Edukacja przyrodniczo-techniczna w muzeach polskich i czeskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Edukacja przyrodniczo-techniczna w muzeach polskich i czeskich"

Transkrypt

1 Edukacja przyrodniczo-techniczna w muzeach polskich i czeskich Konspekty lekcji muzealnych Redakcja Ingrid Paśko Zakład Chemii i Dydaktyki Chemii, Instytut Biologii Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej Kraków 2009

2 Nniejsza publikacja powstała w ramach projektu: Edukacja przyrodniczo-techniczna w muzeach polskich i czeskich. Projekt jest współfinansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP w ramach konkursu Wspieranie rozwoju stosunków polsko czeskich Recenzent Martin Bilek Tłumaczenie Katarzyna Turzańska Okładkę projektował Paweł Cieśla Skład Paweł Cieśla Druk Mellow Sp. z o.o., Drukarnia cyfrowa Kraków, ul.kielecka 2 ISBN

3 EDUKACJA PRZYRODNICZO-TECHNICZNA W MUZEACH POLSKICH I CZESKICH SCENARIUSZE LEKCJI MUZEALNYCH Priorytetowym zadaniem edukacji jest wielostronny rozwój osobowości młodego pokolenia, aktywnej w trzech sferach: poznawania świata, przeżywania wartości i zmieniania świata. Coraz częściej szukamy edukacji, w której dzieci i młodzież znajdą czas na pracę, myślenie, zabawę, czytanie, uprzejmość, marzenia, miłość i radość 1. Wszelkie warunki do kształtowania postaw i zaspokajania potrzeb uczniów, przyswajania i gromadzenia wielostronnej, zintegrowanej wiedzy o kraju ojczystym wydaje się spełniać edukacja w muzeach. Istotnymi składnikami edukacji rozumianej jako proces chronienia, zachowywania tradycji, sposób utrzymywania dziedzictwa są swoistość, oryginalność, specyfika narodowa, regionalna i lokalna. Podstawowymi wartościami tej edukacji są duża i mała Ojczyzna 2. W związku z ideą regionalizmu polskie muzea mają obecnie ważne do spełnienia zadanie. Edukację zdaniem J. Woźniakowskiego trzeba zaczynać od własnych korzeni, od poznania własnego regionu i zrozumienia na tym przykładzie powiązań między naturą a kulturą, klimatem a architekturą, rodzajem gleb a gospodarką 3. Chcąc odpowiedzieć na pytanie jaką wartość w procesie dydaktycznowychowawczym mają muzea, najpierw trzeba wyjaśnić czym one są, jak powstawały i na czym polega ich działalność. Muzeum jest instytucją powołaną do gromadzenia i przechowywania zbiorów z wybranych dziedzin. Zadaniem muzeum jest naukowe opracowywanie zbiorów, konserwacja i wystawiennictwo w celu ich upowszechniania. Nazwa muzeum pochodzi z łacińskiego musaeum, utworzonego z greckiego mouseion - świątynia muz. W starożytnej Grecji muzejonem było każde miejsce, w którym czczono muzy 4, greckie bóstwa poszczególnych dziedzin nauki i sztuki. To także rodzaj starożytnych ośrodków naukowych, z których najsłynniejsze - założone w Aleksandrii przez Ptolemeusza I Sotera mieściło zbiory przyrodnicze, obserwatorium, bibliotekę 5. W okresie renesansu pojawiło się zamiłowanie do tworzenia kolekcji, którymi najczęściej były zbiory królewskie. W dobie oświecenia w związku ze starożytnictwem i rozwojem nauki powstała idea muzeów publicznych. Pierwsze wielkie muzea europejskie powstały w drugiej połowie XVIII wieku: w Anglii British Museum, we 1 Denek K. O nowy kształt edukacji, s , Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń Denek K. O nowy kształt edukacji, s. 141 Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń Kozieł A. Sesja plenarna konferencji Muzea dla edukacji : [w:] Biuletyn Małopolskiego Oddziału Stowarzyszenia Muzealników Polskich, nr 1/1, październik pwn.pl/haslo.php? Popularna Encyklopedia Powszechna, tom 10, s. 354, Oficyna Wydawnicza Fogra, Kraków

