był moz liwy do osiągnięcia bez porozumienia partnerskiego zainteresowanych firm. Do gło wnych zadan Klastra ICT Pomorze Zachodnie nalez ą 21 : rozwijanie działalnos ci naukowo-technicznej, os wiatowej, edukacyjnej w tym działania szkoleniowe adresowane do pracowniko w firm informatycznych realizacja programo w stypendialnych, staz y, inspirowanie i kreowanie pomysło w na biznes ws ro d studento w, w tym dobo r prac dyplomowych, ze szczego lnym uwzględnieniem transferu osiągnięc naukowych i badawczych do gospodarki (komercjalizacji) wspieranie i realizacja inicjatyw upowszechniających ideę społeczen stwa informacyjnego, w szczego lnos ci podnoszenie wiedzy teleinformatycznej i zapobieganie wykluczeniu cyfrowemu, budowanie społeczen stwa opartego na wiedzy oraz przeciwdziałanie bezrobociu wzajemna pomoc w rozwiązywaniu problemo w prawnych, organizacyjnych ekonomicznych, podatkowych związanych z prowadzeniem działalnos ci gospodarczej z zakresu informatyki, technologii ICT zwiększanie efektywnos ci wykorzystania wyniko w badan naukowych i rozwiązan technologicznych, kto re pozwolą na szybki awans gospodarczy, techniczny i społeczny oraz rozwo j przedsiębiorczos ci ZACHODNIOPOMORSKI KLASTER PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH W czerwcu 2012 r. szczecin skie przedsiębiorstwa zajmujące się reklamą, multimediami, grafiką, filmem i Internetem, w ramach Po łnocnej Izby Gospodarczej, stworzyły Klaster Reklamowy, kto ry przekształcił się w Zachodniopomorski Klaster Przemysło w Kreatywnych. Obecnie w ramach klastra działa kilkadziesiąt firm z obszaru marketingu, multimedio w, grafiki, design u, medio w, architektury, sztuki i kultury. Jednym z celo w klastra jest integracja firm z branz y reklamowej, mediowej, poligraficznej, multimedialnej, a takz e wykorzystanie potencjału animacji cyfrowej, design u, efekto w specjalnych oraz multimedio w. Do organizacji wciąz dołączają partnerzy biznesowi i liderzy branz y. Do przemysło w kreatywnych zaliczane są przedsiębiorstwa i projekty komercyjne działające w branz ach takich jak: reklama, architektura, sztuki wizualne i performatywne, rynek antyko w, rzemiosła i rękodzieła, design, moda, film, fotografia, 21 Klastry w wojewo dztwie zachodniopomorskim, PARP, Warszawa 2012, s

29 programy i gry komputerowe, muzyka, rynek wydawniczy, radio i telewizja, dziedzictwo kulturowe, telefonia i nowoczesne technologie komunikacyjne 22. Zdaniem przedstawiciela Klastra, o tym, z e w ramach zrzeszania się przedsiębiorco w, tworzy się łan cuch dodany, s wiadczy m.in. fakt, z e przedsiębiorcy dokonują między sobą uzgodnien m.in. w zakresie zakupywanego wyposaz enia i sprzętu. Przykładem jest wspo łpraca dwo ch firm, kto re w celu zapewnienia jak najlepszej obsługi klienta przy załoz eniu optymalizacji kosztowej, kupiły maszyny, z kto rych korzystają wspo lnie 23. Tabela 8 Łańcuch Wartości i Kompetencji Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych ŁAŃCUCH WARTOŚCI KOMPETENCJE Instytucje otoczenia biznesu: Wsparcie administracyjne i techniczne Po łnocna Izba Gospodarcza Pomoc w uzyskaniu dofinansowania Koszalin ska Izba Gospodarcza Jednostki naukowo-badawcze: Badania i rozwo j Wydział Zarządzania i Ekonomiki Kształcenie specjalisto w Usług Uniwersytetu Szczecin skiego Doradztwo i wspo łpraca w projektach Akademia Sztuki badawczych na rzecz przemysło w Platforma Matrix przy kreatywnych Zachodniopomorskiej Szkole Biznesu Przedsiębiorcy: Optima Szczecin Wyszukiwanie talento w i ich Netcamp kształcenie Crosstown Gospodarowanie i komercjalizacja Poligrafiq - Studio Reklamowe talento w Centrum Rozwoju Społeczno- Gospodarczego Sp. z o.o. Wsparcie finansowe talento w i ich zatrzymanie w regonie Promoshop.pl Budowa w przyszłos ci Centrum Inni członkowie klastra Przemysło w Kreatywnych Instytucje i firmy wspierające: Instytucje kultury Organizacje artystyczne Wsparcie działalnos ci klastra i pozarządowe Organizacje i stowarzyszenia branz owe Źródło: Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych, Wywiad IDI z Przedstawicielem klastra, [Dostęp ]. 22 [Dostęp ]. 23 Spotkanie fokusowe z dn r. 29

30 SZCZECINECKI KLASTER MEBLOWY Szczecinecki Klaster Meblowy powstał w 2013 roku i jest na etapie tworzenia. Jego członkami są przedsiębiorstwa przemysłu drzewnego oraz meblowego, kto ry na obszarze wojewo dztwa zachodniopomorskiego charakteryzuje się potencjałem wzrostu. Gło wnym załoz eniem działalnos ci klastra jest skuteczne wykorzystanie i zintegrowanie w jednym miejscu wiedzy i kompetencji powstałych w wyniku długotrwałej działalnos ci gospodarczej. Opierając się na potencjale przemysłu drzewnego oraz meblowego, klaster dąz y do połączenia silnego przemysłowego zbioru danych z bazą wiedzy przy wsparciu organo w administracji samorządowej, co moz e zapewnic wojewo dztwu zachodniopomorskiemu pozycję ogo lnopolskiego lidera w tym zakresie. Tabela 9 Łańcuch Wartości i Kompetencji Szczecineckiego Klastra Meblowego ŁAŃCUCH WARTOŚCI Przedsiębiorcy: Kronospan Malta-Decor Sp. z o.o., Poznan Alfa Terminal Sp. z o.o., Szczecin KOMPETENCJE Produkcja płyt wio rowych i drewnopochodnych Produkcja papieru dekoracyjnego na potrzeby przemysłu płyt wio rowych Składowanie i przeładunki portowe ładunko w masowych, w tym produkto w Kronospan Do deklarowanych, gło wnych zadan Szczecineckiego Klastra Meblowego nalez ą 24 : koordynowanie wspo łpracy pomiędzy przedsiębiorstwami działającymi w ramach Szczecineckiego Klastra Meblowego działanie na rzecz rozwoju innowacyjnych technologii w zakresie wytwarzania materiało w wykorzystywanych do produkcji mebli oraz ich elemento w wspieranie rozwoju sektora produkcji mebli w ramach Szczecineckiego Klastra Meblowego aktywizacja regionu wojewo dztwa zachodniopomorskiego i jego okolic w szczego lnos ci miasta Szczecinek w obszarze zapewnienia optymalnych warunko w dla inwestoro w i producento w mebli ubieganie się o dodatkową pomoc publiczną i dofinansowanie z programo w unijnych w celu zintensyfikowania rozwoju infrastruktury i wspo łpracy pomiędzy członkami stowarzyszenia. 24 [Dostęp ]. 30

31 ZACHODNIOPOMORSKI KLASTER BUDOWLANY Klaster Budowlany działa przy Po łnocnej Izbie Gospodarczej. Idea skonsolidowania firm z branz y budowlanej działających na terenie Szczecina była oddolna. Przedstawiciele podmioto w podpisali porozumienie z Władzami Miasta w celu zintegrowania miejscowego rynku wykonawczego i zwiększenia wiarygodnos ci ekonomicznej firm 25. Tabela 10 Łańcuch Wartości i Kompetencji Klastra Budowlanego ŁAŃCUCH WARTOŚCI Instytucje otoczenia biznesu: Po łnocna Izba Gospodarcza Pan stwowa Inspekcja Pracy Przedsiębiorcy: Euro-Klinkier Sp. J. Usługi Budowlane Jacek Włodarczyk "P.E.S.O. Polska" Sp. zo.o. HAL-BUM Firma Projektowo- Budowlana PROBUD Elwast Firma Wielobranz owa Elz bieta Stelmach IRFAR Przedsiębiorstwo Wielobranz owe - Sebastian Faryniarz INTERBUD Sp. z o.o. POL-GLASS s.c. TELGOM Sp. z o.o. VELDACH Sp. z o.o. YARD Sp. z o.o. Embud Michał Matecki Artbud Sp. z o.o. MAPA Usługi Geodezyjne i Kartograficzne inz. Piotr Przyborowicz Przedsiębiorstwo Techniczno - Budowlane "Technobud" Sp. z o.o. DAMARE Sp.J. JONDA Aneta Jonda Partner Stocznia Sp. z o.o. CANTO Piotr Marczewski AARSLEFF Sp. z o.o. AKKA II s.c ALIMEX II Marek Flasza Przedsiębiorstwo Handlowe ARBET Sp. z o.o. Zakład Produkcyjno- KOMPETENCJE Wsparcie administracyjne i techniczne Pomoc w uzyskaniu dofinansowania Pomoc przy organizowaniu konkursu pn. Bezpieczen stwo i Higiena Pracy na budowie Organizowanie Dni Budowlanych Wsparcie edukacji zawodowej z zakresu budownictwa Wsparcie prawne w sytuacjach konfliktowych Integracja lokalnego s rodowiska Pomoc w nawiązaniu kontrakto w zagranicznych z branz y budowlanej 25 [Dostęp ]. 31

32 Usługowy Kancelaria Radco w Prawnych Licht & Przeworska s.c. Bims Plus FHH Sp z o.o. Szczecin Sp K CALBUD Sp. z o.o. Przedsiębiorstwo Budowlane CIROKO Sp. z o.o. Przedsiębiorstwo Budowlane DOMAX Przedsiębiorstwo Handlowo - Usługowe EKO-DOM Łubkowski, Dolata Sp. J. Helitex Przedsiębiorstwo Budowlane Sp. z o.o. HENKON Wielobranz owy Zakład Usługowo Handlowy HIPER - GLAZUR Sp. z o.o. Przedsiębiorstwo Handlowe INWESTBAU JEDYNKA S.A. Przedsiębiorstwo Budowlano - Usługowe MERCURIUS - B. Hawrylczuk Spo łka Jawna MINEX Budownictwo i Wyburzenia Sp. z o.o. RUSIECKI Przedsiębiorstwo Usług Hydrotechnicznych SARMATA Zakład Ogo lnobudowlany mgr Paweł Gągała SIEMASZKO Zakład Budowlany mgr inz. Lesław Siemaszko TECHSAN Pisan ski, Kulczewski, Kowalo wka Sp. J. Tomaszewicz Przedsiębiorstwo Budowlane WAGNER POLSKA Sp. z o.o. Bauart PHU S.C. SGI Sp. Spo łka akcyjna Firma Ogo lnobudowlana "BUDOM" Henryk Kołodziej KADO PHU Akala Faraone Sp. z o.o. Karta S.C. Galena Hanna, Ryszard Galewscy Terbud Przedsiębiorstwo Budowlano- Usługowo-Handlowe Asmer Przedsiębiorstwo Prywatne Erbud SA Oddział w Szczecinie Metalex S.C. J. Targosz, M. Targosz Saint-Gobain TALOT A. Olejnik 32

33 "CORLUX" Sp. z o.o. Pomerania Brokers Sp. z o.o Jupiter I. Sgonina Centrum Innowacji Akademii Morskiej w Szczecinie Sp. z o.o. Projektowanie Budowlane Sławomir Szyszko FSO REMOR S.A. Kanon Pracownia Projektowa INEKO Sp. z o.o. Futyma systemy inteligentne Źródło: Klaster Budowlany, Wywiad IDI z przedstawicielem Klastra i [Dostęp ], lista przedsiębiorstw udostępniona przez Klaster. Do gło wnych celo w i zadan Zachodniopomorskiego Klastra Budowlanego nalez ą 26 : integracja s rodowiska budowlanego inicjatywa stworzenia Akademii Dobrego Rzemiosła" szkolenia dla pracowniko w branz y budowlanej stała wspo łpraca w charakterze ciała doradczego przy Komisji ds. Budownictwa Planowania Przestrzennego i Mieszkalnictwa ochrona intereso w firm budowlanych oraz reprezentowanie ich wobec władz pan stwowych i samorządowych pomoc w nawiązywaniu kontakto w z zagranicznymi firmami budowlanymi organizacja targo w, giełd i konferencji o tematyce budowlanej ZACHODNIOPOMORSKI KLASTER MEDYCZNY isynergia Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia powstał w połowie 2014 roku z inicjatywy Zarządu Spo łki DOM LEKARSKI S.A. ("Emitent"). Misją klastra jest osiągnięcie wysokiego poziomu jakos ci sektora medycznego w regionie poprzez integrację, innowacje, wspo łdziałanie, synergię, kto re wpłyną na wzrost atrakcyjnos ci zachodniopomorskiego rynku medycznego z perspektywy kliento w/pacjento w miejscowych i zagranicznych. Klaster ma wizję uzyskania wiodącej pozycji ws ro d klastro w medycznych w Polsce w zakresie aktywnos ci innowacyjnej, opiniotwo rczej i odpowiedzialnej społecznie. Gło wnym celem klastra jest stworzenie platformy wspo łpracy w obszarze biznesu oraz nauk medycznych, kto ra umoz liwi efektywne połączenie i wykorzystanie potencjału oso b, przedsiębiorstw, jednostek naukowo- 26 [Dostęp ]. 33

34 badawczych, wyz szych uczelni, instytucji otoczenia biznesu, a takz e władz lokalnych i regionalnych 27. Tabela 11 Łańcuch Wartości i Kompetencji Zachodniopomorskiego Klastra Medycznego isynergia ŁAŃCUCH WARTOŚCI Jednostki samorządowe: Marszałek Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego Instytucje otoczenia biznesu: Stowarzyszenie Wrota Przedsiębiorczos ci KOMPETENCJE Patronat honorowy Efektywne zarządzanie w ochronie zdrowia Pomoc w podnoszeniu wiedzy i kwalifikacji Badania i rozwo j Tworzenie i badanie nowych rozwiązan w zakresie medycyny Doradztwo i wspo łpraca w projektach badawczych Jednostki naukowo-badawcze: Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Uniwersytet Szczecin ski Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Przedsiębiorcy: Centrum Medyczne Kaszubska Studio graficzne ARS S wiadczenie usług z zakresu De Lage Landen medycyny i ratownictwa Kancelaria radco w prawnych Pomoc finansowa i leasing dla Samodzielny Publiczny Zakład Opieki instytucji medycznych Zdrowotnej MSW w Szczecinie Wsparcie prawne członko w Szpital Powiatowy w Gryfnie Nowe leki, suplementy diety Złota Farmacja Platforma Broker Sp. z o. o. Instytucje i firmy wspierające: Patronat medialny i wsparcie TV Pomerania z zakresu działan komunikacyjnych Źródło: Zachodniopomorski Klaser Medyczny isynergia, [Dostęp ]. Do zadan Zachodniopomorskiego Klastra Medycznego zalicza się 28 : podwyz szanie jakos ci z ycia w regionie dzięki dostępowi do innowacyjnych usług medycznych ułatwienie dostępu do z ro deł finansowania pozyskiwanie s rodko w na finansowanie prac badawczo-rozwojowych prowadzenie działalnos ci badawczo-rozwojowej komercjalizację wyniko w badan koordynację proceso w integracyjnych i wspo łpracę z organizacjami i jednostkami zagranicznymi 27 Medycznego-iSynergia html, [Dostęp ]. 28 [Dostęp ]. 34

35 budowanie sieci kontakto w (networking) i tworzenie bazy pomysło w nadzo r administracyjny nad działaniami pomiędzy podmiotami klastra koordynację działan zespoło w i grup tematycznych dywersyfikację i ograniczanie ryzyka działalnos ci podmioto w klastra wyszukiwanie z ro deł finansowania inwestycji w infrastrukturę medyczną promowanie i wdraz anie nowoczesnych koncepcji zarządzania w medycynie promocję profilaktyki zdrowotnej i zdrowego stylu z ycia prowadzenie działan z zakresu edukacji zdrowotnej budowanie pozytywnego wizerunku klastra i podmioto w nalez ących do konsorcjum podejmowanie działan społecznie odpowiedzialnych na rzecz otoczenia i promowanie koncepcji CSR ws ro d podmioto w klastra promowanie wspo łpracy w otoczeniu klastra ukierunkowanie działan klastra i podmioto w będących w klastrze na dostosowanie do warunko w demograficznych stworzenie warunko w do elastycznego wprowadzania zmian w klastrze i podmiotach będących członkami klastra BAŁTYCKI KLASTER seanergia Bałtycki Klaster seanergia jest organizacją działającą na rzecz innowacji ekoenergetycznych słuz ących rozwojowi turystyki uzdrowiskowej. Powiązanie kooperacyjne obejmuje obszar wojewo dztwa pomorskiego i zachodniopomorskiego. Celem działania organizacji jest rozwo j unikatowej usługi polegającej na innowacjach ekoenergetycznych, kto re słuz ą rozwojowi turystyki (w tym uzdrowiskowej). Uwzględniane są rozwiązania słuz ące zachowaniu s rodowiska naturalnego oraz wykorzystaniu odnawialnych z ro deł energii. Proces dopasowania istniejących technologii odnawialnych z ro deł energii oraz innych nowoczesnych rozwiązan ekoenergetycznych, pozwala we wczesnej fazie rozwoju klastra wypracowac model obiektu oferującego usługę turystyki uzdrowiskowej aktywnej przez cały rok [Dostęp r.] 35

36 Tabela 12 Łańcuch Wartości i Kompetencji Bałtyckiego Klastra seanergia ŁAŃCUCH WARTOŚCI Jednostki samorządowe: Starostwo Powiatowe w Kołobrzegu Urząd Miasta Chojna Urząd Miasta Elbląg Urząd Miasta Kołobrzeg Urząd Miejski w Słupsku Urząd Miasta Lębork Urząd Miasta Malbork Urząd Miejski w Gryficach Instytucje otoczenia biznesu: Credit Agricole Bank Polska Fundacja Geotechnika w Budownictwie i Ochronie S rodowiska Fundacja Poszanowania Energii Klaster Budownictwo Polski Centralnej Krajowy Punkt Kontaktowy Programo w Badawczych UE Klaster Energooszczędna Stolarka Budowlana Polska Platforma Technologiczna Budownictwa Polskie Towarzystwo Energetyki Słonecznej ISES Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Stowarzyszenie: Forum Turystyki Regiono w Polsko Kazachstan ska Izba Handlowo Przemysłowa Stowarzyszenie Rozwoju Wybrzez a Morza Bałtyckiego PRO BALTICA Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Turystyki Sp. z o.o. Zespo ł Szko ł w Les nicach Szkoła Podstawowa nr 4 Dolnos ląski Klaster Zielonej Energii Lubuski Klaster Zielonej Energii Mazowiecki Klaster Efektywnos ci Energetycznej i OZE Mazurski Eko-Klaster Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S więtokrzyski Klaster Zielonej Energii Polska Platforma Technologiczna Sektora Les no-drzewnego KOMPETENCJE Reprezentowanie regiono w Pomoc w podnoszeniu wiedzy i kwalifikacji Pomoc w pozyskaniu s rodko w finansowych Wdraz anie nowych rozwiązan z zakresu energii odnawialnej i turystyki 36

37 Jednostki naukowo-badawcze: Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Uniwersytet Szczecin ski Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Akademia Morska w Gdyni Instytut Wło kien Naturalnych i Ros lin Zielarskich Politechnika Koszalin ska w Koszalinie Wyz sza Hanzeatycka Szkoła Zarządzania w Słupsku Przedsiębiorcy: Korporacja Handlowa Leader w Polsce BRUKMAN Usługi Brukarskie Bogmar Traper Sp. z o.o. KAMB Import-Export CHM Sp. z o. o. A. T. W. Products Sp. z o. o. Zespo ł Konsultanto w Prawnych i Gospodarczych Uw Uni Expert Sp. z o.o. Pterus-Kusztal L. W. Kusztal UNISERV Budownictwo Przemysłowe S. A. Kancelaria Radco w Prawnych Leszek Czarny, Wojciech Budny i Wspo lnicy Agencja Handlu Zagranicznego RICHARD AVES Sp. z o. o. Kobra Przedsiębiorstwo Handlowe Elz bieta Namedyn ska RCM Roman Stolarski Kancelaria Prawnicza G. M. Morawska Promotech Consulting Andrzej Wiesław Walasek Eurofinance Training Sp. z o. o. POL-EAST Sp. z o. o. Przedsiębiorstwo Obrotu i Fabrykacji Artykuło w Medycznych POFAM- POZNAN Sp. z o. o. Biuro Doradztwa Ekonomicznego J. Zdun & Partnerzy Sp. z o. o. International Services Group KOLGARD-OIL Sp. z o. o. Agencja Reklamowa Sand Press Photo Andrzej Sasak Gawex Media Sp. z o.o. IVENTOR Filip Korowacki Brian Tracy International PPHU ENELTERM Paweł Czaplin ski Prowadzenie prac badawczorozwojowych Tworzenie i badanie nowych rozwiązan w zakresie rozwiązan technologicznych i medycyny Doradztwo i wspo łpraca w projektach badawczych Kształcenie kadr dla branz y S wiadczenie usług z zakresu turystyki, medycyny S wiadczenie usług z zakresu budownictwa i wykorzystania odnawialnych z ro deł energii Wsparcie prawne członko w Wsparcie doradcze i marketingowe członko w 37

38 Willa Christo EKOTECHNIKA Sp. z o.o. Read Gene S.A. Reikan Consulting Tomasz Sierszchuła Sani-Tech Grupa SBS American Systems Sp. z o.o. Atlas Sp. z o.o Centrum Edukacji Medycznej Ewelina Z yz niewska- Banaszak Eco Logic Sp. z o.o. F.H.U. TADOR Kaz mierski Tadeusz FHU Technika DT Dorota Dombrowska Energy Management Systems Sp. z o.o. Graso Zenon Sobiecki OdNowa Kamila Klimkiewicz PHU Anna Brandt Inteligentne Instalacje Sp. z o. o. Pracownia Architektury AMANDES Przedsiębiorstwo Geologiczne Polgeol S.A. Rippel Granaas Energia Sp. z o.o Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o.o. Sea Development Źródło: [Dostęp r.] Specjalizacje klastrów województwa zachodniopomorskiego Regionalna specjalizacja to zespo ł wyjątkowych cech i aktywo w charakteryzujących kaz dy kraj bądz region, kto ry podkres la jego przewagę konkurencyjną oraz skupia zasoby i regionalnych partnero w 30. Koncentracja na tych okres lonych obszarach pozwoli uzyskac efekt skali, a takz e rozwijac wyro z niające i oryginalne obszary specjalizacji. Taki proces wymaga inicjowania nowych form wspo łpracy między przedsiębiorstwami, instytucjami otoczenia biznesu oraz jednostkami badawczo-rozwojowymi 31. Rozpoznano pięc gło wnych obszaro w regionalnych specjalizacji wyro z niających się w wojewo dztwie zachodniopomorskim 32. W poniz szej tabeli przyporządkowano regionalnym specjalizacjom działania poszczego lnych klastro w: 30 A. Wajda, Organizacja i zarządzanie, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2002, str Załoz enia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji wojewo dztwa zachodniopomorskiego, Wydział Zarządzania Strategicznego, Urząd Marszałkowski Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego Szczecin Ibidem. 38

39 Tabela 13 Działania klastrów w odniesieniu do regionalnych specjalizacji REGIONALNA SPECJALIZACJA biogospodarka Klaster Zielona Chemia SPECJALIZACJA KLASTRA 33 o innowacyjne rozwiązania w zakresie rozwiązan chemicznych (w tym np. zastosowania wody) oraz efektywnos ci wykorzystania zasobo w o prowadzenie działalnos ci B+R (takz e w porozumieniu z zagranicznymi kooperantami) np. badania w zakresie przedłuz ania trwałos ci s wiez ych produkto w spoz ywczych z wykorzystaniem powłok naturalnych o podnoszenie kwalifikacji pracowniko w z branz y chemicznej (np. projekt EKO Chemia wykwalifikowane kadry branz y chemicznej, staz e absolwenckie, ukierunkowanie prac dyplomowych) o wsparcie sprzedaz y i internacjonalizacji przedsiębiorstw poprzez platformy zakupowe (platforma nawozowa, platforma opakowaniowa i platforma energetyczna) o sieciowanie podmioto w z branz y chemicznej (np. organizacja foro w naukowo-gospodarczych) Szczecinecki Klaster Meblowy o przygotowanie infrastruktury technicznej dla przyszłej działalnos ci produkcyjnej o pozyskiwanie s rodko w na rozwo j lidera klastra Bałtycki Klaster seanergia o dostawa rozwiązan energetycznych opartych o odnawialne z ro dła energii o wypracowanie modelu całorocznego obiektu turystyki uzdrowiskowej działalnos c morska i logistyka Klaster Morski Pomorza Zachodniego o usługi portowe zabezpieczane przez członka klastra Terminal Promowy S winoujs cie o usługi stoczniowe o wsparcie branz y morskiej poprzez działalnos c B+R o tworzenie załoz en do rozwoju edukacji w kierunku niezbędnym do zapewnienia potrzeb sektora 33 W celu scharakteryzowania działan wykorzystano informacje z oficjalnych stron internetowych klastro w oraz prowadzonych wywiado w z pracownikami klastro w 39

40 przemysł metalowomaszynowy turystyka i zdrowie Zachodniopomorski Klaster Morski o szeroko rozumiana gospodarka morska integracja s rodowiska, w tym innowacyjnos c i działalnos c B+R, konkurowanie na rynkach międzynarodowych o Oddziaływanie na sytuację prawną branz y poprzez opiniowanie dokumento w strategicznych na ro z nym szczeblu Klaster Metalowy Metalika o integracja producento w z szeroko rozumianej branz y metalowej (w tym m.in. urządzenia dla branz y rolniczej, budowlanej, działalnos c offshore) o dostarczanie aktualnych informacji rynkowych o branz y metalowej o wsparcie procesu sprzedaz y i pozyskania partnero w biznesowych poprzez organizację misji zagranicznych i handlowych dla przedsiębiorstw branz y metalowej o optymalizacja działalnos ci członko w poprzez wybo r dostawco w, kto rzy mogą obniz yc koszty funkcjonowania firm o działalnos c integracyjna na rzecz podmioto w z branz y metalowej poprzez organizację ro z nego typu spotkan Klaster Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk o kreowanie lidero w regionalnych w obszarze transgranicznym o budowa marki Szlaku Wodnego Berlin-Szczecin- Bałtyk i promowanie regionalnych marek turystycznych o wspieranie młodych ludzi wchodzących na rynek pracy i chcących wykorzystac swo j potencjał w zakresie związanym z działalnos cią klastra o połączenie ochrony s rodowiska z przedsiębiorczos cią (związaną z turystyką) usługi przyszłos ci Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia o rozwo j sektora medycznego (gło wnie w wojewo dztwie zachodniopomorskim) zaro wno jednostek publicznych, jak i prywatnych o wykorzystanie potencjału naukowego oraz łan cucha dostaw poprzez uczestnictwo zaro wno szpitali, jak i podmioto w dostarczających rozwiązanie medyczne, a takz e uczelni wyz szej Klaster Przemysłów Kreatywnych o systemowe kreowanie warunko w rozwoju dla branz y 40

41 kreatywnej Pomorza Zachodniego o zwiększenie dostępnos ci wyspecjalizowanych kadr na rynku poprzez wspo łpracę ze s rodowiskiem akademickim (akademickimi biurami karier oraz wykorzystanie platformy Matrix przy Zachodniopomorskiej Szkole Biznesu-ZPSB) o pozyskiwanie kliento w i promocja przemysłu kreatywnego poprzez Targi Przemysło w Kreatywnych, kto re po raz pierwszy odbyły się w marcu 2014 r. o działania edukacyjne związane z tematyką przemysło w kreatywnych i ich wpływem na lokalną gospodarkę (publikacje w mediach, na forach, portalach internetowych) o działalnos c B+R dotycząca wpływu przemysło w kreatywnych na lokalną gospodarkę gło wnie badania komparatywne (poro wnania do innych rynko w) o zwiększenie dostępu do wiedzy poprzez szkolenia dedykowane branz y kreatywnej o networking integracja branz y poprzez budowanie konsorcjo w i wspo łdziałanie np. przy kampaniach promocyjnych Źródło: Opracowanie własne. Klaster ICT Pomorze Zachodnie o szeroko pojęta branz a IT (programowanie, marketing, wsparcie sprzedaz y, wsparcie bezpieczen stwa-zabezpieczen, produkty informatyczne adresowane do ro z nych podmioto w, w tym wsparcie medycyny i jednostek samorządu terytorialnego) o brokerka informacji dostarczanie danych, kto rych potrzebują do funkcjonowania jako poszczego lne firmy, wymiana informacji o rzeczach związanych z funkcjonowaniem klastra i moz liwos ciami, z jakich moz na skorzystac o zdobywanie zlecen i kontakto w z zewnętrznymi jednostkami, kto re mogą ułatwic działalnos c o lobbing na rzecz okres lonych rozwiązan związanych z branz ą, w tym funkcjonowania samorządu i innych jednostek pan stwowych w obszarze IT Klastry występują we wszystkich obszarach specjalizacji regionalnych. Zakres działania poszczego lnych klastro w wpisuje się w załoz enia regionalnych specjalizacji. Jednoczes nie, pomimo podejmowania wielu zro z nicowanych działan, zakres ten jest węz szy, niz szeroka definicja specjalizacji, do kto rej je zaliczono. Oznacza to, z e w obszarach regionalnych specjalizacji istnieje potencjał do dalszego rozwoju działalnos ci klastrowej. Zwro cic nalez y tez uwagę, iz w ramach jednej specjalizacji działają klastry o na ogo ł całkowicie rozłącznych obszarach działalnos ci. 41

42 Rola klastrów w realizacji polityki rozwoju w województwie zachodniopomorskim Struktury klastrowe mają coraz większe znaczenie w kształtowaniu innowacyjnos ci regionu. Działają one w oparciu o wspo łpracę przedsiębiorstw oraz ro z nego typu instytucji i organizacji. Rozwijające się w wojewo dztwie zachodniopomorskim klastry w przemys le drzewnomeblarskim, chemicznym, informatycznym oraz w branz y budowlanej są szansą dla słabo rozwiniętego pod względem innowacyjnos ci regionu zachodniopomorskiego. Częs c powiązan kooperacyjnych ma jeszcze charakter zaląz kowy przedsiębiorstwa nie są przekonane do wspo lnych działan ani zainteresowane sformalizowaniem wspo łpracy 34. Istotną rolę w tworzeniu struktur klastrowych mają Branz owe Centra Kompetencji i Centra Klasteringu, kto re w wojewo dztwie zachodniopomorskim powstały przy Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii w Szczecinie. Utworzono cztery branz owe centra kompetencji: informatyczne, spoz ywcze, drzewne oraz chemiczne 35. Tworzone są one jako niezalez ne podmioty, w oparciu o porozumienia pomiędzy czołowymi instytucjami sektora badawczo-rozwojowego i przedsiębiorstwami. Są to silne os rodki o charakterze wielodyscyplinarnym w sferze badan przedkonkurencyjnych oraz edukacji i kształcenia ustawicznego dla zawodo w wysoko wyspecjalizowanych. Dzięki połączeniu unikatowej infrastruktury, wieloletniego dos wiadczenia naukowego i praktycznego oraz umiejętnos ci wytwarzania i wdraz ania najnowszych rozwiązan na skalę s wiatową, centra te dąz ą do pozycji lidera w okres lonej niszy technologicznej. Dzięki temu przedsiębiorstwa zyskują na czasie, a takz e mają szybszy dostęp do rozwiązan dostosowanych do ich potrzeb i bardziej efektywnie przekładają wiedzę na wartos ci rynkowe. W oparciu o elastyczne formy wspo łpracy, procesy generowania pomysło w, przygotowania prac badawczych, realizacji, a następnie testowania i wdraz ania nowych rozwiązan przebiegają sprawniej 36. Centrum Klasteringu na biez ąco obserwuje rozwo j polityki klastrowej zaro wno w kraju, jak i w regionie. Zainteresowani mogą uzyskac w Centrum dostęp do biez ących opracowan krajowych i międzynarodowych na temat klastro w oraz informacji o klastrach funkcjonujących w regionie, a takz e wsparcie przy tworzeniu nowych klastro w. Centrum wspiera firmy w następujących obszarach 37 : rozwo j firm poprzez tworzenie sieci wspo łpracy 34 J. Markiewicz, K. Rychlik, Rola klastrów w kształtowaniu konkurencyjności i innowacyjności regionu zachodniopomorskiego [w:] Innowacyjność w Polsce w ujęciu regionalnym: nowe teorie, rola funduszy unijnych i klastrów, red. S. Pangsy-Kania, K. Piech, Instytut Wiedzy i Innowacji, 2008; Dostęp [Dostęp ], str ; wniosek zachowuje aktualnos c ro wniez wg stanu na moment sporządzenia niniejszego opracowania. 35 RSI, [Dostęp ]. 36 RSI, BCK, [Dostęp ]. 37 RSI, CK, [Dostęp ]. 42

43 poprawa produktywnos ci przedsiębiorstw poprzez łatwiejszy dostęp do wiedzy, pomysło w, rozwiązan ; ułatwienie dostępu do zasobo w, najnowszych produkto w i urządzen oraz specjalistycznych usług optymalizacja struktur koszto w w firmach dostęp do wykwalifikowanych pracowniko w informacja o trendach technologicznych i rynkowych biez ący dostęp do informacji z zakresu innowacji procesowej i produktowej prezentacja najnowszych technologii oraz moz liwos ci transferu ich do firm zwiększenie dostępu do prac badawczo-rozwojowych oraz wiedzy prezentowanej przez naukowco w przygotowanie konkretnych projekto w dla firm wsparcie merytoryczne i techniczne dla przedsiębiorstw pomoc w nawiązywaniu kontakto w biznesowych promocja firm poprzez portale internetowe, s rodki masowego przekazu, konferencje, seminaria i warsztaty wspieranie działan proinnowacyjnych podjętych przez grupę przedsiębiorco w Rola klastro w we wspieraniu rozwoju regionalnego i podnoszeniu innowacyjnos ci jest bezsporna. Klastry lez ą u podstaw inicjatywy Komisji Europejskiej, a dokładniej kształtowania regiono w wiedzy i innowacji (Regions of Knowledge), kto ra stanowi kontynuację procesu budowania regionalnych strategii innowacji. Idea regiono w wiedzy i innowacji oparta jest na koncepcji regiono w uczących się i zakłada, z e czynniki konkurencyjnos ci przedsiębiorstw, kto re umoz liwiają im funkcjonowanie na rynkach s wiatowych, powstają w warunkach rozwoju lokalnego. Rozwo j struktur klastrowych w regionie jest poz ądany i nalez y podejmowac wysiłek na rzecz wspierania powiązan kooperacyjnych. Jak wskazuje przykład Doliny Krzemowej, procesy innowacyjne są przede wszystkim procesami społecznymi, dlatego tez lokalna społecznos c powinna byc postrzegana jako najpowaz niejsza siła sprawcza innowacyjnos ci. Przy tworzeniu s rodowiska innowacyjnos ci i przedsiębiorczos ci niezbędna jest wysoka kultura innowacyjna ludzi będących pracownikami wszystkich podmioto w regionalnej sceny innowacji (przedsiębiorstw, instytucji otoczenia biznesu, jednostek B+R, władz samorządowych), w tym klastro w. Działania mające na celu tworzenie klastro w powinny byc skoncentrowane przede wszystkim na kształtowaniu kultury przedsiębiorczos ci i innowacyjnos ci lokalnej społecznos ci. Wysoka s wiadomos c innowacyjna mieszkan co w regionu moz e byc z ro dłem wielu inicjatyw i przyczyniac się do zacies niania powiązan kooperacyjnych. Z kolei pręz ne struktury klastrowe, w kto rych następuje przepływ wiedzy i transfer innowacji, są jedną z determinant rozwoju gospodarczego regionu zachodniopomorskiego 38. Wniosek powyz szy potwierdzają 38 RSI, CK, [Dostęp ], s

44 ro wniez wyniki badania telefonicznego CATI, przeprowadzonego z przedsiębiorstwami. Działania klastro w według badanych wpływają na innowacyjnos c regionu poprzez ofertę szkolen i konferencji, wspo łpracę z jednostkami badawczymi oraz podejmowanie wspo lnych działan (por ). Przedstawiciele klastro w uczestniczących w wywiadach IDI twierdzą, z e zalez y im przede wszystkim na wspomaganiu przedsiębiorstw, zrzeszonych w ramach klastro w, poprzez podejmowanie ro z nych działan mających na celu dostosowywanie umiejętnos ci młodych ludzi do pracy w najwaz niejszych branz ach. Działania te polegają na tworzeniu dodatkowych miejsc w szkołach zawodowych i technikach, organizacji praktyk przyuczających do zawodu, oferowaniu stypendio w naukowych dla wyro z niających się ucznio w, a takz e wspo łpracy z uczelniami obejmującej zaro wno studento w, jak i naukowco w. Waz ne jest ro wniez budowanie wzajemnych więzi między przedsiębiorstwami z regionu, a takz e z innymi klastrami. Przedsiębiorstwa i instytucje zrzeszone w klastrach mają znaczący wpływ na gospodarkę regionu. Jednak, według stanu na okres przygotowania niniejszego opracowania, zachodniopomorskie klastry w umiarkowanym stopniu uczestniczą w realizacji polityki rozwoju regionu. W obecnej fazie rozwoju kluczowe efekty ich funkcjonowania dotyczą rozwoju wiedzy oraz kształtowania kultury wspo łdziałania. Działania podejmowane przez klastry mogą miec istotne znaczenie dopiero w przyszłos ci Potencjał instytucji otoczenia biznesu w województwie zachodniopomorskim Charakterystyka i specjalizacje instytucji otoczenia biznesu województwa zachodniopomorskiego Instytucje otoczenia biznesu to instytucje non-profit, kto re nie działają dla zysku lub przeznaczają go na cele zgodne ze statutem lub ro wnowaz nym dokumentem. Są to podmioty, kto re posiadają bazę materialną, techniczną, zasoby ludzkie i kompetencje niezbędne do s wiadczenia usług na rzecz sektora MSP 39. Do gło wnych zadan Instytucji Otoczenia Biznesu nalez ą 40 : wspieranie przedsiębiorczos ci i samozatrudnienia, ułatwianie startu i pomoc nowotworzonym firmom prywatnym; promocja i poprawa konkurencyjnos ci MSP tworzenie warunko w dla transferu nowych rozwiązan technologicznych do gospodarki i realizacja przedsięwzięc innowacyjnych 39 W. Burdecka, Instytucje otoczenia biznesu, Wydanie własne PARP, Warszawa 2004, [Dostęp ]. 40 Teoretyczne i praktyczne aspekty rozwoju regionalnego, Uniwersytet Szczecin ski, Zeszyty Naukowe nr 582, Ekonomiczne Problemy Usług nr 48, Szczecin 2010,, [Dostęp ], str