4 Włoszech Galeria Uffizi i Galeria Pitti we Florencji oraz Museo Nazionale w Neapolu. We Francji z królewskich zbiorów Luwru w Paryżu powstało muzeum publiczne. W XIX wieku kolekcjonerstwo dało także początek takim słynnym muzeom europejskim, jak Narodowa Galeria w Londynie, Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, Museo del Prado w Madrycie, Drezdeńska Galeria w Dreźnie oraz Ermitaż w Leningradzie 6. W Polsce tradycje kolekcjonowania zbiorów sięgają końca XVI wieku, kiedy tworzono tzw. gabinety osobliwości, w których gromadzono eksponaty. Przykładem takiego panoptikum jest Musaeum, otwarte w 1594 roku przy bibliotece Gimnazjum Akademickiego w Toruniu 7. Pierwszym muzeum publicznym w Polsce były zbiory Czartoryskich, wystawione w początkach XIX wieku w Puławach w Świątyni Sybilli i Domku Gotyckim. Zbiory Czartoryskich po upadku powstania listopadowego zostały przewiezione do Paryża i przechowane w hotelu Lambert. Do Polski powróciły w 1876 roku i zostały umieszczone w Muzeum Czartoryskich w Krakowie. W 1804 roku otwarto dla zwiedzających Wilanów, gromadzone w pałacu w Wilanowie prywatne zbiory sztuki i starożytności udostępnił społeczeństwu Stanisław Kostka Potocki, inicjując tym istnienie najstarszego polskiego muzeum. W okresie Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego zgromadzono zbiory w Warszawskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk i w Uniwersytecie Warszawskim. Muzeum Starożytności we Lwowie utworzył w roku 1855 Eustachy Tyszkiewicz. W 1862 powstało w Warszawie Muzeum Sztuk Pięknych, przemianowane w 1916 roku na Muzeum Narodowe. W latach Włodzimierz Dzieduszycki założył Muzeum Przyrodnicze w Wilnie. Funkcje muzeum pełniło od 1860 Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W Krakowie Muzeum Narodowe utworzono w 1879 roku. Na przełomie XIX i XX wieku (1888 r.) zrodziła się koncepcja założenia muzeum regionalnego Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem 8. Na najstarsze zbiory muzealne gromadzone drogą darów i kupna składają się kolekcje: botaniczna, geologiczna, zoologiczna i etnograficzna 9, zbiory dotyczą także historii regionu Tatr i Podhala. Z uwagi na interesującą nas edukację przyrodniczo-techniczną w polskich i czeskich muzeach, spośród 896 polskich muzeów warto przynajmniej wymienić: Muzeum Historyczne miasta Krakowa (1899), którego wystawiennictwo związane jest z historią, kulturą i sztuką Krakowa, ze szczególnym uwzględnieniem krakowskich zwyczajów i tradycji; Muzeum Świętokrzyskie Oddział Muzeum Lat Szkolnych S. Żeromskiego w Kielcach (1908), w którym wystawiane są zbiory archeologiczne, historyczne, etnograficzne, przyrodnicze oraz malarstwo polskie XVIII-XX wieku; Muzeum Przyrodniczo-Leśne w Białowieży (1919), eksponujące florę i faunę Puszczy Białowieskiej; Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie z Oddziałami w Biskupinie i Krzemionkach (1923), którego zbiory obejmują archeologię polską i słowiańską od epoki kamiennej do wczesnego średniowiecza; 6 Encyklopedia Powszechna, tom 3, s. 202, PWN, Warszawa 1975; Popularna Encyklopedia Powszechna, tom 10, s. 354 Oficyna Wydawnicza Fogra, Kraków Wikipedia, wolna encyklopedia 8 Encyklopedia Powszechna, tom 3, s. 202 PWN Warszawa 1975; Wikipedia, wolna encyklopedia 9 tatrzanskiego 4

5 w Krakowie Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu Oddział w Pieskowej Skale (1930) ze zbiorami w dziedzinie archeologii oraz historyczne wnętrza z wyposażeniem (arrasy, obrazy, meble), także zbrojownia, skarbiec, orientalia i historia Wawelu; Muzeum Ziemi w Warszawie (1931) gromadzące zbiory w dziedzinie geologii, paleontologii, mineralogii i petrografii; Muzeum w Łańcucie obejmujące zamek z zabytkowymi wnętrzami oraz kolekcją ikon i pojazdów konnych XVIII-XX wieku; Muzeum Górnośląskie w Bytomiu (1945) ze zbiorami archeologicznymi, historycznymi, etnograficznymi, przyrodniczymi; Muzeum Mazurskie w Olsztynie (1945) ze zbiorami historycznymi, etnograficznymi, archeologicznymi i przyrodniczymi; Muzeum Mikołaja Kopernika (1948) we Fromborku ze zbiorami w postaci dokumentów, starodruków, przyrządów astronomicznych oraz w dziedzinie ikonografii; Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce (1950) z udostępnionymi do zwiedzania zbiorami w zakresie historii górnictwa solnego i eksponowanymi rzeźbami w soli; Muzeum Techniki w Warszawie (1955) Oddziały w: Nowej Słupi, Sielpi Wielkiej i Starej Kuźnicy, w których eksponowane zbiory dotyczą historii techniki i nauk ścisłych; Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu (1956), którego zbiory związane są z historią poczty i telekomunikacji z cennym zbiorem filatelistycznym; Muzeum włókiennictwa w Łodzi (1960), którego zbiory związane są z historią włókiennictwa w Polsce; Muzeum Rolnictwa w Szreniawie (1964) eksponujące zbiory dotyczące rolnictwa, zwłaszcza Wielkopolski; Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie (1967) gromadzące pamiątki i dokumenty z życia naszej, wielkiej uczonej. Lista ta nie wyczerpuje wszystkich muzeów w Polsce, w których można realizować edukację w zakresie przyrody i techniki. Podczas szukania szczegółowych informacji o poszczególnych muzeach coraz częściej trafiamy na liczne propozycje lekcji muzealnych adresowanych do uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich. Wiele muzeów obok swej głównej działalności w postaci stałych ekspozycji i wystaw okresowych proponuje oferty edukacyjne dla dzieci i młodzieży w dziedzinie nauki, techniki, kultury i sztuki. Muzea w Polsce wzorując się na funkcjonowaniu instytucji z zachodniej Europy coraz liczniej przyciągają odbiorców, ponieważ często odchodzą od stereotypowych ekspozycji, gdzie obowiązuje zakaz dotykania eksponatów, czy nawet mówienia pełnym głosem. Proponują natomiast wystawy interaktywne, w których wychodzi się poza schematy zamkniętych gablot 10. Zwiedzający mogą wtedy uczyć się przez doświadczenie, poczuć moc stwórczą i lepiej zrozumieć przesłanie autora tego typu ekspozycji. Konieczność przekształcania muzeów w miejsca przyjazne dla zwiedzających jest oczywista przywiązują one dużą wagę do gościnności oraz współpracy ze szkołami por. Piórkowska A. Muzeum interaktywne, [w:] Nowoczesne zarządzanie muzeum, Współpraca polsko-holenderska w ramach projektu MATRA , Wydawnictwo Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, Warszawa por. Maksymowicz A. Sukces muzeum: zadowoleni zwiedzający, usatysfakcjonowani muzealnicy [w:] Nowoczesne zarządzanie muzeum, Współpraca polsko-holenderska w ramach projektu MATRA , Wydawnictwo Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, Warszawa

6 Szeroką ofertę edukacyjną muzeów promowano w dniach września 2002 roku podczas konferencji Muzea dla edukacji, zorganizowanej przez Stowarzyszenie Muzealników Polskich Oddział Małopolski, Akademię Pedagogiczną im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie obecnie Uniwersytet Pedagogiczny oraz Małopolskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Krakowie. Konferencja, której celem było pogłębienie współpracy pomiędzy środowiskiem muzealników i pedagogów, wspólnie odpowiedzialnych za szeroko rozumianą edukację społeczeństwa była skierowana do nauczycieli szkół podstawowych i gimnazjów. W czasie jej obrad prezentowano możliwości i oferty edukacyjne muzeów, a nauczyciele formułowali potrzeby i oczekiwania kierowane do instytucji muzealnych, w zakresie współpracy w działaniach edukacyjnych 12. Lekcje, które odbywają się w muzeach służą realizacji zadań dydaktycznych, niemożliwych do wykonania w sposób poglądowy na zajęciach w szkole. Zatem są pewną alternatywą wycieczek szkolnych, których funkcja sprowadza się do bezpośredniego zaznajamiania uczniów z określonymi rzeczami, często w ich naturalnym środowisku, ze zjawiskami i procesami przyrodniczymi, technicznymi, społecznymi i kulturowymi pod kątem wcześniej ustalonych celów pedagogicznych 13. Na założeniu Arystotelesa głoszącym, że nihil est in itellectu quin prius fuerit in sensu nie ma nic w umyśle, czego by przedtem w zmysłach nie było, co oznacza, iż wszelkie nasze poznanie zawdzięczamy zmysłom 14, oparta jest poglądowość w nauczaniu. Zasada poglądowości zwraca uwagę na konieczność bezpośredniego, zmysłowego, poznawania rzeczy, zjawisk, procesów i wydarzeń przy czynnym udziale poznania umysłowego 15 lub wskazuje na zetknięcie się z nimi za pomocą środków dydaktycznych (modeli, obrazów, schematów, wykresów, tabel). Rzeczą oczywistą jest, że w muzeum uczeń ma szanse zobaczyć, poczuć, dotknąć więcej takich środków, niż w sali szkolnej, ponieważ zbiory żadnej ze szkół nie mogą równać się ze zbiorami muzealnymi. Bezpośrednie poznanie omawianego aktualnie zjawiska (obserwacja zjawiska fizycznego wywołanego w muzeum np. w Ogrodzie Doświadczeń im. S. Lema w Krakowie), bezpośrednie poznanie omawianego obiektu przyrodniczego lub technicznego ułatwia uczniom zrozumienie i zapamiętanie nowych treści czy utrwalenie wiadomości już nabytych. Bezpośredni kontakt z eksponatami muzealnymi jest o wiele cenniejszy niż prezentacja fotografii czy filmów w sali szkolnej. To właśnie możliwość dotknięcia, czy nawet operowania pewnymi przedmiotami jest okazją do świadomego uczestnictwa w zajęciach, a nie tylko przyjmowania gotowej wiedzy od nauczyciela. Każdy uczeń z pewnością łatwiej zapamięta, a później odtworzy informacje na dowolny temat po wycieczce do muzeum i obejrzeniu eksponatów oraz wysłuchaniu informacji na ich temat, niż po najlepszej prezentacji tych samych treści przez nauczyciela w klasie. Edukacja poprzez muzea otwiera perspektywy poznawania przez uczniów własnego środowiska, kraju w świetle zagadnień gospodarczych, demograficznych, 12 Biuletyn Małopolskiego Oddziału Stowarzyszenia Muzealników Polskich, nr 1/1, październik Kupisiewicz Cz. Dydaktyka ogólna, s. 175 Oficyna Wydawnicza Graf-Punkt, Warszawa Arystoteles, Dzieła Wszystkie, tom 3, s. 127, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Okoń W. Nowy Słownik Pedagogiczny, s. 215, Wydawnictwo Żak, Warszawa