45 podnoszenie jakos ci zasobo w ludzkich przez edukację, szkolenia i doradztwo oraz upowszechnianie wzoro w pozytywnego działania zagospodarowanie zasobo w i realizacja przedsięwzięc infrastrukturalnych tworzenie sieci wspo łpracy i partnerstwa ro z nych podmioto w działających na rzecz dynamizacji rozwoju, wzrostu dobrobytu i zasobnos ci mieszkan co w Ze względu na formę prawną moz na wyro z nic biznesu 41 : następujące instytucje otoczenia fundacje i stowarzyszenia lub jednostki przez nie powołane realizują programy rozwoju przedsiębiorczos ci i transferu technologii oraz działają na rzecz rozwoju lokalnego spo łki publiczno-prywatne powołane z inicjatywy i przy duz ym zaangaz owaniu organizacyjnym i finansowym władz publicznych podejmują działania prorozwojowe i niezobligowane do generowania zysko w do podziału między udziałowcami izby gospodarcze, organizacje rzemiosła, zrzeszenia i związki pracodawco w oraz inne instytucje przedstawicielskie biznesu podejmujące inicjatywy i działania prorozwojowe wyodrębnione organizacyjnie i finansowo jednostki samorządowe, administracji publicznej, instytucje naukowo-badawcze zorientowane na wspieranie rozwoju lokalnej gospodarki prywatne spo łki kapitałowe Rodzaj usług, jakie są s wiadczone przez instytucje otoczenia biznesu, załoz ony jest w celach statutowych. Cele te wiąz ą się ze wsparciem przedsiębiorczos ci (szczego lnie sektora MSP), przy czym szczego łowe zadania determinowane są przez obszar aktywnos ci danej instytucji (edukacja i doradztwo, transfer technologii dla centro w transferu technologii itp.) i mogą one przybrac następujące formy 42 : os rodka szkoleniowo-doradczego szerzenie wiedzy i umiejętnos ci centra transferu technologii pomoc w transferze i komercjalizacji technologii parabankowego funduszu poręczen kredytowych i poz yczkowych - pomoc finansowa inkubatora przedsiębiorczos ci i centrum technologicznego szeroka pomoc doradcza techniczna i lokalowa 41 Teoretyczne i praktyczne aspekty rozwoju regionalnego, Uniwersytet Szczecin ski, Zeszyty Naukowe nr 582, Ekonomiczne Problemy Usług nr 48, Szczecin 2010,, [Dostęp ], str Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce, pod red. K. B Matusiak, SOOIPP Raport 2004, Instytut Ekonomii Uniwersytetu Ło dzkiego, SOOIPP, Ło dz Poznan 2004, str

46 parku technologicznego, strefy biznesu i parku przemysłowego tworzenie skupisk przedsiębiorstw i wzmacnianie proceso w innowacyjnych poprzez integrację usług biznesowych i ro z nych form pomocy na okres lonym terenie Rozwo j instytucji otoczenia biznesu w regionie jest waz nym czynnikiem jego atrakcyjnos ci inwestycyjnej. Istotną rolę odgrywają instytucje wspierające przedsiębiorczos c, rozwiązania proinwestycyjne, komercjalizację badan naukowych i innowacyjnos c przedsiębiorstw. Do celo w badawczych wyodrębniono instytucje niebędące podmiotami komercyjnymi. Załoz eniem było wyczerpanie przez wybrane podmioty wszystkich wyz ej wymienionych funkcji (tj. os rodka szkoleniowo-doradczego, centrum transferu technologii, funduszu poręczen kredytowych oraz parku technologicznego). Ws ro d wybranych instytucji okołobiznesowych mających wpływ na rozwo j gospodarczy regionu znajdują się m.in. 43 : Szczecin ski Park Naukowo-Technologiczny Sp. z o.o. Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii w Szczecinie Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego w Szczecinie Koszalin ska Agencja Rozwoju Regionalnego Service InterLab Centrum Transferu Wiedzy i Innowacji dla Sektora Usług Stargardzki Park Przemysłowy Goleniowski Park Przemysłowy Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczen Kredytowych w Szczecinie Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina Szczecin ski Fundusz Poz yczkowy Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego Szczecin skie Centrum Przedsiębiorczos ci Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno-Gospodarczych w Białogardzie Fundacja Centrum Innowacji i Przedsiębiorczos ci w Koszalinie Zrzeszenie Kupco w i Przedsiębiorco w w Koszalinie Po łnocna Izba Gospodarcza w Szczecinie Koszalin ska Izba Przemysłowo-Handlowa Polska Fundacja Przedsiębiorczos ci w Szczecinie Wybrane podmioty cechują się, poza ro z nicami w pełnionych funkcjach, takz e rozproszeniem geograficznym. Kaz dy z nich pełni odrębną funkcję w regionalnej gospodarce i w inny sposo b oddziałuje na rynek, łącząc poszczego lne działania 43 Atrakcyjność Inwestycyjna Regionów Województwo zachodniopomorskie, Centrum Analiz Regionalnych i Lokalnych, Warszawa 2012, str

47 charakterystyczne dla instytucji otocznia biznesu. W kolejnym rozdziale wybrane IOB zostały opisane pod kątem swoich specjalizacji Specjalizacje instytucji otoczenia biznesu województwa zachodniopomorskiego Jak wskazano wczes niej (por ) regionalna specjalizacja jest zespołem wyjątkowych cech i aktywo w charakteryzujących region. Podkres lają one jego przewagę konkurencyjną oraz skupiają zasoby i regionalnych partnero w. Jednoczes nie w wywiadach TDI prowadzonych z przedstawicielami instytucji otoczenia biznesu wskazywano, z e regionalne specjalizacje nie będą determinowały zakresu pomocy przedsiębiorstwom we wszystkich badanych IOB podmioty będą miały takie same moz liwos ci korzystania z usług niezalez nie od reprezentowanej branz y. W poniz szej tabeli wskazano na specjalizacje wyodrębnionych dla celo w badania instytucji otoczenia biznesu. Znak + oznacza, z e dany podmiot w ramach swojej działalnos ci realizuje wybrane działania, znak +/- z e częs ciowo realizuje wskazane działania, zas - z e nie realizuje danego działania. Tabela 14 Obszary aktywności działania Instytucji Otoczenia Biznesu Instytucja Otoczenia Biznesu Szczeciński Park Naukowo- Technologiczny Sp. z o.o. Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii w Szczecinie Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego w Szczecinie Koszalińska Agencja Rozwoju Ośrodek szkoleniowodoradczy Centrum transferu technologii Parabankowy funduszu poręczeń kredytowych i pożyczkowych Inkubator przedsiębiorczości i centrum technologicznego Park technologiczny, strefa biznesu i parku przemysłowego Regionalnego Service Inter-Lab /- +/- Stargardzki Park Przemysłowy Goleniowski Park Przemysłowy + +/ Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych w Szczecinie Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina + _

48 Instytucja Otoczenia Biznesu Ośrodek szkoleniowodoradczy Centrum transferu technologii Parabankowy funduszu poręczeń kredytowych i pożyczkowych Inkubator przedsiębiorczości i centrum technologicznego Park technologiczny, strefa biznesu i parku przemysłowego Szczeciński Fundusz Pożyczkowy Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno- Gospodarczych w Białogardzie Fundacja Centrum Innowacji i Przedsiębiorczości w Koszalinie / Północna Izba Gospodarcza w Szczecinie Zrzeszenie Kupców i Przedsiębiorców w Koszalinie _ - Koszalińska Izba Przemysłowo- Handlowa _ - Polska Fundacja Przedsiębiorczości w Szczecinie _ - Źródło: Opracowanie własne. Z powyz szego ujęcia wynika, z e rola instytucji otoczenia biznesu w wojewo dztwie zachodniopomorskim jest wielowymiarowa. Ponadto IOB działają w sposo b złoz ony, przyjmując zazwyczaj co najmniej dwie ze wskazanych powyz ej funkcji. Większos c podmioto w ma w swojej ofercie usługi doradcze. Z jednej strony co ujawniono takz e w badaniach jest to stosowane m.in. w celu wspierania przedsiębiorstw w racjonalnym gospodarowaniu pozyskanymi funduszami szczego lnie, jez eli są to młode firmy bez dos wiadczenia, a takz e w celu budowy powiązan networkingowych, kształcenia kadr i propagowania wiedzy o gospodarce. Nalez y zauwaz yc, z e jest to takz e najbardziej intuicyjny sposo b wsparcia przedsiębiorco w. Trudnos cią często wskazywaną w tym obszarze i ujawnioną ro wniez w czasie badan, jest relatywnie niska jakos c usług oraz niepełne dostosowanie do potrzeb rynkowych. Wiele instytucji oferuje takz e moz liwos c inkubowania młodych przedsiębiorstw. Inkubatory funkcjonują nie tylko jako odrębne jednostki, ale takz e jako programy realizowane przez instytucje o innych funkcjach podstawowych (np. parki naukowo-technologiczne). Funkcje związane z transferem technologii do gospodarki zazwyczaj są realizowane przez podmioty osadzone w rzeczywistos ci akademickiej: dedykowane centra transferu technologii są zazwyczaj jednostkami uczelnianymi. Przykładem moz e byc Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii ulokowane przy Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w Szczecinie, czy tez Centrum Transferu Technologii Morskich przy Akademii Morskiej w Szczecinie i Centrum Transferu Wiedzy i Technologii Uniwersytetu 48

49 Szczecin skiego oraz Service Inter-Lab Centrum Transferu Wiedzy i Innowacji Dla Sektora Usług. Działania podejmowane przez tego typu instytucje opierają się na umoz liwieniu korzystania z infrastruktury laboratoryjnej, wspo łpracy z ekspertami, ale takz e na kooperacji technologiczno-biznesowej oraz oferowaniu szerokiej gamy usług dla biznesu tj. audyty technologiczne, analizy rynkowe. Celem jest połączenie nauki i jej przedstawicieli z przedsiębiorstwami oraz łączenie wiedzy praktycznej z teoretyczną. Innymi podmiotami, kto re wspierają transfer wiedzy do gospodarki, są parki technologiczne lub naukowo-technologiczne, kto re poza udostępnianiem atrakcyjnych tereno w inwestycyjnych i powierzchni biurowych, wspierają rozwo j innowacyjnos ci oraz jej wykorzystanie w z yciu gospodarczym. Przykładem moz e byc projekt Nauka i Biznes realizowany przez Technopark Pomerania, kto ry zakłada m.in. wspieranie powiązan pomiędzy kadrą akademicką a przedsiębiorcami. Działania zmierzające do pozyskania finansowania są podejmowane zazwyczaj przez specjalnie dedykowane temu działaniu fundacje. Jednakz e takz e większe os rodki takie jak agencje rozwoju, zrzeszenia branz owe i stowarzyszenia lub fundacje są dysponentami s rodko w zazwyczaj pochodzących z Unii Europejskiej (np. fundusz poz yczkowy JEREMIE). Parki technologiczne w wojewo dztwie zachodniopomorskim dysponują ofertą atrakcyjnych tereno w inwestycyjnych, ale takz e oferują szerokie wsparcie dla potencjalnych inwestoro w. Podejmują się one wspo lnych działan m.in. ze specjalnymi strefami ekonomicznymi, czego przykładem moz e byc wspo łpraca Pomorskiej SSE z Parkiem Przemysłowym Nowoczesnych Technologii w Stargardzie czy tez Kostrzyn sko - Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej z Goleniowskim Parkiem Przemysłowym. Warto zauwaz yc, z e niekto re z funkcji doskonale korespondują z regionalnymi specjalizacjami. Przykładem moz e byc oddziaływanie parko w technologicznych na usługi przyszłos ci, a w szczego lnos ci rozwo j branz y ICT. Jednak zalez nos ci te nie są tak wyraz ne, jak w przypadku działan klastro w, kto re mają na tyle wąsko zdefiniowany profil i branz ę działania, z e moz na je przyporządkowac bezpos rednio do konkretnych specjalizacji Rola IOB w realizacji polityki rozwoju w województwie zachodniopomorskim Istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego jest s rodowisko działalnos ci gospodarczej. Najczęs ciej wymienianymi składnikami otoczenia biznesu pełniącymi w tym aspekcie kluczowe role są: wyposaz enie instytucjonalne, s rodowisko innowacyjne i włas ciwy klimat sprzyjający prowadzeniu działalnos ci gospodarczej. Otoczenie biznesu, w tym przede wszystkim klastry, jest gło wnym czynnikiem aktywizacji rozwoju regionu. Ukształtowane otoczenie biznesu z jednej strony jest bodz cem do wyboru lokalizacji działalnos ci gospodarczej, z drugiej zas warunkuje dynamiczny rozwo j społeczno-gospodarczy 44. Ro wniez badania prowadzone ws ro d zachodniopomorskich 44 J. Dominiak, Rola otoczenia biznesu w rozwoju regionalnym w Polsce, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, s

50 przedsiębiorco w (n=150) wskazywały na mniejsze zainteresowanie firm wspo łpracą z instytucjami otoczenia biznesu niz z klastrami. Instytucje otoczenia biznesu wpływają w sposo b pos redni na aktywnos c innowacyjną firm. Usługi oferowane przez IOB, w tym takz e klastry, są jedynie szansą na innowację, kto ra moz e byc wykorzystana przez dane przedsiębiorstwo. Przykładem moz e byc doradztwo na temat moz liwos ci pozyskiwania s rodko w unijnych, informacja o rynku czy tez pos rednictwo kooperacyjne. Wsparcie to moz e byc dopiero przekształcone w konkretne działanie innowacyjne w samej firmie. Instytucje otoczenia biznesu oddziałują przede wszystkim na lokalne i regionalne otoczenie zewnętrzne przedsiębiorstwa, tworząc infrastrukturę wsparcia poprzez 45 : pomoc oferowaną przez instytucje doradczo-szkoleniowe i centra transferu technologii usługi informacyjne, doradztwo, działalnos c edukacyjna (szkolenia, warsztaty), pos rednictwo kooperacyjne inkubatory przedsiębiorczos ci i innowacyjnos ci, parki naukowotechnologiczne i przemysłowe oferty lokalowe, budynki lub grunty uzbrojone w odpowiednie media pomoc finansową, s wiadczoną przez wszelkiego typu fundusze poz yczkowe i poręczeniowe, a takz e organizacje pełniące funkcję jednostek zarządzających s rodkami pomocowymi dla sektora MSP Ze względu na poziom rozwoju i innowacyjnos c firm oczekiwania dotyczące usług ze strony instytucji otoczenia biznesu, w tym klastro w, są zro z nicowane. Tzw. liderzy biznesu korzystają z prostych usług IOB, z kolei zaawansowane problemy innowacyjne rozwiązują same albo przez wspo łpracę z wyspecjalizowanymi podmiotami. Niewyro z niające się pod względem innowacyjnos ci firmy oczekują natomiast szerokiej pomocy zaro wno pod względem zaangaz owania instytucji otoczenia biznesu (np. wypełnianie wniosko w o dotacje unijne), jak i specjalizacji, a więc wsparcia ukierunkowanego branz owo 46. Takz e analiza projekto w z lat wykazuje, z e w wojewo dztwie zachodniopomorskim występuje korelacja pomiędzy wiekiem firmy a stopniem zaawansowania wykorzystanej oferty IOB. Im dłuz ej firma funkcjonuje na rynku, tym bardziej skomplikowane usługi IOB wybiera. S wiadczy o tym fakt, z e klienci funduszy będący zazwyczaj podmiotami mniej rozwiniętymi korzystali gło wnie ze szkolen i wsparcia w poszukiwaniu partnero w. Z kolei firmy będące klientami banko w i posiadające dłuz szą historię korzystały m.in. z doradztwa technologicznego lub dostawy technologii 47. Wpływ działalnos ci instytucji otoczenia biznesu na innowacyjną 45 Teoretyczne i praktyczne aspekty rozwoju regionalnego, Uniwersytet Szczecin ski, Zeszyty Naukowe nr 582, Ekonomiczne Problemy Usług nr 48, Szczecin 2010,, [Dostęp r.], str J. Dominiak, Rola otoczenia biznesu w rozwoju regionalnym w Polsce, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, s Ocena bezpos redniego i pos redniego wsparcia sektora MS P w ramach RPO WZ oraz uzyskanie rekomendacji z zakresu wsparcia MS P na przyszłą perspektywę finansową na lata , Raport firmy PSDB, Warszawa 2013, s

51 aktywnos c sektora MSP nie jest duz y. Do takiego wniosku skłaniają następujące argumenty 48 : niski odsetek firm innowacyjnych w regionie samodzielne rozwiązywanie przez przedsiębiorstwa innowacyjne wszelkich kwestii innowacyjnych, jez eli natomiast korzystają z usług instytucji okołobiznesowych, jest to proste wsparcie doradczo-informacyjne niskie zadowolenie z korzystania z usług otoczenia biznesu w zakresie innowacji umiarkowany wpływ na innowacyjnos c w opinii samych instytucji otoczenia biznesu Jednoczes nie ocena pos redniego i bezpos redniego wsparcia sektora MSP w zakresie innowacyjnos ci w ramach RPO WZ wskazywała, z e projekty, w kto rych zacies niono wspo łpracę na linii IOB przedsiębiorcy z sektora MSP miały znacznie większe budz ety (s rednio o 82 pp.) niz w przypadku innych partnero w lub braku takiego partnerstwa. Jednoczes nie blisko 90% przedsiębiorco w korzystających w RPO WZ nie podejmowała wspo łpracy z IOB 49. Instytucjom otoczenia biznesu, przede wszystkim klastrom, przypisywana jest rola ogniwa pos redniczącego między przedsiębiorstwami, samorządem i instytucjami naukowo-badawczymi. Realizowane przez nie zadania sprawiają, z e na funkcjonowanie IOB duz y wpływ mają pozostali członkowie regionalnej, a nawet krajowej sceny innowacji. Do grup silnego oddziaływania zalicza się instytucje naukowo-badawcze, kto re powinny zacies niac wspo łpracę z gospodarką między innymi poprzez IOB i klastry oraz samorząd, kto ry ma wpływ na redystrybucję pomocy publicznej, powstawanie i finansowanie instytucji otoczenia biznesu oraz tworzenie dogodnych warunko w funkcjonowania firm (podatki i opłaty lokalne, powoływanie specjalnych stref ekonomicznych itp.) 50. Mając na uwadze specyfikę i potencjał regionu, moz na zidentyfikowac podstawowe obszary problemowe, jakie pojawiają się na styku działan instytucji otoczenia biznesu i aktywnos ci pozostałych podmioto w, a nalez ą do nich 51 : niedopasowana oferta wsparcia do potrzeb firm brak jest specjalizacji IOB oraz profesjonalnej pomocy oferowanej przedsiębiorstwom. Informowanie i szkolenia na temat ubiegania się o s rodki unijne jest usługą zbyt ogo lną dla firm, kto re nie mają wystarczających zasobo w kadrowych, by oddelegowac pracowniko w do takich zadan, z drugiej jednak strony dla firm innowacyjnych 48 Teoretyczne i praktyczne aspekty rozwoju regionalnego, Uniwersytet Szczecin ski, Zeszyty Naukowe nr 582, Ekonomiczne Problemy Usług nr 48, Szczecin 2010,, [Dostęp r.], str Ocena bezpos redniego i pos redniego wsparcia sektora MS P w ramach RPO WZ oraz uzyskanie rekomendacji z zakresu wsparcia MS P na przyszłą perspektywę finansową na lata , Raport firmy PSDB, Warszawa 2013, s J. Dominiak, Rola otoczenia biznesu w rozwoju regionalnym w Polsce, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, s Teoretyczne i praktyczne aspekty rozwoju regionalnego, Uniwersytet Szczecin ski, Zeszyty Naukowe nr 582, Ekonomiczne Problemy Usług nr 48, Szczecin 2010,, [Dostęp r.], str

52 doradztwo w zakresie pozyskiwania funduszy UE jest zadowalające i nie oczekują one bardziej zaawansowanego wsparcia, gdyz posiadają wyspecjalizowanych pracowniko w lub znajdują rozwiązania komercyjnie. Profesjonalna informacja o rynku, oparta na badaniach i opiniach eksperto w, powinna byc jedną z istotniejszych form wsparcia IOB dla przedsiębiorstw. Problem ten został podkres lony w badaniach ankietowych i w toku wywiado w, gdzie wskazywano na trudnos ci w poszukiwaniu oferty IOB innych niz klastry ze względu na brak wspo lnej przestrzeni, w kto rej takie informacje mogłyby się pojawiac. niedostateczne zorientowanie prorynkowe IOB uzalez nienie aktywnos ci instytucji otoczenia biznesu od programo w wsparcia finansowego ze s rodko w publicznych nie zapewnia ciągłos ci działania i rzutuje na jakos c oraz efektywnos c s wiadczonych usług, strukturę organizacji, a takz e zaangaz owanie zespoło w ludzkich. skomplikowane przepisy i biurokracja dotyka przede wszystkim IOB, kto re s wiadczą usługi w ramach programo w pomocowych dla firm. Rzutuje to na efektywnos c działalnos ci IOB, a w konsekwencji obniz a jakos c s wiadczonych usług. Skomplikowane procedury związane z pozyskiwaniem pomocy publicznej niekiedy zupełnie zniechęcają przedsiębiorco w od pozyskiwania takiego wsparcia. niska innowacyjnos ci i s wiadomos c innowacyjna sektora MSP - instytucje otoczenia biznesu w sposo b pos redni wpływają na aktywnos c innowacyjną przedsiębiorstw. słaba wspo łpraca między instytucjami otoczenia biznesu oraz pozostałymi podmiotami to bariera dla tworzenia i funkcjonowania regionalnego systemu innowacyjnego. Koniecznos c zaangaz owania i wspo łdziałania jak największej liczby podmioto w proceso w innowacyjnych wynika w duz ej mierze ze specyfiki tych proceso w ich interakcyjnos ci oraz przenikania się wielu gałęzi wiedzy. Dotyczy to ro wniez społecznego wymiaru innowacji, kto ry opiera się na wartos ci bezpos rednich kontakto w, a dzięki nim następuje wymiana informacji oraz dyfuzja wiedzy. Kooperacja samych instytucji otoczenia biznesu rzutuje na zakres oraz jakos c oferowanych usług, kto re przez przedsiębiorco w powinny byc odbierane jako kompleksowy system wsparcia. Analizując opisane powyżej determinanty oddziaływania instytucji otoczenia biznesu oraz trudności, na jakie napotykają, można zauważyć zależności pomiędzy celami strategicznymi, a rolą IOB. 52

53 Cel strategiczny nr 1: WZROST INNOWACYJNOŚCI I EFEKTYWNOŚCI GOSPODAROWANIA IOB województwa zachodniopomorskiego realizują ten cel poprzez tworzenie warunków do rozwoju przedsiębiorczości i wzrostu innowacyjności m.in. przez wsparcie otwierania i prowadzenia działalności gospodarczej, różnego typu szkolenia, udostępnianie powierzchni biurowej w atrakcyjnych cenach, pomoc w pozyskiwaniu finansowania w tym na działalność innowacyjną związaną z wyższym ryzykiem niepowodzenia oraz działalność związaną z transferem technologii i B+R. Cel strategiczny nr 2: WZMOCNIENIE ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ REGIONU W województwie zachodniopomorskim cel ten jest realizowany poprzez szeroko rozumianą promocję całego regionu zarówno w Polsce, jak i na świecie, a także tworzenie atrakcyjnej oferty inwestycyjnej z udziałem specjalnych stref ekonomicznych i parków technologicznych oraz lokalnych uczelni wyższych. Warto również wskazać na działalność lokalnych centrów transferu technologii, które także wzmacniają atrakcyjność inwestycyjną regionu poprzez kreowanie innowacyjności. Niemniej ważna jest pomoc przy poszukiwaniu zagranicznych inwestorów i partnerów biznesowych dla lokalnych przedsiębiorstw, którą świadczą niektóre IOB np. będące przedstawicielami europejskiej sieci European Enterprise Network. Cel strategiczny nr 5: BUDOWANIE OTWARTEJ I KONKURENCYJNEJ SPOŁECZNOŚCI W województwie zachodniopomorskim cel ten jest realizowany zarówno przez urzędy pracy, które dbają o rozwój zasobów ludzkich i kreują konkurencyjność społeczności. Także bogata oferta szkoleniowa regionalnych instytucji otoczenia biznesu jest determinantą rozwoju kapitału ludzkiego Pomorza Zachodniego. Również oferta szkół zawodowych i uczelni wyższych i współpraca podejmowana między tymi jednostkami a IOB i przedsiębiorstwami kreuje atrakcyjność zasobów ludzkich regionu. 53

54 1.4. Udział klastrów i instytucji otoczenia biznesu w mechanizmie Kontraktu Samorządowego Województwa Zachodniopomorskiego Wytyczne Kontraktu Samorządowego Województwa Zachodniopomorskiego Kontrakt Samorządowy (KS) jest umową zawieraną przez Samorząd Wojewo dztwa ze związkami (stowarzyszeniami) jednostek samorządu terytorialnego z terenu wojewo dztwa w celu realizacji projekto w rozwiązujących problemy lub wzmacniających potencjały na danym obszarze oraz realizacji polityki rozwoju regionu 52. Kluczową ideą Kontraktu jest to, aby urzeczywistnic załoz enia płynące ze Strategii Rozwoju Wojewo dztwa oraz Programo w Strategicznych. Kontrakt Samorządowy ma byc jedną z podstawowych form realizacji interwencji Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata (RPO WZ ). Oznacza to, z e podmioty, kto re będą realizowac projekty ujęte w KS będą miały zarezerwowane s rodki w ramach budz etu danego priorytetu programu operacyjnego na realizację przedłoz onego projektu, ale pod warunkiem, z e załoz enia te będą realizowac cele oraz wskaz niki okres lone dla RPO WZ Przesłanką do stworzenia załoz en Kontraktu Samorządowego - obok instrumentu Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (ujętego w Umowie Partnerstwa) oraz mechanizmu Rozwoju Lokalnego Kierowanego przez Społecznos c - jest idea planowania i realizowania proceso w rozwojowych w wojewo dztwie zachodniopomorskim w oparciu o wymiar terytorialny w latach Grupa projekto w przedstawionych w kontrakcie stanowic ma bazę do rozwoju, kto ry powinien byc wzmacniany przez projekty realizowane w ramach konkurso w. Do celo w realizacji Kontrakto w Samorządowych nalez ą 54 : koncentracja zasobo w i s rodko w interwencji na wybranych obszarach, kto re słuz ą przede wszystkim rozwojowi gospodarczemu w wyłonionych specjalizacjach gospodarczych regionu budowa trwałego potencjału gospodarczego regionu realizacja powiązanych ze sobą projekto w wdraz anych zaro wno przez JST z obszaru objętego KS w ramach ich kompetencji oraz innych partnero w, ukierunkowanych za rozwo j gospodarczy danego obszaru i regionu, odpowiadających w sposo b kompleksowy na potencjały gospodarcze i rozwo j rynku pracy lub niwelujące ograniczenia tych potencjało w 52 RPO WZ , [Dostęp ]. 53 Perspektywa 2020, Konsultacje załoz en oraz nabo r koncepcji Kontrakto w Samorządowych w ramach RPO WZ , /wiadomosci.htm, [Dostęp r.]. 54 Załoz enia do Kontraktu Samorządowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata

55 sprzyjanie rozwojowi wspo łpracy, integracji i koordynacji działan JST z innymi partnerami na obszarach KS i wdroz enie zintegrowanego podejs cia do rozwoju danego terytorium w praktyce wzmacnianie idei wspo łkształtowania i koordynowania przedsięwzięc rozwojowych realizowanych wspo lnie przez samorządy lokalne i zapewnienie spo jnos ci polityk lokalnych z polityką rozwoju regionu zwiększenie efektywnos ci i skutecznos ci wydatkowania s rodko w publicznych, w tym w szczego lnos ci udostępnionych regionowi w ramach funduszy strukturalnych UE na lata W Kontrakcie Samorządowym projekty samorządo w mają byc objęte tzw. trybem pozakonkursowym, co oznacza, z e będą miały zarezerwowane s rodki na projekty, kto re uzyskają akceptację Urzędu Marszałkowskiego. Natomiast przedsiębiorcy i organizacje pozarządowe nie mogą korzystac z tego przywileju nie wyraz a na to zgody Komisja Europejska. Jednak te projekty pro-gospodarcze przedsiębiorco w i organizacji pozarządowych, kto re będą komplementarne z projektami samorządowco w będą szczego lnie premiowane 55. Zapewnia się wspo łfinansowanie s rodkami RPO WZ na lata na uzgodnione w procesie negocjacji KS projekty, pod warunkiem spełnienia przez nie obligatoryjnych kryterio w oceny formalnej, merytorycznej i finansowej. Dotyczy to w szczego lnos ci przedsięwzięc dających moz liwos ci rozwoju gospodarczego. Projekty przewidywane do realizacji przedsięwzięc innych partnero w komplementarne z przedsięwzięciami wskazanymi przez JST z uwagi na uwarunkowania prawne nie będą mogły skorzystac z trybu pozakonkursowego. W ramach Kontraktu Samorządowego rezerwacją s rodko w w trybie pozakonkursowym będą objęte projekty wyłącznie w ramach następujących osi priorytetowych RPO WZ : gospodarka-innowacje-technologie celem jest podnoszenie konkurencyjnos ci MSP, sektora rolnego oraz sektora ryboło wstwa i akwakultury rozwój społeczeństwa informacyjnego celem jest zwiększenie dostępnos ci, stopnia wykorzystania i jakos ci technologii informacyjno-komunikacyjnych wsparcie gospodarki niskoemisyjnej celem jest wspieranie przejs cia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach dostosowanie do zmian klimatu celem jest promowanie dostosowania do zmiany klimatu, zapobiegania ryzyku i zarządzanie nim rozwój naturalnego środowiska człowieka cel to ochrona s rodowiska naturalnego i wspieranie efektywnos ci wykorzystania zasobo w 55 Kontrakt Samorządowy waz nym instrumentem wsparcia samorządo w, firm i NGOs w perspektywie , [Dostęp r.]. 56 Załoz enia do Kontraktu Samorządowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata

56 zrównoważony transport cel to promowanie zro wnowaz onego transportu i usuwanie niedoboro w przepustowos ci w działaniu najwaz niejszych infrastruktur sieciowych rynek pracy celem jest wspieranie zatrudnienia i mobilnos ci pracowniko w rozwój społeczny cel to wspieranie włączenia społecznego i walka z ubo stwem infrastruktura społeczna i rewitalizacja celem jest wspieranie włączenia społecznego i walka z ubo stwem edukacja cel to inwestowanie w edukację, umiejętnos ci i uczenie się przez całe z ycie infrastruktura edukacyjna cel to inwestowanie w edukację, umiejętnos ci i uczenie się przez całe z ycie W ramach Kontraktu Samorządowego realizowane projekty moz na podzielic na pięc grup 57 : projekty priorytetowe planowane do realizacji w ramach KS przez JST w trybie pozakonkursowym RPO WZ projekty w ramach osi priorytetowych RPO WZ , dotyczą zaro wno projekto w infrastrukturalnych i nieinfrastrukturalnych do realizacji przez JST tworzące KS projekty komplementarne do projektów priorytetowych planowane do realizacji przez przedsiębiorco w z obszaru objętego KS wskazanie przez przedsiębiorco w projekto w związanych bezpos rednio z projektami priorytetowymi JST. Projekty te powinny wpisywac się we wskazane kluczowe branz e gospodarcze na obszarze objętym KS projekty komplementarne do projektów priorytetowych oraz projektów przedsiębiorców planowane do realizacji przez pozostałe podmioty (inne niz JST tworzące KS) planowane projekty, zaro wno infrastrukturalne, jak i nieinfrastrukturalne, kto re wzmacniają efekty lub stanowią dopełnienie projekto w wskazanych powyz ej. W zakresie projekto w nieinfrastrukturalnych trzeba wskazac w szczego lnos ci przedsięwzięcia związane z rozwojem lokalnego rynku pracy, kapitału ludzkiego, ofertą edukacyjną i szkoleniową, włączeniem społecznym pozostałe projekty JST z obszaru objętego KS wspomagające osiągnięcie celo w KS projekty JST, kto rych realizacja wspiera pełne osiągnięcie celo w KS, dotyczy to przedsięwzięc, kto re nie będą korzystały z trybu pozakonkursowego RPO WZ albo są planowane do realizacji ze s rodko w innych niz RPO WZ projekty celu publicznego o charakterze ponadlokalnym wpływające na rozwo j obszaru objętego KS lez ące w gestii podmioto w publicznych innych niz JST tworzących KS wskazanie zidentyfikowanych przez podmioty tworzące KS 57 Załoz enia do Kontraktu Samorządowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata

57 ponadlokalnych przedsięwzięc celu publicznego, kto re powinny byc zrealizowane, aby umoz liwic realizację celo w KS (np. rozwo j przesyłowej sieci energetycznej, budowa drogi krajowej, infrastruktura kolejowa) Rola klastrów w mechanizmie Kontraktu Samorządowego W proces formułowania KS musi byc zaangaz owane jak najszersze spektrum partnero w społecznych i gospodarczych, a ws ro d nich inicjatywy klastrowe i instytucje otoczenia biznesu. Klastry oraz IOB powinny brac udział w realizacji celo w nalez ących do osi celo w priorytetowych RPO WZ , jak i tych komplementarnych w stosunku do celo w wskazanych przez JST. Jak pokazuje dotychczasowa praktyka programowania rozwoju samorządo w, dokumenty strategiczne JST rzadko uwzględniają kierunki rozwoju sąsiednich jednostek oraz kierunki rozwoju kluczowych interesariuszy działających na danym terenie. Jednym z celo w KS jest zatem sprzyjanie rozwojowi wspo łpracy, integracji i koordynacji działan JST z innymi partnerami na obszarach KS 58, a najlepiej w tej materii poinformowani są uczestnicy rynku, do kto rych nalez ą między innymi członkowie klastro w i instytucje otoczenia biznesu. Klastry, jak i IOB mają własne programy rozwoju, czy tez programy wsparcia przedsiębiorczos ci. Kaz dy z tych dokumento w zawiera wnikliwą analizę zjawisk społeczno-gospodarczych poszczego lnych obszaro w. Zidentyfikowanie kluczowych obszaro w gospodarczych posiadających potencjał rozwojowy jest podstawą w procesie identyfikacji inteligentnych specjalizacji. Obszary te stanowią podstawę do budowania i rozwoju woko ł nich specjalizacji mających wymierne korzys ci dla rozwoju wojewo dztwa. Powinny w nich funkcjonowac przedsiębiorstwa stabilne, przyszłos ciowe z potencjałem innowacyjnym nalez ące do klastro w. Istotnym zadaniem jest zdiagnozowanie ich potrzeb, barier oraz okres lenie przydatnos ci i roli w procesie inteligentnych specjalizacji 59. Kontrakt Samorządowy to wynik dwustronnych negocjacji pomiędzy Zarządem Wojewo dztwa a umocowaną prawnie reprezentacją grupy samorządo w terytorialnych regionu (forma umowy). Jego zakres obejmuje: obszar objęty KS obszar realizacji projekto w wraz z uzasadnieniem jego delimitacji, proponowaną formą prawną realizacji KS, charakterystykę obszaru wraz z gło wnymi tezami diagnostycznymi, wskazanie gło wnych potencjało w i deficyto w obszaru (kluczowych branz gospodarczych i odniesienie ich do regionalnych specjalizacji gospodarczych i/lub do inteligentnych specjalizacji), wskazanie całos ciowej koncepcji rozwoju gospodarczego obszaru objętego KS, wskazanie celo w rozwojowych do realizacji poprzez KS, wskazanie metodologii monitorowania, ewaluacji i pomiaru stopnia realizacji projekto w, celo w KS, opis procesu uspołecznienia, wskazanie wiązki projekto w priorytetowych planowanych do realizacji przez JST, wskazanie obszaro w tematycznych oraz planowanych do realizacji w ich ramach projekto w komplementarnych, kto re będą korzystac z trybu konkursowego 58 Załoz enia do Kontraktu Samorządowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata Portal Samorządowy, [Dostęp ]. 57

58 (np. projekty przedsiębiorco w, organizacji pozarządowych, IOB). Czynny udział w ustalaniu zakresu poszczego lnych umo w projekto w w ramach KS powinny brac podmioty najbardziej zainteresowane tj. przedsiębiorstwa członkowie klastro w i organizacje je wspierające instytucje otoczenia biznesu 60. Cele rozwojowe Kontraktu Samorządowego są osiągane poprzez cele cząstkowe osi priorytetowej RPO WZ i ich priorytety inwestycyjne, a w ich realizacji biorą udział klastry: Założenia kontraktu kreowanie warunko w dla rozwoju społeczno-gospodarczego w oparciu o endogeniczne specjalizacje ograniczenie skutków peryferyjnego położenia obszaru dla poprawy warunków życia mieszkańców (infrastruktura publiczna, w tym ochrona zdrowia, wykorzystanie rozwiązań ICT, transport) Rola klastrów Wspieranie przedsiębiorczos ci poprzez tworzenie warunko w do wspo łpracy między podmiotami gospodarczymi, wspieranie działalnos ci B+R Rozwo j kadr zrzeszonych przedsiębiorstw poprzez szkolenia, kursy i inne wydarzenia Pomoc w optymalizacji koszto w zrzeszonych przedsiębiorstw poprzez tworzenie grup zakupowych Promowanie branz związanych z działalnos cią klastro w m.in. poprzez imprezy wystawiennicze Tworzenie wspo lnych platform sprzedaz owych, w tym takz e promujących producento w na rynkach międzynarodowych Realizacja projekto w B+R, w tym takz e z partnerami zagranicznymi Edukacja zdrowotna Wspieranie działalnos ci B+R w obszarze zdrowia Promowanie wyniko w badan związanych z transportem i gospodarką morską Działania na rzecz informatyzacji regionu Wspieranie rozwoju działalnos ci portowej 60 Regionalny Program Operacyjny Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego , Projekt, 3 marca 2014, s , [Dostęp ]. 58

59 efektywne gospodarowanie zasobami na rzecz ochrony bogatego dziedzictwa przyrodniczego i wzmacniania roli zróżnicowanego dorobku kulturowego Organizowanie i wspieranie organizacji konferencji związanych z efektywnym gospodarowaniem energią w przedsiębiorstwach Promowanie wydarzen związanych z ochroną s rodowiska i ekologią Promowanie korzystania z odnawialnych z ro deł energii i ekoinnowacji energetycznych (w tym w branz y turystycznej) Najistotniejsza rola i jednocześnie największy potencjał klastrów przypada na kreowanie warunków dla rozwoju społeczno-gospodarczego w oparciu o endogeniczne specjalizacje, ponieważ większość klastrów funkcjonuje w obszarach będących regionalnymi specjalizacjami, a zadania realizowane przez każde z powołanych powiązań mają na celu generowanie wzrostu gospodarczego i wspierania członków Rola instytucji otoczenia biznesu w mechanizmie Kontraktu Samorządowego Instytucje otoczenia biznesu są jednym z partnero w, kto ry powinien zostac zaangaz owany z formułowanie załoz en Kontraktu Samorządowego. IOB powinny czynnie uczestniczyc w realizacji celo w nalez ących do osi celo w priorytetowych RPO WZ , poniewaz jednym z celo w KS jest sprzyjanie rozwojowi wspo łpracy między interesariuszami, a takz e integracja i koordynacja działan JST z innymi partnerami na obszarach KS 61. Kooperacja z instytucjami otoczenia biznesu umoz liwi jednostkom samorządu konsultowanie działan takz e z podmiotami rynkowymi, kto rych interesy są reprezentowane przez IOB. Odwołując się bezpos rednio do celo w rozwojowych Kontraktu Samorządowego moz na zauwaz yc, z e instytucje otoczenia biznesu realizują i mogą realizowac w przyszłos ci następujące załoz enia: Założenia kontraktu kreowanie warunko w dla rozwoju społeczno-gospodarczego w oparciu o endogeniczne specjalizacje Rola IOB prowadzenie szkolen dla pracowniko w oraz bezrobotnych szkolenia specjalistyczne dla ucznio w i studento w wspieranie przedsiębiorczos ci przez działalnos c doradczą, pozyskiwanie z ro deł finansowania, udostępnianie 61 Załoz enia do Kontraktu Samorządowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata

60 infrastruktury, działalnos c związana z komercjalizacją wiedzy naukowej promowanie przedsiębiorczos ci ułatwianie rozpoczynania działalnos ci gospodarczej, inkubowanie przedsiębiorstw ograniczenie skutków peryferyjnego położenia obszaru dla poprawy warunków życia mieszkańców (infrastruktura publiczna, w tym ochrona zdrowia, wykorzystanie rozwiązań ICT, transport) rozwo j systemo w transportowych i wspieranie działalnos ci przedsiębiorstw transportowych wspieranie innowacyjnos ci systemo w transportowych, w tym poprzez działalnos c Centrum Transferu Technologii Akademii Morskiej w Szczecinie tworzenie infrastruktury społecznej sprzyjającej integracji lokalnych społecznos ci (Lokalne Grupy Działania, realizacja projekto w związanych z wypracowywaniem modeli wspo łpracy między JST a sektorem IOB i szerzej NGO) edukacja zdrowotna, wprowadzanie innowacji medycznych, rozwo j infrastruktury zdrowotnej efektywne gospodarowanie zasobami na rzecz ochrony bogatego dziedzictwa przyrodniczego i wzmacniania roli zróżnicowanego dorobku kulturowego realizacja projekto w z zakresu ochrony s rodowiska organizowanie wydarzen związanych z tematami ekologii i ochrony s rodowiska (tj. fora i targi ekologiczne) 60

61 2. Wpływ klastrów i IOB na gospodarkę województwa zachodniopomorskiego 2.1. Charakterystyka gospodarki województwa zachodniopomorskiego Produkt Krajowy Brutto W badanym okresie PKB województwa zachodniopomorskiego stanowiło 3,8% Produktu Krajowego Brutto, dając województwu 9 pozycję pod względem udziału w wytworzonym w Polsce PKB ogółem. W 2012 roku wielkość PKB w cenach bieżących w województwie zachodniopomorskim kształtowała się na poziomie mln zł. W stosunku do roku poprzedniego wzrosła ona o 4,5%. Dynamika ta była zbliżona do średniej krajowej (4,4%). Rysunek 2 Wielkość PKB wytworzonego przez województwo zachodniopomorskie w latach w mln zł Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat i NBP. Wielkość PKB na jednego mieszkańca województwa zachodniopomorskiego wyniosła w 2012 roku zł, co stanowiło 84,3% przeciętnej wartości dla całego kraju ( zł na mieszkańca). Zachodniopomorskie plasowało się na 8 miejscu wśród wszystkich województw. Pod względem wytworzonego PKB dominują podregiony szczeciński oraz koszaliński. Udział każdego z pozostałych podregionów w wytworzonym przez województwo PKB jest niemal dwukrotnie niższy od wartości dla miasta Szczecin 62. Wielkości te przedstawiono na poniższym rysunku. 62 Bank Danych Lokalnych Gło wnego Urzędu Statystycznego (http://stat.gov.pl/bdl/app/strona.html?p_name=indeks). 61

62 Rysunek 3Wielkość PKB wytworzonego w poszczególnych podregionach województwa zachodniopomorskiego w mln zł Koszaliński Stargardzki M. Szczecin Szczeciński Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego. Działalność gospodarcza W 2013 roku, w województwie zachodniopomorskim funkcjonowało 219,4 tys. przedsiębiorstw, z czego ponad 96% działało w sektorze prywatnym. W sektorze usług odnotowano 165,5 tys. podmiotów, w przemyśle 46,8 tys., a pozostałe 6,2 tys. przedsiębiorstw w sektorze rolniczym. Najwięcej firm funkcjonowało w obszarze handlu i napraw (23,7%) oraz budownictwa (12,8%). Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą stanowiły 74,7% wszystkich przedsiębiorstw (164,1 tys.), z czego 25,6% z nich prowadziło działalność w obszarze handlu i napraw pojazdów samochodowych, a 14,9% w obszarze budownictwa. Liczba przedsiębiorstw w województwie zachodniopomorskim wykazuje w latach tendencję wzrostową, z wyjątkiem roku 2011, kiedy to liczba podmiotów zarejestrowanych w REGON spadła o prawie 6 tysięcy (rysunek 4). Spadek ten spowodowany był głównie 63 : zmianą przepisów prawnych umożliwiających aktualizację REGONu w oparciu o informacje dotyczące zgonów osób fizycznych, pozyskanych dzięki rejestrowi PESEL zmianami w prawie odnośnie rejestrowania działalności gospodarczej osób fizycznych 1 lipca 2011 roku zaczęła działać Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej (CEIDG) aktualizacją danych gminnych przy przenoszeniu ich do CEIDG skreślaniem z ewidencji osób, które zakończyły prowadzenie działalności 63 Zmiany strukturalne grup podmioto w gospodarki narodowej w rejestrze REGON, 2013 r. Informacje i Opracowania Statystyczne Gło wnego Urzędu Statystycznego, Warszawa 2014, s. 8 i 35 62

63 Rysunek 4 Liczba przedsiębiorstw ogółem w województwie zachodniopomorskim w roku 2013 według sekcji PKD 2007 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych. W województwie zachodniopomorskim 96,34% przedsiębiorstw ( podmiotów) zatrudniało w 2013 roku od 0 do 9 pracowników. Małe przedsiębiorstwa zatrudniające osób stanowiły 3,01% (6 599 podmiotów). Pozostałe 0,65% przedsiębiorstw zatrudniało powyżej 50 osób (w tym od 50 do 249 osób, 122 pomiędzy 250 a 999 osób, a 20 powyżej 1000 osób). Rysunek 5 Struktura wielkości przedsiębiorstw w województwie zachodniopomorskim 3,01 0, i więcej 96,34 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych. Przedstawiona na rysunku 5 struktura wielkości zatrudnienia w przedsiębiorstwach jest zbliżona do struktury krajowej. W województwie zachodniopomorskim odnotowano, na tle innych województw, największą liczbę mikroprzedsiębiorstw (zatrudniających 63

64 od 0 do 9 osób). Jednocześnie region Pomorza Zachodniego posiada najmniej przedsiębiorstw zarówno średnich zatrudniających pomiędzy 50 a 249 osób, jak i dużych. Z kolei podmiotów zatrudniających 1000 i więcej osób jest najwięcej w województwie mazowieckim (0,035%), a najmniej w zachodniopomorskim i lubuskim (po 0,0091%). Rynek pracy Województwo zachodniopomorskie zamieszkuje 1,718 mln osób, z czego 68,6% żyje w miastach. W strukturze płci przeważają kobiety (51,3%). W IV kwartale 2013 roku przeciętny współczynnik aktywności zawodowej mieszkańców województwa wynosił 53,8% i znajdował się poniżej średniej krajowej (56,0%). Znacznie wyższą aktywność zawodową wykazywali mężczyźni współczynnik ten wynosił 62,4%, podczas gdy wśród kobiet jedynie 45,8%. Najaktywniejszymi zawodowo osobami byli mieszkańcy w przedziale wiekowym lat (83,0%), a najmniej osoby w wieku 55 lat i więcej (24,4%). Największą aktywnością zawodową cechowały się osoby z wykształceniem wyższym (75,3%), a najniższą - z wykształceniem podstawowym i gimnazjalnym (22,6%). W I kwartale 2014 roku stopa bezrobocia w województwie kształtowała się na poziomie 18,7% i była wyższa od średniej krajowej(14%). Wartość tego wskaźnika w poszczególnych powiatach województwa jest zróżnicowana najniższą odnotowano w miastach na prawach powiatów, tj. Świnoujściu, Szczecinie i Koszalinie (odpowiednio 10,7%, 11,1% i 12,8%), zaś najwyższą w powiatach białogardzkim (30,7%) oraz choszczeńskim (30,0%). Patrząc przez pryzmat grup zawodowych, największe bezrobocie odnotowano wśród robotników przemysłowych i rzemieślników (21,4%), pracowników usługowych i sprzedawców (17,3%), techników i innego personelu średniego szczebla (11,4%). Najmniej bezrobotnych znajdowało się wśród osób z grupy sił zbrojnych (0,2%) oraz przedstawicieli władz publicznych i urzędników wyższego szczebla (0,4%) 64. Zgodnie z wynikami badania Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Szczecinie Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych w województwie zachodniopomorskim w 2013 roku do najbardziej deficytowych zawodów w 2013 roku zaliczono: szpachlarza, pracownika agencji tymczasowej, montera aparatury rozdzielczej i kontrolnej energii elektrycznej, sortowacza surowców wtórnych, pracownika ochrony fizycznej oraz spawacza metodą MIG. Z kolei do zawodów, w których w największym stopniu podaż pracy przeważała nad popytem zaliczono: technika-rolnika, technikaekonomistę, mechanika-operatora pojazdów i maszyn rolniczych, technika hotelarstwa, mechanika okrętowego oraz ekonomistę Bank Danych Lokalnych Gło wnego Urzędu Statystycznego. 65 Monitoring zawodo w deficytowych i nadwyz kowych w wojewo dztwie zachodniopomorskim w 2013 roku. 64

65 Do największych pracodawców zarejestrowanych na terenie województwa zachodniopomorskiego należą m.in. 66 : Netto Sp. z o.o., Motaniec (handel detaliczny; ok. 4 tys. zatrudnionych) Polska Żegluga Morska, Szczecin (armator; ok. 3 tys. zatrudnionych) Grupa Azoty Zakłady Chemiczne Police S.A., Police (produkcja chemiczna, ok. 2,3 tys. zatrudnionych) NordGlass Sp. z o.o., Koszalin (produkcja szyb samochodowych, ok. 1 tys. zatrudnionych) Dajar Sp. z o.o., Koszalin (AGD i HoReCa; ok. 750 zatrudnionych) GK OT Logistics S.A., Szczecin (transport i logistyka, ok. 640 zatrudnionych) Farutex Sp. z o.o., Szczecin (HoReCa, ok. 570 zatrudnionych) Homanit Polska Sp. z o.o. i Spółka Sp. k., Karlino (produkcja drzewna; ok. 360 zatrudnionych) VNH Fabryka Grzejników Sp. z o.o., Wałcz (produkcja grzejników, ok. 300 zatrudnionych) Dochody mieszkańców Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w województwie zachodniopomorskim w sierpniu 2014 roku kształtowało się na poziomie zł. Dochód rozporządzalny na osobę wśród mieszkańców wynosił w 2013 roku średnio zł. Zarówno dochód realny, jak i dochód nominalny w ostatnich latach rosną, jednak ze słabnącą dynamiką. Przez okres od 2007 do roku 2011 dochód nominalny na osobę wzrósł z zł do zł. Wykres obrazujący dynamikę dochodów znajduje się poniżej. 66 Ranking Polityki 500 największych polskich firm w 2012 r. (http://www.lista500.polityka.pl/rankings/show) z informacjami uzupełnionymi na podstawie oficjalnych stron internetowych poszczego lnych podmioto w oraz strony Projektu Biznes Dla Edukacji (http://biznesdlaedukacji.parp.gov.pl/dobrepraktyki/11-dobre-praktyki/118-zaklady-chemicznepolice-s-a), strony Urzędu Miasta w Wałczu (http://www.walcz.pl/-/vnhwalcz?redirect=http%3a%2f%2fwww.walcz.pl%2ffirmamiesiaca%3fp_p_id%3d101_instance_qbcpnie6gd8y%26p_p_lifecycle%3d0%26p_p_state%3dnormal %26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-2%26p_p_col_count%3D1 ). 65

66 Rysunek 6 Dynamika realnych i nominalnych dochodów mieszkańców województwa zachodniopomorskiego w latach ,00% 108,00% 106,00% 104,00% 102,00% 100,00% 98,00% 96,00% 94,00% 92,00% 109,20% 106,90% 104,90% 104,80% 104,00% 103,30% 103,40% 101,40% 101,20% 99,00% dynamika nominalnych dochodów dynamika realnych dochodów Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Statystycznego w Szczecinie. Turystyka Infrastruktura turystyczna w województwie zachodniopomorskim rozwija się dynamicznie. Pod względem liczby udzielonych noclegów w latach oraz województwo zachodniopomorskie było liderem osiągając wartość na poziomie od do W roku 2013 nieznacznie lepszy wynik od Pomorza Zachodniego ( noclegów) osiągnęło województwo małopolskie ( noclegów). Jednocześnie, województwa te znacząco wyprzedzają pozostałych konkurentów na terenie plasującego się na trzecim miejscu województwa mazowieckiego udzielono noclegów, zaś w następnym w kolejności województwie dolnośląskim jedynie Największa liczba turystów korzystających z noclegów w 2013 r. odwiedziła Mazowsze ( ) oraz Małopolskę ( ). W województwie zachodniopomorskim, które zajęło trzecie miejsce, odnotowano osób 67. Świadczy to o tym, że goście przebywający na Pomorzu Zachodnim korzystali z dłuższych pobytów niż w innych województwach. W latach liczba obiektów dysponujących pokojami gościnnymi z co najmniej dziesięcioma miejscami noclegowymi wzrosła z 139 do 383 na koniec okresu, z czego liczba obiektów całorocznych wzrosła z 29 do 43. Jednocześnie liczba dostępnych miejsc noclegowych ogółem wzrosła z w roku 2010 do w roku 2013, a liczba miejsc całorocznych z 668 do W latach znaczącemu wzrostowi uległ także popyt na noclegi. W roku 2013 udzielono ponad 2,7 mln noclegów we wszystkich obiektach na terenie województwa zachodniopomorskiego, co stanowi wzrost o 28% w stosunku do wartości z roku Bank Danych Lokalnych Gło wnego Urzędu Statystycznego. 66

67 Liczba osób korzystających z noclegów na terenie województwa zachodniopomorskiego przedstawiona została na poniższym rysunku. Rysunek 7 Liczba osób korzystających z noclegów w województwie zachodniopomorskim w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych. Liczba kwater agroturystycznych i popytu na tego typu usługi wykazuje tendencje zbliżone do tendencji związanych z pokojami gościnnymi, tj. wzrost od roku Liczba hoteli, moteli i pensjonatów, funkcjonujących w województwie zachodniopomorskim w roku 2013 znajduje się w poniższej tabeli. Tabela 15 Liczba hoteli, moteli i pensjonatów w województwie zachodniopomorskim w 2013 roku Standard Hotele Motele Pensjonaty ***** **** *** ** * Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych. Największymi (posiadającymi powyżej 150 pokoi) i najlepiej ocenianymi przez turystów na portalach internetowych obiektami hotelowym w województwie są Aquarius SPA (Kołobrzeg; 87 punktów na 100), Marine (Kołobrzeg; 83 punkty na 100), Unitral (Mielno; 83 punkty na 100), Lambert (Ustronie Morskie; 80 punktów na 100), Arka Medical SPA (Kołobrzeg; 80 punktów na 100), Diva SPA (Kołobrzeg; 79 punktów na 100) oraz New Skanpol (Kołobrzeg; 78 punktów na 100) Dane z serwisu internetowego Trivago, kto ry gromadzi oferty ponad 700 tys. obiekto w z 244 stron internetowych oraz umoz liwia odwiedzającym dokonania oceny [www.trivago.pl; data pobrania: r.]. 67

68 Największym stopniem wykorzystania miejsc noclegowych w 2013 r. cechował się powiat kołobrzeski (62,1%). Wysoki wskaźnik osiągnęły także powiat m. Świnoujście (49,5%), powiat sławieński (47,1%) oraz koszaliński (47,1%). Najmniejszym zainteresowaniem turystów cieszyły się powiaty: łobeski (17,5% wykorzystanych miejsc noclegowych), choszczeński (17,9%), drawski (18,2%), gryfiński (18,6%) oraz białogardzki (21,1%) i policki (21,9%) 69. Największą popularnością charakteryzował się pas nadmorski, szczególnie obszary, w których zlokalizowane są większe kurorty, tj. Darłowo i Dąbki (pow. sławieński), Kołobrzeg (pow. kołobrzeski), Mielno (pow. koszaliński) oraz Świnoujście (pow. m. Świnoujście). Najmniejsze wskaźniki ruchu turystycznego odnotowały powiaty w głębi województwa, bez dostępu do morza i nie graniczące z innym województwem (z wyjątkiem powiatu choszczeńskiego, który graniczy z województwem lubuskim). Transport i komunikacja W 2013 roku w województwie zachodniopomorskim było km dróg publicznych. Jednocześnie, pod względem długości dróg na obszarze województwa, Pomorze Zachodnie plasowało się w 2013 r. na 13 miejscu na 16 województw. Łączna długość dróg publicznych województwa zachodniopomorskiego stanowi 4,75% polskich dróg publicznych ogółem. Największy odsetek odnotowano na Mazowszu (12,82%), zaś najniższy w opolskim (2,56%). Długość autostrad pozostaje w badanym okresie niezmienna i wynosi jedynie 21,6 km. Wynik ten plasuje województwo zachodniopomorskie na 15 miejscu pośród wszystkich województw. Długość dróg ekspresowych wzrosła z 28,2 km w roku 2007 do 139,5 km w roku W 2013 roku drogi ekspresowe Pomorza Zachodniego stanowiły 11,20% ogółu dróg polskich dróg ekspresowych. Województwo zachodniopomorskie uplasowało się pod tym względem na 3 miejscu w skali kraju (za województwem mazowieckim 174,7 km (14,04%) oraz warmińsko-mazurskim 140,5 km (11,29%)) 70. Z kolei liczba pojazdów zarejestrowanych w województwie zachodniopomorskim w roku 2013 wyniosła 1,060 mln. W województwie znajduje się km eksploatowanych linii kolejowych, co stanowi 6,12% torów kolejowych ogółem. Plasuje to Pomorze Zachodnie na 7 miejscu wśród polskich województw. Wszystkie są normalnotorowe. W obrębie województwa funkcjonuje cywilny port lotniczy o regularnym ruchu pasażerskim Port Lotniczy Szczecin-Goleniów im. NSZZ Solidarność. W 2013 roku obsłużył on 347 tys. pasażerów. Jest to wynik wyższy o 116 tys. niż w roku 2007, jednak wzrost ten nie odbywał się równomiernie znaczne przyrosty odnotowano w latach 2008 i W badanym okresie nastąpił zauważalny spadek wielkości przewiezionego ładunku w samym roku 2008 spadł ponad 2,5-krotnie, z 1236 t do 489 t. W roku Bank Danych Lokalnych Gło wnego Urzędu Statystycznego. 70 Ibidem. 68

69 tonaż ładunków wyniósł zaledwie 41 t. Zmiany w wyżej wymienionych wartościach zostały przedstawione na rysunku 11. Rysunek 8 Statystyki portu lotniczego Szczecin-Goleniów w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Portu Lotniczego Szczecin-Goleniów. W województwie zachodniopomorskim znajdują się cztery morskie porty handlowe (wśród których największe są Szczecin i Świnoujście), a także 10 niewielkich portów bałtyckich. W 2013 roku obroty ładunkowe w portach morskich województwa stanowiły 31% całkowitych obrotów ładunkowych wszystkich portów w kraju: Świnoujście 18,7% (ok. 12 mln ton), Szczecin 12,3% (ok. 8 mln ton). Wśród towarów transportowanych w relacjach z tymi portami dominowały ładunki masowe suche i toczne. W roku 2013 ok. 2,2 mln pasażerów rozpoczęło lub zakończyło podróż w polskich portach. W ruchu krajowym pływało 27,5% z nich, natomiast w międzynarodowym 72,5%. Około 58% wszystkich morskich przewozów pasażerskich w Polsce wykonano z wykorzystaniem portu w Świnoujściu. Większość międzynarodowych przewozów drogą morską (w tym ze Świnoujścia) odbywa się w relacjach ze Szwecją (89,2%). Ochrona zdrowia Zgodnie z badaniami Urzędu Statystycznego w Szczecinie, na koniec roku 2012 na obszarze województwa zachodniopomorskiego funkcjonowało 40 szpitali ogólnych, 13 placówek opieki długoterminowej oraz 10 placówek opieki psychiatrycznej. Ogólna liczba pacjentów leczonych stacjonarnie wynosiła , z czego 98,5% leczono w szpitalach ogólnych, 1% w podmiotach opieki psychiatrycznej, a pozostałe 0,5% w placówkach opieki długoterminowej. 69

70 Łączna liczba łóżek w lecznictwie stacjonarnym na koniec 2012 roku wyniosła w szpitalach ogólnych, 537 w placówkach opieki długoterminowej oraz 471 w placówkach opieki psychiatrycznej. Wskaźnik liczby ludności na jedno łóżko w szpitalach ogólnych wynosi 205. Pacjenci przebywali w szpitalach ogólnych średnio 5,6 dnia najdłużej leczono pacjentów znajdujących się na oddziałach psychiatrycznych (26,4 dnia), rehabilitacyjnych (24,3 dnia) i uzależnień (22,7 dnia). Najkrócej pacjenci przebywali na oddziałach ratunkowych (1,3 dnia), urologicznych, okulistycznych i chirurgii plastycznej (2,4 dnia). Biorąc pod uwagę liczbę lekarzy (personelu pracującego ogółem) na 10 tys. ludności, województwo zachodniopomorskie zajmuje 8 miejsce na 16 województw osiągając poziom wskaźnika na wysokości 44 (średnia dla Polski wynosi 49, wartość maksymalną wynoszącą 61 osiągnęło województwo mazowieckie, zaś wartość minimalną 38 województwo warmińsko-mazurskie i podkarpackie). Pod względem liczby pacjentów przypadających na łóżko, województwo zachodniopomorskie zajmuje 9 miejsce na 16 województw osiągając taką samą wartość wskaźnika, jak średnia dla kraju 205. Oświata Liczba szkół podstawowych w województwie zachodniopomorskim w latach zmniejszała się. Na początku okresu wynosiła 524, a po rocznych spadkach rzędu 1-2% osiągnęła w 2013 r. poziom 489. Przyczyną zmniejszania się liczby placówek jest malejąca liczba uczniów w roku 2007 było ich ok. 105 tys., a na koniec badanego okresu osiągnęła wartość poniżej 92 tys. Liczba uczniów w poszczególnych latach została przedstawiona na poniższym rysunku. Tendencje niżowe w demografii obserwuje się w skali całego kraju. Rysunek 9 Liczba uczniów szkół podstawowych w województwie zachodniopomorskim w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Banku Danych Lokalnych. 70

71 Współczynnik skolaryzacji netto 71 dla szkół podstawowych w województwie zachodniopomorskim wyniósł 91,01% w 2013 roku. Liczba gimnazjów w badanym okresie wzrosła z 308 do 326. Najwięcej szkół tego typu działało w 2012 roku 329. Z drugiej strony, liczba osób uczących się w gimnazjach stale spadała w roku 2007 w województwie zachodniopomorskim było 65,6 tys. gimnazjalistów, a po spadkach tej wartości o średnio 2-2,5 tys. uczniów rocznie, w 2013 roku ich liczba wyniosła jedynie 49,1 tys. Osób. Współczynnik skolaryzacji netto dla gimnazjów w województwie zachodniopomorskim wyniósł 87,36% w 2013 roku i maleje od roku 2007 (93,52%). W województwie zachodniopomorskim w roku 2013 funkcjonowało łącznie 611 szkół ponadgimnazjalnych. Większość liceów w województwie to licea o profilu ogólnym. Najczęściej występującymi profilami liceów są: zarządzanie informacją (9,4% szkół), ekonomicznoadministracyjny (8,7%), humanistyczny (5,5%). W obrębie techników najpopularniejszymi profilami są: ekonomiczny oraz handlowy (po 20,3%), hotelarski oraz żywienia i gospodarstwa domowego (po 18,8%), architektury krajobrazu (17,2%) oraz mechaniczny (14,1%). Ponad jedna trzecia szkół zawodowych w województwie nie posiada określonego profilu i funkcjonuje jako szkoła wielozawodowa. Najpopularniejszymi profilami szkół zawodowych są: kucharz małej gastronomii (27,7%), sprzedawca (16,9%), mechanik pojazdów samochodowych (13,8%) oraz ślusarz (10,8%). W 2013 roku, według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w województwie zachodniopomorskim funkcjonowało 18 szkół wyższych, w tym m.in.: Uniwersytet Szczeciński Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie Politechnika Koszalińska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Koszalinie Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Wałczu Akademia Morska w Szczecinie Akademia Sztuki w Szczecinie Liczba studentów, podobnie jak uczniów wszystkich typów szkół, w badanym okresie malała. W roku 2013 w województwie zachodniopomorskim studiowało 57,8 tys. osób.. Największy odsetek stanowili studenci wyższych szkół technicznych (36,0% w roku 2013) oraz studenci uniwersyteccy (29,6% w roku 2013). Wartym uwagi jest fakt, że na przestrzeni lat odnotowano spadek liczby tej drugiej grupy o 11,7 tys. (41% w porównaniu do stanu w 2007 roku), natomiast liczba studentów wyższych szkół technicznych wzrosła o niecałe 300 osób (1%). 71 Stosunek liczby oso b uczących się (stan na początku roku szkolnego) na danym poziomie kształcenia do liczby ludnos ci (stan w dniu 31 XII) w grupie wieku odpowiadającej temu poziomowi nauczania. Z ro dło: Gło wny Urząd Statystyczny (http://old.stat.gov.pl/gus/definicje_plk_html.htm?id=poj htm; data pobrania r.) 71

72 Stan oświaty był przedmiotem uwag respondentów ze względu na postrzeganie oferty edukacyjnej jako niedostosowanej do potrzeb rynku pracy. Szczególnie było to podkreślane przez przedstawicieli branży budowlanej, którzy zgłaszali zapotrzebowanie na specjalistów z wykształceniem zasadniczym zawodowym lub technicznym. Silny akcent na szkolnictwo zawodowe i techniczne kładzie Zachodniopomorski Klaster Morski. Niestety, zważywszy na przedstawiony powyżej współczynnik skolaryzacji netto, uczniowie zasadniczych szkół zawodowych stanowią mniejszość. Przedstawiciel sektora kreatywnego zwrócił uwagę na fakt, że absolwenci szczecińskiej Akademii Sztuki są skłonni do opuszczania regionu ze względu na brak miejsc pracy, w których mogliby rozwijać nabyte w toku kształcenia kompetencje. Wsparcie rozwoju przemysłów kreatywnych, zdaniem badanego, może zapobiec tej sytuacji. Ochrona środowiska Województwo zachodniopomorskie cechuje się dużym bogactwem walorów przyrodniczych. Zajmuje ono czwartą pozycję pod względem lesistości spośród wszystkich województw oraz odznacza się mnogością zbiorników i cieków wodnych (m.in. Zalew Szczeciński, Odra, Rega, j. Jamno, j. Drawsko). Na terenie województwa funkcjonują: Woliński Park Narodowy Drawieński Park Narodowy 7 parków krajobrazowych 116 rezerwatów przyrody pozostałe obszary chronionego krajobrazu Zauważalny jest spadek emisji zanieczyszczeń powietrza pochodzących z sektora przemysłowego, jednak do skażenia powietrza coraz bardziej przyczynia się transport samochodowy. Największe stężenia szkodliwych pyłów odnotowano w Szczecinie i Koszalinie, jednak były one niższe w porównaniu do innych miast i aglomeracji powyżej 100 tys. mieszkańców w Polsce. Ok. 55% powierzchniowych zbiorników i cieków wodnych nie spełniało standardów określonych jako stan dobry lub powyżej dobrego. Stan wód uprawnia jednak do stwierdzenia, że na terenie województwa znajdują się liczne akweny o wysokiej atrakcyjności dla turystyki wodnej i nadwodnej. W latach znacznie poprawiła się gospodarka odpadami województwa. Przyczyniły się do tego m.in.: minimalizacja powstawania odpadów, kierowanie większej ilości odpadów do odzysku, tworzenie zintegrowanych systemów gospodarki odpadami, modernizacja istniejących instalacji. Mimo tego, unieszkodliwianie odpadów poprzez ich składowanie wciąż jest dominującą formą gospodarowania odpadami w województwie zachodniopomorskim. Rolnictwo W 2013 roku w województwie zachodniopomorskim funkcjonowało gospodarstw rolnych prowadzących działalność rolniczą i okołorolniczą (np. przetwórstwo 72

73 produktów rolnych, agroturystyka, produkcja energii odnawialnej). Stanowiło to 3,36% liczby wszystkich gospodarstw tego typu w Polsce. Powierzchnia gospodarstw rolnych ogółem w województwie wyniosła 891,2 tys. ha, z czego ponad 75% należało do gospodarstw indywidualnych. W stosunku do roku 2012 powierzchnia gospodarstw rolnych ogółem zmniejszyła się o 6,1%, a gospodarstw indywidualnych o 1,8%. W województwie zachodniopomorskim zlokalizowanych jest najwięcej w skali Polski gospodarstw rolnych o powierzchni powyżej 100 ha (w 2013 r.: 14,14% wszystkich gospodarstw; łącznie gospodarstw rolnych). Najmniejszy w stosunku do innych województw jest odsetek gospodarstw poniżej 1 ha (w 2013 r.: 1,2% wszystkich gospodarstw; łącznie 418 gospodarstw rolnych). Udział gospodarstw wielkopowierzchniowych, tj. powyżej 100 ha, stopniowo rośnie. W roku 2010 wynosił 4,72%, a w roku ,39%. Według danych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, województwo zachodniopomorskie ma największy w Polsce udział powierzchni użytków rolnych gospodarstw ekologicznych w użytkach rolnych ogółem, który wynosi 11,77%. W województwie zachodniopomorskim w 2012 r. dominowała produkcja roślinna, która stanowiła 58,8% produkcji rolnej ogółem. Jest to jeden w wyższych wskaźników w skali Polski (większy odsetek odnotowano w śląskim 75,8%, opolskim 62,1% oraz lubelskim 60%). Tym samym produkcja zwierzęca kształtowała się na poziomie 41,2% i osiągała stosunkowo niską wartość w porównaniu do innych województw 72. Produktywność rolnictwa, mierzona wskaźnikiem globalnej produkcji rolniczej 73, która stanowi sumę wartości surowych (nieprzetworzonych) produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, plasuje województwo zachodniopomorskie na przedostatnim miejscu ze wszystkich województw. Osiągnięty wynik to zł na 1 ha użytków rolnych. Wskaźnik dla całej Polski wynosił zł na 1 ha użytków rolnych, zaś najwyższą jego wartość odnotowano w województwie wielkopolskim (8 488 zł na 1 ha użytków rolnych). Wiąże się to z faktem, że na Pomorzu Zachodnim dominuje produkcja roślinna, w której ceny zbytu są niższe. W Wielkopolsce dominuje produkcja zwierzęca, która stanowi blisko 70% ogółu produkcji rolniczej. Kultura i sztuka 74 Warto zwrócić uwagę na to, że rośnie popularność muzeów liczba takich obiektów wyniosła w 2013 roku 28, co oznacza wzrost o 4 w porównaniu do roku Liczba zwiedzających muzea i ich oddziały wzrosła o 23,2 tys. od roku 2007 wyniosła niemal 456 tys. w roku Maleje natomiast liczba galerii i salonów sztuki w 2013 r. wynosiła ona w województwie zachodniopomorskim 10, podczas gdy w roku 2009 funkcjonowało ich 18. Liczba zwiedzających w tych latach spadła z 347 tys. do 131 tys. 72 Bank Danych Lokalnych Gło wnego Urzędu Statystycznego. 73 Produktywność i towarowość rolnictwa w Polsce, R. Kulikowski (Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk) w: Barometr Regionalny nr 4 (30) Przypisujemy w niniejszym wagę rolę do instytucji kultury jako potencjalnych członko w klastro w o profilu turystycznym i działających w dziedzinie przemysło w kreatywnych. 73

74 Zapobiegać negatywnym trendom w zakresie regresu w kulturze ma m.in. działalność Klastra Kreatywnego. W 2013 roku zorganizowano na terenie województwa 203 masowe imprezy sportowe, 141 imprez artystyczno-rozrywkowych i 12 imprez interdyscyplinarnych. Jednocześnie przedstawiciel Międzynarodowych Targów Szczecińskich widzi potencjał regionu w rozwoju działalności wystawienniczej w porozumieniu m.in. z lokalnymi klastrami Wpływ klastrów na rozwój lokalnej gospodarki Działania klastrów na rzecz rozwoju województwa Efektywnie działające klastry mogą pomóc zrzeszonym w nich przedsiębiorstwom zwiększyć ich pozycję konkurencyjną. Wszystkie korzyści osiągane przez przedsiębiorstwa dzięki współpracy w klastrach przekładają się na zwiększanie ich możliwości produkcyjnych i rynkowych, a zatem przyczyniają się do wzrostu gospodarczego, rozumianego jako wzrost produkcji oraz jakości dóbr i usług służących zaspokojeniu potrzeb społeczeństwa. Przede wszystkim jednak, tworzenie nowych miejsc pracy przekłada się bezpośrednio na wzrost ogólnego poziomu zamożności mieszkańców regionu i stwarza możliwości dalszego i intensywniejszego rozwoju. Klastry województwa zachodniopomorskiego wpływają na rozwój lokalnej gospodarki poprzez stymulację wzrostu gospodarczego swoich członków. Większość (76%) spośród badanych w ankiecie telefonicznej przedsiębiorstw zgrupowanych w klastrach korzysta z usług oferowanych przez te instytucje. 23% członków klastrów nie jest aktywna i nie wykorzystuje w pełni swojej przynależności do organizacji. 1% respondentów nie było w stanie wskazać czy i z jakich usług klastrów korzysta ich firma. Sytuację tę obrazuje poniższy rysunek. 74

75 Rysunek 10 Czy Pana/i firma korzysta z usług oferowanych przez klastry? 23% 1% 76% tak nie nie wiem Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). Najczęściej wskazywaną formą usług świadczonych przez klastry, z których korzystają przedsiębiorcy, są szkolenia (w tym także kursy językowe) oraz różne formy spotkań i kooperacji między członkami. Respondenci korzystali także z usług doradztwa biznesowego i prawnego oraz działań promocyjno-reklamowych. Pojedyncze osoby wskazywały na takie formy zaangażowania w działania klastra, jak: występowanie jako grupa zakupowa 75 w celu wspólnej negocjacji cen zakupywanych surowców i komponentów oraz korzystanie z pomieszczeń udostępnianych przez klaster w korzystnych cenach, korzystanie z wyjazdów branżowych, wymiana informacji i doświadczeń między podmiotami z tej samej branży oraz możliwość otrzymywania danych w formie newsletter a, skorzystanie z pomocy przy poszukiwaniu nowych rynków zbytu, otrzymywanie zleceń od innych członków klastra oraz możliwość uczestniczenia w wydarzeniach innych niż spotkania członków klastra (np. Tydzień Przedsiębiorczości). Jeden z badanych wskazał także na możliwość poszukiwania sprawdzonych pracowników. Aż 63% respondentów ocenia usługi oferowane przedsiębiorstwom przez klaster pozytywnie, w tym 24% - bardzo dobrze, a 39% - dobrze. Jedynie 4% ankietowanych twierdzi, że usługi klastra są na złym poziomie. 17% badanych uważa, że usługi te są neutralne. Z kolei 16% nie ma zdania. 75 Na występowanie grupy zakupowej wskazywali członkowie Klastra ICT Pomorze Zachodnie oraz Klastra Metalowego Metalika. Informacje zweryfikowano bezpos rednio z przedstawicielami klastro w (w rozmowie telefonicznej). Przedstawiciel Klastra ICT Pomorze Zachodnie zadeklarował, z e zdarza im się tworzyc nieformalne grupy zakupowe, a inicjatywa w takim przypadku wychodzi od przedsiębiorstw. W branz y IT nie ma duz ego zapotrzebowania na materiały i komponenty produkcyjne, ale zdarza się, z e kilka przedsiębiorstw, kto re mają wspo lną potrzebę tworzą z klastrem jednorazowo grupę realizującą konkretny cel. Przewaz nie dotyczy to zakupu licencji lub wynajmu powierzchni, w tym sal na konferencje. W przypadku Klastra Metalowego Metalika funkcjonuje grupa zakupowa dot. energii, zas na etapie konstytuowania się jest grupa zakupowa mająca na celu negocjacje cenowe nabycia materiału stali. 75

76 Rysunek 11 Jak Pan/Pani ocenia usługi oferowane przez klaster? Bardzo dobrze Dobrze Ani dobrze, ani źle Źle Bardzo źle Nie mam zdania 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). Główne czynniki, które zdaniem przedsiębiorców przemawiają za przynależnością do klastra, to możliwość nawiązania kontaktów biznesowych (w tym poznania partnerów biznesowych i potencjalnych klientów) oraz rozwój współpracy między członkami klastra. Ponadto ważną rolę odgrywa integracja środowiska w ramach działalności klastrowej i możliwość rozszerzania kompetencji pracowników przez uczestnictwo w szkoleniach. Respondenci wskazywali także na korzyści finansowe wynikające z tworzenia grupy zakupowej i wspólnego negocjowania cen z dostawcami materiałów, mediów oraz innych towarów i usług. Ankietowani zauważali także, że przynależność do klastra nadaje ich działalności prestiż, wiarygodność i rozpoznawalność wynikające z pozycji klastra w środowisku biznesowym. Czynnikiem, który przemawia za przynależnością do klastra jest także elastyczność podejmowanych przez tę instytucję działań dostosowana po potrzeb członków oraz wspólna realizacja projektów, a także zapewnienie przepływu informacji i know-how. Innymi czynnikami, które wpływają zdaniem respondentów na chęć przynależności do klastra, są: rozwój możliwości biznesowych, które nie są dostępne dla pojedynczych przedsiębiorstw sektora MŚP, efekt synergii oraz ułatwienie prowadzenia biznesu, a także wzrost poczucia ekspansywności działań podejmowanych przez przedsiębiorstwo-członka klastra, czy też oferowanie przedsiębiorcom konkretnych korzyści wynikających z przynależności do organizacji. Ważne są także czynniki zależne od polityki prowadzonej przez klaster, takie jak: skuteczność i efektywność podejmowanych działań i ich ciągłe usprawnianie, skuteczne zrzeszanie kluczowych dla danej branży podmiotów, większe możliwości oddziaływania na prowadzenie lokalnej polityki, oferowanie członkom zdefiniowanego pakietu korzyści (np. wyjazdy branżowe, doradztwo prawne, wspieranie wymiany handlowej między członkami, umożliwienie dostępu do źródeł finansowania działalności) oraz rozwijanie współpracy nie tylko między członkami, ale też z podmiotami z innych branż. 76

77 Ankietowani przedsiębiorcy dobrze postrzegają wspieranie ich działalności przez klastry. 8% z nich ocenia ofertę pomocy bardzo wysoko, a 49% - wysoko. Niski stopień zadowolenia z aktywności klastrów w zakresie wsparcia członków miało 7% badanych, a bardzo niski 3%. 17% respondentów ma neutralną opinię w omawianej kwestii, a 16% nie ma zdania. Respondenci, dokonując oceny, kierowali się głównie własnymi obserwacjami i doświadczeniami związanymi z rezultatami działań klastra, rzadziej opiniami innych osób, w tym także innych członków klastra. Osoby, które oceniły wsparcie klastrów nisko lub bardzo nisko opierały swoją ocenę na takich doświadczeniach własnych, jak brak realnej współpracy między zrzeszonymi podmiotami lub brak oferty, z której wybrane przedsiębiorstwo mogłoby skorzystać, czy też brak modelu współpracy innego niż organizacja szkoleń dla członków klastra. Osoby, które nie posiadały opinii w zakresie wspierania działalności członków przez klastry, argumentowały ten fakt zbyt krótką przynależnością do klastra lub w przypadku jednego podmiotu podjęciem decyzji o włączeniu się do organizacji przez poprzednią osobę zarządzającą. Opisaną sytuację obrazuje poniższy rysunek. Rysunek 12 W jakim stopniu Pana/Pani zdaniem klastry wspierają działalność funkcjonujących w ich ramach przedsiębiorstw? Bardzo wysokim Wysokim Ani wysokim, ani niskim Niskim Bardzo niskim Nie mam zdania 0% 10% 20% 30% 40% 50% Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). Większość badanych (87%) uważa, że przynależność do klastrów nie rodzi żadnych negatywnych konsekwencji. Jednie 2% respondentów stwierdziło, że w ich przypadku wystąpiły niekorzystne zjawiska związane z rozbudzonymi i niezaspokojonymi oczekiwaniami oraz poświęcaniem czasu na rzecz klastra bez osiągania wymiernych korzyści. Pozostali respondenci nie mają opinii w tym zakresie. Sytuację obrazuje poniższy diagram. 77

78 Rysunek 13 Czy Pana/Pani zdaniem przynależność do klastra niesie ze sobą jakieś negatywne konsekwencje? 11% 2% 87% tak nie nie wiem Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). 48% badanych uważa współpracę z klastrami za satysfakcjonującą (w tym 13% współpraca zupełnie wystarcza, a 36% - raczej wystarcza). Tylko 9% ankietowanych uważa, że współpraca ta nie jest satysfakcjonująca (w tym 4% - zupełnie niesatysfakcjonująca, 5% - raczej niesatysfakcjonująca). 17% respondentów sądzi, że kooperacja między przedsiębiorstwami a klastrami nie jest ani satysfakcjonująca, ani niesatysfakcjonująca, zaś 25% nie ma zdania w tym obszarze. Przedsiębiorcy usatysfakcjonowani współpracą, odpowiadając na pytanie dotyczące jakości współpracy, sugerowali się głównie własnymi doświadczeniami i widocznymi rezultatami funkcjonowania klastra. Osoby, które nie były w stanie ocenić jakości współpracy, powoływały się w swojej ocenie na małe doświadczenie lub zbyt krótki staż w klastrze. Podmioty, które negatywnie oceniły współpracę, kierowały się brakiem kontaktu ze strony klastra, rozbieżnością między profilem klastra a działalnością firmy lub niewystraczającą liczbą wspólnie realizowanych projektów. Opisane powyżej dane przedstawia poniższy rysunek. 78