7 historycznych, kulturowych, przyrodniczych, ekologicznych; umożliwia informowanie ich o obiektach w kategoriach znaczenia, niezwykłości, osobliwości, dawności i nowoczesności; toruje drogę do indywidualnych rozmów, które są pomocne w dogłębnym poznawaniu interesujących faktów, zjawisk, wydarzeń i procesów 16. Lekcje w muzeach, jak słusznie stwierdza L. Kudła pomagają nauczycielom w integrowaniu wiedzy w ramach ścieżek międzyprzedmiotowych lub aktywizowania uczniów do samokształcenia i szukania nowych źródeł wiedzy także poza szkołą. Kontakty edukacyjne ucznia z muzeum poszerzają ich zainteresowania i budzą aspiracje życiowe wychowanków. Kontakt ze spuścizną przodków buduje u młodego pokolenia postawy szacunku do przeszłości oraz wzmacnia poczucie więzi i tożsamości regionalnej i narodowej 17. Dzięki szerokiej ofercie edukacyjnej muzeów, możliwe jest wyjście poza mury szkolne, poszerzenie horyzontów myślowych uczniów, włączenie ich w życie społeczne. Gdyby proces kształcenia zamknąć wewnątrz szkoły, to rozwijanie kompetencji społecznych uczniów byłoby niemożliwe. Wykorzystanie propozycji edukacyjnych muzeów jest korzystne w nabywaniu zachowań społecznych dzieci i młodzieży, a równocześnie w realizacji treści programowych przedmiotów przyrodniczych, technicznych i innych. Muzea prezentują uczniom różnorodne treści: przyrodnicze, techniczne, etnograficzne, społeczne, zatem edukacja muzealna niesie ze sobą ogromne walory dydaktyczne i wychowawcze na każdym etapie kształcenia. Lekcje muzealne mają specyficzny charakter, a tym samym wymagają od nauczyciela specjalnych kompetencji. W obszarze edukacji muzealnej można wyróżnić proponowane przez W. Strykowskiego trzy grupy kompetencji nauczycielskich: merytoryczne dotyczące treści nauczanego przedmiotu; dydaktyczno-metodyczne koncentrujące się na warsztacie pracy nauczyciela i ucznia; wychowawcze dotyczące sposobów oddziaływania na uczniów 18. Podstawę w planowaniu działań dydaktyczno-wychowawczych stanowi wiedza merytoryczna nauczyciela. Rzetelne przygotowanie przedmiotowe gwarantuje wysoką jakość procesu kształcenia przyrodniczego. Do zakresu wiedzy merytorycznej nauczyciela odnoszą się jego kompetencje naukowo-specjalistyczne, będące efektem kształcenia, dokształcania i samokształcenia. Od przygotowania merytorycznego zależy gotowość nauczyciela na to, aby móc odpowiedzieć uczniom na pytania związane z określonym zagadnieniem, czy obiektem muzealnym. Obok przygotowania rzeczowego nauczyciel planując lekcję w muzeum musi dobrze poznać miejsce, które ma służyć do przeprowadzenia zajęć. Pozwoli to na fachową ocenę wartości tego miejsca w kontekście interesujących nas zajęć muzealnych. Dzięki lekcjom w muzeach nauczyciel może realizować treści programowe w sposób o wiele bardziej ciekawy, niż podczas typowych zajęć klasowo-lekcyjnych. Pomimo, iż czas w muzeum jest dokładnie zaplanowany, to zajęcia odbywają się w bardziej swobodnej atmosferze. Ponadto 16 Denek K. O nowy kształt edukacji, s. 164, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń Kozieł A. Sesja plenarna konferencji Muzea dla edukacji : [w:] Biuletyn Małopolskiego Oddziału Stowarzyszenia Muzealników Polskich, nr 1/1, październik Strykowski W. Kompetencje nauczyciela szkoły współczesnej, s. 23, Wydawnictwo empi2, Poznań

8 podczas lekcji muzealnej nauczyciel jest przeważnie wspomagany przez muzealnika, dzięki czemu uczniowie mają możliwość spotkania z ekspertem w danej dziedzinie, co daje im okazje do uzyskania odpowiedzi na nurtujące ich pytania związane z tematem lekcji. Edukacja w muzeum jest dla uczniów nie tylko ciekawym przeżyciem, ale realizowane są w niej trzy podstawowe cele kształcenia poznawczy, kształcący i wychowawczy. Pierwszy z nich odnosi się do samego poznania ekspozycji muzealnej, związany jest z danym tematem zajęć. Kolejny realizuje się poprzez kształtowanie u uczniów zdolności do wykorzystywania ekspozycji muzealnej jako nowego źródła wiedzy, a przy tym rozwijania dotychczas posiadanej. W zakresie kształtowania postaw istotne jest zwrócenie uwagi na wyrabianie u dzieci i młodzieży właściwego stosunku do kultury, przez co stają się świadomymi i wrażliwymi jej odbiorcami. Trzeba zaznaczyć, że lekcje w muzeum muszą być przez nauczyciela starannie zorganizowane. Ważne jest, aby przy ich planowaniu wziąć pod uwagę wiek uczniów oraz ich możliwości percepcyjne i do nich dobrać rodzaj ekspozycji, jak również charakter prowadzonych zajęć. Ekspozycja muzealna, która ma służyć poznawaniu powinna być dla uczniów ciekawa i interesująca. Przed sprecyzowaniem przebiegu zajęć należy dokładnie sprawdzić jakie eksponaty znajdują się w muzeum i jaką ofertę edukacyjną ono proponuje. Podczas planowania lekcji muzealnych najpierw należy ustalić ogólne cele kształcenia, które wyrażają co ma być efektem końcowym tej edukacji. W następnym etapie trzeba określić cele szczegółowe, nadając im postać operacyjną. Celami operacyjnymi są precyzyjne sposoby wyrażania celów ogólnych w postaci zadań, pytań, problemów i poleceń. Cele operacyjne określają to, co uczniowie potrafią robić po zakończeniu lekcji, a czego jak się zakłada nie umieli wykonać przedtem. Podczas zajęć w muzeum cele szczegółowe mogą się zmienić np. przez wprowadzenie w trakcie ich trwania innowacji, nowych pomysłów uczniów, bądź przewodnika muzealnego. Aby przekonać się czy cele postawione przed zajęciami zostały urzeczywistnione, trzeba wygospodarować czas na sprawdzenie wiedzy uczniów. Wartościowe dla uczniów jest prowadzenie zajęć w grupach oraz wykorzystywanie kart pracy zawierających zagadnienia omawiane na zajęciach muzealnych. Na zakończenie ważne jest podsumowanie zajęć oraz ich ewaluacja. Istotne są również kwestie typowo organizacyjne, takie jak możliwość sporządzania przez uczniów notatek, czy przygotowanie miejsca do przeprowadzenia podsumowania zajęć. Edukacja muzealna stwarza szczególnie dogodną sytuację do kształtowania postaw społeczno-moralnych, ponieważ odsłania u dzieci i młodzieży wiele cech osobowościowych, które mogłyby nie ujawnić się w warunkach klasy szkolnej. Chodzi tu przede wszystkim o wyrabianie postaw patriotycznych, budzenie umiłowania wolności, wyrabianie postaw twórczego zaangażowania, czy wyrabianie postaw humanistycznych, wzajemnej tolerancji i szacunku. Muzea spełniają zatem niezwykle ważną rolę przybliżania uczniów do kultury, a prawie wszystko co charakteryzuje ludzkość, można ująć tym słowem. Poprzez lekcje w muzeach możemy po prostu uczyć młode pokolenie kultury. 8