79 Rysunek 14 Jak ocenia Pan/Pani ( w skali 1-5) zakres współpracy klastrów z przedsiębiorstwami? Zupełnie satysfakcjonująca Raczej satysfakcjonująca Ani satysfakcjonująca, ani niesatysfakcjonująca Raczej niesatysfakcjonująca Zupełnie niesatysfakcjonująca Nie mam zdania 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). Ważna, z punktu widzenia rozwoju gospodarczego regionu, jest także działalność promocyjna prowadzona przez klastry. Promocja ta obejmuje m.in. organizację wydarzeń gospodarczych w regionie (np. coroczne Międzynarodowe Forum Naukowo- Gospodarcze Chemika Expo organizowanie przez Klaster Zielona Chemia lub Targi Przemysłów Kreatywnych organizowane przez Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych, czy też Forum Klastrów Zachodniopomorskich) oraz uczestnictwo w wydarzeniach międzynarodowych (np. projekty Subwex i Fresh Coat realizowane przez Klaster Zielona Chemia, czy też nawiązanie współpracy przez Klaster Metalowy Metalika z Klastrem Metalowym Brandenburg-Berlin). Także w indywidualnych wywiadach pogłębionych z przedstawicielami klastrów zostało wskazane, w jaki sposób klastry postrzegają swoją rolę w rozwoju regionu. Do działań podejmowanych przez klastry należą między innymi: tworzenie nowych miejsc pracy i szkolenie potencjalnych pracowników oraz dzielenie się z nimi swoim doświadczeniem. Chcemy szkolić potencjalnych pracowników, przedsiębiorców, dzielimy się wiedzą, staramy się podnosić kapitał ludzki. [IDI z przedstawicielami klastrów] Klastry zapewniają również wsparcie informacyjne dla przedsiębiorców i pomoc w uzyskaniu wsparcia finansowego. 79

80 Informujemy firmy o możliwościach zewnętrznego finansowania, zarówno poprzez środki unijne, jak i poprzez innych inwestorów. Dostarczamy możliwości dla rozwoju firm - poprzez informowanie i wynajdowanie powiązań, które nie zadziałyby się, gdyby nie fakt, że dane firmy są w klastrze. Widzimy rzeczy, które mogą się wydarzyć przy naszej pomocy, kontaktujemy ich, pomagamy do momentu, gdy nie potrzebują naszej ingerencji ; Chcemy promować przedsiębiorczość w obszarach atrakcyjnych przyrodniczo. To są inwestycje lokalne, mające bezpośredni wpływ na region. [IDI z przedstawicielami klastrów] Klastry organizują też praktyki dla uczniów i studentów oraz starają się zapoznać potencjalnych przyszłych pracowników z działaniami, jakimi zajmuje się klaster oraz przedsiębiorstwo będące organizatorem praktyk zawodowych. [członkowie klastrów] tworzą nowe miejsca pracy, współpracują lepiej z młodzieżą szkół zawodowych, szkół wyższych-organizują dla nich praktyki. [IDI z przedstawicielami klastrów] Klastry pełnią funkcję reprezentacyjną nie tylko na arenie krajowej, ale także międzynarodowej. Po części my wykonujemy pracę wizerunkową: bywamy na wielu wydarzeniach zagranicznych, na warsztatach, konferencjach reprezentujemy tam głównie województwo zachodniopomorskie. Mamy nawiązaną bardzo silną współpracę z Klastrem Metalowym Berlin-Brandenburgia, umowa którą podpisaliśmy jest umową na szczeblu międzynarodowym. [IDI z przedstawicielami klastrów] Organizacje te tworzą również podstawy do porozumienia między uczelniami, kulturą, a biznesem, a także podejmują działania mające na celu zatrzymanie utalentowanych osób na terenie województwa. 80

81 Klaster kreatywny to istotne brakujące ogniwo pomiędzy uczelniami, kulturą a biznesem. Żeby biznes kreatywny funkcjonował potrzebuje wsparcia i zaplecza kulturalno-artystycznego i uczelnianego. Żeby kultura i sztuka, uczelnie nie zamykały się tylko w swoich gettach, środowiskach i żeby miały wpływ na gospodarkę, potrzebny jest pewien bufor. Klaster zagospodarowuje te dokonania, talenty; komercjalizuje je. Przykład to otwarcie filharmonii dla mas, nie tylko dla garstki koneserów. To jest rola klastra. Chcemy zatrzymywać talenty w regionie-jeżeli będą pieniądze i talenty, to gospodarka województwa będzie kwitła. [IDI z przedstawicielami klastrów] Klastry wspierają szkolnictwo szczególnie na szczeblu zawodowym. Przykładem takich działań jest przyznawanie stypendiów najlepszym uczniom, organizowanie praktyk zawodowych i stwarzanie możliwości zatrudnienia w wybranym sektorze. W zeszłym roku razem z Urzędem Miasta prowadziliśmy akcje modernizacji szkolnictwa zawodowego, ponieważ brakuje ludzi do pracy. Utworzono 300 miejsc w szkole zawodowej i technikum. Opieramy się o Zachodniopomorskie Centrum Edukacji Morskiej i Politechnicznej. Młodzież uczy się, mamy stypendia dla najlepszych w przedmiotach zawodowych, prowadzimy praktyki w zakładach pracy. Obiecujemy im możliwość zatrudnienia. [IDI z przedstawicielami klastrów] Klastry dbają również o budowę dobrych relacji będących podstawą współpracy wśród regionalnych przedsiębiorstw. Co kwartał organizujemy lunche integracyjne biznesu z lokalnym vipami. Chcemy budować dobre relacje na gruncie lokalnym. Niedawno usunęliśmy cztery firmy, ponieważ nie chciały współpracować w regionie, tylko szukały związku z naszymi konkurentami. Liczy się ekonomia regionu, a nie tylko firmy czy miasta. [IDI z przedstawicielami klastrów] W trakcie spotkania fokusowego (FGI) z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw, uczestnicy wypowiedzieli się na temat postrzegania przez nich potencjału województwa zachodniopomorskiego w kontekście stanu gospodarki mierzonej wybranymi wskaźnikami ekonomicznymi. Zdaniem respondentów województwo zachodniopomorskie ma bardzo duży potencjał, jednak zarówno jednostki z województwa, jak podmioty zlokalizowane w innych miejscach, nie są tego świadome. 81

82 Zachodniopomorskie jest specyficzne. W całej Polsce ludzie nie wiedzą o fajnych rzeczach tu robionych. Rolą klastra jest brokerka informacji, ponieważ czasami my tu na miejscu nie wiemy, co się dzieje. Przeciętny człowiek mógłby nie uwierzyć, że oglądane prze niego efekty pracy/ produkt są robione tutaj. Województwo ma duży potencjał, dobrze że klastry pracują nad świadomością tego potencjału. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] Przewagę konkurencyjną, zdaniem uczestników spotkania, zachodniopomorskie zdobywa w zakresie turystyki medycznej. Przedstawiciel klastra isynergia wskazał, że jest to duży potencjał do wykorzystania który umożliwi pozyskanie turystów z zagranicy. Innym atutem województwa jest obszar transgraniczny, na którym stykają się różne rynki. Zdaniem uczestników spotkania: Kontakty zagraniczne są motorem pewnych działań lokalnych. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] Respondenci uważają, że wciąż brakuje analizy rynku lokalnego, która ich zdaniem powinna być prowadzona przez klastry. W opinii uczestników badania, działania klastrów ukierunkowane na rozpoznawanie potrzeb regionu oraz jego możliwości rozwoju stanowiłyby cenne źródło informacji dla przedsiębiorców na temat usług i produktów, na które jest zapotrzebowanie. Brakuje dokładnej analizy rynku prowadzonej przez klastry, wskazania potencjału, tego co lokalny rynek w sobie ma - dla członków klastra. Byłaby to skuteczniejsza forma dotarcia do potencjalnych klientów w regionie. Firmy z klastra mogłyby korzystać z potencjału, co przyniosłoby wymierne korzyści finansowe w formie podatków dla regionu. Brakuje takiej analizy i wskazywania niszy rynkowych, zweryfikowania potrzeb regionu. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] Respondenci wskazują na to, że klastry jako instytucje nie związane bezpośrednio z rywalizacją rynkową, są w stanie dokonać dokładniejszych analiz, aniżeli pojedyncze 82

83 firmy. Jest to związane z łatwiejszym dostępem do informacji, na który składa się między innymi wzajemne zaufanie członków klastrów. Klastrowi jest łatwiej badać rynek niż konkretnej firmie, ponieważ jest jednostką niezależną od potrzeb biznesowych. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] W opinii uczestników badania w ramach klastrów przedsiębiorcy chętnie dzielą się doświadczeniami i informacjami, których w innych sytuacjach nie upowszechnialiby, w obawie przed konkurencją. W warunkach kameralnych - w ramach klastra członkowie dzielą się informacjami, których nie udostępnili by na zewnątrz, ze względu na silną konkurencję. Tu mogą podpowiedzieć coś, zasugerować. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] W celu lepszej oceny działań klastrów województwa zachodniopomorskiego wpływających na wzrost gospodarczy regionu, warto porównać je z przykładami najlepszych praktyk klastrów z całego kraju 76. Wykorzystując metodę bencharking u polegającego na przeprowadzeniu analizy porównawczej, której celem jest poszukiwanie wzorcowych sposobów postępowania umożliwiających osiąganie najlepszych wyników przez uczenie się od innych i wykorzystywanie ich doświadczenia, można wskazać także inne rozwiązania, które sprawdziłyby się wśród zachodniopomorskich klastrów. Pierwszym z nich są działania Wschodniego Klastra Obróbki Metali, który podjął się organizacji i finansowania usług badawczych na rzecz swoich członków. W zakresie tego działania przedsiębiorcy identyfikują i zgłaszają problemy związane z procesami produkcyjnymi, jak i z rozwojem produktu. Po przeanalizowaniu zgłoszenia, koordynator pomaga nawiązać współpracę z wybraną instytucją badawczą, przy czym preferowane są instytucje działające wewnątrz klastra. Do 2012 roku przeprowadzono trzy projekty badawcze współfinansowane ze środków Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej. Ich rezultatem było rozwiązanie napotkanych przez przedsiębiorstwa problemów oraz przyspieszenie rozwoju nowych produktów. Pogłębienie kooperacji z ośrodkami naukowymi może bezpośrednio przekładać się na usprawnienie sfery produkcyjnej przedsiębiorstw klastra, jednak nierzadko spotyka 76 Opis wybranych działan stworzono m.in. na podstawie dobrych praktyk zawartych w raporcie Benchmarking klastro w w Polsce edycja 2012, przygotowanym przez PARP, pod redakcją Joanny Hołub- Iwan. 83

84 się to z pewnymi trudnościami. W przypadku Klastra Metalowego Metalika przebieg współpracy z instytucjami B+R jest oceniany jako dobry, jednak wskazuje się na niedostateczny poziom finansowania. W skali globalnej uwzględniającej wszystkie klastry w toku badań wskazywano także na brak preferencji wobec podmiotów członkowskich jako potencjalnych dostawców usług. Wykorzystanie opisanego rozwiązania mogłoby prowadzić do zwiększenia zainteresowania inicjatywami klastrowymi wśród podmiotów niezrzeszonych, które chcą świadczyć usługi na rzecz klastrów. Kolejnym przykładem dobrych praktyk jest rozwój zasobów ludzkich przez Pomorski Klaster ICT Interizon. W celu sprawowania instytucjonalnego nadzoru nad jakością kadr utworzono Edukacyjne Centrum Doskonalenia. Jego zadaniem jest podejmowanie systemowych działań związanych z dostosowaniem sposobu kształcenia do potrzeb nowoczesnych firm branży ICT. Dzięki działalności ECD potrzeby przedsiębiorstw klastra porównywane są do możliwości wykształcenia u obecnych i potencjalnych pracowników umiejętności z danych obszarów branży. Konkretnymi działaniami organizacji, podejmowanymi wraz z lokalnymi samorządami, są: upowszechnianie dziedzin ICT w ośrodkach oświaty, akredytowanie szkół, przygotowywanie uczelni do tworzenia kierunków studiów dopasowanych do potrzeb branży, a także dostosowywanie programów nauczania do potrzeb klastra. W efekcie tych działań następuje spadek kosztów i czasu poszukiwania, zatrudniania i adaptacji pracowników w branży ICT. Współpraca Klastra ICT Pomorze Zachodnie ze szkołami i uczelniami nie jest tak intensywna jak w przypadku Pomorskiego Klastra ICT, który dzięki takim działaniom kształci potencjalnych pracowników w swoich firmach. Skutkiem tego, firmy ICT w województwie zachodniopomorskim mają mniejsze możliwości w doborze pracowników w regionie, zarówno pod względem ich liczby, jak i posiadanych kwalifikacji. W toku badań, w skali globalnej, wskazywano na szkolenia, rozwój umiejętności pracowników oraz praktyki i staże potencjalnych pracowników, jako podstawę usług świadczonych przez zachodniopomorskie klastry. Dzięki wdrożeniu rozwiązania organizacyjnego systematyzującego tę pracę, możliwe będzie podwyższenie efektywności podejmowanych działań, lepsze rozpoznanie potrzeb i świadczenie usług na coraz wyższym poziomie. Klaster Spożywczy Południowej Wielkopolski stworzył natomiast wirtualną giełdę produktów podmiotów w nim zrzeszonych, umożliwiającą handel online. Do zrealizowania projektu konieczny był zakup infrastruktury teleinformatycznej oraz oprogramowania, które zostało zintegrowane z systemami informatycznymi przedsiębiorstw klastra. Efektem stworzenia wirtualnej giełdy towarowej jest usprawnienie, a w niektórych przypadkach umożliwienie bezpośredniego kontaktu handlowego producentów płodów rolnych i produktów spożywczych z dystrybutorami, tj. kupcami, sklepami, marketami i hurtowniami. Pomimo faktu, iż w województwie zachodniopomorskim nie działa żaden klaster związany z branżą spożywczą, opisane wyżej rozwiązanie znajdzie zastosowanie w każdym klastrze, w którym następuje produkcja lub przetwarzanie dóbr. Będzie to także zaspokajało wskazywane przez badane podmioty potrzeby związane z preferowaniem członków klastrów we wzajemnych relacjach, dalszy rozwój współpracy oraz lepsze wzajemne poznanie się. System jeżeli obejmowałby wszystkie zachodniopomorskie klastry mógłby wpłynąć 84

85 także na zintegrowanie całego środowiska, co także było wskazywane przez badane jednostki jako słaby punkt w skali województwa. Innym przykładem dobrej praktyki, którą można zastosować w każdym klastrze korzystającym z surowców i półfabrykatów w swojej produkcji jest rozwiązanie wdrożone w Podlaskim Klastrze Bielizny, tj. platforma surowcowa. Na platformie zamieszczane są ogłoszenia związane z kupnem lub sprzedażą surowców od członków klastra oraz od podmiotów zewnętrznych. Obecnie działa ona w formie elektronicznej, jednak wcześniej używano ogłoszeń zamieszczanych w segregatorach. Do ofert sprzedaży dołączano próbki materiałów. Efektem implementacji platformy surowcowej jest spadek kosztów działalności przedsiębiorstw, a także pogłębienie współpracy wewnątrz klastra. Rozwiązanie takie jest już wdrażane w zachodniopomorskich klastrach w postaci funkcjonowania grupy zakupowej. Rozwinięcie go o platformę do wspólnych zakupów umożliwiłoby zwiększenie współpracy między członkami klastrów oraz efektywniejszą optymalizację kosztów Narzędzia wspierania przedsiębiorstw w ramach klastrów Przedsiębiorcy zrzeszeni w klastrach korzystają przede wszystkim z usług szkoleniowych oraz możliwości uczestniczenia w różnego typu spotkaniach i wydarzeniach. Popularność tych form wynika przede wszystkim z możliwości nawiązania kontaktów biznesowych z innymi członkami klastrów. Kolejnym narzędziem oferowanym przez klastry jest wsparcie w prowadzeniu bieżącej działalności poprzez: doradztwo związane z branżą, a także wsparcie promocyjne, prawne oraz pomoc w poszukiwaniu rynków zbytu i zleceń. Innym aspektem współpracy w ramach klastrów jest realizowanie wspólnych projektów, których podmioty członkowskie nie byłyby w stanie poprowadzić samodzielnie ze względu na ograniczone możliwości. Ważnym aspektem jest także dystrybucja informacji branżowych (m.in. w formie ogłoszeń na stronie internetowej i wysyłanych newsletter ów). Dzięki przyjęciu przez klaster roli brokera informacji, członkowie mają ułatwiony dostęp do danych ułatwiających podejmowanie decyzji biznesowych. 85

86 Tabela 16 Częstość wskazań członków klastrów na narzędzia oferowanie przez organizacje Lp. Narzędzia oferowane przez klastry Częstość wskazań 1. Kooperacja, spotkania Szkolenia Doradztwo 7 4. Promocja, reklama 7 5. Usługi prawne 3 6. Wspólna realizacja projektów 3 7. Wymiana informacji 2 Pomoc w poszukiwaniu 8. rynków zbytu i zleceń 2 9. Grupa zakupowa Wyjazdy branżowe Newsletter Poszukiwanie pracowników Wynajem sal 1 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania CATI (n=150). Większość członków klastra wykazuje wysoki (49% wskazań) lub bardzo wysoki (8% wskazań) poziom zadowolenia z oferty wsparcia. Jedynie 10% podmiotów deklaruje, że oferta klastrów nie jest ich zdaniem satysfakcjonująca (w tym 7% - w stopniu niskim, zaś 3% - w stopni bardzo niskim). Pozostali nie mają opinii w tym zakresie lub ich ocena jest neutralna. Rysunek 15 Stopnień zadowolenia ze wsparcia działalności przedsiębiorstw przez klastry Bardzo wysokim Wysokim Ani wysokim, ani niskim Niskim Bardzo niskim Nie mam zdania 0% 10% 20% 30% 40% 50% Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania CATI (n=150). Jedynie 3% respondentów uważa, że w ofercie klastrów występują usługi o niskiej efektywności w postaci działań reklamowych na rynku lokalnym. Działaniem, które mogłoby podnieść efektywność akcji marketingowych kierowanych do regionalnych odbiorców, jest tworzenie eventów dla firm niezrzeszonych. Jednocześnie należy 86

87 podkreślić, że część klastrów organizuje takie wydarzenia (w tym targi, fora, konferencje). 86% sądzi, że wszystkie usługi w ofercie spełniają swoją rolę. 11% badanych nie ma zdania w ww. zakresie. W trakcie spotkania fokusowego przedstawiciele klastrów poproszeni o przedstawienie działań oferowanych przez klastry w celu wsparcia przedsiębiorstw wskazywali przede wszystkim na formy doskonalenia zawodowego, pomoc w realizacji projektów oraz działalności informacyjną: W ramach klastra wspieramy poprzez warsztaty, szkolenia w zakresie pisania projektów, pomoc w definiowaniu źródeł finansowania tych projektów, konsolidację wymianę informacji pomiędzy członkami. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] Klastry prowadzą szkolenia we własnym zakresie celem zwiększenia innowacyjności zrzeszonych w nich firm, ale także budują listy szkoleń (zarówno technologicznych, jak i managerskich) oparte na badaniu potrzeb firm. Działalność informacyjna nie tylko buduje przewagę konkurencyjną przedsiębiorstw, ale także umożliwia wzajemne poznanie się podmiotów oraz budowę konsorcjów związanych z konkretnymi obszarami i produktami. Dzięki temu firmy łącznie mogą realizować projekty, których nie byłyby w stanie realizować samodzielnie. Rolę tę dostrzegają i doceniają nie tylko przedstawiciele klastrów, ale także obecni na spotkaniu reprezentanci przedsiębiorstw: Klaster pozwala nam współpracować, bliżej poznawać zrzeszone firmy, wspólnie budować jakąś politykę działań. Klaster pośredniczy i kojarzy firmy we wspólnych projektach. Przekazuje zapytania z rynku, problemy, które się pojawiają. Są też szkolenia. Ocena jest jak najbardziej pozytywna. To jest naprawdę ważna rzecz, że po latach udało się zbudować zaufanie. Firmy, korporacje lepiej się poznają. Spotkania grupują podmioty, dzięki temu poznajemy kompetencje innych - często jest tak, ze tak naprawdę nie wiadomo, czym dana firma się zajmuje. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw] Kolejnym obszarem działalności, wskazanym przez przedstawicieli klastrów, jest współpraca z ośrodkami B+R, firmami zakładanymi przez naukowców oraz 87

88 uczelniami. Ze względu na zgłaszane w badaniu CATI problemy we współpracy przedsiębiorstw z podmiotami nauki, rola ta wydaje się niezwykle istotna. Znamy się z naukowcami, więc jesteśmy w stanie pośredniczyć pomiędzy przedsiębiorcami, a sferą badawczą. Klaster nie jest aktorem [innowacyjności], ma rolę wspierającą. [IDI z przedstawicielami klastrów] Ważna, z punktu widzenia przedsiębiorców uczestniczących w spotkaniu, okazała się możliwość korzystania z kompetencji pracowników przedsiębiorstw zrzeszonych w klastrach, która została określona jako pożyczanie pracowników. Ponadto przynależność do klastra umożliwia i ułatwia pozyskanie wiedzy o potencjalnych pracownikach oraz potwierdzenie informacji zawartych w aplikacji u innych członków. Członkowie klastrów dostrzegają potrzebę większego zaangażowania się wszystkich zrzeszonych firm, co umożliwi dalszy rozwój inicjatywy. Postulowane jest także, żeby w pierwszej kolejności rozpatrywać oferty członków na wykonanie określonych działań na zlecenie klastra: Nie do końca klaster jest zobligowany do korzystania z kompetencji danej firmy, nawet jeśli są wyjątkowe. Nie ma ograniczenia, że powinno się w pierwszej kolejności skorzystać z usług firmy zrzeszonej. Jeżeli jest taka firma, która ma kompetencje niszowe, konkretne, pasujące idealnie do danej inicjatywy - podejmowanego projektu lub jego części, to powinno być traktowanie preferencyjne członka klastra. Wiadomo, ze są konkursy, wybór najtańszej opcji, ale skoro są członkowie klastra, to w pierwszej kolejności wśród nich powinno się szukać wykonawców. Tego brakuje. [TDI z przedstawicielami członków klastrów] Respondenci podkreślali, że dla przedsiębiorstw istotne jest dostrzeganie korzyści płynących ze współpracy w ramach klastrów, ponieważ ich brak powoduje niską aktywność członków, a w perspektywie rezygnację z przynależności do klastra. Wpływ podejmowanych działań na innowacyjność i konkurencyjność członków klastrów Działaniami, które wpływają na podnoszenie innowacyjności firm zrzeszonych w klastrach są przede wszystkim różnego typu szkolenia, konferencje i sympozja, w tym z zakresu nowych technologii i rozwiązań. Klastry pomagają nie tylko poprzez 88

89 samodzielne prowadzenie działalności edukacyjnej, ale także poprzez wskazywanie oferty firm zewnętrznych, która może być przydatna dla członków, dzięki czemu przedsiębiorcy nie muszą poświęcać czasu na selekcję informacji o możliwości rozwoju. Docenianym przez członków klastra rozwiązaniem jest także nawiązywanie współpracy z jednostkami naukowo-badawczymi. Przykładem wspólnego dalekosiężnego przedsięwzięcia jest stworzenie Regionalnego Centrum Badawczo- Rozwojowego przy PWSZ w Wałczu, w którego utworzenie zaangażował się Klaster Metalowy Metalika. Inną wspólną inicjatywą jest podpisanie m.in. przez Klaster ICT Pomorze Zachodnie oraz Akademię Morską w Szczecinie Powiązania Kooperacyjnego, którego celem jest określenie najkorzystniejszych warunków technologicznych i biznesowych dla przyszłego centrum danych Technoparku Pomerania. Współpraca między klastrami a uczelniami odbywa się także w wymiarze realizacji wspólnych projektów i dystrybuowaniu informacji o nich. Przykładem w tym zakresie może inicjatywa Klastra Morskiego Pomorza Zachodniego, który na swojej stronie internetowej dystrybuuje informację o Systemie Nawigacji NAVDEC, który opracowany został przez Akademię Morską w Szczecinie (zespół pod kierunkiem prof. Z. Pietrzykowskiego). Innowacyjność przedsiębiorstw klastrowych jest wspierana także poprzez wymianę doświadczeń oraz możliwości nawiązywania kontaktów z jednostkami, które wprowadziły innowacyjne rozwiązania, a także podejmowanie wspólnych działań, dzięki którym zaangażowane podmioty mogą się uczyć od siebie nawzajem. Sprawny przepływ informacji umożliwia także budowanie przewagi konkurencyjnej poprzez szybsze i sprawniejsze monitorowanie rynku oraz możliwość korzystania ze sprawdzonych w innych podmiotach rozwiązań. Innym działaniem, które podnosi konkurencyjność przedsiębiorstw zgromadzonych w klastrach, jest tworzenie efektu synergii dzięki któremu firmy mogą wspólnie realizować projekty zaspokajające potrzeby klientów i razem oferować produkt bardziej złożony i innowacyjny, niż mogłyby to robić samodzielnie. Klastry pomagają też w pozyskaniu nowych klientów oraz sprawdzonych i rzetelnych pracowników. Respondenci wskazywali również na możliwość pozyskania kontaktów zagranicznych, które samodzielnie byłoby im znacznie trudniej uzyskać i zweryfikować. Dzięki członkostwu w klastrze zwiększają się także możliwości promocji przedsiębiorstwa zarówno między zrzeszonymi firmami, jak i na zewnątrz poprzez użycie marki klastra i udział w wydarzeniach przez niego organizowanych. Z kolei zdaniem uczestników spotkania fokusowego klaster ma być dostawcą i jednocześnie filtrem informacji. Ponadto powinien pełnić funkcję dźwigni marketingowej i PR. Firmy korzystają z takich narzędzi informacyjnych oferowanych przez klaster, jak np. newslettery. Dzięki klastrom widoczne są także efekty współpracy między firmami. Ponadto członkostwo w klastrze powinno także mieć na celu rozwój pomysłowości kreatywności, działania związane z wyprzedzaniem idei oraz śledzeniem technologii na rynku światowym, a poprzez takie działania wspierać w wyprzedzaniu konkurencji. 89

90 Wpływ instrumentów funkcjonujących w ramach klastrów na czynniki inne niż innowacyjność i konkurencyjność 33% badanych przedsiębiorstw uważa, że przynależność do klastra wpływa także na inne czynniki niż innowacyjność i konkurencyjność. Wśród wskazanych przez respondentów odpowiedzi, padły takie stwierdzenia jak: Wzrost prestiżu i wiarygodności firmy dzięki przynależności do dużej organizacji Pobudzanie niezagospodarowanych terenów postoczniowych do rozwoju Działania lobbingowe na rzecz zrzeszonych członków Identyfikacja i jednoczenie rozdrobnionego środowiska Pomoc w uzyskaniu wiedzy o możliwości realizacji projektów finansowanych ze środków zewnętrznych i aplikacji po te środki Promocja nie tylko przedsiębiorstw członkowskich, ale także całego regionu i miasta [Szczecin] Wdrażanie rozwiązań proekologicznych (tj. zielona energia) Instrumentami, które zdaniem zrzeszonych podmiotów wpływają na inne aspekty niż konkurencyjność i innowacyjność są działania doradcze z zakresu pozyskania finansowania zewnętrznego, działalność na rzecz badań i rozwoju, organizacja wydarzeń branżowych promujących region oraz zespół działań podejmowanych na rzecz poprawy uwarunkowań przedsiębiorstw zrzeszonych w klastrach. Kontynuacja działań podejmowanych przez klastry w opinii przedsiębiorców 70% spośród przedsiębiorców oczekuje, że działania organizowane przez klastry będą kontynuowane w pełnym zakresie szczególnie poprzez: szkolenia, doradztwo (w tym usługi prawne), networking i rozwój możliwości współpracy, zakupy grupowe, działalność informacyjna, promocja nowych rozwiązań technologicznych, promocja regionu, organizacja wspólnych działań projektowych, reprezentowanie członków klastrów przed urzędami. Jedynie 4% przedsiębiorców uważa, że nie warto kontynuować działań, zaś pozostali nie mają opinii w tej kwestii. 14% badanych uważa, że klastry powinny rozszerzyć swoją ofertę. Propozycje nowych działań były następujące: Pomoc w aplikowaniu o środki unijne (w tym pomoc w pisaniu wniosków) Rozszerzenie zakresu usług doradczych Zwiększenie zaangażowania w działalność B+R Udostępnianie powierzchni biurowej na rzecz członków Zwiększenie działalności marketingowej na rynkach zagranicznych Organizowanie spotkań z wysokiej klasy specjalistami, także zza granicy 7% respondentów uważa, że nie ma potrzeby zwiększania oferty klastrów, zaś pozostali (79%) nie mają zdania w tej kwestii. 90

91 Ocena miejsca przedsiębiorstw współpracujących w klastrach w łańcuchu wartości dodanej Koncepcja łańcucha wartości dodanej została opracowana przez Michaela Portera w latach 70. XX wieku jako metoda analizy wewnętrznej organizacji. Łańcuch wartości jest mechanizmem pozwalającym przedsiębiorstwom o różnych profilach działalności, działającym na różnych terenach i w różnym czasie, dodawać wartość do produktów i usług przetwarzanych w każdym ogniwie łańcucha, zanim dotrą one do ostatecznego nabywcy. Jako łańcuch wartości dodanej postrzegane może być otoczenie rynkowe jednego przedsiębiorstwa, grupy przedsiębiorstw (np. danej branży) lub nawet cała gospodarka globalna. W odróżnieniu od klasycznego modelu, obecnie dostrzega się, że w skład łańcucha wchodzą nie tylko podmioty zajmujące się fizyczną działalnością produkcyjną i usługową, ale również jednostki takie jak instytucje badawcze, instytucje samorządowe czy organy państwa. Taką budowę prezentuje właśnie klastrowy łańcuch wartości 77, którego elementami są: przedsiębiorstwa podmioty prowadzące działalność podstawową instytucje otoczenia biznesu jednostki badawcze instytucje szkoleniowe instytucje finansowe władza publiczna organizacja koordynująca Między podmiotami klastra zachodzą różne relacje współpracy, jednak znamiennym jest fakt, że wszystkie podmioty współpracują z przedsiębiorstwami. W klastrach województwa zachodniopomorskiego, w strukturze podmiotowej dominują przedsiębiorstwa. Ich znaczenie jest kluczowe, gdyż dokonują przetwarzania dóbr materialnych, umiejętności i wiedzy w dobra końcowe. Pozostałe instytucje mają za zadanie wspierać prowadzoną przez przedsiębiorstwa działalność. Dążenie do integracji firm jednej branży z instytucjami wspierającymi prowadzi do uzyskiwania przez obie strony wymiernych korzyści materialnych (np. redukcja kosztów, wzrost liczby odbiorców), jak i korzyści niematerialnych, wspomagających dalszy rozwój (np. promocja, wzrost kapitału intelektualnego). Jedynie 32% przedsiębiorstw zgrupowanych w klastrach i biorących udział w badaniu CATI uważa, że podejmowane wspólnie działania pozwalają na tworzenie łańcucha wartości dodanej. Respondenci ci postrzegają tworzenie łańcucha wartości dodanej jako współpracę firm i instytucji otoczenia biznesu, które mogą uzupełniać nawzajem swoje usługi tym samym kreując nowe rozwiązania dla klienta. Były wskazywane także takie aspekty, jak wspólne negocjowanie warunków z dostawcami świadczącymi usługi na rzecz łańcucha, łączenie różnych specjalności, wymiana wiedzy między firmami uczestniczącymi w łańcuchu oraz pozyskiwanie pracowników. Opisaną sytuację obrazuje poniższy diagram. 77 Tworzenie wartości w klastrze, PARP, Warszawa 2012, str

92 Rysunek 16 Czy Pana/Pani zdaniem, zgrupowanie Państwa przedsiębiorstwa w ramach klastra pozwala na tworzenie łańcucha wartości dodanej? 51% 32% 17% Tak Nie Nie wiem Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). Wśród firm, które uważają, że klaster zapewnia możliwość budowania łańcucha wartości dodanej, 73% przedsiębiorstw jest zadowolonych ze swojego miejsca w łańcuchu wartości dodanej tworzonej przez klaster, zaś 8% - nie jest zadowolonych. Niezadowolenie wynika z chęci zajmowania wyższej pozycji oraz poczucia słabego wsparcia mikro-firm ze strony klastra. Pozostali respondenci nie mają zdania w tym obszarze. Jedynie 8% chciałoby zmienić swoją pozycję w łańcuchu wartości na wyższą. 44% respondentów nie oczekuje zmian, ponieważ uważa, że ich pozycja jest adekwatna do potrzeb i badani są z niej zadowoleni. Ankietowani postrzegają rolę przedsiębiorstw w budowaniu łańcucha wartości dodanej jako współpracę między podmiotami, wymianę doświadczeń, dostarczanie sobie nawzajem rozwiązań, efekt synergii polegający na wspólnej realizacji działań, których nie dałoby się wykonać samodzielnie oraz wspólne promowanie oferowanych usług i rozwiązań. Poniżej scharakteryzowano poszczególne klastry pod kątem miejsca ich członków w łańcuchach wartości charakterystycznych dla zidentyfikowanych branż. Zachodniopomorski Klaster Zielona Chemia Klaster cechuje się wewnętrznym zróżnicowaniem ze względu na rodzaj i cechy produktów i procesów. Wewnątrz klastra wyróżnić należy, zgodnie z klasyfikacją przyjętą przez sam klaster trzy elementy. 1. Nawozy. Ze względu na skalę działalności oraz na charakter technologii (procesy aparaturowe) już działalność samych ZCh Police cechuje się wysokim poziomem pionowej integracji (w ramach łańcucha wartości wewnątrz firmy jej jednostki są dostawcami materiałów i półproduktów dla innych jednostek tej samej firmy). Należy dodatkowo uwzględnić, iż klaster obejmuje także inne ogniwa łańcucha wartości, w tym przede wszystkim przedsiębiorstwa dystrybucyjno-handlowe, jak również istotne ogniwo procesów logistycznych zaopatrzenia i ekspedycji, tj. porty morsko-rzeczne (Port Police i Port Nad Odrą). Oprócz tego w klastrze 92

93 realizowane są funkcje wspomagające (support / maintenance activities) w dziedzinie utrzymania i serwisu majątku produkcyjnego. 2. Opakowania. Ten segment klastra sprofilowany jest w obecnej fazie na prace badawczo-rozwojowe, zaś w jego profilu nie założono prowadzenia działalności produkcyjnej i logistycznej. Przedsiębiorstwa produkcyjne wchodzące w skład tego segmentu będą beneficjentami (odbiorcami) wyników prac B+R. 3. Energetyka: rozwiązania proekologiczne oraz związane z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii. W obecnej fazie rozwoju działalność ta ma raczej charakter przygotowawczy do przyszłego rozwoju. Tym niemniej, ze względu na skład segmentu energetycznego w klastrze, należy dostrzec jego zdolność do realizacji funkcji w ramach łańcucha wartości charakterystycznego dla procesów inwestycyjnych oraz serwisu urządzeń i obiektów energetycznych wraz z logistyką zakupów oraz realizacji przedsięwzięć. W obecnej fazie rozwoju zdolność ta oparta jest na potencjale jednej firmy (Grupy Inwestycyjno- Remontowej Remech powstałej w wyniku restrukturyzacji Zakładów Chemicznych Police S.A. Klaster Morski Pomorza Zachodniego Klaster ma charakter koncentryczny, stanowi zgrupowanie podmiotów wokół Zarządu Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A. Dominująca część firm - uczestników klastra to użytkownicy majątku infrastruktury portowej stanowiącej własność ZMPSiŚ S.A. Firmy użytkownicy są zaopatrywane ponadto przez Zarząd Portów w media niezbędne dla prowadzenia działalności; Zarząd Portów zapewnia im także odpowiedni dostęp od strony wody i lądu. Zachodniopomorski Klaster Morski W ramach klastra zidentyfikowano dwie zasadnicze grupy firm, realizujących funkcje w ramach dwóch zdefiniowanych branżowo łańcuchów wartości (niektóre firmy można zaliczyć do obu grup): 1. Budownictwo okrętowe. W klastrze zgrupowane są przedsiębiorstwa obsługujące kolejne ogniwa łańcucha wartości: wytwórstwo elementów konstrukcji, wytwórstwo konstrukcji, komponentów i podzespołów, produkcję końcową jednostek pływających, jak również serwis (remont) jednostek użytkowanych. W zakresie logistyki podmioty mają dostęp do niezbędnej infrastruktury (włączając w dostęp do wód morskich). 2. Budownictwo wodne. Przedsiębiorstwa klastra mają zdolności w zakresie przygotowania terenu budowy, zapewnienia sprzętu, produkcji elementów konstrukcyjnych, jak i bezpośredniego wykonawstwa inwestycji hydrotechnicznych, wraz z serwisem powykonawczym. Firmy klastra mają też zdolność realizacji inwestycji energetycznych (bez produkcji urządzeń). 93

94 Klaster Metalowy Metalika W ramach klastra funkcjonują przedsiębiorstwa wytwarzające detale metalowe, części zamienne, konstrukcje stalowe, zbiorniki, kontenery, jak również gotowe maszyny (w tym głównie rolnicze), zajmujące się sprzedażą hurtową wyrobów metalowych; realizujące wykonawstwo hal stalowych i innych obiektów budowlanych. Działalność jest zróżnicowana, a przedsiębiorstwa plasują się w kolejnych fazach łańcucha wartości, z wyłączeniem jednak produkcji hutniczej oraz handlu detalicznego. Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin Szczecin Bałtyk Wiodącym przedmiotem działalności jest kreowanie produktów turystycznych związanych z wodą i terenami nadwodnymi. Członkowie klastra mają zdolność każdy we własnym zakresie, w ramach elastycznej współpracy wzajemnej bądź poprzez zakup usług zewnętrznych do fizycznej obsługi ruchu turystycznego w ramach tych produktów. Jakkolwiek działalność jest relatywnie prosta pod względem logicznym i logistycznym, to model biznesowy klastra nie jest w pełni przejrzysty. Dokonana analiza prowadzi do wniosku, że część produktów wykreowanych przez klaster nie została przezeń skomercjalizowana z korzyścią dla członków. W rezultacie łańcuch wartości wydaje się niekompletny ze względu na możliwość efektywnego funkcjonowania jednego z kluczowych ogniw: oferowania i sprzedaży usług. Klaster ICT Pomorze Zachodnie Klaster grupuje w głównej mierze przedsiębiorstwa będące producentami i dystrybutorami oprogramowania bądź jego użytkownikami, świadczącymi usługi w oparciu o oprogramowanie i sprzęt ICT. Firmy zapewniają serwis swoich produktów. Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych Brak obecnie pełnych danych o przedsiębiorstwach członkach klastra. Jednocześnie charakter branży powoduje konieczność dynamicznego definiowania przedmiotu działalności (projektów) szczególnie przed małe i średnie podmioty tej branży, co powoduje zmienność łańcuchów wartości w czasie i zależnie od podejmowanych przedsięwzięć. Szczecinecki Klaster Meblowy Klaster skoncentrowany jest wokół przedmiotu działalności i majątku podmiotu wiodącego - Kronospan S.A. W ramach przedsiębiorstw klastra realizowane są funkcje przetwarzania wstępnie obrobionego surowca drzewnego i jego uszlachetnienie, następnie wytwarzanie produktów dla branży meblarskiej, wytwarzanie produktów finalnych (głównie dla budownictwa i wyposażenia wnętrz, w tym dla klienta indywidualnego) jak również zapewnienie części logistyki (ekspedycja drogą morską). 94

95 Klaster nie obejmuje takich elementów łańcucha wartości, jak bezpośrednie pozyskiwanie surowca drzewnego czy produkcja gotowych wyrobów meblarskich. Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia Klaster ma niewielkie rozmiary i jest we wczesnej fazie rozwoju. Podmioty klastra mają zdolność do świadczenia zróżnicowanych usług medycznych, włączając badania kliniczne, jednak oferowanie tych usług nie jest jego celem. Głównym celem klastra jest stworzenie platformy współpracy, a w następnej fazie - zapewne - pełnienie funkcji jej operatora. Diagnozowanie łańcucha wartości w tej fazie rozwoju klastra nie jest zasadne. Bałtycki Klaster seanergia Pośród członków Bałtyckiego Klastra seanergia największą grupę stanowią przedsiębiorstwa inwestycyjne, budowlane, inżynieryjne, instalacyjne i dostawcy materiałów budowlanych. Występują także przedsiębiorstwa obsługi ruchu turystycznego (o różnych profilach) oraz szereg firm o bardzo zróżnicowanych rodzajach działalności. Z uwagi na poziom zróżnicowania zidentyfikowanie sieci kooperacji i łańcucha wartości dla całego klastra nie jest możliwe, zaś charakteryzowanie pojedynczych firm nie jest celowe. Ze względu na profil klastra podstawowa działalność stanowiąca podstawę łańcucha wartości to adaptacja istniejących obiektów budowalnych z uwzględnieniem rozwiązań opartych o odnawialne źródła energii, wraz z fizyczną dostawą na plac budowy materiałów i urządzeń oraz zapewnieniem serwisu posprzedażnego. Klaster (i przedsiębiorstwa wchodzące w jego skład) ma zatem potencjalną zdolność do realizacji zadań w ramach pełnego łańcucha wartości właściwego przedsiębiorstwom inwestycyjno-budowlanym (włączając w to zdolności projektowe). Łańcuch wartości nie zawiera wytwarzania urządzeń energetycznych (ich zapewnienie należy do sfery zaopatrzenia obsługiwanego bezpośrednio przez generalnego wykonawcę, wykonawcę lub inwestora zastępczego) ani oczywiście prac badawczo-rozwojowych w tej dziedzinie. Zachodniopomorski Klaster Budowlany Klaster grupuje małe i średnie przedsiębiorstwa funkcjonujące w ramach różnych ogniw łańcucha wartości: dostawa materiałów budowlanych, wykonawstwo inwestycji budowlanych różnej skali na zlecenie i na własny rachunek, jak też sprzedaży gotowych obiektów budowlanych (działalność deweloperska). 95

96 Działania innowacyjne w zachodniopomorskich klastrach Identyfikacja innowacyjności klastrów Poziom innowacyjności w gospodarce województwa zachodniopomorskiego znajduje się na poziomie poniżej przeciętnej krajowej. Przyczynami takiego stanu są m.in. 78 : niski poziom nakładów na B+R niski poziom inwestycji mała liczba przedsiębiorstw nowoczesnych branż mała liczba zgłaszanych patentów Województwo zachodniopomorskie w 2012 r. zajmowało 11 miejsce wśród wszystkich województw pod względem wysokości nakładów wewnętrznych na działalność B+R ogółem według dziedzin nauki. Rysunek 17 Nakłady wewnętrzne na działalność B + R ogółem według dziedzin nauki w województwach w 2012 r. (PLN) Opolskie Lubuskie Świętokrzyskie Podlaskie Warmińsko-mazurskie Zachodniopomorskie Kujawsko-pomorskie Podkarpackie Lubelskie Łódzkie Dolnośląskie Pomorskie Śląskie Wielkopolskie Małopolskie Mazowieckie , , , , , , , , , , , , , , , ,5 0, , , , , , ,0 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Nauka i technika w 2012 roku, GUS, Warszawa Również wskaźnik GERD (ang. Gross Domestic Expenditure on R&D), który określa wartość całkowitych wydatków wewnętrznych na prace B+R realizowane na terytorium kraju w okresie sprawozdawczym (nie obejmuje opłat przekazywanych na B+R za granicę). Biorąc pod uwagę wskaźnik GERD w stosunku do PKB (w %) w podziale na województwa, to zachodniopomorskie zajęło w 2012 r. 13 miejsce z wynikiem 0,27%. 78 Klastry w Zachodniopomorskim 2012, PARP, Warszawa 2012, s

97 Rysunek 18 GERD w stosunku do PKB (w %) w 2012 r. Lubuskie Opolskie Kujawsko-pomorskie Zachodniopomorskie Świętokrzyskie Podlaskie Warmińsko-mazurskie Śląskie Łódzkie Wielkopolskie Lubelskie Pomorskie Dolnośląskie Podkarpackie Małopolskie Mazowieckie Źródło: Opracowanie własne na podstawie Nauka i technika w 2012 roku, GUS, Warszawa Wartość całkowitych wydatków wewnętrznych na prace B+R zrealizowanych w 2012 r. na terenie województwa zachodniopomorskiego, na jednego mieszkańca, także nie jest wysoka w zestawieniu z innymi województwami i wynosi 114 zł. Najwyższy wskaźnik uzyskało województwo mazowieckie 887 zł na mieszkańca, zaś najniższy województwo lubuskie 55 zł na mieszkańca. Pełne zestawienie przedstawia poniższy rysunek. Rysunek 19 GERD na 1 mieszkańca w PLN 0,17 0,26 0,27 0,34 0,38 0,41 0,48 0,52 0,62 0,64 0,65 0,73 0,73 0,95 1,06 1,37 0 0,2 0,4 0,6 0,8 1 1,2 1,4 1,6 Lubuskie Opolskie Kujawsko-pomorskie Świętokrzyskie Zachodniopomorskie Podlaskie Warmińsko-mazurskie Lubelskie Śląskie Łódzkie Podkarpackie Wielkopolskie Pomorskie Dolnośląskie Małopolskie Mazowieckie Źródło: Opracowanie własne na podstawie Nauka i technika w 2012 roku, GUS, Warszawa

98 Jedynie 59 podmiotów z województwa zachodniopomorskiego wykazywało się w 2012 r. aktywnością badawczą, co uplasowało województwo na 11 miejscu (łącznie z województwem opolskim). Rozstęp między województwem mazowieckim, które osiągnęło najlepszy wynik, a zachodniopomorskim, wynosi aż 634. Niższy wskaźnik osiągnęły województwa: warmińsko-mazurskie, świętokrzyskie, podlaskie oraz lubuskie. Rysunek 20 Liczba podmiotów aktywnych badawczo w 2012 r. Lubuskie Podlaskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Zachodniopomorskie Opolskie Lubelskie Podkarpackie Kujawsko-pomorskie Łódzkie Pomorskie Dolnośląskie Małopolskie Wielkopolskie Śląskie Mazowieckie Źródło: Opracowanie własne na podstawie Nauka i technika w 2012 roku, GUS, Warszawa Przyczyny leżą jednak nie tylko w finansowaniu nakładów regionu na B+R, lecz także współpracy przedsiębiorstw z instytucjami badawczymi. W roku 2009 zaledwie 11,1% firm przemysłowych współpracowało z sektorem B+R, dając województwu 14. pozycję w kraju. W latach ,7% zachodniopomorskich przedsiębiorstw wprowadziło co najmniej jedną innowację, co stanowiło pod tym względem 11. pozycję. W kwestii aktywności innowacyjnej przedsiębiorstw usługowych, region zajmował 5. miejsce 12% podmiotów przeznaczało część wydatków na innowacje. Udział sektora przedsiębiorstw w strukturze finansowania działań innowacyjnych wyniósł zaledwie 10%. Pod tym względem dominuje szkolnictwo wyższe (86%). Do wzrostu innowacyjności regionu w największym stopniu przyczyniają się uczelnie: Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Politechnika Koszalińska, oraz Akademia Morska w Szczecinie. Świadczy o tym oferta studiów, w której znajdują się kierunki inżynieryjne cechujące się dużym potencjałem innowacyjnym. Ważne są także inne działania podejmowane przez te jednostki, a wśród nich projekt "Kreator innowacyjności wsparcie innowacyjnej przedsiębiorczości akademickiej" współfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (90%) oraz Politechnikę Koszalińską (10%), a także stworzenie przez Politechnikę Koszalińską 98

99 Parku Naukowo-Technologicznego jako wewnętrznej jednostki 79. Z kolei w ramach Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego funkcjonuje ogólnouczelniana jednostka Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii (RCIiTT) w ramach której można uzyskać informacje o finansowaniu działań innowacyjnych, a także wnioskować o audyty i opinie o innowacyjności oraz otrzymać pomoc w nawiązywaniu kontaktów z ośrodkami naukowymi. Akademia Morska w Szczecinie prowadzi zarówno badania statutowe, jak i ogólnokrajowe projekty badawcze w tym m.in. projekty finansowane przez Narodowe Centrum Nauki (w konkursach: OPUS, SONATA) oraz przez projekty europejskie (np. MARTEC II). Na obszarze województwa zachodniopomorskiego funkcjonują cztery specjalne strefy ekonomiczne: Kostrzyńsko-słubicka Słupska Pomorska Euro-Park Mielec Ponadto, zlokalizowanych tam jest również pięć parków przemysłowych 80 : Stargardzki Park Przemysłowy Goleniowski Park Przemysłowy Park Przemysłowy Nowych Technologii w Stargardzie Szczecińskim Białogardzki Park Przemysłowy Invest-Park Park Regionalny w Gryfinie Szczeciński Park Przemysłowy Dodatkowo, w województwie tym znajdują się dwa parki naukowo-technologiczne: Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny (Technopark Pomerania) Park Naukowo-Technologiczny Politechniki Koszalińskiej W badaniu CATI jedynie 20% ankietowanych przedsiębiorstw deklaruje, że klastry prowadzą działalność innowacyjną i samo ich istnienie jest poniekąd innowacją. Do działalności tej respondenci zaliczają m.in. networking i wymianę doświadczeń, działalność edukacyjno-szkoleniową, projekty partnerstwa, organizowanie targów, wspólne pozyskiwanie środków z Unii Europejskiej, kojarzenie firm o potencjale twórczym, nowe możliwości pozyskiwania pracowników oraz tworzenie specjalistycznych serwisów internetowych i Data Center. 17% ankietowanych nie dostrzega działalności innowacyjnej przedsiębiorstw, zaś 63% nie ma zdania. Spośród działań o charakterze proinnowacyjnych najczęściej należy podkreślić aktywności podejmowane przez Zachodniopomorski Klaster Chemiczny Zielona Chemia, związane przede wszystkim z udziałem w projektach: 79 [Dostęp r.] 80 [Dostęp r.] 99

100 Fresh Coat - Przedłużanie okresu trwałości świeżych produktów spożywczych poprzez zastosowanie jadalnych i funkcjonalnych powłok SUBWEX - Subcritical water as a green solvent for extraction of plants Smart Flower Pack - Inteligentne opakowania do transportu kwiatów Można wskazać także inne przedsięwzięcia cechujące się innowacyjnością, o których wzmianki pojawiają się w komunikatach klastrów lub o których nadmieniano w toku wywiadów IDI z przedstawicielami klastrów i w toku spotkań fokusowych: wprowadzenie na tereny po b. Stoczni Szczecińskiej usług złomowania statków (Zachodniopomorski Klaster Morski), uruchomienie szlaku wodnego Dolnej Odry do Berlina (Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin Szczecin Bałtyk), modernizacja energetyczna obiektów turystycznych i medycznych z projektem obiektu wzorcowego (Bałtycki Klaster seanergia). Z natury innowacyjne są także Klaster ICT Pomorze Zachodnie oraz Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych, ponieważ funkcjonują w branżach, których podstawą jest zdolność do kreowania innowacyjnych rozwiązań. W ocenie autorów niniejszego opracowania za najbliższy pojęciu innowacyjności jest w obecnej fazie Zachodniopomorski Klaster Chemiczny Zielona Chemia. W przypadku pozostałych klastrów można mówić na razie co najwyżej o próbach wprowadzenia myślenia w kategoriach innowacji Ocena charakteru współpracy klastrów z przedsiębiorstwami w kontekście rozwoju innowacyjności Badane przedsiębiorstwa jako czynnik wzmacniający potencjał innowacyjny deklarowały uczestnictwo w różnego typu szkoleniach, sympozjach i konferencjach organizowanych, bądź rekomendowanych przez klastry. Oferta szkoleniowa jest postrzegana przez członków pozytywnie, o czym świadczy fakt, że badani najczęściej deklarowali, że korzystają właśnie z usług szkoleniowych (39%) oraz możliwości uczestniczenia w różnego typu spotkaniach i wydarzeniach (34%). Jest to przesłanką do dalszego rozwoju oferty szkoleniowej wśród klastrów województwa zachodniopomorskiego. Należy zauważyć, że forma ta nie wymaga bezpośredniej aktywności ani zaangażowania od podmiotów zrzeszonych występują one w roli beneficjentów działań klastrów. W kwestii innych rodzajów kooperacji klastrów z przedsiębiorstwami w zakresie rozwoju innowacyjności, przedstawiciele klastrów wskazują na wiele barier. Pierwsza z nich to zbyt wysokie oczekiwania dużej części firm. Są one zazwyczaj nastawione na zysk, przez co nie podejmują się inicjatyw, które nie dają im materialnych czy 100

101 mierzalnych korzyści. Dlatego też ciężko uzyskać wysoki stopień zaangażowania podmiotów zrzeszonych. Jednocześnie, w czasie spotkania fokusowego, przedstawiciel Klastra Przemysłów Kreatywnych wskazał na fakt, że działalność zarządu klastrów również ma charakter no-profit, dlatego przedstawicielom klastrów zależy głównie na podmiotach chcących się włączyć we wspólne działania i skłonnych poświęcić na nie czas. Tematyka finansowa zawsze ożywia dyskusję pomiędzy członkami klastra, gdyż każde przedsiębiorstwo chciałoby uzyskać dofinansowanie. Dotyczy to zwłaszcza małych podmiotów, nierzadko operujących na granicy rentowności. Przekłada się to na stopień zaangażowania w funkcjonowanie klastra jeśli przedsiębiorstwo jest zmuszone dbać o bieżącą sytuację, zazwyczaj nie będzie podejmować ryzykownych i kapitałochłonnych działań, takich jak np. rozwój innowacyjnych produktów, ani delegować pracownika lub poświęcać czasu na podejmowanie inicjatyw nie powodujących zwrotu zaangażowanych zasobów. Trudnością jest również brak myślenia strategicznego wśród małych przedsiębiorstw, które stanowią większość w klastrach. Powoduje to problemy z ustanawianiem długoterminowych celów i założeń rozwoju klastrów, których są członkami. Ponadto, brak środków dotyka same klastry jako organizacje dofinansowanie umożliwiłoby organizowanie częstszych szkoleń, spotkań czy koordynowania klastrowych projektów, jak np. stworzenie wspólnego produktu. Problemem jest także pozyskanie środków na wkład własny, co umożliwiałoby zgłaszanie przez klastry inicjatyw współfinansowanych ze środków unijnych. Reasumując: współpraca klastrów z członkami w zakresie rozwoju innowacyjności jest w znacznej mierze jednostronna. Przedsiębiorstwa oczekują zaangażowania klastrów, jednak jednocześnie są bardziej skłonne do korzystania z oferowanych usług niż kreowania innowacyjności w ramach działającej instytucji. Procesy innowacyjne w klastrach można potencjalnie przyspieszyć przez wspieranie projektów przygotowywanych przez klastry, począwszy od opracowania przez nie strategii z obligatoryjnym uwzględnieniem innowacji, a w dalszej fazie przygotowania i wdrożenia innowacji Ocena charakteru współpracy klastrów z przedsiębiorstwami w kontekście rozwoju innowacyjności Badane przedsiębiorstwa jako czynnik wzmacniający potencjał innowacyjny deklarowały uczestnictwo w różnego typu szkoleniach, sympozjach i konferencjach organizowanych bądź rekomendowanych przez klastry. Oferta szkoleniowa jest postrzegana przez członków pozytywnie, o czym świadczy fakt, że badani najczęściej deklarowali, że korzystają właśnie z usług szkoleniowych (39%) oraz możliwości uczestniczenia w różnego typu spotkaniach i wydarzeniach (34%). Jest to przesłanką do dalszego rozwoju oferty szkoleniowej wśród klastrów województwa zachodniopomorskiego. Należy zauważyć, że forma ta nie wymaga bezpośredniej 101

102 aktywności ani zaangażowania od podmiotów zrzeszonych występują one w roli beneficjentów działań klastrów. W kwestii innych rodzajów kooperacji klastrów z przedsiębiorstwami w zakresie rozwoju innowacyjności, przedstawiciele klastrów wskazują na wiele barier. Pierwsza z nich to zbyt wysokie oczekiwania dużej części firm. Są one zazwyczaj nastawione na zysk, przez co nie podejmują się inicjatyw, które nie dają im materialnych czy mierzalnych korzyści. Dlatego też ciężko uzyskać wysoki stopień zaangażowania podmiotów zrzeszonych. Jednocześnie, w czasie spotkania fokusowego, przedstawiciel Klastra Przemysłów Kreatywnych wskazał na fakt, że działalność zarządu klastrów również ma charakter no-profit, dlatego przedstawicielom klastrów zależy głównie na podmiotach chcących się włączyć we wspólne działania i skłonnych poświęcić na nie czas. Tematyka finansowa zawsze ożywia dyskusję pomiędzy członkami klastra, gdyż każde przedsiębiorstwo chciałoby uzyskać dofinansowanie. Dotyczy to zwłaszcza małych podmiotów, nierzadko operujących na granicy rentowności. Przekłada się to na stopień zaangażowania w funkcjonowanie klastra jeśli przedsiębiorstwo jest zmuszone dbać o bieżącą sytuację, zazwyczaj nie będzie podejmować ryzykownych i kapitałochłonnych działań, takich jak np. rozwój innowacyjnych produktów, ani delegować pracownika lub poświęcać czasu na podejmowanie inicjatyw nie powodujących zwrotu zaangażowanych zasobów. Trudnością jest również brak myślenia strategicznego wśród małych przedsiębiorstw, które stanowią większość w klastrach. Powoduje to problemy z ustanawianiem długoterminowych celów i założeń rozwoju klastrów, których są członkami. Ponadto, brak środków dotyka same klastry jako organizacje dofinansowanie umożliwiłoby organizowanie częstszych szkoleń, spotkań czy koordynowania klastrowych projektów, jak np. stworzenie wspólnego produktu. Problemem jest także pozyskanie środków na wkład własny, co umożliwiałoby zgłaszanie przez klastry inicjatyw współfinansowanych ze środków unijnych. Reasumując: współpraca klastrów z członkami w zakresie rozwoju innowacyjności jest w znacznej mierze jednostronna. Przedsiębiorstwa oczekują zaangażowania klastrów, jednak jednocześnie są bardziej skłonne do korzystania z oferowanych usług niż kreowania innowacyjności w ramach działającej instytucji Ocena charakteru współpracy klastrów z instytucjami B+R w kontekście rozwoju innowacyjności Klastry województwa zachodniopomorskiego współpracują z instytucjami badawczymi w celu rozwijania i wprowadzania innowacji. Stopień współpracy zależy od specyfiki branży, w której operuje klaster. Najintensywniejsza współpraca z jednostkami B+R zachodzi w przypadku klastra ICT Pomorze Zachodnie. Wspomnianymi instytucjami badawczymi są: 102

103 Firmy z działami rozwoju Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii (RCITT) Centrum Innowacji Akademii Morskiej Akademia Morska Wydział Informatyki Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego Naukowcy indywidualni Mnogość instytucji powiązanych z klastrem ICT wynika z faktu, że produkty firm należących do klastra, a przez to innowacje z nimi związane, znajdują zastosowanie w wielu branżach i sektorach gospodarki. Współpracujemy z kilkoma firmami, które mają u siebie dział rozwoju (jak Unizeto, Tieto). Współpracujemy też bezpośrednio z naukowcami, akademikami z uczelni. Naturalnym partnerem jest dla nas Wydział Informatyki Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego, ale także Akademia Morska, Wydział Elektroniczny, Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania US. Informatyka jest wszędzie obecna, dlatego rozglądamy się za jednostkami działającymi na rzecz regionu i z tymi osobami jesteśmy w kontakcie. [IDI z przedstawicielem Klastra ICT Pomorze Zachodnie] Klaster medyczny isynergia współpracuje z Uniwersytetem Szczecińskim, Uniwersytetem Medycznym oraz Zachodniopomorskim Uniwersytetem Technologicznym. Wspólne działania podejmowane są dopiero od niedawna (klaster rozpoczął funkcjonowanie dnia 30 czerwca 2014 r.), jednak instytucje nawiązują współpracę bardzo chętnie. Instytucje naukowe z naszego regionu bardzo chętnie podejmują współpracę i to zarówno Uniwersytet Szczeciński pod względem innowacyjności, jak i Uniwersytet Medyczny czy Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny. Ta współpraca dopiero pączkuje, ale wszyscy są pozytywnie do tego nastawieni i chętnie z nami podpisują porozumienia o współpracy. Tylko czasowo to długo trwa, ze względu na strukturę uczelni, to musi przejść przez kolegia, rektoraty. [IDI z przedstawicielem Klastra Medycznego isynergia] 103

104 W przypadku Klastra Metalowego Metalika, głównym partnerem w kwestii rozwoju innowacji jest Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Wałczu. Jednym z ostatnich działań podejmowanych w ramach współpracy było wspieranie PWSZ w pozyskiwaniu dofinansowania na stworzenie centrum badawczo-rozwojowego. Ponadto, partnerami klastra są również RCITT i Poznański Park Naukowo-Technologiczny. Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych współpracuje z Akademią Sztuki oraz indywidualnymi naukowcami poprzez platformę Matrix działającą przy ZBSP w Szczecinie. Podczas indywidualnego wywiadu pogłębionego przedstawiciel klastra podkreślił, że organizacja działa charytatywnie, a mimo tego efekty jej działalności są łatwe do zaobserwowania. Jednocześnie zauważył, że finansowanie klastra przyczyniłoby się do jeszcze głębszej integracji naukowców i przedsiębiorców. Dotychczas korzystaliśmy z platformy Matrix przy ZPSB łączącej studentów, absolwentów i biznesmenów szukających pracowników. To także platforma współpracy naukowców i biznesu, jeżeli mamy do opracowania jakieś autorskie rozwiązanie nakierowujemy na to naukowców. [IDI z przedstawicielem Zachodniopomorskiego Klastra Przemysłów Kreatywnych] Zachodniopomorski Klaster Morski wskazuje na niewielki stopień rozwijania innowacyjności na swoim terenie zaledwie dwie firmy współpracują z uczelniami. Badania nad nowymi technologiami przeprowadza się w przemyśle stoczniowym tylko wtedy, gdy istnieje infrastruktura do ich produkcji w Szczecinie brak jest jednak odpowiednich maszyn i narzędzi. Jednocześnie sygnalizuje się, że jest to branża, w której trudno wprowadzać innowacje, gdyż powszechne jest używanie wysokich technologii. Klastry korzystają również z projektów zagranicznych. Przykładem są projekty skandynawskie realizowane przez Zachodniopomorski Klaster Morski. Organizacje te poszukują także nowych rozwiązań zgodnych z rozwojem przemysłu i zmieniającymi się uwarunkowaniami produkcji. Branża jest specyficzna [ ] działamy na projektach skandynawskich, nie ma tu dużo do wymyślenia. Branża jest innowacyjna, korzystamy z technologii kosmicznych. Zmieniają się materiały, bezustannie trwa wyścig producentów części, z których korzystamy. [IDI z przedstawicielem Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego] 104

105 Są również klastry, które w ogóle nie posiadają partnerów w postaci instytucji badawczych. Zalicza się do nich: Zachodniopomorski Klaster Budowlany - budownictwo nie zostało uznane za preferowany kierunek rozwoju regionu (regionalną specjalizację), przez co zdaniem reprezentanta jest niejako wykluczone z grona branż, w których można szukać partnerstwa z ośrodkami badawczymi w kwestii rozwoju innowacji, Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk brak partnerów wynika ze słabego przygotowania zgłaszanych do klastra projektów B+R, które często nie są rozwojowe, lecz odtwórcze. Wskazuje się na brak doświadczenia rynkowego pracowników naukowych. Problemem jest też to, że często wszelkie inicjatywy [uczelni] są niedojrzałe. Im [pracownikom naukowym] dopiero trzeba pomóc zdefiniować problem. [IDI z przedstawicielem Klastra Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin - Szczecin - Bałtyk] Klastry, które współpracują z jednostkami naukowymi oceniają tę współpracę dobrze. Jednocześnie widzą także możliwość jej intensywniejszego rozwoju, jeżeli nastąpi zwiększenie zasobów finansowych na rozwiązania innowacyjne. Współpraca przebiega dobrze. Na pewno mogłaby przebiegać w sposób bardziej intensywny, chociażby z Zachodniopomorskim Uniwersytetem Technologicznym. Potrzebne by było stworzenie jakiś mechanizmów finansowania tego czasu przejściowego, jaki potrzebuje firma, aby dojrzeć do współpracy z uczelnią; zanim coś będzie projektem innowacyjnym potrzeba bardzo dużo czasu: przygotowanie gruntu do współpracy, określenie potrzeb obu stron, znalezienie naukowców-na to wszystko nie ma finansowania. [IDI z przedstawicielem Klastra Metalowego Metalika] Współpraca między klastrami i zrzeszonymi w nich podmiotami a jednostkami B+R będzie intensywniejsza, ponieważ Program Inteligentny Rozwój, który jest podstawią finansowania działalności innowacyjnej w nowej perspektywie budżetowej, zakłada współpracę jednostek badawczych z przedsiębiorstwami w celu komercjalizacji wyników prowadzonych działań Portal Funduszy Europejskich [http://www.poig.gov.pl/2014_2020/strony/program_inteligetny_rozwoj_przeslany_do_ke_ as px ; [Dostęp r.] 105

106 Stworzone dotychczas modele wspólnych działań mogą stanowić podstawę wyjściową do intensyfikacji współpracy w przyszłości. Główną wskazaną barierą jest brak możliwości finansowania, co może w pewnym stopniu zniwelować pojawienie się funduszy unijnych. Przykładem wartym rozważenia jest rozwój współpracy międzynarodowej i wykorzystywanie zagranicznych wzorców do modelowania rozwiązań na terenie województwa Wpływ instytucji otoczenia gospodarki na lokalny rozwój biznesu Działalności IOB na rzecz wzrostu gospodarczego Instytucje otoczenia biznesu wspierają rozwój gospodarczy regionu poprzez realizację własnych zadań statutowych, na różne sposoby, w zależności od specyfiki swojej działalności. Zarówno działalność urzędów pracy, fundacji i stowarzyszeń działających na rzecz przedsiębiorców, jak i lokalnych grup społecznych, czy też innych instytucji zwiększa atrakcyjność regionu. Najczęściej poprzez: pojawienie się nowych obszarów komunikacji i współpracy między przedsiębiorcami, pomoc w uzyskaniu dofinansowania na projekty regionalne oraz zwiększenie kwalifikacji kadr pracowniczych przez szkolenia i staże. Respondenci będący przedstawicielami instytucji otoczenia biznesu (badanie TDI) wskazywali najczęściej, iż wszystkie działania, które są realizowane przez instytucje w pośredni lub bezpośredni sposób oddziałują pozytywnie na gospodarkę regionu. W przypadku urzędu pracy przedstawiciel wskazał, że efektem działalności instytucji jest zarówno zwiększenie atrakcyjności danego regionu poprzez wzrost liczby wykwalifikowanej kadry pracowniczej, jak i zmniejszenie bezrobocia poprzez zapewnienie właściwej komunikacji pomiędzy pracodawcami i pracobiorcami. Wszystkie nasze działania mają na celu wzrost rozwoju gospodarczego, jeżeli my szkolimy naszych bezrobotnych, jeżeli my współdziałamy z pracodawcami jeżeli staramy się współpracować w celu dostosowania kierunków kształcenia do oczekiwań rynku pracy, to analizujemy potrzeby pracodawców, opracowując plany czy tez szkolenia pytamy pracodawców o kierunki kształcenia, generalnie wszystko ma na celu rozwój gospodarczy. [TDI z przedstawicielem Urzędu Pracy] Przedstawiciel Krajowej Izby Gospodarki Morskiej ocenił, iż instytucja wspiera rozwój gospodarczy regionów poprzez członków i oddziały, które na danych obszarach 106

107 funkcjonują. Współpraca z organizacjami regionalnymi skutkuje np. organizacją międzynarodowego kongresu morskiego. W Szczecinie mamy swój oddział, który bardzo ściśle współpracuje z Północną Izbą Gospodarczą, współpracuje z tamtejszym Klubem Biznesu także na tamtym terenie również prowadzimy działalność i współpracujemy z różnymi organizacjami. Uczestniczymy w przygotowaniach i realizacji międzynarodowym kongresie morskim, który w przyszłym roku po raz 3 się odbędzie i Izba jest również dość intensywnie zaangażowana w te działania. Przyczyniamy się do rozwoju poprzez naszych członków, którzy na danym terenie funkcjonują. [TDI z przedstawicielem Krajowej Izby Gospodarki Morskiej] Lokalne grupy działania wspierają region, głównie poprzez pomoc w pozyskiwaniu środków unijnych. Działania te są ograniczone jedynie ilością i rodzajem kierowanych do tej instytucji wniosków przez przedsiębiorców i ich zainteresowaniem współpracą z LGD. Jednocześnie LGD obserwują większe zainteresowanie współdziałaniem ze strony gmin i organizacji pozarządowych niż lokalnego biznesu. To już zależy czy przedsiębiorcy składają do nas wnioski czy nie, więcej wniosków składają gminy organizacje poza rządowe tylko, że tam nie ma [funduszy] np. tworzenie miejsc pracy. [TDI z przedstawicielem Lokalnej Grupy Działania] Przedstawiciele innych organizacji wskazują przede wszystkim na działania, które promują region oraz członków instytucji, poprzez organizację różnego rodzaju szkoleń, konferencji targów. Ponadto wskazują na wsparcie rozwoju regionalnego poprzez umożliwianie kontaktów z przedsiębiorstwami zagranicznymi. 107

108 Przede wszystkim promowanie, bo my zajmujemy się propagowaniem promowanie i edukowaniem, edukacja społeczna samorządów regionalnych(...). Promocja jest bardzo mocna i bardzo skuteczna. Wydarzenia które organizujemy są jedyne bądź prawie jedyne w regionie. Skupiamy firmy głównie z regionu ale nie tylko gdyż czasami są firmy zagraniczne lub całej Polski. Organizujemy konferencje które są tematyczne i merytoryczne, generujemy tym samym wydarzenia biznesowe które są jakąś wartością dla regionu. Naszym głównym celem, właśnie jako organizacji, która działa w tym regionie, jest promowanie naszych członków, pomaganie w codziennej działalności i to w zakresie prawa, zmiany przepisów i stosowania przepisów w transporcie drogowym, a także pomocy prawnej w sytuacji krytycznej [także poza granicami kraju] [TDI z przedstawicielami instytucji otoczenia biznesu] Przedstawiciel Zachodniopomorskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regionalnego Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości wskazywał także na istotną rolę IOB w przyciąganiu inwestycji zagranicznych poprzez przyjmowanie zagranicznych misji gospodarczych (Szwecja, Norwegia, Finlandia), w tym prezentację terenów inwestycyjnych (w tym SSE) i polskich potencjalnych współpracowników, wizyty studyjne w polskich przedsiębiorstwach, umożliwienie transferu technologii oraz wsparcie outsourcingu produkcji do Polski. Wiele instytucji pomaga także pozyskać zewnętrzne źródła finansowania działalności, zarówno poprzez udzielanie pożyczek, jak i poręczeń kredytowych. 108

109 ( ) wspieramy innowacyjne przedsiębiorstwa ( ) zmniejszając ich barierę w dojściu do finansowania. Przedsiębiorstwa innowacyjne nie zawsze mają pieniądze na rozwój. Więc bezpłatne poręczenie kredytu ( ) daje im takie możliwości. Dodatkowo innowacyjnym działaniem jest doradztwo na każdym etapie współpracy z biznesem, od budowania biznesplanu, po szukanie środków finansowych w różnych programach aż wreszcie po poręczenie kredytu inwestycyjnego ( ) [TDI z przedstawicielem Zachodniopomorskiego Regionalnego Funduszu Poręczeń Kredytowych] Podmiotami, do których skierowana jest oferta instytucji otoczenia biznesu, są m.in. firmy. Wśród badanych przedsiębiorstw (CATI) 33% jest zadowolonych ze współpracy z instytucjami otoczenia biznesu (innymi niż klastry), z czego 4% ocenia tę współpracę bardzo dobrze, a 29% - dobrze. Wśród badanych jedynie 5% sądzi, że kooperacja z instytucjami otoczenia biznesu przebiega źle, zaś 28% ma do niej neutralny stosunek. 33% respondentów nie wyraziło swojej opinii. 109

110 Rysunek 21 Jak ocenia Pan/Pani współpracę z instytucjami otoczenia biznesu? Bardzo wysokim Wysokim Ani wysokim, ani niskim Niskim Bardzo niskim Nie mam zdania 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). 33% respondentów oceniło współpracę instytucji otoczenia biznesu z przedsiębiorstwami jako wystarczającą (w tym 29% - raczej wystarczającą, a 4% - zupełnie wystarczającą). Jedynie 6% badanych uważa, że współpraca IOB z przedsiębiorstwami nie jest satysfakcjonująca (w tym 1% - zupełnie niewystarczająca, zaś 5% - raczej niewystarczająca). 28% ankietowanych ocenia współpracę neutralnie, a 33% nie ma opinii w tym zakresie. Reprezentanci jednostek biorących udział w badaniu swoje opinie opierali na własnym doświadczeniu. Doceniono wzrost zaangażowania IOB w sprawy biznesu w ostatnich 10 latach, a także rozwój współpracy między nauką i biznesem. Rysunek 22 Jak ocenia Pan/Pani zakres współpracy instytucji otoczenia biznesu z przedsiębiorstwami? Zupełnie satysfakcjonująca Raczej satysfakcjonująca Ani satysfakcjonująca, ani Raczej niesatysfakcjonująca Zupełnie niesatysfakcjonująca Nie mam zdania 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% Źródło: Opracowanie własne na podstawie telefonicznego badania ankietowego z przedsiębiorstwami będącymi członkami klastrów (n=150). 110

111 18% badanych potrafi wskazać rozwiązania, które instytucje otoczenia biznesu efektywnie wdrażają i dzięki którym wspierają rozwój przedsiębiorczości. Do działalności tej zalicza się m.in. wsparcie finansowe, w tym w postaci korzystny kredytów, działalność prawna, kształcenie zasobów ludzkich (w tym szkolenia specjalistyczne, kursy językowe), rozwój współpracy z uczelniami, prowadzenie badań na rzecz rozwoju danej branży, pomoc firmom typu Start-Up, możliwość korzystania z inkubatorów przedsiębiorczości i parkach technologicznych. 11 % respondentów nie umie wskazać takich rozwiązań. Przedsiębiorcy, którzy udzieli takiej odpowiedzi, nie korzystali z usług IOB i nie mają doświadczenia. 71% badanych nie znało odpowiedzi na pytanie. 7% badanych sądzi, że wśród działań podejmowanych przez IOB są też aktywności nieefektywne, związane ze szkolnictwem wyższym w tym ze współpracą pomiędzy przedsiębiorstwami a uczelniami oraz z kształceniem w kierunkach nieadekwatnych do trendów rozwoju województwa zachodniopomorskiego, a także z biurokracją i długotrwałym rozwiązywaniem spraw przez urzędy i banki. 39% ankietowanych nie dostrzega nieefektywnych usług, a 54% nie ma na ten temat zdania. 6% przedstawicieli badanych przedsiębiorstw jest zdania, że IOB mogłyby podjąć działania, które obecnie nie są oferowane, ale mogłyby w założeniu zostać wdrożone i przynieść pozytywne rezultaty, a w tym: przywrócenie standardów szkolnictwa zawodowego, większa współpraca między przedsiębiorstwami a szkołami wyższymi i szukanie między tymi partnerami nowych możliwości projektowych oraz zwiększenie wspólnego udziału w badaniach na rzecz rozwoju branż, a także większe wsparcie przedsiębiorców i przedsiębiorczości ze strony urzędów Narzędzia wspierania przedsiębiorstw stosowane przez instytucje otoczenia biznesu 82 Instytucje otoczenia biznesu dysponują szeregiem narzędzi, dzięki którym są w stanie oddziaływać na działalność przedsiębiorstw. Rodzaj wsparcia jest w pierwszej kolejności determinowany formą organizacyjną instytucji otoczenia biznesu, do których należą: spółki publiczno-prywatne izby gospodarcze, zrzeszenia i związki pracodawców fundacje i stowarzyszenia wyodrębnione jednostki samorządów, administracji publicznej lub ośrodków naukowo-badawczych Najczęściej spotykanymi formami działania instytucji otoczenia biznesu są: parki przemysłowe, parki technologiczne, strefy biznesu inkubatory przedsiębiorczości i centra technologiczne preinkubatory i akademickie inkubatory przedsiębiorczości 82 T. Cichocki, Zadania instytucji otoczenia biznesu, Politechnika Wrocławska, 2009, s

112 ośrodki szkoleniowo-doradcze centra transferu technologii fundusze pożyczkowe Do głównych obszarów oddziaływania IOB na działalność wspomaganych przedsiębiorstw zalicza się: transfer technologii i wsparcie w realizowaniu przedsięwzięć innowacyjnych; redukcja kosztów prowadzonej działalności; rozwój kompetencji przedsiębiorców; pomoc bezpośrednia; pozostałe. Przedstawiciele instytucji otoczenia biznesu podczas wywiadów TDI wymienili szereg różnych narzędzi i działań, których celem jest wsparcie przedsiębiorstw. Rodzaj wskazywanych instrumentów zależał w znacznej mierze od charakteru danej instytucji: Usługi doradcze i informacyjne (m.in. Północna Izba Gospodarcza, Izba Rzemieślnicza Małej i Średniej Przedsiębiorczości, Szczeciński Park Naukowo Technologiczny, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego - Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości, Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Polska Fundacja Przedsiębiorczości, Koszalińska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Service Inter-Lab) Usługi szkoleniowe (m.in. Północna Izba Gospodarcza, Izba Rzemieślnicza Małej i Średniej Przedsiębiorczości, Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny, Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Krajowa Izba Gospodarki Morskiej, Koszalińska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Fundacja Centrum Innowacyjności i Przedsiębiorczości w Koszalinie, Powiatowy Urząd Pracy w Wałczu, Centrum Wspierania Przedsiębiorczości) Analizy rynku (m.in. Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii) Finansowanie pożyczki, inwestycje kapitałowe itd. (m.in. Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych, Szczeciński Fundusz Pożyczkowy, Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Polska Fundacja Przedsiębiorczości, Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecin) Działania integracyjne i pomoc w pozyskaniu kontrahentów (m.in. Północna Izba Gospodarcza, Izba Rzemieślnicza Małej i Średniej Przedsiębiorczości, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego - Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości, Fundacja Centrum Innowacyjności i Przedsiębiorczości w Koszalinie) Działania arbitrażowe (m.in. Północna Izba Gospodarcza, Krajowa Izba Gospodarki Morskiej, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Przewoźników Drogowych w Szczecinie) Reprezentowanie członków IOB (m.in. Izba Rzemieślnicza Małej i Średniej Przedsiębiorczości, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Przewoźników Drogowych w Szczecinie) 112

113 Inkubacja (m.in. Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego - Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości) Wynajem sal i pomieszczeń (m.in. Krajowa Izba Gospodarki Morskiej, Międzynarodowe Targi Szczecińskie) Wirtualne biura (m.in. Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny, Współpraca biznesowo-technologiczna (m.in. Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii) Audyty technologiczne i opinie o innowacyjności (m.in. Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii) Działania promocyjne (m.in. Północna Izba Gospodarcza, Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii Wsparcie w formalnościach zw. z dokumentami (tj. dokumenty handlowe lub spedycyjne) (m.in. Krajowa Izba Gospodarki Morskiej, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Przewoźników Drogowych w Szczecinie Organizacja targów, konferencji, szkoleń, bankietów i in. (m.in. Międzynarodowe Targi Szczecińskie Pośrednictwo pracy (m.in. Powiatowy Urząd Pracy w Wałczu, Centrum Wspierania Przedsiębiorczości) Dofinansowywanie miejsc pracy (m.in. Powiatowy Urząd Pracy w Wałczu) Zarządzanie nieruchomościami (m.in. Centrum Wspierania Przedsiębiorczości) Przykładowo Przedstawiciel Krajowej Izby Gospodarki Morskiej w toku wywiadu następująco scharakteryzował działanie reprezentowanej przez niego instytucji: Są dwa obszary działania izby. Pierwszy to jest statutowy i drugi to jest obszar komercyjny, jeśli chodzi o obszar statutowy to najogólniej rzecz biorąc reprezentowanie interesów podmiotów które są w izbie czyli wyrażanie stanowiska w określonych sprawach które może pomóc określonym branżom. (...) Natomiast działalność komercyjna, my jako izba prowadzimy biuro legalizacji dok w exporcie (...) prowadzimy działalność szkoleniową, która jest działalnością odpłatną i przy KIGM działa międzynarodowy sąd arbitrażowy czyli generalnie można powiedzieć że źródłami dochodów które umożliwiają funkcjonowanie izby to są po pierwsze składki członkowskie i ta część głównie służy działalności statutowej i przychody z działalności komercyjnej. [TDI z przedstawicielem Krajowej Izby Gospodarki Morskiej] Reprezentant lokalnej grupy działania wskazał, że tego typu instytucje zajmują się przede wszystkim aktywizacją społeczności lokalnych, w głównej mierze z terenów 113