9 W XXI wieku muzea mają szanse odegrać istotną rolę w procesie dydaktycznowychowawczym. Współcześnie uczniowie mają dostęp do wielu źródeł informacji,: książki i czasopisma popularno-naukowe, Internet, komputerowe lub telewizyjne programy w zakresie przyrody i techniki. Każdy nauczyciel powinien zadać sobie pytanie, czy tę wiedzę zdobytą z licznych, lecz różnie wartościowych źródeł nie skonfrontować z autentycznym eksponatem muzealnym, który może uzupełnić uczniowskie wiadomości, a czasem nawet wyprzeć te błędne, zdobyte w oparciu o mało naukowe źródła wiedzy. Trzeba podkreślić, że uczniowie posiadają bardzo duży zasób wiedzy, choć często jest on oparty o medialną fikcję, powielającą określone stereotypy myślenia. Zadaniem edukacji muzealnej nie jest zamiana na siłę tego myślenia, lecz ukazanie fachowego, naukowego jej oblicza, niejako podmiana tych wiadomości, swoista korekta. Fenomenem lekcji muzealnych jest to, że nic nie zastąpi przeżyć, które powstają w bezpośrednim kontakcie z muzealnym obiektem. Każdy odbiorca wyniesie z takich zajęć wiele doznań i przeżyć intelektualnych oraz emocjonalnych, zatem edukacja w muzeum nie tylko rozwija pasję poznawczą uczniów, ale także pozwala im spojrzeć na zwiedzanie muzeów z innej perspektywy. Adekwatny dobór eksponatów, miejsca edukacji, charakteru lekcji, a następnie odbiór danej ekspozycji jest bardziej efektywny niż tradycyjna rozmowa z uczniami w warunkach szkolnych, w końcu jest to dalej tylko rozmowa o wyobrażeniu, a nie o konkrecie. Profesor Kazimierz Denek w książce O nowy kształt edukacji wyraźnie podkreśla, że edukacji szkolnej przypada istotna rola w gospodarczym, społecznym i kulturalnym rozwoju społeczeństw i procesie ich integracji 19. Wskazuje, że w kształceniu w wymiarze Europy chodzi nie tylko o umiejętności współistnienia, ale także o konsekwentne realizowanie zasad demokracji. Ma ono z jednej strony wyrazić swoistość i tożsamość edukacji poszczególnych krajów, z drugiej być uniwersalną w takim zakresie, aby uczestniczyć w przygotowaniu swych absolwentów do rozwiązywania problemów Europy i współtworzyć harmonijną społeczność globalną 20. W związku z rozszerzeniem się Unii Europejskiej granice między państwami należącymi do niej zacierają się. W wielu przypadkach najbliższe regiony uczniów przesuwają się poza granice własnego kraju. Dlatego w tworzeniu tej harmonijnej społeczności globalnej ważne jest, aby zgromadzone w muzeach dziedzictwo kulturowe narodów europejskich, a tym bardziej krajów sąsiadujących było obiektem poznania, przeżycia i wartościowania zarówno dla uczniów narodowości czeskiej, jak i polskiej. O wartości edukacji poprzez muzeum świadczą zgromadzone w tym opracowaniu scenariusze skonstruowane przez nauczycieli szkół podstawowych i gimnazjalnych w Polsce i Republice Czeskiej w zakresie edukacji przyrodniczo-technicznej. Ingrid Paśko 19 Denek K. O nowy kształt edukacji, s. 62, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń Denek K. O nowy kształt edukacji, s. 62, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń

10 Konspekt lekcji muzealnej Nauczyciel prowadzący lekcję: Osoby wspomagające (np. przewodnik muzeum, inni nauczyciele): Miejsce lekcji muzealnej: Czas trwania lekcji: Klasa: Temat: Treści programowe Cele ogólne: (poznawcze, kształcące, wychowawcze) Cele szczegółowe: (przewidywane osiągnięcia uczniów) Metody dydaktyczne: Formy pracy: Środki dydaktyczne: Przebieg zajęć (etapy): Wprowadzenie Rozwinięcie Podsumowanie Ewaluacja zajęć Karty pracy z poleceniami zadań dla uczniów: Przykładowo: obiekt poznania np. eksponat muzealny, obserwacja kontrolowana, wynik obserwacji 10

11 Skarby Ziemi Anna Banasik Osoby wspomagające: przewodnik muzeum Miejsce lekcji muzealnej: Muzeum Geologii- Akademii Górniczo-Hutniczej, sala lekcyjna Czas trwania zajęć: Klasa: 60 minut zwiedzanie muzeum, 90 minut lekcja w klasie. III klasa szkoły podstawowej, edukacja przyrodnicza. Treści programowe: Bogactwa naturalne Polski; Ochrona środowiska. Cele ogólne: rozbudzanie kontaktu z przyrodą; poznawanie elementarnych faktów przyrodniczych dotyczących własności materii i zjawisk; budzenie zaciekawienia otaczającym środowiskiem człowieka i świata przyrody. Cele szczegółowe: na podstawie poznanych eksponatów muzealnych uczeń nazywa wybrane skały i minerały; uczeń rozróżnia najważniejsze skarby Ziemi; uczeń zna historię powstania, wydobywania i korzyści płynących z ich posiadania; dzieci mają potrzebę ochrony środowiska przyrodniczego. Metody dydaktyczne: oglądowa, doświadczenie przyrodnicze, słowna. Formy pracy: zbiorowa, grupowa, indywidualna. Środki dydaktyczne: sól kamienna, węgiel kamienny, woda, glina, piasek, żelazo; encyklopedie, teksty z różnych książek popularnonaukowych o poszczególnych skarbach Ziemi; fiszki z poleceniami dla każdej grupy. Przebieg zajęć: I ETAP Zwiedzanie z przewodnikiem Muzeum Geologii Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. W muzeum uczniowie mogą zobaczyć eksponowane w korytarzach 11

12 I i II piętra budynku A-0 w gmachu głównym AGH następujące wystawy: Zjawiska krasowe, Geologia i bogactwa naturalne regionu krakowskiego, Surowce mineralne Polski, Geologia złóż, Paleontologia, Geologia dynamiczna, Geologia regionalna Polski oraz Geologia okolic Krakowa. Poświęcona paleontologii wystawa obejmuje 32 gabloty, w których pokazane są różnego rodzaju skamieliny, skamieniałe przejawy życia, takie jak ślady żerowania robaków, odchody (koprolity), ślady mieszkania, ślady ruchu organizmów dennych (hieroglify organiczne) i tropy gadów. Między gablotami ustawiona jest naturalnej wielkości rekonstrukcja tarbozaura. W muzeum można zobaczyć również gipsowy odlew szkieletu kostnego ichtiozaura oraz szkielety koniowatych, mamutów i człowieka. Wystawa Złoża ropy i gazu ilustruje proces powstawania ropy naftowej w skale macierzystej, jej migrację oraz rolę jaką pełnią skały zbiornikowe. Ukazuje również procesy prowadzące do powstania złoża: akumulację węglowodorów i warunki formowania się zbiorników ropy naftowej i gazu ziemnego. Wystawa Złoża węgli obejmuje złoża torfów, węgli brunatnych jak i węgli kamiennych. II ETAP po wizycie w muzeum lekcja odbywa się w klasie 1. Podział uczniów na 6 grup. 2. Rozmowa z dziećmi na temat: - co to jest skarb? Jak myślicie jakie są najważniejsze skarby Ziemi, w Waszym otoczeniu? ( dzieci podają i uzasadniają dlaczego). 3. Poinformowanie uczniów o przyniesionych przez nauczyciela skarbach, które zostały ponumerowane i które będą musieli rozpoznać różnymi zmysłami podczas wykonywania poleceń z fiszek. 4. Przypomnienie o porządku przebiegu pracy, każda grupa otrzymuje fiszkę z poleceniami. Uczniowie muszą podzielić się obowiązkami (jedno wybrane zadanie dla jednego ucznia). Po upływie wyznaczonego czasu -30 minut, każda grupa zobowiązana jest do rozliczenia się z zadanej pracy- efekty przedstawiają całej klasie. 5. Rozdanie fiszek i materiałów pomocniczych (załącznik). 6. Praca dzieci, pomoc nauczyciela dzieciom słabszym, motywowanie do pracy. 7. Poszczególne grupy referują, przedstawiają wyniki swojej pracy (ocena nauczyciela i aplauz ze strony rówieśników). Z wykonanych prac uczniowie robią wystawkę. III ETAP 1. Podsumowanie zajęć: Jakie skarby poznaliście na dzisiejszej lekcji? Co z nich można otrzymać? Dlaczego nazwaliśmy je skarbami? 2. Wspólne redagowanie i zapisanie krótkiej notatki w zeszytach, dotyczącej poznanych skarbów Ziemi. 12