114 wiejskich. Wsparcie przedsiębiorstw polega przede wszystkim na organizowaniu naborów, w ramach których można otrzymać dotacje na mikro i makro przedsiębiorstwa. Lokalne grupy działania, jak wszystkie grupy w Polsce, czyli aktywizacja społeczności wiejskiej podnoszenie jakości życia na terenach wiejskich, szkolenia warsztaty, wyjazdy studyjne, wdrażamy lokalne strategie rozwoju poprzez umożliwienie beneficjentom wnioskowanie w środki z programu obszarów wiejskich. Prowadzimy nabory na takie działania jak tworzenie rozwój mikro przedsiębiorstw czyli przedsiębiorcy maja możliwość otrzymania dotacji na zasadzie refundacji z agencji restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa na nierozpoczęcie lub rozwój działalności. [TDI z przedstawicielem lokalnej grupy działania] Przedstawiciel Urzędu Pracy opisał działania, podejmowane przez urząd na rzecz przedsiębiorstw przede wszystkim jako: organizacja szkoleń, poradnictwo zawodowe, refundacja kosztów wyposażenia stanowisk, organizacja staży, pomoc w znalezieniu pracowników. Działania podejmowane przez tę instytucję mają na celu przede wszystkim wspieranie rynku pracy oraz dostarczenie przedsiębiorcom wykwalifikowanych pracowników, których kwalifikacje odpowiadają ich potrzebom. Poczynając od realizacji zgłaszanych przez przedsiębiorców ofert pracy. czyli kierowanie osób bezrobotnych, szkolenia na potrzeby pracodawców, poradnictwo zawodowe na potrzeby pracodawców i różne instrumenty czyli organizacja staży, refundacja kosztów wyposażenia stanowisk, więc bardzo szeroki zakres świadczeń którymi dysponujemy na rzecz pracodawców. [TDI z przedstawicielem Urzędu Pracy] Kolejna instytucja zajmuje się organizacją targów i eventów, które pozwalają firmom na promocję oraz rozwój własnej marki. Respondent wskazał na fakt, że dzięki organizowanym wydarzeniom przedsiębiorcy mają możliwość spotkania się z przedstawicielami własnej branży oraz potencjalnymi klientami: 114

115 Poczynając od realizacji zgłaszanych przez przedsiębiorców ofert pracy czyli kierowanie osób bezrobotnych, szkolenia na potrzeby pracodawców, poradnictwo zawodowe na potrzeby pracodawców i różne instrumenty czyli organizacja staży, refundacja kosztów wyposażenia stanowisk, więc bardzo szeroki zakres świadczeń którymi dysponujemy na rzecz pracodawców. Działamy w obszarze marketingu targowego, czyli organizujemy wydarzenia, w których przedsiębiorcy prezentują swoje firmy. To są targi, konferencje, prezentacje, prelekcje, giełdy kooperacyjne i szkolenia organizowane w czasie targów. [TDI z przedstawicielem Międzynarodowych Targów Szczecińskich] Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Regionalnego Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości specjalizuje się w działalności konsultingowej dla sektora MŚP oraz organizacji różnego typu szkoleń (dla osób dorosły, bezrobotnych, a także związane z dokształcaniem pracowników). W swojej ofercie ma także wynajem powierzchni dla osób rozpoczynających działalność, prowadzenie seminariów i giełd korporacyjnych krajowych i zagranicznych, obsługę inwestorów zagranicznych, prowadzenie europejskiej sieci współpracy między przedsiębiorcami EEN oraz wdrażanie programów unijnych (przede wszystkim dla MŚP i wybranych grup społecznych). Najbardziej efektywne, zdaniem respondenta, są kontakty z firmami i realizacja usług szytych na miarę dostosowanych do potrzeb konkretnego przedsiębiorcy. Przykładem świadczonych usług jest doradztwo związane z prawem innych krajów. Mamy obsługę konkretną firm pod względem (..) problemów związanych z wysyłaniem pracowników na teren np. Niemiec, Unii Europejskiej, (..) Szwecji, Norwegii, Danii, tam są specyficzne prawne aspekty, które (..) nie funkcjonują tak jak w Polsce, bo każdy kraj ma (..) specyficzne inne przepisy prawne i my je znamy i informujemy o nich przedsiębiorców. [TDI z przedstawicielem instytucji otocznia biznesu] 115

116 Wskazywane przez respondentów badań TDI, będących przedstawicielami instytucji otoczenia biznesu, narzędzia można skategoryzować jako działania ukierunkowane na: doradztwo prawne pomoc finansową wsparcie promocji branży wsparcie rynku pracy poprawę komunikacji między poszczególnymi przedsiębiorstwami i branżami Zdaniem uczestników spotkania fokusowego (przedsiębiorców i przedstawicieli klastrów), instytucje otoczenia biznesu mają czas i zasoby by rozpoznać założenia programów unijnych (np. Horyzont 2020) i stworzyć jasną informację dla przedsiębiorców w tym m.in. przedstawić ramy czasowe składania projektów. Ze względu na fakt, że niektóre IOB są organizacjami rozbudowanymi, mają zdaniem badanych małą efektywnością działań. Wynika to z faktu, że obsługują łącznie wiele branż i trudno jest pogodzić w takim przypadku interesy różnych grup. Przykładem, który wskazali badani, były izby gospodarcze. W oczach przedsiębiorców daje to przewagę inicjatywom klastrowym, które mają charakter branżowy oraz zdefiniowany obszar i specyfikę: Łączna efektywność nie jest tak dobra jak w klastrze. Klaster jest z przodu. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw-członków klastrów] Instytucjami otoczenia biznesu, które zostały docenione przez respondentów były parki technologiczne (w połączeniu z ideą klastrowania przedsiębiorstw) oraz Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii. Park przemysłowy jest elementem wdrożenia projektu. Wcześniej występuje inicjatywa klastrowa, niekoniecznie sformalizowana. Inicjatywy klastrowe mogą świetnie uzupełniać rynek - są przed i po parkach technologicznych. Współpraca z RCITTem była bardzo dobra. Doceniamy rolę Parku Technologicznego dla klastra IT. Jesteśmy zadowoleni ze współpracy. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw-członków klastrów] 116

117 Dokonując oceny efektywności IOB w skali od 1 do 5, ich rolę oceniono na 3. Bardzo dużo zainwestowanego kapitału, efektywność na poziomie 3 w skali do 5. [FGI z przedstawicielami klastrów i przedsiębiorstw-członków klastrów] W trakcie wywiadów IDI przedstawiciele klastrów oceniali wsparcie przedsiębiorstw ze strony instytucji otoczni biznesu w zróżnicowany sposób. Jedni zarzucają IOB brak działań informacyjnych reklamujących oferowane usługi, inni brak odpowiedniej oferty. Jeżeli chodzi o IOB to jest za mało informacji - właściwie wiemy tylko, że coś otwarto, realizuje się, przecięto wstęgę. Natomiast nie ma informacji ścisłej, co możemy uzyskać w tych określonych miejscach. O niektórych sprawach dowiaduję się z gazety, a powinienem dostać oficjalne pismo, pełną informację o ofercie danej instytucji. Miło współpracuje się z Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii, choć nie mają wiele nam do zaoferowania. Czy jakieś działania należy wprowadzić? Nic nie są w stanie zrobić. To my zapraszamy ich na pokazy nowych technologii np. z Japonii. [IDI z przedstawicielami klastrów] Doceniane są oferty szkoleń i wymiany wiedzy, ale pojawiają się zarzuty dotyczące braku indywidualnych konsultacji. 117

118 Oferta szkoleń czy wymiany wiedzy jest bardzo dobra. Brakuje indywidualnych konsultacji, na co potrzeba oczywiście środków, tak aby początkujące firmy nie musiały za to płacić. Doradcy strategiczni czy porady prawne- są to drogie usługi. Nie wszystkie IOB mają na to budżety, a to jest bardzo ważne, szczególnie na starcie, dla przedsiębiorców. Szkolenia ogólne są otwarte, ale brakuje miejsc na konsultacje indywidualne, lub nie ma ich wcale. [IDI z przedstawicielami klastrów] Przedstawiciele klastrów zwracają również uwagę na długi okres oczekiwania na pomoc ze strony IOB. W zasadzie te instytucje działają dosyć dobrze. Współpraca z RCITT czasami jest za bardzo wydłużona w czasie, to jedyna uwaga. Jest to na pewno niekorzystne z punktu widzenia tej współpracy. W tej chwili nie ma działań typowo dedykowanych dla nas. [IDI z przedstawicielami klastrów] Szerokie wsparcie otrzymały klastry, które działają przy Północnej Izbie Gospodarczej Klaster Kreatywny mógł liczyć na wsparcie finansowe, techniczne jak i informacyjne oraz administracyjne. Tu muszę powiedzieć o Północnej Izbie Gospodarczej, czyli naszej matce żywicielce. Gdyby nie PIG klaster nie mógłby powstać. To PIG dała nam bardzo szerokie administracyjne i inne wsparcie techniczne. Dzięki renomie Izby nagle okazało się, że do wielu urzędów mamy drzwi szeroko otwarte, nagle zaczęto z nami rozmawiać, zrozumiano, że jesteśmy cenną inicjatywą. To nie udałoby się bez instytucji otoczenia biznesu. Władze Izby są ambasadorem naszego klastra, pomagają uzyskać dofinansowania chociażby na Targi, np. mieliśmy cały obiekt za darmo. [IDI z przedstawicielami klastrów] 118

119 2.4. Ocena wpływu interwencji publicznych w zakresie wsparcia klastrów i IOB na osiąganie wskaźników rezultatu strategicznego Działania finansowane ze środków Unii Europejskiej w perspektywie budżetowej Działania podejmowane przez klastry Klastry były zaangażowane w różnego typu projekty realizowane w ramach funduszy unijnych (m.in. Europejskiego Funduszu Społecznego, Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego). Podczas indywidualnych wywiadów pogłębionych przedstawicieli klastrów z województwa zachodniopomorskiego poproszono o wskazanie, w jakie działania finansowane ze środków UE w latach były zaangażowane ich instytucje. Połowa respondentów wskazała, że nie była beneficjentem żadnych dotacji. Pozostali uczestnicy badania wskazali na realizację tzw. projektów miękkich, na które składają się szkolenia, stypendia, współpraca partnerska, imprezy kulturalne i edukacyjne itp., jak np.: Specjalistyczne i menedżerskie szkolenia IT dla firm Stowarzyszenia Klaster ICT Pomorze Zachodnie i kooperujących Tworzenie Regionalnego Systemu Innowacji Transfer wiedzy w regionie poprzez rozwój sieci współpracy EKOchemia wykwalifikowane kadry branży chemicznej Akademia zarządzania szkolenia dla trenerów Specjalistyczne i menedżerskie szkolenia IT dla firm Stowarzyszenia Klaster ICT Pomorze Zachodnie i kooperujących Projekt pn. Specjalistyczne i menedżerskie szkolenia IT dla firm Stowarzyszenia Klaster ICT Pomorze Zachodnie i kooperujących realizowany był w partnerstwie Technoparku z Klastrem ICT Pomorze Zachodnie. Źródłem finansowania był Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1. Rozwój pracowników i przedsiębiorców w regionie, Poddziałanie Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw. Projekt obejmował szereg bezpłatnych szkoleń dla ponad 160 pracowników członków Klastra. Były to następujące szkolenia: Programowanie w języku SQL wraz z certyfikacją (Oracle Database SQL Expert- 1Z0-047) Programowanie w języku NET wraz z certyfikacją Microsoft (MCTS:.NET Framework 4.5 Web Applications) Bazy danych Oracle wraz z certyfikacją (Oracle Database 11g: Administration Workshop I DBA Release 2, 1Z0-052) 119

120 Bazy danych MS SQL Server (TS Microsoft SQL Server 2012, Implementation and Maintenance, Exam ) Zarządzanie projektami wg PMBoK Guide, akredytowane przez PMI Business English dla kobiet Tworzenie Regionalnego Systemu Innowacji Projekt pn. Tworzenie Regionalnego Systemu Innowacji realizowany był w ramach Działania 2.6 Regionalne Strategie Innowacyjne i Transfer Wiedzy, ZPORR; partnerem był Klaster Zielona Chemia. Realizacja projektu polegała głównie na utworzeniu oraz rozwijaniu sieci współpracy na poziomie regionalnym, pomiędzy dostawcami innowacji i technologii, a ich odbiorcami, czyli szkołami wyższymi i sektorem MSP, której celem było podniesienie poziomu innowacyjności i konkurencyjności regionu. Najważniejszymi elementami sieci Regionalnego Systemu Innowacji są: Lokalne Ośrodki Transferu Technologii i Innowacji oraz klastry przemysłowe. Zadaniem ośrodków LOTTI utworzonych w instytucjach okołobiznesowych i na uczelniach wyższych było zidentyfikowanie potrzeb technologicznych sektora małych i średnich przedsiębiorstw, ponadto gromadzenie otrzymywanych informacji, a następnie przekazywanie ich do jednostek badawczych oraz naukowców. Podczas realizacji projektu prowadzono działania na rzecz utworzenia i rozwoju w regionie klastrów przemysłowych. Przeprowadzone zostały również badania i analizy potencjału rozwoju wybranych branż (sektor przetwórstwa rybnego, chemiczny oraz drzewno-meblarski) oraz konferencje i spotkania konsultacyjne z udziałem ekspertów w zakresie transferu technologii oraz klastrów przemysłowych. Projekt ten miał na celu promocję innowacyjności w województwie zachodniopomorskim poprzez szkolenia i spotkania informacyjne skierowane głównie do przedsiębiorców, naukowców oraz studentów, a także przeprowadzenie kampanii medialnej prowadzącej do szerzenia kultury innowacji. EKOchemia wykwalifikowane kadry branży chemicznej EKOchemia wykwalifikowane kadry branży chemicznej to projekt szkoleniowy o charakterze otwartym, współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Realizowany był przez Global Erisson Consulting sp. z o.o. pod patronatem Stowarzyszenia Zachodniopomorskiego Klastra Chemicznego Zielona Chemia. Przedsięwzięcie skierowane było do przedsiębiorców oraz pracowników przedsiębiorstw z obszaru województwa zachodniopomorskiego. W ramach projektu oferowano szkolenia m.in. w zakresie: zarządzania systemem REACH w przedsiębiorstwie gospodarowania odpadami w przedsiębiorstwie wykorzystania nowatorskich metod analitycznych w przemyśle chemicznym i ochronie środowiska coaching, zasada równości szans i transfer wiedzy pomiędzy strefą B+R a przedsiębiorstwem 120

121 Zajęcia realizowane były w formie wykładów oraz warsztatów prowadzonych w nowoczesnych laboratoriach. Akademia zarządzania szkolenia dla trenerów Projekt pn. Akademia zarządzania - szkolenia dla trenerów" realizowany był w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorców w regionie, Poddziałanie Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw. Szkolenia kierowane były przede wszystkim do pracowników przedsiębiorstw z sektora MSP, trenerów-szkoleniowców, pracowników działów HR, osób zarządzających zespołami w kontekście prowadzenia szkoleń interpersonalnych i biznesowych, którzy zajmują się profesjonalnie wspieraniem rozwoju pracowników, są menedżerami oraz specjalistami ds. szkoleń i rozwoju personelu, także pracownikami działów szkoleń, szkoleniowcami i trenerami wewnętrznymi oraz trenerami zewnętrznymi prowadzącymi własną działalność z terenu województwa zachodniopomorskiego. Celem projektu było podniesienie kwalifikacji zarządczych i trenerskich uczestników szkolenia z terenu województwa zachodniopomorskiego dla znacznie skuteczniejszego budowania i sprawniejszego motywowana swoich zespołów, a także zarządzania nimi. Program zakładał m.in. podniesienie umiejętności uczestników w zakresie: kompetencji warsztatowych obejmują one umiejętności układania planu szkolenia i dostosowywania go do potrzeb uczestników, ponadto umiejętności analizowania oraz omawiania ćwiczeń i zadań grupowych diagnozowania kompetencji społecznych, a także umiejętności porozumiewania się z innymi osobami oraz indywidualnego potencjału szkolonych meta-kompetencji, które obejmują umiejętność rozpatrywania interakcji zachodzących na poziomie trener grupa, rozumienia zachodzących procesów grupowych, analizy wąskich gardeł komunikacyjnych oraz rozwiązywania sytuacji problematycznych, które mogą występować podczas szkolenia, a także retrospekcji oraz autoanalizy Działania podejmowane przez IOB Instytucje Otoczenia Biznesu to podmioty, które dysponują bazą materialną, techniczną, zasobami ludzkimi oraz kompetencjami niezbędnymi do świadczenia usług na rzecz przedsiębiorstw. W związku z tym, że ich główne zadania to wspieranie przedsiębiorczości, pomoc prywatnym podmiotom, podnoszenie jakości zasobów ludzkich, realizacja przedsięwzięć infrastrukturalnych, tworzenie sieci współpracy oraz partnerstwa różnych przedsiębiorstw i wiele innych, jednocześnie będąc instytucjami non-profit potrzebują pewnego wsparcia finansowego umożliwiającego im realizację swoich zamierzeń. 121

122 W latach IOB mogły ubiegać się o dofinansowania z Unii Europejskiej m.in. w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego w ramach osi 1. Gospodarka Innowacje Technologie, której celem było podniesienie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki regionu, w szczególności wzrost poziomu inwestycji w sektorze MSP, atrakcyjności inwestycyjnej regionu oraz rozwój sieci powiązań kooperacyjnych sektora przedsiębiorstw, edukacji i nauki, badań i rozwoju. Podmioty te uzyskiwały najczęściej dotacje w ramach działania 1.2. Innowacje i transfer technologii, poddziałanie Wsparcie proinnowacyjnych instytucji otoczenia biznesu. Zrealizowane projekty to m.in.: Budowa i wyposażenie I Etapu Pomerania Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej; beneficjent Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny Sp. z o.o. Utworzenie Service Inter-Lab Centrum Transferu Wiedzy i Innowacyjności dla Sektora Usług przy Uniwersytecie Szczecińskim Centrum Współpracy Nauki i Gospodarki; beneficjent Północna Izba Gospodarcza w Szczecinie Rozwój Parku Technologicznego w Koszalinie; beneficjent Park Technologiczny w Koszalinie Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania; beneficjent Gmina Dębno, skorzystało Centrum Wspierania Biznesu Dostosowanie budynku Regionalnego Centrum Innowacji i Transferu Technologii do świadczenia nowych usług proinnowacyjnych; beneficjent Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii w Szczecinie Ponadto IOB pozyskiwały środki także z innych programów, w tym m.in. Południowy Bałtyk, Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka i Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Budowa i wyposażenie I Etapu Pomerania Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej Celem projektu pn. Budowa i wyposażenie I Etapu Pomerania Technopark w Szczecinie przy ul. Niemierzyńskiej było poprawienie i zwiększenie zarówno infrastruktury szkoleniowej oraz informatycznej, jak i biurowo-laboratoryjnej, która oferowana jest na preferencyjnych warunkach innowacyjnym przedsiębiorstwom działającym w województwie zachodniopomorskim na terenie Pomerania Technopark. Działania w ramach projektu polegały na budowie 3 obiektów o powierzchni 10,000m 2, pełniących funkcje: centrum inkubacji biznesu - przestrzeń przeznaczona do stymulowania i wspierania nowopowstających przedsiębiorstw 122

123 centrum innowacji charakteryzujące się wysokim standardem technicznym, przeznaczone dla podmiotów prowadzących działalność w zakresie wysokich technologii centrum komputerowego - częściowo przeznaczonego wyłącznie pod zaplecze techniczne, w którym znalazła się serwerownia wraz z niezbędnym wyposażeniem przeznaczonym na potrzeby przedsiębiorstw działających w Parku, administracji publicznej i innych podmiotów gospodarczych W ramach działania Technoparku oferowane są usługi dla przedsiębiorstw związane m.in. z wynajmem powierzchni biurowych, szkoleniami i doradztwem, kreowaniem wizerunku oraz współpracą między podmiotami zlokalizowanymi w Parku. Centrum Współpracy Nauki i Gospodarki Podstawowymi celami projektu pn. Centrum Współpracy Nauki i Gospodarki były: promocja idei przedsiębiorczości wraz z tworzeniem korzystnych warunków do rozwijania przedsiębiorczości promocja innowacyjności, a także roli innowacyjnych rozwiązań w rozwoju przedsiębiorstw oraz ich wpływ na gospodarkę regionalną współpraca z podmiotami funkcjonującymi na regionalnym rynku przedsiębiorczości wspieranie i promocja inicjatyw klastrowych wspieranie i promocja działań na rzecz połączenia świata nauki i gospodarki analiza trendów rozwojowych i prognozowania zmian gospodarczych w regionie Podstawowym założeniem projektu było utworzenie Centrum Współpracy Nauki i Gospodarki, świadczące usługi wspomagające przedsiębiorczość w województwie zachodniopomorskim, jak np.: innowacyjne doradztwo w zakładaniu działalności gospodarczej oraz monitoring przedsiębiorczości branżowo ukierunkowane usługi doradcze, kooperacyjne, informacyjne i promocyjne transfer technologii wsparcie inicjatyw klastrowych, m.in.: - opracowanie i wykonanie bazy danych klastrów - komunikaty, informacje branżowe, trendy w ekonomii i technologii umieszczane na forum internetowym Centrum - organizowanie spotkań integrujących środowisko klastrów - działania na rzecz usprawniania współpracy między członkami klastrów oraz instytucjami zewnętrznymi - współpraca klastrów z przedstawicielami zaplecza badawczorozwojowego 123

124 - pozyskiwanie inwestorów zagranicznych dla działań inwestycyjnych w klastrach - wyszukiwanie międzynarodowych spotkań i delegacji klastrowych wsparcie przedsiębiorców z województwa zachodniopomorskiego we wchodzeniu na nowe rynki, np.: - poszukiwanie kontrahentów na rynkach zagranicznych - promocja oferty firm na rynkach zagranicznych - wypełnianie wniosków o dofinansowanie na wyjazd na targi międzynarodowe - wypełnianie wniosków na wyjazd na misję gospodarczą - tłumaczenie ofert kooperacyjnych - organizacja międzynarodowych giełd kooperacyjnych Podczas trwania projektu zrealizowano następujące zadania: prace modernizacyjne i przebudowa infrastruktury zakup mebli do pomieszczeń Centrum zakup sprzętu komputerowego i informatycznego na potrzeby Centrum zakup oprogramowania i systemów informatycznych na potrzeby Centrum Rozwój Parku Technologicznego w Koszalinie Projekt pn. Rozwój Parku Technologicznego w Koszalinie polegał na stworzeniu warunków do rozwoju Parku Technologicznego w Koszalinie poprzez adaptację i wyposażenie istniejących pomieszczeń, zakup infrastruktury ICT, a także zakup usług związanych z utworzeniem platformy elektronicznej. Pomieszczenia Parku, którymi są przejęte od Politechniki Koszalińskiej sale dydaktyczne, wymagały kompleksowego remontu. Dzięki realizacji omawianego projektu, Park Technologiczny dysponuje zaadaptowaną na potrzeby swojej działalności powierzchnią ok m 2, na którą składają się: sala konferencyjna, 24 pomieszczenia przeznaczone na siedziby MSP oraz biuro Parku. Celem projektu było stworzenie warunków do rozwoju Parku Technologicznego S.A. w Koszalinie, umożliwiające: budowanie świadomości inwestycyjnej przedsiębiorstw sala konferencyjna przeznaczona na szkolenia dla firm, natomiast platforma elektroniczna służy jako skuteczne narzędzie promocji działalności gospodarczej opartej o nowe technologie oraz narzędzie ułatwiające komunikację świata B+R z przedsiębiorstwami umożliwianie transferu technologii tworzenie warunków dla nowych oraz istniejących przedsiębiorstw opartych o nowe technologie Zadania sfinansowane ze środków Unii Europejskiej obejmowały: dokumentację projektu 124

125 adaptację pomieszczeń PT zakup wyposażenia zakup infrastruktury ICT utworzenie platformy elektronicznej zarządzanie projektem promocję projektu W wyniku realizacji projektu Park Technologiczny wzmocnił swoją pozycję na rynku instytucji otoczenia biznesu, przede wszystkim ze względu na: kompleksowy charakter świadczonej pomocy dla MSP jakość oferowanej infrastruktury jakość i skuteczność świadczonej pomocy Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania W ramach projektu pn. Rozwój infrastruktury Centrum Wspierania Biznesu Gminy Dębno w celu wsparcia działalności klastra branży drzewno-meblarskiej oraz rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej Euroregionu Pomerania zmodernizowane zostały pomieszczenia zlokalizowane w Centrum Wspierania Biznesu, przy ul. Daszyńskiego. Remont objął salę konferencyjną, w której dodatkowo przebudowano instalację elektryczną i teletechniczną (instalacje głośnikowe oraz audio-video). Wyremontowano hall i korytarz w głównym wejściu, natomiast w pomieszczeniu, gdzie znajdował się bar powstała sala spotkań biznesowych. Zmodernizowane zostały również taras i schody zewnętrzne, a także odnowiono elewację. Ponadto, sala konferencyjna i sala spotkań biznesowych wyposażona została w sprzęt audiowizualny. Dodatkowo, pomieszczenia umeblowane zostały w nowe krzesła i stoły konferencyjne oraz stoliki i fotele klubowe. Efektem realizacji projektu jest poszerzenie usług CWB o proinnowacyjne usługi wspierające powstanie i działalność klastra drzewno meblarskiego oraz udostępnienie zaplecza technicznego dębnieńskich przedsiębiorców, w celu transgranicznej współpracy gospodarczej. Dostosowanie budynku Regionalnego Centrum Innowacji i Transferu Technologii do świadczenia nowych usług proinnowacyjnych Projekt pn. Dostosowanie budynku Regionalnego Centrum Innowacji i Transferu Technologii do świadczenia nowych usług proinnowacyjnych zakładał przebudowę i rozbudowę istniejącego wcześniej budynku przemysłowego ze zmianą sposobu użytkowania na budynek biurowy Regionalnego Centrum Innowacji i Transferu Technologii. W zmodernizowanym obiekcie RCIiTT zostały ulokowane instytucje zajmujące się przede wszystkim budowaniem współpracy pomiędzy sferą nauki i przemysłu, a co za tym idzie transferem oraz komercjalizacją technologii, ochroną 125

126 własności intelektualnej, a także promocją przedsiębiorczości. Sale szkoleniowokonferencyjne wybudowane zostały z myślą o organizowaniu w nich szkoleń e-learningowych dla Wydziałów ZUT oraz dla przedsiębiorców w zakresie m.in. informatyki, architektury, technologii i inżynierii chemicznej. Ponad 1000m 2 pomieszczeń przygotowanych została do lokowania się tam przedsiębiorstw powstających w ramach Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości, jak i powstających przy Uczelni innowacyjnych przedsiębiorstw typu spin-off i start-up. Preinkubowane firmy uzyskały dzięki temu przedsięwzięciu bardzo dobre warunki do rozwoju i przejścia w kolejną fazę inkubacji. Zbudowana została również infrastruktura dla posadowienia specjalistycznych laboratoriów realizujących badania na zamówienia przemysłu. Rozwój RCIiTT, jako jednostki regionalnej, w dużej mierze pozwala na koordynację i rozwój innowacyjnych przedsięwzięć oraz zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej regionu. Projekt w całości wpisuje się w cele Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego przez zwiększenie skuteczności procesu udostępniania i wdrażania do gospodarki innowacyjnych technologii poprzez rozszerzenie oferty usług proinnowacyjnych, udostępnianie infrastruktury dla firm opartych na nowoczesnych technologiach oraz stworzenie miejsca skupiającego profesjonalne zaplecze doradcze. ZUT stworzył koncepcję RCIiTT, opierającą się na współpracy z różnymi podmiotami na rzecz podnoszenia konkurencyjności regionu w dziedzinie przedsiębiorczości, badań i rozwoju oraz przedsiębiorczości akademickiej. O zaangażowaniu w działania finansowane ze środków UE w latach wspomniało również dwoje respondentów uczestniczących w wywiadach telefonicznych z Instytucjami Otoczenia Biznesu. Powiatowy Urząd Pracy w Wałczu realizował kilka projektów konkursowych, których celem była poprawa sytuacji osób bezrobotnych na rynku pracy, konsekwencją czego miało być ich zatrudnienie. Przedstawiciel tej instytucji powiedział, że cztery projekty są jeszcze w trakcie realizacji, natomiast dwa inne zostały zakończone z sukcesem wszystkie wskaźniki zostały bowiem osiągnięte, niektóre nawet z zauważalną nadwyżką. Krajowa Izba Gospodarki Morskiej wraz z kilkoma szkołami wyższymi uczestniczyła w realizacji projektu pn. Generation Balt. Linking maritime education with the changing job market for a new generation of Baltic Sea experts Projekt był realizowany z udziałem IOB spos ro d członko w Klastra Morskiego Pomorza Zachodniego i Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego. 126

127 Ten projekt polegał na działaniach zmierzających do większej synchronizacji potrzeb gospodarki morskiej z kierunkami kształcenia ludzi i przybliżenia problematyki morskiej studentom rożnych krajów, były organizowane także staże dla młodzieży z rożnych krajów południowego Bałtyku, Kalmarze, Szwecji, Rostoku, Gdyni, Kłajpedzie. Ci ludzie, którzy studiowali na kierunkach niezwiązanych z gospodarką morską poznawali specyfikę gospodarki morskiej, poznali działalność portów stoczni, uczestniczyli również w rejsie czy poznawali pracę na morzu. Podsumowaniem merytorycznym tego 3-letniego okresu była konferencja w Rostoku, która miała miejsce we wrześniu i wydanie wydawnictwa, które mówi o przyszłym zapotrzebowaniu na kardy w gospodarce morskiej w rejonie południowego Bałtyku. [TDI z przedstawicielem Krajowej Izby Gospodarki Morskiej] Z kolei w Zachodniopomorskim Stowarzyszeniu Rozwoju Regionalnego realizowano projekty związane m.in. z turystyką, z edukacją i udzielaniem informacja nt. możliwości pozyskania dotacji unijnych. Skuteczność działań przedstawiciel Instytucji ocenił na 45-50%, co oznacza, że blisko połowa ze zgłaszanych wniosków o dotacje została rozpatrzona pozytywnie. Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości realizowało w latach projekty finansowane z PO IG (priorytety 2.1. i 2.3) oraz RPO (priorytety 7.1 i 1.1). Podejmowane działania wiązały się m.in. z rozwojem infrastruktury informatycznej, budową Centrum Technologii Nawigacyjnych, budową systemu pilotowo-dokującego, a także prowadzeniem badań. Efektem było doposażenie i modernizacja infrastruktury Założenia do podejmowania działań w zakresie wsparcia klastrów i IOB w perspektywie finansowej Głównym celem polskiej polityki klastrowej jest wzmocnienie innowacyjności i konkurencyjności krajowej gospodarki poprzez zwiększenie współpracy, interakcji i przepływów wiedzy w ramach funkcjonujących klastrów. Zakłada się realizację następujących działań: pobudzanie wewnętrznych przepływów wiedzy, interakcji, kooperacji, a także tworzenie niezbędnego kapitału społecznego, mocniejsze usieciowienie klastrów, głównie w układzie międzynarodowym i międzysektorowym, koncentrację środków finansowych i tworzenie synergii pomiędzy politykami i instrumentami wsparcia w celu wzrostu efektywności wykorzystania nakładów publicznych, 127

128 lepsze dostosowanie oferty instytucji otoczenia do potrzeb podmiotów zrzeszonych w klastrze, mobilizowanie inwestycji prywatnych w klastrach, zwiększenie wolumenu innowacyjnych towarów i usług oferowanych przez członków klastrów zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym. W unijnej perspektywie finansowej zdecydowano się w dalszym ciągu wspierać rozwój klastrów, które ze względu na swoją naturę mają do odegrania istotne role zarówno w ewolucji, jak i transformacji europejskiego przemysłu w kierunku nowych strategicznych specjalizacji. Założeniem jest, iż klastry mają stać się katalizatorami trwałych zmian, pozwalających w efektywny sposób wykorzystywać istniejące zasoby, a także podnieść wydajność i konkurencyjność przedsiębiorstw, w konsekwencji czego przywrócić Europę na ścieżkę wzrostu. Wspieranie klastrów, jako narzędzia wdrażania polityki gospodarczej, zakładają dokumenty strategiczne i operacyjne na poziomie europejskim. W ramach RPO WZ wsparcie ma obejmować procesy sieciowania i nawiązywania współpracy w ramach klastrów i inicjatyw klastrowych, polegającej na przepływie wiedzy oraz rozwoju inteligentnych specjalizacji. Ponadto wspierane będą m.in. projekty zakładające profesjonalizację usług świadczonych przez IOB i klastry (priorytet inwestycyjny 3.4.; cel szczegółowy 6). Pomysły związane z promowaniem inwestycji B+R oraz B+I zgłaszane przez porozumienia klastrowe i konsorcja będą traktowane priorytetowo w ramach priorytetu inwestycyjnego Warto podkreślić, że Inteligentne i Regionalne Specjalizacje są priorytetem dla Komisji Europejskiej, jednakże nie oznacza to, że finansowanie dotyczyć będzie wyłącznie klastrów objętych tymi specjalizacjami. Przeznaczone wsparcie będzie miało na celu rozwój usług świadczonych m.in. przez klastry, mające na celu zwiększenie konkurencyjności, innowacyjności, a także aktywności badawczo-rozwojowej. Klastry mogą również ubiegać się o środki finansowe w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój. Wyodrębniona została oś priorytetowa III: Wsparcie otoczenia i potencjału innowacyjnych przedsiębiorstw, w ramach której przewiduje się m.in. wsparcie rozwoju klastrów - budowę systemu krajowych klastrów kluczowych. W ramach PO IR zakładana jest realizacja działań związanych z przygotowaniem systemu wyłaniania krajowych klastrów kluczowych, a także budową krajowego systemu informacji o instytucjach otoczenia biznesu i klastrach wraz z ich monitoringiem i ewaluacją. Działania w tym zakresie są uzasadniane wysokim potencjałem innowacyjnym krajowych klastrów kluczowych, co będzie przyczyniało się do wsparcia projektów w zakresie internacjonalizacji oraz rozwoju współpracy 84 Regionalny Program Operacyjny Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego [dokument zamieszczony na stronie internetowej: data dostępu: r.] 128

129 z podmiotami zewnętrznymi (w tym projekty związane z marketingiem, brandingiem, sieciowaniem krajowym i międzynarodowym) 85. Podstawowym dokumentem jest Strategia Europa 2020 i jej projekty przewodnie, które przewidują wielowymiarowe wsparcie klastrów, jako instrumentu podnoszenia konkurencyjności i innowacyjności europejskich przedsiębiorstw na globalnym rynku. Pierwszym ze wspomnianych projektów jest Unia Innowacji, w ramach którego Komisja Europejska wspiera tworzenie klastrów na skalę światową, a także dąży do konsolidacji programów wspierających współpracę transgraniczną. Kolejną inicjatywą flagową w ramach Strategii jest Polityka Przemysłowa w Erze Globalizacji, która wskazuje, że polityka klastrowa powinna dotyczyć przede wszystkim niwelowania niedoskonałości rynku oraz tworzeniu sieci współpracy pomiędzy przemysłem a instytucjami badawczymi. Klastry wspominane są również w ramach Europejskiej Agendy Cyfrowej, zakładającej osiągnięcie przewagi konkurencyjnej przez państwa europejskie, poprzez rozwój innowacyjnych klastrów. Komisja Europejska przywiązuje dużą wagę do współpracy pomiędzy klastrami i przedsiębiorstwami reprezentującymi różne branże oferując wsparcie w tworzeniu innowacji międzysektorowych i innowacji związanych z łańcuchami wartości. Celem tych działań jest transformacja branż przemysłowych poprzez kreatywność, efektywność użytkowania zasobów oraz wykorzystanie technologii i usług powstających na styku różnych rodzajów działalności. Strategia wspierania klastrów na lata Opracowana została przez DG Enterprise and Industry. Jej głównym założeniem jest promowanie wysokiej jakości zarządzania klastrami, realizowane poprzez organizację szkoleń zarówno dla trenerów, jak i managerów klastrów, a także poprzez certyfikację jakości. Dla potwierdzenia jakości klastry mogą ubiegać się o złote lub brązowe odznaki, przyznawane na podstawie benchmarkingu względem wyróżniających się w danej branży klastrów. Kolejnym, niezwykle istotnym założeniem jest tworzenie bliskich relacji między klastrami z różnych, nie tylko europejskich, krajów, a także rozszerzenia współpracy pomiędzy klastrami funkcjonującymi w odmiennych branżach, poprzez porozumienia i misje gospodarcze. Są one organizowane zarówno dla podmiotów zarządzających klastrami, jak i dla funkcjonujących w ramach klastrów przedsiębiorstw z sektora MSP. Celem misji jest internacjonalizacja przedsiębiorstw poprzez klastry oraz umożliwianie znalezienia partnerów biznesowych i technologicznych, a także stworzenie szansy wejścia na nowe rynki zagraniczne. Tworzone są również strategiczne partnerstwa klastrów European Strategic Cluster Partnership. Muszą mieć one wymiar europejski, tj. obejmujące min. Cztery organizacje 85 Program Operacyjny Inteligentny Rozwo j , s. 57 pdf [data pobrania: r.] 129

130 klastrowe lub sieci będące przedstawicielami co najmniej trzech krajów biorących udział w Programie Ramowym na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji. Ich zadaniem jest opracowanie i wdrożenie długoterminowej strategii współpracy między odmiennymi sektorami, jednocześnie obejmując wsparcie umiędzynarodowienia MSP w nowych specjalnościach i obszarach. Realizacja europejskiej strategii wspierania klastrów ma odbywać się również przy wykorzystaniu środków z programu COSME. Ponadto klastry zostały uwzględnione w HORIZON Klastry w HORIZON HORIZON 2020 zakłada, iż klastry mogą być wspierane w ramach: Excellent Science w części Research Infrastructures Industrial Leadership Innovation in SMEs Celem działań w ramach pierwszego filaru jest to, aby infrastruktura badawcza odgrywała rolę głównego miejsca zastosowania przełomowych technologii. Ponadto, cele obejmują promowanie projektów badawczo-rozwojowych, realizowanych we współpracy z przemysłem, a także wykorzystanie infrastruktury badawczej przez firmy oraz stymulowanie powstawania innowacyjnych klastrów. Kolejne działania mają na celu przekształcenie Europy w lidera przemysłowego. Dlatego też tworzone są partnerstwa, klastry i sieci, a także promowane są różne dyscypliny naukowe i technologiczne między różnymi sektorami, co ma doprowadzić do przełomowych rezultatów, nowych technologii, a także utworzenia innowacyjnych produktów, usług i procesów. Ostatnie działanie jest uzupełnieniem polityki i programów wsparcia na szczeblu krajowym i regionalnym w zakresie wspierania kooperacji między przedsiębiorstwami z sektora MSP. Głównym celem jest zmniejszenie luki między sektorem badawczorozwojowym a skutecznym wdrożeniem na rynku. Dodatkowo zakłada się utworzenie środowiska sprzyjającego innowacjom, w tym narzędzi popytowych przyczyniających się do zwiększenia transferu wiedzy. Klastry w COSME W ramach programu COSME realizowany będzie Cluster Excellence Programme, którego zadaniem jest wsparcie benchmarkingu mającego na celu zwiększenie liczby klastrów posiadających certyfikaty w zakresie zarządzania. Program polega na wspieraniu szkoleń dążących do zwiększenia liczby profesjonalnych managerów klastrów. Adresatami są organizacje, które zarządzają klastrami zaangażowanymi we wspólne projekty przemysłowe oraz zainteresowane usprawnieniem procedur zarządzania i podniesieniem swoich umiejętności w tym zakresie. 130