13 Załączniki do lekcji muzealnej w muzeum Geologii AGH Fiszka prowadząca nr 1 Witajcie! Macie do wykonania podane zadania. SÓL KAMIENNA 1. Z pierwszych liter swoich imion wymyślcie nazwę dla swojej grupy. 2. Rozpoznajcie sól kamienną i podajcie jej numer. 3. Przeczytajcie tekst i odpowiedzcie pisemnie na następujące pytania: Jak powstały złoża soli kamiennej? Gdzie występuje sól kamienną? Do czego wykorzystuje się sól kamienną? 4. Wykonajcie malunek solą wymieszaną z farbą i zaprezentujcie go wszystkim. Do dzieła! Macie 30 minut, aby przygotować się do prezentacji. POWODZENIA! Fiszka prowadząca nr 2 Witajcie! Macie do wykonania podane zadania. ŻELAZO 1. Z pierwszych liter swoich imion wymyślcie nazwę dla swojej grupy. 2. Rozpoznajcie żelazo i podajcie jego numer. 3. Przeczytajcie tekst i odpowiedzcie pisemnie na następujące pytania: Dlaczego żelazo okazało się cenniejsze od złota? Co dla Ciebie jest cenniejsze od żelaza i złota? Dopasuj właściwe znaczenia do podanych wyrażeń: Człowiek z żelaza... Rządy żelaznej ręki... Mieć żelazne zdrowie... List żelazny... a dokument zapewniający dawniej oskarżonemu pozostawanie na wolności do czasu zapadnięcia wyroku sądowego; b mieć dobre zdrowie; zdrowy, silny organizm; c osoba odznaczająca się wielką siłą fizyczną i psychiczną; d surowy, bezwzględny sposób kierowania, rządzenia ludźmi. 4. Z puszki zróbcie ciekawy wazon. Do dzieła! Macie 30 min., aby przygotować się do prezentacji. POWODZENIA! Fiszka prowadząca nr 3 Witajcie! Macie do wykonania podane zadania. WĘGIEL KAMIENNY 1. Z pierwszych liter swoich imion wymyślcie nazwę dla swojej grupy. 2. Rozpoznajcie węgiel kamienny i podajcie jego numer. 3. Przeczytajcie tekst i udzielcie pisemnej odpowiedzi na podane pytania. 13

14 Skąd się wziął węgiel kamienny? Jak człowiek pozyskuje węgiel kamienny? Do czego służy węgiel kamienny? 4. Narysujcie piękny obrazek węglem na kartce z bloku. Do dzieła! Macie tylko 30 min., aby przygotować się do prezentacji. POWODZENIA! Fiszka prowadząca nr 4 Witajcie! Macie do wykonania podane zadania. GLINA 1. Z pierwszych liter swoich imion wymyślcie nazwę dla swojej grupy. 2. Rozpoznajcie glinę i podajcie jej numer. 3. Przeczytaj tekst i udziel pisemnej odpowiedzi na pytania. Do czego używa się glinę? Co produkuje się z gliny? 4. Ułóżcie krótkie opowiadanie o kotu z gliny. 5. Ulepcie takiego kota z gliny. Do dzieła! Macie 30 min., aby przygotować się do prezentacji. POWODZENIA! Fiszka prowadząca nr 5 Witajcie! Macie do wykonania podane zadania. PIASEK 1. Z pierwszych liter swoich imion wymyślcie nazwę dla swojej grupy. 2. Rozpoznajcie piasek i podajcie jego numer. 3. Przeczytaj tekst i udziel pisemnej odpowiedzi na pytania: Jak nazywa się słynna pustynia niedaleko Krakowa? Do czego służy piasek? 4. Narysujcie przebojowe Ziarenko Piasku ( rysunek powinien być dowcipny, wesoły). Do dzieła! Macie 30 min., aby przygotować się do prezentacji. POWODZENIA! Fiszka prowadząca nr 6 Witajcie! Macie do wykonania podane zadania. WODA 1. Z pierwszych liter swoich imion wymyślcie nazwę dla swojej grupy. 2. Rozpoznajcie wodę i podajcie jej numer. 3. Przeczytajcie tekst i udzielcie pisemnej odpowiedzi na pytania: Wyjaśnijcie, jak rozumiecie zdanie: Woda jest cenniejsza od złota Do czego ludzie wykorzystują wodę? 4. Wykonajcie mały plakat nawołujący do ochrony wody. Do dzieła! Macie 30 min., aby przygotować się do prezentacji. POWODZENIA!!! 14

15 Dinozaury i inne wymarłe gady mezozoiczne Agnieszka Chmielowska-Marmucka Osoby wspomagające: przewodnik muzeum Miejsce lekcji muzealnej: JuraPark Bałtów - Muzeum Jurajskie Czas trwania lekcji: Klasa: 90 min I-III klasy Liceum Ogólnokształcącego Treści programowe: Pochodzenie i radiacja adaptatywna gadów mezozoicznych. Przegląd systematyczny gadów kopalnych. Charakterystyka wybranych gatunków gadów wymarłych. Hipotezy wyjaśniające wyginięcie gadów mezozoicznych. Cele ogólne: poznawcze poznanie pojęć: paleontolog, skamieniałości, radiacja adaptatywna; poznanie geologicznego podziału czasu; poznanie wybranych cech charakterystycznych niektórych grup gadów wymarłych; kształcące analizowanie przyczyń i przebiegu radiacji adaptatywnej gadów mezozoicznych; identyfikowanie wybranych gatunków gadów mezozoicznych; rozwijanie spostrzegawczości, umiejętności analizowania i dostrzeganie związków przyczynowo-skutkowych; wdrażanie do prowadzenia wnikliwej obserwacji; wychowawcze budzenie zainteresowania naukami przyrodniczymi. Cele szczegółowe: uczeń: definiuje pojęcie: paleontolog, skamieniałości, radiacja adaptatywna; wymienia i rozróżnia wybrane gatunki gadów mezozoicznych; rozumie na czym polega geologiczny podział czasu; omawia środowisko i tryb życia gadów kopalnych; omawia filogenezę gadów; charakteryzuje wybrane gatunki dinozaurów i innych wymarłych gadów; analizuje przyczyny i przebieg radiacji adaptatywnej gadów kopalnych; 15