131 Pozostałe programy to m.in.: Cluster Internationalisation Programme for SMEs oraz European Cluster Observatory. Racjonalnym więc jest oczekiwanie, że realizacja przez Komisję Europejską działań w ramach strategii wspierania klastrów, przy wykorzystaniu możliwości jakie dają instrumenty dostępne w ramach nowej perspektywy , pozwoli z jednej strony wzmocnić oddziaływanie krajowych i regionalnych programów oraz inicjatyw ukierunkowanych na rozwój klastrów, z drugiej zaś przyczyni się do powstania w Europie większej liczby klastrów konkurencyjnych w skali światowej. Podczas wywiadów telefonicznych, przedstawicieli Instytucji Otoczenia Biznesu poproszono o wskazanie, w jaki sposób można wpłynąć na zwiększenie skuteczności i efektywności działań realizowanych w perspektywie budżetowej Stwierdzono, że przede wszystkim należałoby uprościć procedury, które obecnie są bardzo skomplikowane, a także wyciągać wnioski, na podstawie zrealizowanych już projektów i dopiero wówczas zakładać kolejne do osiągnięcia cele. Skuteczność działań jest często uzależniona od odgórnych uwarunkowań, na które beneficjenci nie mają większego wpływu, dlatego też zasugerowano konieczność modyfikacji przepisów, nie wskazując jednak konkretnych do przeprowadzenia zmian. Zaobserwowano także problem z wystawianiem opinii o innowacyjności rozumianym jako zatwierdzanie innowacji, które nie mają w swojej naturze charakteru ulepszania danego zjawiska. Podobne pytanie zadano przedstawicielom klastrów z województwa zachodniopomorskiego. Większość z nich powiedziała, że na zwiększenie skuteczności i efektywności działań realizowanych w obecnej perspektywie finansowej wpłynąć można głównie poprzez większe zaangażowanie w pozyskiwanie dotacji władz samorządowych, gdyż pojedyncze podmioty często mają problemy ze zdobywaniem ich samodzielnie. Ponadto, stwierdzono, że podstawą powinno być słuchanie potrzeb ze strony przedsiębiorców i na podstawie ich wypowiedzi dzielenie budżetu. Zaproponowano również, aby każda branża miała określony z góry budżet, przy wykorzystaniu którego możliwe będzie realizowanie konkretnych projektów: 131

132 Chcielibyśmy mieć określony budżet dedykowany konkretnej branży. Jeżeli jakaś branża jest zaliczana do specjalizacji inteligentnej to dobrze by było mieć budżet, który my byśmy mogli zagospodarować na konkretne projekty. Prawdopodobnie tak będzie, tzn. to nie będzie typowo dla klastrów, tylko będą się o to mogły starać agencje z całej Polski: więc nie wiadomo kto, za ile i na jakich warunkach będzie mógł świadczyć usługi. Idealnie by było, że skoro my jesteśmy wiarygodnym partnerem dla województwa zachodniopomorskiego, dla Urzędu Marszałkowskiego, to zostałby wydzielony jakiś budżet na tego typu organizacje. Oczywiście to mogłoby być owskaźnikowane - mieć mierzalne parametry efektywności, które musielibyśmy spełnić, ale dzięki temu byłyby środki, które by gwarantowały naszą działalność. W tej chwili klastry muszą wypełnić bardzo dużą część pracy, która nie jest finansowana i to stawia pod znakiem zapytania aktywność koordynatorów klastrów. [IDI z przedstawicielem Klastra Metolowego] Podsumowując, interwencje publiczne w zakresie wsparcia klastrów i IOB są w opinii respondentów niewystarczające. Ich zdaniem władze, zwłaszcza lokalne powinny w dużo większym zakresie angażować się w pozyskiwanie środków finansowych niezbędnych dla funkcjonowania ich instytucji i podejmowania przez nich nowych inicjatyw. Jeden z respondentów wskazał nawet przykład: Często podaję przykład regionu Bielsko-Białej, gdzie na kilkadziesiąt firm, które zdobyły dofinansowanie, aż cztery pochodziły stamtąd. Owszem mieli dobre programy, ale najważniejsze jest to, że w sprawę zaangażowani byli wszyscy: marszałek, prezydent miasta, wojewoda. Wychodzili bowiem ze słusznego założenia - czterdzieści parę milionów na te cztery firmy zostanie w regionie. My też oczekujemy wsparcia ze wszystkich stron. [IDI z przedstawicielem Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego] Warto zwrócić uwagę, że Komisja Europejska podejmuje działania, które mają bezpośrednio wpłynąć na rozwój klastrów i IOB, szczególnie tych działających w branży tzw. inteligentnych specjalizacji. Połączenie pomocy pochodzącej ze szczebla europejskiego i krajowego (lokalnego) może przynieść zadowalające efekty. Jednakże instytucje otoczenia biznesu, w trakcie prowadzonych wywiadów, wskazują na potrzebę uproszczenia procedur i pomoc w finansowaniu działalności podstawowej oraz pozyskaniu środków na wkład własny niezbędny do realizacji projektów. 132

133 3. Identyfikacja usług świadczonych w regionie dla przedsiębiorstw kluczowych z punktu widzenia efektywności wdrażania inteligentnych specjalizacji 3.1. Założenia inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego Inteligentna specjalizacja (smart specialization) to koncepcja wdrażania polityki innowacyjnej, która polega na efektywnym oraz synergicznym wykorzystaniu publicznego wsparcia w celu wzmacniania zdolności innowacyjnych wynikających z koncentracji na najbardziej obiecujących obszarach dla rozwoju regionu. 86 Wskazanie inteligentnych specjalizacji na poziomie krajowym i regionalnym wynika z ujętego w Umowie Partnerstwa warunku ex-ante w ramach celu tematycznego Implikuje to konieczność istnienia strategii badań i innowacji na rzecz inteligentnej specjalizacji (na poziomie krajowym oraz regionalnym) 88. Identyfikacja priorytetów rozwojowych w postaci inteligentnych specjalizacji warunkuje wsparcie tych obszarów w programach operacyjnych na lata Proces identyfikacji inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego wynika także z zapisów Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata W obszarze 2 endogeniczny potencjał na rzecz specjalizacji regionalnej celem strategicznym jest rozwój specjalizacji regionalnych w oparciu o endogeniczny potencjał województwa 90. Inteligentne specjalizacje to instrument Unii Europejskiej, który skłania państwa członkowskie do wybrania obszarów, w których chcą się specjalizować i podnosić konkurencyjność. Priorytetowe dla regionu branże oznaczają większe wsparcie w postaci środków publicznych na rozwój projektów z nimi związanych. Środki finansowe zostaną ukierunkowane na dziedziny, które w przyszłości mogą przynieść regionowi największą wartości dodaną. Koncepcja inteligentnych specjalizacji zakłada również ekspansję na rynki zagraniczne, współpracę między regionami i współpracę międzynarodową. Inteligentne specjalizacje wiążą się z koncepcją przedsiębiorczego odkrywania, oznaczającego aktywny udział przedsiębiorstw zlokalizowanych w regionie w procesie identyfikowania inteligentnych specjalizacji. 86 Słownik innowacji, 87 Celem tematycznym 1 jest zwiększenie nakłado w na badania naukowe, rozwo j technologiczny i innowacje [w:] Programowanie perspektywy budz etowej Umowa Partnerstwa r. 88 Krajowy Program Reform (2014). 89 [Dostęp r.]. 90 Cel operacyjny 2.1. Identyfikacja specjalizacji regionalnych o największym potencjale wzrostu, cel operacyjny 2.2. Kreowanie wspo łpracy, kompetencji oraz infrastruktury woko ł zidentyfikowanych obszaro w specjalizacji regionalnych [w:] Regionalna Strategia Innowacji Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego na lata , Szczecin 2011, str

134 Specjalizacje regionalne to specyficzne cechy danego regionu, które wynikają z zaangażowania regionalnych partnerów oraz lokalnych zasobów, które w efekcie decydują o indywidualizmie danego regionu i jego przewadze konkurencyjnej. Inteligentne specjalizacje, poza cechami specjalizacji regionalnych, uwzględniają potencjał naukowy i badawczo-rozwojowy, który istnieje w regionie i razem z biznesem stwarza największe szanse na innowacyjny rozwój regionu. W procesie identyfikacji inteligentnych specjalizacji należy uwzględnić nie tylko powiązania pomiędzy sferą przedsiębiorstw (w tym klastrów) i nauki oraz B+R, ale również działalność jednostek samorządu terytorialnego i instytucji otoczenia biznesu. Rysunek 23 Specjalizacje regionalne a inteligentne specjalizacje regionalne specjalizacje regionalne potencjał naukowy, B+R, JST, klastry, IOB inteligentne specjalizacje regionalne Źródło: Opracowanie własne na podstawie Założenia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego, Wydział Zarządzania Strategicznego, Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, styczeń Wyznaczenie inteligentnych specjalizacji związane jest ze strategicznym wsparciem kluczowych dla regionu priorytetów rozwojowych. Dzięki koncentracji na najważniejszych obszarach można uzyskać efekty skali. Inteligentne specjalizacje wynikają bowiem z potencjału rozwojowego regionu przede wszystkim z jego mocnych stron i przewag konkurencyjnych. W procesie identyfikacji inteligentnych specjalizacji regionalnych brane są pod uwagę dominujące sektory opierające swój rozwój na innowacyjności. Szczególną rolę w tym procesie odgrywają klastry, które mogą stać się podstawowym elementem identyfikacji priorytetowych obszarów. Inteligentne specjalizacje mają pomóc regionom określić potencjał, dzięki któremu powinny organizować swoją działalność. Dlatego też zwiększanie innowacyjności i rozwój danego sektora powinny być ze sobą powiązane M. Kaczorowska, Wyzwania inteligentnej specjalizacji, [Dostęp r.]. 134

135 Zgodnie z Założeniami do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego celem województwa zachodniopomorskiego jest promocja tych elementów, które świadczą o wyjątkowości regionu. W województwie zidentyfikowane zostały następujące regionalne specjalizacje: 92 biogospodarka działalność morska i logistyka sektor metalowo-maszynowy usługi przyszłości turystyka i zdrowie Biogospodarka obejmuje produkcję odnawialnych zasobów biologicznych, a także przekształcanie tych zasobów i strumieni odpadów w produkty posiadające wartość dodaną, do których zalicza się: żywność, bioprodukty, bioenergię, pasze. Biogospodarka w regionie oparta jest na naturalnych zasobach oraz potencjale gospodarczym i naukowo-badawczym. Dzięki biogospodarce możliwe staje się wzmocnienie zrównoważonego i wydajnego łańcucha żywnościowego, rozwój przemysłu bio-based oraz częściowe uniezależnienie się od konwencjonalnych źródeł energii 93. Biogospodarka tworzy szanse na intensywny rozwój województwa zachodniopomorskiego powiązany ze wzrostem zatrudnienia (na obszarach wiejskich, nadbrzeżnych i przemysłowych), poprzez budowanie bardziej innowacyjnej oraz niskoemisyjnej gospodarki regionu, łączącej ze sobą zrównoważone rolnictwo i rybołówstwo oraz bezpieczeństwo żywnościowe i wykorzystanie odnawialnych zasobów energii. 94 Działalność morska i logistyka bardzo silnie związana jest z województwem zachodniopomorskim. Położenie województwa determinuje role przedsiębiorstw przemysłowych oraz usługowych związanych z gospodarką morską. Działalność ta obejmuje nie tylko transport morski, ale także inne obszary, w tym: badania, bezpieczeństwo, biotechnologię, dziedzictwo narodowe, edukację, ekologię, energię, informatykę, klastry, medycynę, morskie planowanie przestrzenne, naukę, obronność, oceanologię, oceanografię, prawo, porty morskie i śródlądowe, rybactwo, rybołówstwo, sport, stocznie, telekomunikację, turystykę, zasoby surowcowe, zasoby siły roboczej, zarządzanie przestrzenne morze ląd, zlewiska, żeglugę morską i śródlądową oraz technikę morską 95. Listę tę można uzupełniać o kolejne dziedziny, takie jak administrację morską, akwakulturę, budownictwo wodne, górnictwo morskie, kontrolę weterynaryjną, magazynowanie, ochronę brzegów morskich, ochronę 92 Czas na specjalizację, rozmowa z O. Geblewiczem, Marszałkiem Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego, Biuletyn Informacyjny Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego nr 1 (11)/2013; Załoz enia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji, op. cit. 93 M. Rzepecka, Biogospodarka. Inteligentna specjalizacja w Województwie Zachodniopomorskim, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyz szego, Szczecin, Założenia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego, op. cit. 95 Ibidem. 135

136 przeciwpowodziową, podmorskie sieci energetyczne, prace czerpalne i podwodne, rurociągi podmorskie, spedycję, unieszkodliwianie zagrożeń chemicznych i in. 96 Sektor metalowo-maszynowy opiera się w znacznej mierze na doświadczeniu związanym z przemysłem okrętowym. Znaczenie tego sektora w województwie zachodniopomorskim wyznaczają liczne przedsiębiorstwa z sektora produkcji wyrobów z metalu, które charakteryzują się wieloletnią kooperacją i pracami na rzecz przemysłu stoczniowego. Restrukturyzacja tej specjalizacji związana jest ze spadkiem znaczenia przemysłu stoczniowego i koniecznością wejścia na inne rynki produktowe przy wykorzystaniu posiadanych technologii. Sektor stoczniowo-metalowy cechuje się bardzo dużym rozdrobnieniem (95% przedsiębiorstw z tej branży stanowią mikroprzedsiębiorstwa). Do specyficznego potencjału tego sektora zalicza się produkcję małych i średnich jachtów wykonanych z laminatów polimerowych, których eksport stanowi 7,8% ogólnego eksportu województwa zachodniopomorskiego. Ze względów logistycznych nadmorskie położenie regionu stanowi warunek konieczny dla lokowania inwestycji przemysłów wielkogabarytowych 97. Usługi przyszłości to usługi oparte na wiedzy. Obejmują nie tylko dynamicznie rozwijająca się branżę ICT i przemysły kreatywne, ale także działania instytucji otoczenia biznesu. Rozwój usług przyszłości wynika ze znaczenia innowacji w rozwoju społeczno-gospodarczym. Szczególne znaczenie posiadają wszystkie rozwiązania oparte na ICT. Działania w ramach ICT mogą mieć charakter horyzontalny, sektorowy lub wspierać regionalny potencjał planowania, zarządzania oraz wdrażania aktywności w zakresie ICT 98. Specjalizacja turystyka i zdrowie, wykorzystująca zasoby przyrodnicze oraz dorobek kulturowy województwa zachodniopomorskiego obejmuje turystykę uzdrowiskową, turystykę medyczną i turystykę spa&wellness. Unikalny potencjał specjalizacji wynika z walorów klimatycznych pasa nadmorskiego oraz uzdrowisk zlokalizowanych w Świnoujściu, Kamieniu Pomorskim, Kołobrzegu, Połczynie Zdroju i Dąbkach 99. Istotna jest także rola turystyki wodnej wynikającej z wykorzystania takich akwenów, jak Zalew Szczeciński, jezioro Dąbie, Miedwie, Resko Przymorskie i inne, a także takich rzek jak Odra (z deltą), Rega, Parsęta czy Ina. Do działalności turystycznej zaliczyć można obsługę turystów przyciąganych przez miejsca, obiekty i imprezy o charakterze kulturalnym, historycznym czy biznesowym. 96 Por. zagadnienie klasyfikacji działalnos ci morskich [w:] Maritime and Inland Waterborne Economy Sectors: Classifications, Value Added, Structures, Krajowa Izba Gospodarki Morskiej, Generation BALT working paper, Gdynia Załoz enia do procesu identyfikacji 98 Ibidem. 99 Ibidem. 136

137 Branże o wysokim potencjale w kontekście inteligentnych specjalizacji W województwie zachodniopomorskim zidentyfikowane zostały branże i obszary działalności, które na tle regionu wyróżniają się specyfiką i wyjątkowością, oraz wpisują się w regionalne specjalizacje. Przedstawione one zostały w poniższej tabeli. Tabela 17 Branże o wysokim potencjale w kontekście regionalnych specjalizacji WZP REGIONALNA SPECJALIZACJA BIOGOSPODARKA DZIAŁALNOŚĆ MORSKA I LOGISTYKA BRANŻE uprawa zbóż uprawa roślin strączkowych i oleistych uprawa warzyw, roślin korzeniowych i roślin bulwiastych uprawa roślin włóknistych uprawa drzew i krzewów owocowych oraz orzechów uprawa roślin wykorzystywanych do produkcji napojów, roślin przyprawowych i aromatycznych oraz roślin wykorzystywanych do produkcji leków i wyrobów farmaceutycznych rozmnażanie roślin, obróbka nasion dla celów rozmnażania roślin chów i hodowla zwierząt uprawy rolne połączone z chowem i hodowlą zwierząt (działalność mieszana) działalność usługowa wspomagająca produkcję roślinną i hodowlę zwierząt gospodarskich łowiectwo i pozyskiwanie zwierząt łownych, włączając działalność usługową produkcja nawozów sztucznych i związków azotowych produkcja pozostałych podstawowych chemikaliów nieorganicznych produkcja pozostałych wyrobów z gumy gospodarka odpadami produkcja tektury chów i hodowla ryb oraz pozostałych organizmów wodnych w wodach morskich przetwarzanie i konserwowanie ryb, skorupiaków i mięczaków sprzedaż hurtowa pozostałej żywności, włączając ryby, skorupiaki i mięczaki produkcja statków i konstrukcji pływających, łodzi wycieczkowych i sportowych naprawa i konserwacja statków i łodzi transport kolejowy i drogowy towarów transport morski i przybrzeżny pasażerski i towarowy transport wodny śródlądowy pasażerski i towarowy transport lotniczy pasażerski 137

138 transport lotniczy towarów i transport kosmiczny działalność usługowa wspomagająca transport wytwarzanie wyrobów metalowych: konstrukcje stalowe dla budownictwa przemysłowego, specjalistycznego i mieszkaniowego produkcja konstrukcji stalowych i ich części konstrukcje stalowe spawane. Wyroby metalowogumowe. Produkcja części i akcesoriów do samochodów osobowych handel hurtowy metali i rud metali metalurgia produkcja części rowerowych, wózków SEKTOR METALOWO-MASZYNOWY inwalidzkich i wyrobów metalowych produkcja konstrukcji metalowych i ich części. produkcja kontenerów, maszyn rolniczych, zbiorników i cystern. produkcja urządzeń dźwigowych i chwytaków, instalowanie dźwigów towarowych i osobowych, instalowanie ruchomych schodów produkcja i sprzedaż wyrobów ze stali nierdzewnej, projektowanie i budowa pomostów pływających. ICT oprogramowanie i usługi IT IT consulting, near-shoring i outsourcing USŁUGI PRZYSZŁOŚCI technologie mobilne przemysły kreatywne e-marketing projektowanie hotele i podobne obiekty zakwaterowania obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania pola kempingowe (włączając pola dla pojazdów kempingowych) i pola namiotowe pozostałe zakwaterowanie TURYSTYKA I ZDROWIE działalność agentów i pośredników turystycznych działalność organizatorów turystyki działalność pilotów wycieczek i przewodników turystycznych działalność w zakresie informacji turystycznej pozostała działalność usługowa w zakresie rezerwacji, gdzie indziej niesklasyfikowana Źródło: Opracowanie na podstawie zestawienia PKD Regionalnych Specjalizacji WZP [w:] Założenia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji województwa zachodniopomorskiego, Wydział Zarządzania Strategicznego, Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, Styczeń Wymienione w tabeli branże mają stanowić potencjalną podstawę do rozwijania inteligentnych specjalizacji w regionie. 138

139 Branże wchodzące w skład obszaru działalności morskiej i logistyki oraz turystyki i zdrowia mogą rozwijać się dzięki korzystnej lokalizacji regionu dostępowi do morza, umożliwiającemu komunikację z krajami skandynawskimi i dobrze przygotowanemu zapleczu portowemu oraz położeniu przy niemieckiej granicy. Również przedstawiciele branży działalności morskiej i logistycznej zauważyli, że ten rodzaj przemysłu jest w regionie Pomorza Zachodniego bardzo konkurencyjny ze względu na możliwości transportowe oraz w obszarze morskim relatywnie niewielką konkurencję (jedynie Pomorze Zachodnie i Pomorze mają bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego, co daje im przewagę w stosunku do innych regionów). Jest to ważna przesłanka do uwzględnienia tego obszaru jako inteligentnej specjalizacji, ponieważ wykorzystuje on naturalne walory i położenie województwa zachodniopomorskiego. W toku wywiadów TDI z przedsiębiorstwami zauważono, że regionalna specjalizacja - turystyka i zdrowie - jest głęboko zakorzeniona jako jeden z filarów gospodarki regionu. Jak wykazano w rozdziale 2.1. prężnie się rozwija i stawia Pomorze Zachodnie w obszarze turystyki na jednym z pierwszych miejsc w kraju. Dlatego też przekształcenie jej w inteligentną specjalizację zdaje się być jednym z istotniejszych działań wzmacniających rozwój województwa zachodniopomorskiego. Klimat i żyzność gleb pozytywnie oddziałuje na działalność sektorów wchodzących w skład obszaru biogospodarki. Do dziedziny tej należałoby zaliczyć także sektor drzewny i wyrobów drewnopochodnych. W toku wywiadów TDI przedstawiciele przedsiębiorstw z branży biogospodarka wskazywali, że inteligentna specjalizacja związana z tym obszarem już funkcjonuje w rzeczywistości gospodarczej regionu dlatego też ciężko mówić o jej tworzeniu. Jeden z respondentów odniósł się do braku innowacyjności w branży biogospodarki, która jego zdaniem wiąże się jedynie z doskonaleniem technologii wytwarzania. Jednak, biorąc pod uwagę realizowane projekty badawcze (m.in. z udziałem Klastra Zielona Chemia ), należy uznać, że są podejmowane działania o charakterze innowacyjnym, sam klaster zaś cechuje się najwyższą innowacyjnością spośród wszystkich zlokalizowanych w województwie zachodniopomorskim. Jednakże liczba i zasięg realizowanych działań mogłyby być większe dzięki wyłonieniu biogospodarki jako inteligentnej specjalizacji województwa zachodniopomorskiego. Branże stanowiące usługi przyszłości mają bardzo duże szanse na rozwój dzięki młodym ludziom zdobywającym kwalifikacje w zachodniopomorskich szkołach wyższych. Przedstawiciel branży regionalnej specjalizacji usługi przyszłości wskazał, że istotną rolę w przekształceniu jej w inteligentną specjalizację powinna mieć także opieka wyspecjalizowanych instytucji tj. klastry i IOB. W toku spotkania fokusowego również wskazano, że rozwój usług przyszłości jest stymulowany nie tylko przez przedsiębiorstwa i klastry działające w tym obszarze, ale także uczelnie w tym m.in. Akademię Sztuki w Szczecinie, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny, Politechnikę Koszalińską i PWSZ w Wałczu. Działalności w sektorach metalowym i maszynowym, mimo historycznego związku z przemysłem stoczniowym, są obecnie niespecyficzne dla regionu, wpisują się jednak w europejską politykę reindustrializacji oraz potencjalnie rozwój nowych przemysłów. Zdaniem przedstawicieli przedsiębiorstw w przemyśle metalowo- 139

140 maszynowym kluczową przesłanką do rozwoju, jako inteligentnej specjalizacji, jest innowacyjność wspierania przez klastry i instytucje otoczenia biznesu. Podstawą identyfikacji wymienionych dziedzin działalności były prace (analizy i badanie) wykonane przez Wydział Zarządzania Strategicznego Urzędu Marszałkowskiego. Rezultat nawiązuje do rodzajów działalności zdefiniowanych w Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD 2007). Od daty przeprowadzenia badania (2010) struktura i uwarunkowania prowadzenia działalności gospodarczej w województwie zachodniopomorskim nie uległy zasadniczej zmianie (pomimo zmian strukturalnych i własnościowych znaczących w skali niektórych branż, w tym żeglugi, przemysłu stoczniowego i przemysłu nawozów sztucznych). W rezultacie dokonany wybór należy uznać za aktualny z dwoma rekomendacjami. Po pierwsze, należy stwierdzić potrzebę uwzględnienia istotnej w województwie branży wchodzącej w skład biogospodarki, tj. przemysłu drzewnego i wyrobów drewnopochodnych, a w jej składzie następujących dziedzin działalności: Pozyskiwanie drewna - PKD, klasa Produkcja wyrobów z drewna ( ) PKD, Dział 16 Produkcja mebli PKD, Dział 31 Po drugie, należy wyraźnie zastrzec, że posługiwanie się PKD, niezwykle użyteczne ze względów klasyfikacyjnych i statystycznych, może utrudniać prawidłowy opis działalności innowacyjnych i integrujących wiedzę z różnych dziedzin gospodarki Przedsiębiorstwa kluczowe dla efektywności wdrażania regionalnych specjalizacji W zestawieniach poniżej wyróżniono przedsiębiorstwa, które mogą być kluczowe dla efektywności wdrażania regionalnych specjalizacji 100. W toku redagowania wzięto pod uwagę dane pochodzące z raportów, rankingów i rekomendacji eksperckich, jak również wskazań wynikających z przeprowadzonych wywiadów i rekomendacji eksperckich 101. Wytypowano dwa z dostępnych, istniejących zestawień, sformułowano także dodatkowe rekomendacje, biorące pod uwagę wiedzę autorów raportu na temat przedsiębiorstw i struktury gospodarczej województwa. 100 Pominięto przedsiębiorstwa spoza branż zaliczonych do specjalizacji regionu; pominięto również przedsiębiorstwa identyfikowane z regionem, ale mające siedzibę rejestrową poza regionem (ważną historycznie firmą jest zarejestrowana obecnie poza Polską spółka Euroafrica Linie Żeglugowe). 101 W województwie zachodniopomorskim nie sporządza się rankingów firm według wielkości i wskaźników finansowych (zazwyczaj zestawienia takie sporządzane i publikowane są przez media regionalne). Ogólnokrajowe zestawienia największych przedsiębiorstw w Polsce zawierają informacje o nielicznych tylko firmach z województwa z uwagi na ich małą liczbę w regionie. Dane statystyczne udostępniane przez GUS nie zawierają informacji indywidualnych o poszczególnych firmach. W oparciu o wskazane źródła wtórne w ramach analizowanych specjalizacji zidentyfikowano jednak prawdopodobnie wszystkie bądź prawie wszystkie grupy kapitałowe lub firmy o przychodach powyżej 200 mln zł. 140

141 Listy przedstawionych przedsiębiorstw nie są zamknięte i będą ulegać zmianom w czasie Diamenty Forbesa 2014 Wyboru dokonano na podstawie rankingu Diamenty Forbesa Lista podmiotów sporządzona została przez wywiadownię Bisnode Polska w porozumieniu z redakcją Forbesa. Zebrano dane o podmiotach, które w 2013 roku w wymaganym terminie złożyły raporty do KRSu. Na tej podstawie przyznane zostały ratingi wiarygodności, bazujące na rentowności (obliczane na podstawie wskaźników ROA i EBIT), bieżącej płynności i niezaleganiu z płatnościami. Analizowane były firmy, których przychody ze sprzedaży przekroczyły 5 mln zł (poza instytucjami finansowymi). Zajęta pozycja uzależniona była od ujętego procentowo przeciętnego wzrostu wartości firmy. Na liście tej znalazły się 44 podmioty z województwa zachodniopomorskiego. W poniższej tabeli przedstawiono te firmy, które na podstawie PKD zaliczają się do branż obejmujących regionalne specjalizacje województwa zachodniopomorskiego 102. Tabela 18 Przedsiębiorstwa potencjalnie ważne dla efektywności wdrażania regionalnych specjalizacji WZP MIEJSCE NA LIŚCIE REGIONALNEJ MIEJSCE NA LIŚCIE KRAJOWEJ NAZWA PRZEDSIĘBIORSTWA PRZYCHODY ZE SPRZEDAŻY ZYSK NETTO PRZECIĘTNY WZROST WARTOŚCI PKD PRZYCHODY OD 50 DO 250 MLN PLN SPECJALIZACJA: BIOGOSPODARKA Nordfish Foodmark Sp. z o.o. Polskie Zakłady Zbożowe Sp. z o.o. SPECJALIZACJA: DZIAŁALNOŚĆ MORSKA I LOGISTYKA 120,8 5,0 42,34% Z 240,9 6,0 23, Z Pol Agent Sp. z o.o. 95,2 5,3 22, A OT Logistics SA 77,0 4,9 18, Z PRZYCHODY OD 5 DO 50 MLN PLN SPECJALIZACJA: BIOGOSPODARKA Hurtownia Wielobranżowa Rojan J.Patruś & R.Bączyński Sp.J Gospodarstwo Rolne Noskowo Sp. z o.o. 23,7 0,4 51, Z 5,4 1,4 45, Z 102 Podczas klasyfikacji poszczego lnych podmioto w opierano się na podziale obszaro w na podklasy PKD przedstawionym w dokumencie Załoz enia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji wojewo dztwa zachodniopomorskiego, Wydział Zarządzania Strategicznego, Urząd Marszałkowski Wojewo dztwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, Styczen

142 Goodwell Polska Sp. z o.o. 9,3 0,1 44, Z Stadnina Koni Nowielice Sp. z o.o. 8,4 2,0 37, Z Kub Farm Sp. z o.o. 6,0 2,6 35, Z Furniko Fabryka Mebli Biurowych 31,6 1,9 32, Z Opak Leopold Pączka spółka jawna 34,6 2,0 30, Z Serwach spółka jawna 36,9 2,2 28, Z Pauladrob Bachorowska& Bachorowski spółka 13,2 1,5 22, Z jawna Mare Foods Sp. z o.o. 32,1 0,5 21, Z Rol Plant Sp. z o.o. 24,5 3,6 16, Z SPECJALIZACJA: DZIAŁALNOŚĆ MORSKA I LOGISTYKA Logistik in XXL Polska Sp. z o.o. Przedsiębiorstwo Dokrumex Sp. z o.o. Polsteam Shipping Agency Sp. z o.o Baltchem SA Zakłady Chemiczne w Szczecinie SPECJALIZACJA: PRZEMYSŁ METALOWO-MASZYNOWY 8,5 0,6 53, Z 8,3 0,5 49, Z 5,3 0,3 27, A 47,2 6,6 23, A Elfa Manufacturing Poland Sp. z o.o. 48,6 5,1 53, A Ultracore Polska Sp. z o.o. 43,8 2,3 48, Z Muller Technik Koszalin Sp. z o.o. 29,4 1,1 42, Z Plastic Form B.Jagiełło- Waszkiel A.Waszkiel J.Wiśniewska 33,1 1,3 36, Z A.Wieśniewski spółka jawna Baltic Net Sp. z o.o. 5,4 0,6 24, Z PPHU Hean Głuszko & Pawlak spółka jawna 7,7 0,3 18, Z Rewaco International Specjalne Pojazdy Sp. z 9,2 0,04 16, A o.o Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Import Export Broset Sp. z o.o. 19,3 1,0 15, Z SPECJALIZACJA: USŁUGI PRZYSZŁOŚCI 1 18 Blue Line Engineering SA 11,5 3,5 207, Z 2 31 BL Stream Sp. z o.o. 32,5 4,8 144, Z Towarzystwo Handlowe Alplast spółka jawna A.Bąk i Spółka 41,9 0,7 16, Z SPECJALIZACJA: TURYSTYKA I ZDROWIE Centrum Zdrowia i Relaksu Verano Sp. z o.o. 25,8 0,8 18, Z 142

143 Sanatorium Uzdrowiskowe Koral 5,4 0,6 17, Z Live Sp. z o.o Obiekty Sanatoryjno- Wczasowe Północ Sp. z 6,1 1,3 16, Z o.o Przedsiębiorstwo Usług Wczasowo-Leczniczych 7,1 2,2 15, A i Rekreacji Jantar Źródło: Opracowanie własne na podstawie Potęgi Biznesu 2013 Zestawienie powstało w oparciu o ranking wartości rynkowej sporządzony przez agencję pn. Instytut Nowoczesnego Biznesu w oparciu o dane dostarczone przez Wywiadownię Handlową InfoCredit. W rankingu uwzględnia się dane za lata obejmujące rentowność oraz hipotetyczne wskaźniki ceny (wartości) rynkowej firmy w relacji do wartości księgowej. Ranking bierze pod uwagę wyłącznie firmy o dodatniej rentowności oraz o wartości powyżej 100 mln zł. Uwagę zwraca to, że wytypowane przedsiębiorstwa reprezentują tylko trzy spośród analizowanych specjalizacji. Tabela 19 Ranking zachodniopomorskich Potęgi Biznesu 2013 MIEJSCE NA LIŚCIE REGIONALNEJ MIEJSCE NA LIŚCIE KRAJOWEJ NAZWA PRZEDSIĘBIORSTWA WARTOŚĆ RYNKOWA SPECJALIZACJA: BIOGOSPODARKA DYNAMIKA WARTOŚCI 2013/2012 ŚREDNIA EFEKTYWNOŚĆ Kronospan Polska Sp. z o.o % 14,4% Spółdzielcza Agrofirma Witkowo % 7,6% Clean&Carbon Energy S.A % 16,5% YARA Poland Sp. z o.o % 5,5% Krono Chem Sp. z o.o % 3,9% Stabos Sp. z o.o % 8,6% E.ON Energie Odnawialne Sp. z o.o % 14,5% Kronospan Chemical Szczecinek Sp. z o.o % 1,4% Sita Jantra Sp. z o.o % 24,9% SPECJALIZACJA: DZIAŁALNOŚĆ MORSKA I LOGISTYKA Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A % 19,4% Żegluga Polska S.A % 203% Morpol S.A % 2% OT Logistics S.A % 25,9% Polska Żegluga Morska Przeds Państwowe % 7,7% Port Handlowy Świnoujście Sp z o.o % 9,2% Per Aarsleff A/S Oddział w 1568 Polsce % 14,8%

144 SPECJALIZACJA: PRZEMYSŁ METALOWO-MASZYNOWY Cargotec Poland Sp. z o.o % 7% Backer OBR Sp. z o.o % 5,9% Europa Systems Sp. z o.o % 21% Źródło: Opracowanie własne na podstawie Inne rekomendacje Powyżej pokazane zestawienia nie pokrywają całości populacji firm o dużym potencjale ekonomicznym i / lub innowacyjnym. W szczególności listy nie zawierają czterech dużych firm sektora biogospodarki: IKEA Industry Poland Sp. z o.o. (dawniej: Swedwood) z siedzibą w Goleniowie przedsiębiorstwo przetwórstwa drzewnego i produkcji wyrobów drewnopochodnych o rocznych przychodach ( ) oscylujących wokół kwoty mln zł rocznie. Grupa Azoty Zakłady Chemiczne Police S.A. przedsiębiorstwo przemysłu nawozów sztucznych i produktów technologicznie pokrewnych o przychodach mln zł (2013). Homanit Polska Sp. z o.o. i Spółka Sp. k. przedsiębiorstwo produkcji wyrobów drewnopochodnych z siedzibą w Karlinie o rocznych przychodach 380 mln zł (2012). Koszalińskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego S.A. w Szczecinku - producent i przetwórca tarcicy o przychodach 230 mln zł (2013). W odniesieniu do firmy Kronospan (przychody mln zł rocznie w 2013 roku) należy zauważyć, że spółka jest podmiotem wiodącym w grupie kapitałowej, w której kolejne podmioty uzyskują przychody powyżej 100 mln zł. Zestawienia w mało czytelny sposób odzwierciedlają potencjał firm prowadzących działalność w zakresie gospodarki morskiej i logistyki: O.T. Logistics S.A. spółka, której siedziba została przeniesiona do Szczecina z Wrocławia; jest spółka wiodącą grupy kapitałowej, w skład której wchodzą m.in. Deutsche Binnenreederei AG (jeden z wiodących przewoźników rzecznych w Niemczech), Port Handlowy Świnoujście Sp. z o.o., Bałtycki Terminal Drobnicowy Gdynia Sp. z o.o., Rentrans Cargo Sp. z o.o. i C. Hartwig Gdynia S.A.; roczne przychody wyniosły za 2013 roku 490 mln zł i cechują się potencjałem wzrostowym (za 9 miesięcy 2014 roku wyniosły 611 mln zł). Polska Żegluga Morska grupa kapitałowa, obejmująca państwowe przedsiębiorstwo wiodące oraz szereg podmiotów, w tym wymienione w rankingu Potęg biznesu 2013 Żeglugę Polską S.A., wymienioną w rankingu Diamentów Forbesa 2014 Polsteam Shipping Agency Sp. z o.o., jak również szereg kolejnych podmiotów krajowych i zagranicznych; przychody ogółem: mln zł (2012). Polska Żegluga Bałtycka S.A. z siedzibą w Kołobrzegu obsługuje połączenia pasażersko-towarowe na Morzu Bałtyckim; obecnie w toku prywatyzacji; przychody: 227 mln zł (2013). 144

145 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A. uzyskuje przychody na poziomie 150 mln zł (2013), jednak na jego majątku funkcjonuje wiele firm branży logistycznej (przeładunki i magazynowanie) osiągające dzięki lokalizacji łączne przychody o znacznie wyższej wartości. Morska Stocznia Remontowa Gryfia S.A. powstała w wyniku przyłączenia Morskiej Stoczni Remontowej w Świnoujściu przez Szczecińską Stocznię Remontową Gryfia; przychody połączonego podmiotu wynoszą poniżej 200 mln zł ( ). Dwa ostatnie podmioty są zaangażowane w działalność klastrową: ZMPSiŚ S.A. jako podmiot wiodący Klastra Morskiego Pomorza Zachodniego, MSR Gryfia S.A. jako członek Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego. Z pozostałych wymienionych w zestawieniach podmiotów w działalność klastrową zaangażowane są Kronospan (jako podmiot wiodący Szczecineckiego Klastra Meblowego) oraz BL Stream Sp. z o.o. jako członek Klastra ITC Pomorze Zachodnie. Wymienione w pkt podmioty osiągają łącznie roczne przychody z całokształtu działalności na poziomie powyżej 11 mld zł, a więc powyżej 25% przychodów ogółem z działalności wszystkich podmiotów gospodarczych działających na terenie województwa Usługi świadczone przez klastry dla kluczowych przedsiębiorstw z punktu widzenia efektywności wdrażania inteligentnych specjalizacji Identyfikacja świadczonych przez klastry usług W tabeli przedstawione zostały usługi świadczone przez klastry w województwie zachodniopomorskim, głównie w kontekście wsparcia rozwoju przedsiębiorstw. Tabela 20 Usługi świadczone przez zachodniopomorskie klastry KLASTER Klaster ICT Pomorze Zachodnie ŚWIADCZONE USŁUGI dostęp do sieci kontaktów biznesowych oraz kadr IT kontakty z przedsiębiorstwami poprzez newslettery, maile, telefony, smsy udział w branżowych targach, giełdach kooperacyjnych, misjach gospodarczych, wspólnych projektach IT udział w szkoleniach, konferencjach współpraca przy regionalnych, krajowych i międzynarodowych projektach współpraca ze szkołami wyższymi, szkołami (np. organizacja praktyk), przede wszystkim z Wydziałem Informatyki Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego, Akademią Morską, Wydziałem Elektronicznym, Wydziałem Nauk Ekonomicznych 145

146 Klaster Metalowy Metalika i Zarządzania US współpraca nauka-biznes preferencyjne warunki najmu sal konferencyjnych i szkoleniowych, powierzchni serwerowych w Technoparku Pomerania wywiady i artykuły promujące przedsiębiorstwa publikowane na stronie www i newsletterze klastra oraz w mediach współpracujących opis profilu działalności firmy i jej produktów oraz umieszczenie logotypu na stronie informacja o firmie w materiałach klastra, baner z ofertą promocyjną firmy na stronie klastra (2 razy w roku/2 tygodnie) budowanie relacji pomiędzy firmami doradztwo w zakresie rekrutacji i budowania marki pracodawcy (m.in. ogłoszenia, strona kariery, marketing rekrutacyjny) współpraca z dostawcami usług HR wymiana informacji, np. na temat możliwości zewnętrznego finansowania pomoc w zdobywaniu zleceń, podwykonawstwie, kontaktowaniu przedsiębiorstw z zewnętrznymi jednostkami, które mogą ułatwić im działalność współpraca ze sferą B+R oraz IOB udział w regularnie organizowanych spotkaniach klastra udział w branżowych targach, giełdach kooperacyjnych, misjach gospodarczych udział w szkoleniach udział w konferencjach współpraca ze szkołami wyższymi, przede wszystkim z Państwową Wyższą Szkołą Zawodową w Wałczu pomoc w pozyskaniu sponsorów i patronów medialnych realizacja wspólnych projektów wspomagających rozwój i zarządzanie w branży metalowej i komplementarnej realizacja wspólnych projektów marketingowych i budowanie pozytywnego wizerunku branży metalowej oraz przedsiębiorstw tworzących klaster opracowywanie i wdrażanie wspólnych projektów służących rozwojowi i edukacji kapitału ludzkiego udział w procesach eksportowych zamieszczenie listy członków klastra na stronie www. polskieklastry.org/klaster-metalowy-metalika/ projekty dla klientów biznesowych: badania rynku, badania marketingowe, strategie, doradztwo, komunikacja z rynkiem pomoc w opracowaniu oferty JST w celu pozyskania inwestorów - wzmocnienie wiarygodności JST w rozmowach z inwestorami, zainicjowanie długofalowego programu pozyskiwania inwestorów, wypracowanie znaczącej roli JST na mapie regionu i Polski, badania 146

147 Klaster Morski Pomorza Zachodniego Transgraniczny Klaster Szlak Wodny Berlin Szczecin - Bałtyk Zachodniopomorski Klaster Chemiczny "ZIELONA CHEMIA" w obszarach społecznych i gospodarczych, opracowanie strategii, pomoc w pozyskaniu sponsorów i patronów medialnych, projekty w zakresie komunikacji z otoczeniem współpraca ze sferą B+R oraz IOB wymiana informacji pomiędzy podmiotami klastra organizacja spotkań celem wymiany doświadczeń tworzenie sieci współpracy przedsiębiorców i instytucji w regionie przygotowanie i prowadzenie wspólnych projektów badawczo-rozwojowych kształcenie kadr operacyjnych i zarządzających w zależności od potrzeb zgłaszanych na forum klastra; zamieszczenie listy członków klastra na stronie badania naukowe w obszarze zagadnień przemysłu morskiego kompleksowa obsługa marketingowa i promocyjna; kompleksowe doradztwo w zakresie logistyki i przeładunku doradztwo gospodarcze oraz w zakresie zarządzania eksploatacja terminali portowych udział w szkoleniach współpraca ze szkołami wyższymi (np. organizacja praktyk, staży) współpraca ze sferą B+R oraz IOB wymiana informacji pomiędzy podmiotami klastra koordynacja działań promocyjnych budowanie marketingu transgranicznego opracowanie nowych projektów realizowanych w okresie budżetowania z finansów UE na lata stymulowanie nowych inicjatyw związanych z realizacją Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do 2020 roku współpraca z LGR (Lokalne Grupy Rybackie) i LGD (Lokalne Grupy Działania) wymiana informacji pomiędzy podmiotami klastra organizacja misji gospodarczych (Niemcy, Ukraina, Szwecja, Szwajcaria), wizyt studyjnych, giełd kooperacyjnych (typu B2B), targów branżowych organizacja cyklicznej imprezy dla przedsiębiorstw branży chemicznej z Euroregionu Pomerania pt. Chemika pomoc w pozyskiwaniu funduszy na rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych produktów w przedsiębiorstwach organizacja i prowadzenie audytów technologicznych i doradczych w przedsiębiorstwach branży chemicznej wymiana doświadczeń oraz kooperacja z firmami zagranicznymi prowadzenie badań w obszarze: nawozów, tworzyw sztucznych i gumy, przemysłu spożywczego i petrochemicznego, medycyny, farmacji i biotechnologii 147

148 Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych Zachodniopomorski Klaster Morski tworzenie prawodawstwa umożliwiającego rozwój branży chemicznej integracja prac badawczo-wdrożeniowych dotyczących nowych materiałów i rozwiązań w sektorze opakowaniowym dzięki współpracy z Centrum Bioimmobilizacji i Innowacyjnych Materiałów Opakowaniowych; współpraca ze szkołami wyższymi, przede wszystkim z Wydziałem Chemicznym zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie; opis profilu działalności firmy i jej produktów oraz umieszczenie logotypu na stronie współpraca z naukowcami ze sfery B+R oraz IOB (przede wszystkim Centrum Innowacji i Transferu Technologii ZUT); wymiana informacji pomiędzy podmiotami klastra; edukacja na temat przemysłów kreatywnych - publikacje w mediach, na forach, portalach internetowych szkolenia dedykowane branżom kreatywnym dotyczące m.in. zamówień publicznych, prawa autorskiego, marketingu i marketingu internetowego, social media, facebook, public relations networking integracja branży budowanie konsorcjów i współdziałanie np. przy kampaniach promocyjnych pomoc w eksporcie usług kreatywnych; współpraca ze środowiskiem akademickim, akademickimi biurami karier (Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług US, Akademia Sztuki, platforma Matrix przy Zachodniopomorskiej Szkole Biznesu-ZPSB); organizacja spotkań nauki, sztuki (Akademia Sztuki) i biznesu - Targi Przemysłów Kreatywnych promocja kreatywnego przemysłu współpraca ze sferą B+R oraz IOB tworzenie sieci współpracy przedsiębiorstw gospodarki morskiej, zarządu terytorialnego oraz jednostek badawczorozwojowych transfer wiedzy i technologii między członkami klastra zamieszczenie listy członków klastra na stronie pozyskiwanie kontraktów dla członków klastra; tworzenie doraźnych zadaniowych konsorcjów przedsiębiorstw do udziału w przetargach i realizacji kontraktów pozyskiwanie dotacji na budowanie infrastruktury inicjowanie zmian przepisów prawnych modelowanie współpracy z instytucjami państwowymi i samorządowymi odpowiedzialnymi za gospodarkę morską inicjowanie spotkań integracyjnych celem wymiany 148

149 Szczecinecki Klaster Meblowy Zachodniopomorski Klaster Budowlany Bałtycki Klaster seanergia Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia doświadczeń organizacja warsztatów klastrowych wspólnie z Akademią Morską udział w szkoleniach ekspertyzy współpraca ze sferą B+R oraz IOB wymiana informacji pomiędzy podmiotami klastra udział w konferencjach pomoc w ubieganiu się o dodatkową pomoc publiczną i dofinansowanie z programów unijnych w celu zintensyfikowania rozwoju infrastruktury i współpracy pomiędzy członkami stowarzyszenia koordynowanie współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami działającymi w ramach klastra działania promocyjne zamieszczenie logotypów członków Klastra na stronie integracja środowiska budowlanego współpraca z ramach stworzonej inicjatywy "Akademia Dobrego Rzemiosła" szkolenia dla pracowników branży budowlanej usługi doradcze w ramach stałej współpracy przy Komisji ds. Budownictwa Planowania Przestrzennego i Mieszkalnictwa pomoc w nawiązywaniu kontaktów zagranicznych z firmami budowlanymi organizacja targów, giełd i konferencji o tematyce budowlanej szkolenia organizacja konferencji promocja członków klastra na jego forum inicjowanie powiązań kooperacyjnych między członkami klastra oraz wspólnych projektów między przedsiębiorstwami, IOB i organizacjami badawczymi dostarczanie wybranej wiedzy przez stronę internetową dostęp do sieci ekspertów zajmujących się tematyką sektora medycznego przygotowywanie opinii i rekomendacji opracowywanie analiz i diagnoz dla rynku sektora medycznego publikowanie raportów o stanie sektora medycznego udzielanie wywiadów i komentarzy na temat sytuacji związanych z rynkiem medycznym udział merytoryczny w ważnych wydarzeniach gospodarczych, konferencjach, sympozjach, kongresach; prowadzenie warsztatów, wykładów, seminariów organizacja indywidualnych spotkań doradczych organizacja konferencji, spotkań środowisk związanych z sektorem medycznym i grup zainteresowań wymiana informacji z innymi organizacjami i instytucjami 149

150 na rzecz rozwoju sektora medycznego benchmarking rozwiązań dotyczących sektora medycznego wiodących gospodarek i podmiotów opracowywanie baz danych na potrzeby przygotowania opracowań i działań klastra opis profilu działalności firmy i jej produktów oraz umieszczenie logotypu na stronie działania promocyjne propozycje udziału w projektach naukowo-badawczych research możliwości finansowania projektów spotkania networkingowe współpraca ze sferą B+R oraz IOB Zachodniopomorski Klaster Żeglarski działania promocyjne dotyczące żeglarstwa sportowego i rekreacyjnego oraz działania na rzecz jego rozwoju współpraca z instytucjami naukowymi, poprzez transfer wiedzy w ramach prac B+R Źródło: Opracowanie własne na podstawie stron internetowych poszczególnych klastrów oraz IDI. Jak ustalono w toku wywiadu z przedstawicielem Klastra ICT Pomorze Zachodnie wśród usług przezeń świadczonych największe znaczenie dla przedsiębiorstw mają projekty przekazywania wiedzy połączone z integracją członków. Klaster, w kontekście wsparcia rozwoju przedsiębiorstw, wysoko ocenił usługi promocji zewnętrznej zrzeszonych firm. Według klastra, do obecnie oferowanych usług warto dołączyć oferty typowo handlowe dla innych branż, np. medycznej, budowlanej. Byłoby to działanie na rzecz rozwoju regionu oraz dostarczenie kontaktów handlowych dla firm klastrowych. Współpraca klastra z przedsiębiorstwami została oceniona pozytywnie. Jako barierę klaster wskazał na brak czasu ze strony przedsiębiorców skupianie się na sprawach bieżących powoduje, że nie zawsze myślą strategicznie. Poprzez komunikację na wielu płaszczyznach (np. wspólne dyski z dokumentami, platforma wymiany wiedzy, newsletter), klaster ułatwia przedsiębiorcom dostęp do wszystkich informacji, które są przedmiotem ich zainteresowania. Ważne dane są przekazywane szybko i wielowymiarowo. W opinii klastra, jego działalność z punktu widzenia rozwoju inteligentnych specjalizacji regionu jest bardzo istotna. Polega głównie na edukowaniu innych branż, a także uczniów szkół średnich i studentów. Warto jednak pamiętać o tym, że aby działania klastra i IOB były efektywne niezbędne jest współdziałanie. Przykładem jest symbioza Technoparku z Klastrem ICT Pomorze Zachodnie. Infrastrukturalne wsparcie ze strony Technoparku umożliwia przeprowadzanie przez Klaster szkoleń oraz rekrutacji. Ponadto istnieją pewne braki ze strony instytucji otoczenia biznesu, jak np. niedopasowanie oferty do zapotrzebowania przedsiębiorstw w postaci indywidualnych konsultacji, np. z zakresu porad prawnych. Wynika to głównie z faktu, że nie wszystkie instytucje otoczenia biznesu mają budżet przeznaczone na te cele. W opinii przedstawiciela Klastra Metalowego Metalika, usługi świadczone przez klaster w celu wsparcia rozwoju przedsiębiorstw są efektywne. Do klastra wciąż dołączają nowe przedsiębiorstwa, w tym z innych województw (np. z Małopolski). Najniższą efektywnością cechują się działania ze sfery B+R, ponieważ przedsiębiorcy często nie są nimi zainteresowani. Mocną stroną Klastra Metalowego Metalika jest 150

151 współpraca z podmiotami w kraju i za granicą. Problemy natomiast dotyczą braku środków finansowych. Współpraca klastra i przedsiębiorstw jest dobra początkowo klaster organizował wiele spotkań z członkami, obecnie ze względu na deficyt czasu zostały one zastąpione kontaktem mailowym i telefonicznym. Aby współpraca z przedsiębiorstwami była bardziej efektywna, konieczne byłyby wspólne prace badawczo-rozwojowe, na których prowadzenie potrzebne są środki pieniężne. Przemysł metalowo-maszynowy cechuje się dużym rozdrobnieniem geograficznym w całym regionie. Dlatego też istnieje zauważalna potrzeba ich wspierania w postaci doradztwa oraz kontaktów z nauką, dzięki czemu mogą stać się bardziej konkurencyjne. Klaster Metalowy Metalika ściśle współpracuje z Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii oraz Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów Urzędu Marszałkowskiego. Z punktu widzenia rozwoju inteligentnych specjalizacji regionu rola Klastra Metalowego Metalika jest istotna. Jak wynika z badań IDI z przedstawicielami klastrów, usługi świadczone przez Zachodniopomorski Klaster Budowlany są niewystarczające. Formuła klastra nie została jeszcze doceniona przez członków oraz administrację samorządową i rządową. Problemem w funkcjonowaniu klastra jest także zbyt mała partycypacja przedsiębiorstw we współpracy. Zwrócono uwagę, że firmy budowlane mają trudność z pozyskaniem wykwalifikowanych pracowników, co jest konsekwencją zmian w szkolnictwie zawodowym. W celu poprawy tej sytuacji, Zachodniopomorski Klaster Budowlany podjął próby wsparcia przywrócenia edukacji zawodowej poprzez współpracę ze szkołami budowlanymi. Cenną usługą świadczoną przez klaster jest organizacja Dni Budowlanych, dzięki którym następuje integracja środowiska architektów, inżynierów, uczelni i Okręgowej Izby Inżynierów. Podczas badania IDI przedstawiciel Zachodniopomorskiego Klastra Budowalnego zwrócił uwagę na fakt, że nie można ocenić/porównać efektywności działań klastrów i IOB, gdyż podmioty te pełnią różne funkcje. Jednocześnie zauważono, że często brakuje informacji, o znaczeniu i korzyściach tych instytucji dla przedsiębiorstw. Dlatego też dobrym rozwiązaniem byłoby przesyłanie informacji o pełnej ofercie danej instytucji do klastra, aby można było ją przekazać działającym w jego ramach przedsiębiorstwom. Przedstawiciel Klastra seanergia deklaruje, że instytucja podejmuje współpracę nie tylko z przedsiębiorcami, ale również z IOB i z uczelniami. Integracja tych grup podmiotów stanowi wsparcie województwa, które jest generowane także przez pozyskiwanie środków na finansowanie działań projektowych. Aktualnie klaster stara się zintensyfikować działania poprzez pozyskiwanie nowych członków, również zagranicznych oraz poprzez aktywność związaną z turystyką, która przyciąga na Pomorze Zachodnie ludzi i ma pozytywny wpływ na rozwój województwa. Respondent podkreślał także rolę organizowanych przez klaster wydarzeń w tym konferencji: na obecnie (II kw r.) organizowane wydarzenie zgłosiło się ponad 200 chętnych. Dopasowanie działań klastra do regionalnych potrzeb odbywa się m.in. w toku porozumień trójstronnych. Przedstawiciel Zachodniopomorskiego Klastra Przemysłów Kreatywnych podkreśla potrzebę wprowadzania wysoko wyspecjalizowanych szkoleń, które powinny zastąpić szkolenia ogólne. Bardzo ważną usługą klastra są Targi Przemysłów Kreatywnych, będące miejscem spotkań nauki (Service Inter-Lab), sztuki (Akademia Sztuki) i biznesu, 151

152 oraz nawiązywania kontaktów. W planach klastra są również usługi związane z powstaniem Centrum Przemysłów Kreatywnych oraz wypracowanie tzw. szczecińskiej szkoły designu. Zdaniem przedstawiciela klastra, usługi warto rozwinąć o kompleksową obsługę prawną, prowadzenie analiz finansowych i możliwość wykorzystania środków unijnych. Współpraca z przedsiębiorcami z klastra jest zróżnicowana. Aktywnych jest ok. 20 członków z różnym natężeniem w zależności od poruszanych kwestii i ich potrzeb. Chcąc zwiększyć efektywność swoich działań, klaster planuje otwierać się na zewnątrz. Do tej pory nawiązana została współpraca z Koszalińską Izbą Gospodarczą i utworzono koszaliński oddział. Z punktu widzenia rozwoju inteligentnych specjalizacji, zdaniem przedstawiciela klastra, Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych jest bardzo istotny, ponieważ łączy kulturę, sztukę i biznes. Branża kreatywna jest złożona z mikro i małych przedsiębiorstw, które współpracują ze sobą dość słabo. W branży tej jest zatrudnionych więcej osób niż w przemyśle ciężkim. Zachodniopomorski Klaster Przemysłów Kreatywnych, integrując te firmy, odgrywa w rozwoju regionu ważną rolę. W zakresie dopasowania oferty instytucji otoczenia biznesu do zapotrzebowania przedsiębiorstw, szczególne znaczenie odgrywa Północna Izba Gospodarcza, dzięki której powstał klaster. PIG oferuje usługi administracyjne i techniczne, umożliwia nawiązywanie kontaktów, pomaga uzyskać dofinansowanie na organizację targów, a jego rola oceniana jest bardzo wysoko. Zdaniem przedstawiciela Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego usługi świadczone przez klaster w kontekście wsparcia rozwoju przedsiębiorstw oceniane są bardzo pozytywnie. Dotyczą one m.in. dzierżawy terenów i wspierania szkół. Pozytywnie oceniona została również współpraca z przedsiębiorstwami oparta na współdziałaniu. Klaster wspiera firmy z regionu poprzez realizację wspólnych projektów. Z punktu widzenia rozwoju inteligentnych specjalizacji regionu, specjalizacja działalność morska i logistyczna jest bardzo istotna. Aby branża rozwijała się w szybszym tempie, konieczna jest współpraca Zachodniopomorskiego Klastra Morskiego z Trójmiastem. W opinii klastra trudno jest porównać rolę klastrów i instytucji otoczenia biznesu. Biorąc natomiast pod uwagę dopasowanie oferty IOB do zapotrzebowania przedsiębiorstw, ważne znaczenie odgrywają przede wszystkim usługi związane logistyką i bankowością. Wprawdzie współpraca z Regionalnym Centrum Innowacji i Transferu Technologii oceniona została pozytywnie, podkreślono jednak, że RCITT ma niewiele do zaoferowania klastrowi. Przedstawiciel Transgranicznego Klastra Szlak Wodny Berlin Szczecin Bałtyk, w badaniu IDI podkreślił, że inicjatywy klastrowe dają duże szanse na rozwój, ale brakuje im wsparcia finansowego. Dlatego też stara się samodzielnie pozyskiwać fundusze na projekty, jak np. na obsługa konkursów. Współpraca podmiotu z przedsiębiorcami polega głównie na przekazywaniu informacji i wiedzy. Podkreślono, że firmy często borykają się z problemami finansowymi i potrzebują wsparcia z zewnątrz. Zasygnalizowany został ponadto problem niedoceniania roli trzeciego sektora. Zwrócono uwagę również na to, że klaster poprzez oferowanie wielu korzyści dla przedsiębiorstw, może odegrać ważną rolę w rozwoju inteligentnych specjalizacji. Podstawowe usługi świadczone przez Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia dotyczą rozwoju turystyki medycznej m.in. poprzez pozyskiwanie funduszy europejskich. Klaster ocenia, że jego oferta jest jeszcze niewystarczająca, czego głównym 152

153 powodem jest brak środków finansowych. Duże nadzieje podmiot ten wiąże z dostępnością funduszy europejskich. Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia jest klastrem młodym (powstał w 2014 roku) i nie ma możliwości pozyskania żadnych funduszy zewnętrznych. Utrzymuje się tylko i wyłącznie ze składek członkowskich. Klaster chce oferować m.in. szkolenia i spotkania związane z wymianą informacji i wiedzy. Podmiot ten jest istotny z punktu widzenia rozwoju inteligentnych specjalizacji regionu, ponieważ jego działalność dotyczy innowacji, turystyki medycznej i medycyny. W opinii klastra jego efektywność może być wyższa niż IOB ze względu na zrzeszanie przedsiębiorstw o podobnych potrzebach. Przedsiębiorcy oczekują od instytucji otoczenia biznesu tematycznych szkoleń, a także integracji i wymiany doświadczeń. Zachodniopomorski Klaster Medyczny isynergia, w dopasowaniu oferty instytucji otoczenia biznesu do zapotrzebowania przedsiębiorstw, wskazuje przede wszystkim na wspieranie przedsiębiorców w dążeniu do współpracy Zapotrzebowanie przedsiębiorców na usługi świadczone przez klastry Zapotrzebowanie przedsiębiorców na usługi świadczone przez klastry zostało zbadane na podstawie ankiet telefonicznych prowadzonych z członkami klastrów oraz wywiadów telefonicznych z przedstawicielami branż reprezentujących regionalne specjalizacje. Przedstawione w rozdziale informacje mają charakter opisowy i są wnioskami z badań Stosunek przedsiębiorców do dotychczas świadczonych usług Przedsiębiorstwa z branży metalowo-maszynowej, które uczestniczyły w badaniu należą do Klastra Metalowego Metalika. Współpraca tych podmiotów z Klastrem została oceniona pozytywnie, podobnie jak usługi przez niego oferowane. Przedsiębiorcy szczególnie cenią sobie dostęp do kontaktów branżowych, a także udział w targach, konferencjach i szkoleniach. Przedsiębiorstwa reprezentujące regionalną specjalizację turystyka i zdrowie, należące do Zachodniopomorskiego Klastra Turystycznego określiły współpracę z nim jako zadowalającą, co wynika głównie z oferowanych usług. Dla przedsiębiorców szczególnie ważne są działania Klastra związane z promocją i reklamą oraz pomocą we wchodzeniu na konkurencyjne rynki krajowe i zagraniczne. Jako przykład takich działań wskazano na organizowane przez klaster targi i konferencje, w tym konferencje połączone z imprezą sportową dla przedsiębiorstw wspierających naukę. Klaster Morski Pomorza Zachodniego działa, zdaniem respondentów, na rzecz rozbudowy i modernizacji portów. Badani oceniają to zjawisko, a także całokształt współpracy, jako bardzo dobre. Ponadto w tym obszarze klastry współpracują ze szkołami wyższymi, co umożliwia z jednej strony dotarcie do nowości związanych z branżą, a z drugiej - do absolwentów, czyli potencjalnych pracowników. Klastry 153

154 uczestniczą też w rożnego rodzaju projektach, ale przede wszystkim budują trwałe więzi w środowisku przedsiębiorców z branży morskiej. Firmy z branży kreatywnej pozytywnie oceniają współpracę z Zachodniopomorskim Klastrem Przemysłów Kreatywnych i doceniają przede wszystkim możliwość promocji poprzez członkostwo w klastrze oraz dostęp do wiedzy, w tym w formie konferencji i szkoleń Analiza możliwości wdrożenia nowych rozwiązań W opinii przedsiębiorstw branży biogospodarki korzystne i warte kontynuowania są działania związane z budowaniem bazy kontaktów (zarówno polskich, jak i zagranicznych), z których korzystają członkowie Klastra. Wpływają one na wzajemną wymianę doświadczeń, wprowadzanie innowacyjnych technologii i ułatwiają rozwiązywanie, pojawiających się problemów. Warte powielania są też działania Klastra związane z wyszukiwaniem rożnych nowinek, informacji na temat branżowych konferencji i spotkań, które następnie są przekazywane przedsiębiorstwom. Jednocześnie pozytywnie oceniona została dotychczasowa współpraca z Klastrem Zielona Chemia. Według przedsiębiorstw z branży metalowo-maszynowej korzystnymi działaniami Klastra Metalowego Metalika są: organizowanie targów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych oraz sympozjów, konferencji, szkoleń dla pracowników. Badane przedsiębiorstwa podkreślały, że działania te są szczególnie istotne w kontekście przekazywania nowości technicznych. Pozytywnie oceniono także organizację spotkań mających na celu wymianę doświadczeń i wspólne rozwiązywanie problemów oraz usługi klastra związane z udostępnianiem kontaktów branżowych. Przedsiębiorcy nie potrafili natomiast wskazać działań, które sprawiłyby, że wskazane usługi klastra byłyby w przyszłości efektywniejsze. Przedsiębiorcy ze specjalizacji turystyka i zdrowie do korzystnych oraz wartych kontynuowania działań klastra zaliczają przede wszystkim te związane z promocją Transgranicznego Klastra Szlak Wodny Berlin-Szczecin-Bałtyk i członków działających w klastrze oraz z promocją regionu. Przedsiębiorcy oczekują jednocześnie aktywniejszych działań w tym zakresie Zakres współpracy z przedsiębiorstwami Jak wynika z badań, przynależność klastrowa przynosi korzyści zarówno przedsiębiorstwom z branży biogospodarki, jak i samemu klastrowi. Przynależność do klastra została określona jako swego rodzaju dostęp do nowości. Podkreślona została rola klastra jako pośrednika między przedsiębiorcami w wymianie doświadczeń oraz wiedzy branżowej. Firmy pozytywnie oceniają także konferencje, które są organizowane przez klaster oraz udział w targach krajowych i międzynarodowych, a wśród nich 154

155 np. organizacja cyklicznej imprezy dla przedsiębiorstw branży chemicznej z Euroregionu Pomerania pt. Chemika. Zbadane przedsiębiorstwa z branży metalowo-maszynowej za największą korzyść z przynależności do klastra również uznały integrację branżową. Przedsiębiorcy za pośrednictwem klastra wymieniają się doświadczeniem, a także wspólnie realizują zlecenia. Korzyścią jest także udział w targach dający możliwość nawiązania nowych kontaktów i współpracy z firmami krajowymi i zagranicznymi. Aby korzyści tych było więcej oraz by były bardziej widoczne, pojawiła się propozycja zaproszenia kolejnych przedsiębiorstw do klastra, co da szansę na większą wymianę doświadczeń i nawiązanie szerszej współpracy. W celu osiągnięcia większych korzyści z przynależności do klastra przedsiębiorstwa zasugerowały nawiązanie szerszej współpracy z instytucjami naukowymi i badawczymi. Za istotną korzyść uznano również dostęp do informacji, dzięki którym firmy mogą być bardziej konkurencyjne. Cenna dla przedsiębiorstw jest także pomoc klastra w interpretacji przepisów dotyczących prawa czy podatków. W opinii przedsiębiorstw specjalizacji turystyka i zdrowie największą korzyścią z przynależności jest dostęp do bazy wiedzy i wymiana doświadczeń, które mogą owocować współpracą handlową. Przedsiębiorstwa z branży turystycznej przestają ze sobą konkurować i zaczynają się uzupełniać. Klaster oferuje korzyści dla firm w postaci wspólnej reklamy, działań promocyjnych i nawiązywania nowych kontaktów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Zdaniem reprezentantów branży morskiej i logistycznej Zachodniopomorski Klaster Morski dąży do podniesienia konkurencyjności firm w regionie. Zajmuje się wsparciem przemysłu stoczniowego, modernizacji portów, ponadto współpracą z uczelniami i badaniami dotyczącymi branży morskiej, a częściowo również rozwojem turystyki morskiej. Działania te są, w opinii respondentów, wystarczające. Klaster z branży kreatywnej dąży do podniesienie maksymalizowania relacji pomiędzy swoimi członkami, co zostało wysoko ocenione przez respondentów. Na pytanie, jakie działania powinny oferować klastry w ramach współpracy z przedsiębiorstwami kluczowymi z punktu widzenia efektywności wdrażania inteligentnych specjalizacji, przedsiębiorstwa z branży biogospodarki zaproponowały, by wprowadzić szkolenia dotyczące innowacji technicznych, a także wpłynąć na większe zainteresowanie i zaangażowanie się szkół wyższych a także zintensyfikować działania klastra skierowane na pobudzanie współpracy na linii nauka-biznes. Przedsiębiorstwa z branży metalowo-maszynowej stwierdziły, że należy kontynuować dotychczasowe działania Klastra w zakresie organizowania targów, konferencji, pomocy związanych z formalnościami oraz działaniami dotyczącymi przepływu wiedzy i informacji, w szczególności w odniesieniu do innowacji. Jednocześnie zwrócono uwagę na konieczność podjęcia przez klastry szerszej współpracy z instytucjami naukowobadawczymi i szkołami wyższymi. Według badanych przedsiębiorców specjalizacji turystyka i zdrowie, klaster powinien zająć się działaniami dotyczącymi promocji i reklamy na szerszą skalę. Przedsiębiorcy tej specjalizacji oczekują od klastra atrakcyjnej i aktywnej promocji regionu, która będzie skutkowała zwiększeniem ruchu turystycznego. Wskazano również 155

156 na konieczność podjęcia szerszej współpracy klastra z instytucjami naukowymi w celu poszerzania wiedzy i wspierania przedsięwzięć innowacyjnych. Przedsiębiorstwa z branży morskiej i logistycznej uważają, że klaster oferuje tak szeroki wachlarz działań, że trudno jest wskazać, czym dodatkowo mógłby się zająć. Przedstawiciele przemysłów kreatywnych sądzą, że należy rozwijać powiązania między firmami oraz realizować kontrakty partnerskich Identyfikacja i wybór regionalnych klastrów kluczowych dla inteligentnych specjalizacji Założenia metodologiczne wyboru klastrów kluczowych uwagi wstępne Wybór regionalnych klastrów kluczowych dla inteligentnych specjalizacji, powiązany z podnoszeniem innowacyjności i konkurencyjności województwa, powinien być spójny ze strategicznymi kierunkami rozwoju regionu i polityką klastrową w Polsce, jednak z zachowaniem samodzielności regionów 103. Dokonanie wyboru kluczowych klastrów jest oparte na kryteriach ilościowych oraz jakościowych. Należy jednocześnie podkreślić, że ocena klastrów powinna mieć charakter zindywidualizowany. W założeniach metodologicznych wyboru regionalnych klastrów kluczowych dla województwa zachodniopomorskiego proponowane jest przyjęcie 4 założeń (por. rysunek 28): 103 Kierunki i założenia polityki klastrowej w Polsce do 2020 roku, rekomendacje grupy roboczej ds. polityki klastrowej, red. M. Dzierżanowski, PARP, Warszawa 2012, str. 31 i in. 156

157 Rysunek 24 Ogólne kryteria wyboru regionalnych klastrów kluczowych dla inteligentnych specjalizacji Źródło: Opracowanie własne. Założenie 1: Selekcja wstępna - zgodność specjalizacji klastrów ze specjalizacjami regionu. Selekcja może zostać dokonana w oparciu o wskazane przez wnioskujące klastry wskazania dotyczące PKD. Istnieje tu jednak ryzyko związane ze sposobem definiowania numerów PKD dla działalności o innowacyjnych strukturach i charakterystykach 104. Założenie 2: Określenie masy krytycznej klastrów dane ilościowe Masę krytyczną klastrów, czyli ich potencjał gospodarczy i innowacyjny, należy zmierzyć wskaźnikami ilościowymi. Do wskaźników tych mogą należeć na przykład: liczba przedsiębiorstw w klastrze liczba instytucji otoczenia biznesu, z którymi współpracuje klaster 104 Nietypowym profilem biznesowym legitymuje się np. Bałtycki Klaster seanergia. Jes li odwołac się do wykazu PKD zamieszczonego w opracowaniu Załoz enia do procesu identyfikacji inteligentnych specjalizacji wojewo dztwa zachodniopomorskiego, to klaster ten prawdopodobnie nie spełniałby kryterio w dostępu do grona klastro w kluczowych. Podobnie w podanych definicjach PKD nie mies ci się Klaster Medyczny isynergia. 157

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Marek Kubik p.o. Dyrektor Wydziału Obsługi Inwestorów i Biznesu Urząd Miasta Szczecin Szczecin, dnia 09.10.2014 r. Stolica Euroregionu

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE OTWARCIE: IV KWARTAŁ 2013

PLANOWANE OTWARCIE: IV KWARTAŁ 2013 PLANOWANE OTWARCIE: IV KWARTAŁ 2013 REALIZACJA STRATEGII ROZWOJU MIASTA I REGIONU STRATEGIA ROZWOJU MIASTA SZCZECIN...Wsparcie innowacyjnej przedsiębiorczości, rozwoju nowoczesnych technologii oraz gospodarki

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster ICT Pomorze Zachodnie DROGA DO WSPÓLNEGO SUKCESU

Stowarzyszenie Klaster ICT Pomorze Zachodnie DROGA DO WSPÓLNEGO SUKCESU Stowarzyszenie Klaster ICT Pomorze Zachodnie DROGA DO WSPÓLNEGO SUKCESU IDEA Klaster ICT Pomorze Zachodnie to stowarzyszenie najdynamiczniej rozwijających się firm informatycznych województwa zachodniopomorskiego.

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster ICT Pomorze Zachodnie DROGA DO WSPÓLNEGO SUKCESU

Stowarzyszenie Klaster ICT Pomorze Zachodnie DROGA DO WSPÓLNEGO SUKCESU Stowarzyszenie Klaster ICT Pomorze Zachodnie DROGA DO WSPÓLNEGO SUKCESU IDEA Klaster ICT Pomorze Zachodnie to stowarzyszenie najdynamiczniej rozwijających się firm informatycznych województwa zachodniopomorskiego.

Bardziej szczegółowo

w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH

w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH 1 w zakresie: TRANSFERU WIEDZY DO GOSPODARKI PROJEKTÓW BADAWCZO-ROZWOJOWYCH 2 Fundusze zewnętrzne 2014 2020, (projekty programów operacyjnych) 1. REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Powierzchnie biurowe Inkubator dla nowych firm i startupów IT Mix najemców stymulującej kooperacji Baza konferencyjno-szkoleniowa

Powierzchnie biurowe Inkubator dla nowych firm i startupów IT Mix najemców stymulującej kooperacji Baza konferencyjno-szkoleniowa Wsparcie innowacyjnej przedsiębiorczości, rozwoju nowoczesnych technologii oraz gospodarki opartej na wiedzy Ułatwienia dla rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw Dynamiczny wzrost sektora usług biznesowych

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020

Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020 Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020 Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Warszawa, 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE OTWARCIE: IV KWARTAŁ 2013

PLANOWANE OTWARCIE: IV KWARTAŁ 2013 PLANOWANE OTWARCIE: IV KWARTAŁ 2013 REALIZACJA STRATEGII ROZWOJU MIASTA I REGIONU STRATEGIA ROZWOJU MIASTA SZCZECIN...Wsparcie innowacyjnej przedsiębiorczości, rozwoju nowoczesnych technologii oraz gospodarki

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes

Przedsiębiorcza Łomża otwarci na Biznes PROGRAM ROZWOJU MIASTA ŁOMŻA DO ROKU 2020 PLUS CEL HORYZONTALNY I: KULTURA, EDUKACJA I SPORT JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO CEL HORYZONTALNY II: INFRASTRUKTURA JAKO BAZA ROZWOJU SPOŁECZNO -

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacyjności Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2020

Regionalna Strategia Innowacyjności Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2020 Regionalna Strategia Innowacyjności Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2020 Gabriela Zenkner-Kłujszo Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko Mazurskiego RIS Warmia

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Partnerstwo w ramach potrójnej spirali na rzecz strategii rozwoju gospodarczego ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Strategia rozwoju Leszna została opracowana w 1997r. W 2008r. Rada Miejska Leszna

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET w ramach projektu KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Warszawa, 21 czerwca 2012 r. Sieć KIGNET Sieć współpracy, którą tworzą izby

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME. 25 czerwca 2015 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME. 25 czerwca 2015 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME 25 czerwca 2015 r. Wsparcie pozafinansowe i instrumenty finansowe 2014-2020 1. Poziom krajowy: programy

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

KONTRAKT SAMORZĄDOWY STREFA CENTRUM. Powiat Łobeski Powiat Świdwiński Powiat Drawski

KONTRAKT SAMORZĄDOWY STREFA CENTRUM. Powiat Łobeski Powiat Świdwiński Powiat Drawski KONTRAKT SAMORZĄDOWY STREFA CENTRUM Powiat Łobeski Powiat Świdwiński Powiat Drawski Istota Kontraktu Samorządowego Założeniem Kontraktu Samorządowego (KS) jest urzeczywistnienie idei planowania i realizowania

Bardziej szczegółowo

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r.

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Tomasz Niciak Koordynator Regionalny Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Kierownik Dolnośląskiego Ośrodka Transferu

Bardziej szczegółowo

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki budować sieci współpracy na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki Miasto Poznań przyjazne dla przedsiębiorców Władze Miasta Poznania podejmują szereg działań promujących i wspierających rozwój

Bardziej szczegółowo

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Gdańsk This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Dlaczego przemysły kreatywne są ważne? Sektory kreatywne mają wymierny wpływ na poziom rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów

Spełnione Data wpisu do KRS: 23.10.2003 r. Stowarzyszenie Forum Recyklingu Samochodów 16 lipca 2007 r. zgłoszenia poprawne pod względem formalnym, tj. spełniające łącznie 3 kryteria podane w ogłoszeniu o naborze, zostały przekazane Radzie Działalności PoŜytku Publicznego, celem uzyskania

Bardziej szczegółowo

Opracował: KB/BR Sprawdził: JJ Data: 21.09.2015 r. Dobry klimat do inwestycji

Opracował: KB/BR Sprawdził: JJ Data: 21.09.2015 r. Dobry klimat do inwestycji Opracował: KB/BR Sprawdził: JJ Data: 21.09.2015 r. Dobry klimat do inwestycji Spis treści Czym jest klaster?.... 3 SKM.... 6 Historia... 14 Perspektywy rozwoju SKM..... 17 Zainwestuj w Szczecineckim Klastrze

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

Nowe działania planowane do realizacji przez PARP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój

Nowe działania planowane do realizacji przez PARP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014 Paulina Zadura-Lichota Dyrektor Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Nowe działania planowane do realizacji przez PARP w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH OFERTA DLA PRZEMYSŁU i nie tylko http://www.uz.zgora.pl Uniwersytet Zielonogórski Uniwersytet Zielonogórski został utworzony 1 września

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 Łódź, 27 maja 2015 r.

Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 Łódź, 27 maja 2015 r. Główne założenia i komplementarność Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 Łódź, 27 maja 2015 r. RPO WŁ na lata 2014-2020 Konstrukcja RPO WŁ 2014-2020: LP. WOJEWÓDZTWO

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r.

Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim. Spotkanie okrągłego stołu. Gliwice, 26 marca 2007r. Inkubatory i parki technologiczne w województwie śląskim Spotkanie okrągłego stołu Gliwice, 26 marca 2007r. Główne punkty prezentacji 1. Rola inkubatorów i parków technologicznych 2. Partnerzy 3. Usługi

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4 Katowice, 28 marca 2014 r. Alokacja na działania skierowane dla Przedsiębiorców w okresie 2007-2013 Alokacja na poddziałania skierowane

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 SEKTOR EKONOMII SPOŁECZNEJ W MAŁOPOLSCE 1. Małopolska jest uznawana za lidera ekonomii społecznej:

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo

Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur. Działdowo, 27-28 listopada 2014

Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur. Działdowo, 27-28 listopada 2014 Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur Działdowo, 27-28 listopada 2014 Współpraca z przedsiębiorcami i z instytucjami otoczenia biznesu w zakresie promocji gospodarczej gmin z województwa warmińsko-mazurskiego

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

Działania PARP w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Działania PARP w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 2014 Paulina Zadura-Lichota Dyrektor Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Działania PARP w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Kraków,

Bardziej szczegółowo

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska INTERIZON NAJWAŻNIEJSZE FAKTY Branża ICT: informatyka, elektronika, telekomunikacja Interizon dawniej Pomorski

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH EKSPERT FUNDUSZY UNIJNYCH POZYSKAJ Z NAMI DOTACJE UNII EUROPEJSKIEJ 0 EUROPROJEKTY Consulting Sp. z o.o. Ekspert Funduszy Unii Europejskiej Andersia Business Centre Plac Andersa 7 61-894 Poznań tel. 61

Bardziej szczegółowo

Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego. Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020

Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego. Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020 Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020 Kraków, 08 października 2015 r. Rafał Solecki - Dyrektor Małopolskie

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Nauka, Biznes, Innowacje Klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury

Nauka, Biznes, Innowacje Klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury Nauka, Biznes, Innowacje Klaster Interdyscyplinarne Partnerstwo na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Transportu i Infrastruktury Anna Dąbrowska Fundacja Centrum Analiz Transportowych i Infrastrukturalnych Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Perspektywa finansowa 2014-2020

Perspektywa finansowa 2014-2020 Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Perspektywa finansowa 2014-2020 UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Europa 2020 1. Inteligentny rozwój budowanie gospodarki opartej

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

Inteligentne instalacje BMS

Inteligentne instalacje BMS Inteligentne instalacje BMS Inteligentne jako przykład rozwiązań instalacje energooszczędnych BMS Inteligentne jako przykład rozwiązań instalacje energooszczędnych BMS 5 powodów dla których warto być w

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04.

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04. Spotkanie informacyjne Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020 01.04.2015 Kielce Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program

Bardziej szczegółowo