16 klasyfikuje wybrane gatunki gadów według przynależności systematycznej; analizuje drzewo rodowe gadów; organizuje swoją pracę indywidualną umiejętność dostrzegania najistotniejszych cech świadczących o przystosowaniu się organizmów do danego środowiska; wykorzystuje obserwacje jako źródło wiedzy; wykonuje ćwiczenia zgodnie z poleceniami; ustosunkowuje się do hipotez wyjaśniających przyczyny wyginięcia gadów mezozoicznych; kształtuje postawę badawczą opierającą się na obserwacji modeli organizmów; rozwija zainteresowanie naukami przyrodniczymi. Metody dydaktyczne: wykład informacyjny, opis, obserwacja, instrukcja, pogadanka, analiza schematów, pokaz. Formy pracy: indywidualna jednolita, zbiorowa, grupowa - zróżnicowana. Środki dydaktyczne: karty pracy, modele dinozaurów i innych gadów kopalnych, tablice informacyjne, eksponaty muzealne, okazy skamieniałości, rekonstrukcje, zdjęcia zwierząt, roślin i krajobrazu, plansze ilustrujące budowę zwierząt, sposoby powstawania i zachowania skamieniałości, arkusz ewaluacyjny. Przebieg zajęć: 1. Podanie tematu lekcji, głównych zagadnień i celów lekcji. 2. Wprowadzenie do tematyki zajęć. 3. Objaśnienie terminów: paleontolog, skamieniałości, radiacja adaptatywna. 4. Park Dinozaurów: a) okresy geologiczne- grupa I, b) charakterystyka gadów kopalnych grupa II. 5. Muzeum Jurajskie: skamieniałości grupa III. 6. Podsumowanie rozwiązywanie poleceń z karty pracy. Wprowadzenie Zapoznanie uczniów z tematem lekcji, głównymi zagadnieniami i celami lekcji. Nauczyciel wprowadza uczniów w tematykę związaną z życiem dinozaurów i innych gadów kopalnych. Objaśnia terminy: paleontolog, skamieniałości, radiacja adaptatywna. Wyjaśnia na czym polega geologiczny podział czasu i umiejscawia największy rozkwit gadów. Nauczyciel wspólnie z uczniami analizuje drzewo rodowe gadów. Rozwinięcie Uczniowie pracują w trzech grupach: Grupa I omawia dzieje Ziemi, charakteryzując poszczególne okresy geologiczne. Uczniowie posługują się tablicami rozmieszczonymi wzdłuż trasy parku, na których 16

17 znajdują się informacje dotyczące układu kontynentów czy rozwoju życia w morzach i na lądach przed milionami lat. Grupa II wskazuje i omawia modele dinozaurów i innych gadów kopalnych, ze szczególnym uwzględnieniem cech adaptacyjnych do danego typu środowiska: Głos zabiera przewodnik, który zwraca uwagę na miejsce odtworzenia scenki zainscenizowanej na podstawie odkryć w Gagatach Sołtykowskich (na wschód od Skarżyska-Kamiennej) przez G. Gierlińskiego i G. Pieńkowskiego z Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie (na terenie kamieniołomu odkryto tropy stada 6 zauropodów broniących się prawdopodobnie przed dwoma drapieżnikami dilofozaurami). Po zwiedzeniu Parku Dinozaurów, uczniowie udają się do Muzeum Jurajskiego, gdzie mogą obejrzeć wystawę pt. Maroko - fabryka skamieniałości (Na wystawie można obejrzeć m.in.: kości dinozaurów kredowych, szczątki morskich gadów, zęby rekinów, paleozoiczne trylobity, mezozoiczne głowonogi, koralowce, rekonstrukcje trylobitów, brachiopodów, ryb pancernych, rekina, Anomalocarisa i wielkoraka). Grupa III wskazuje i omawia eksponaty muzealne, identyfikuje określone gatunki zwierząt oraz przypisuje dany okres geologiczny, w którym żyły: nauczyciel przedstawia hipotezy wyjaśniające przyczyny wyginięcia gadów mezozoicznych. głos zabiera przewodnik muzeum, który znając bardzo dobrze ekspozycję muzealną uzupełnia wiedzę uczniów na temat oglądanych okazów skamieniałości i rekonstrukcji zwierząt. Opowiada także o wyprawie do Maroka, wskazując i omawiając liczne zdjęcia zwierząt, roślin i krajobrazu. W trakcie omawiania poszczególnych zagadnień nauczyciel zwraca uwagę na poprawne posługiwanie się przez uczniów pojęciami biologicznymi i geograficznymi. Podsumowanie Jako podsumowanie lekcji uczniowie rozwiązują karty pracy - załącznik nr 1. Ewaluacja zajęć Autorefleksja uczniów po zajęciach wypełnienie arkusza ewaluacyjnegozałącznik nr 2. 17

18 Załącznik nr 1 KARTA PRACY UCZNIA 1. Na poniższych rysunkach przedstawiono różne gatunki gadów kopalnych. Podaj nazwy, czas występowania i typ pożywienia tych zwierząt. Nazwa Czas występowania Pożywienie Nazwa Czas występowania Pożywienie Do poniższych nazw okresów geologicznych przyporządkuj charakterystyczne skamieniałości: Jura, karbon, sylur, kambr. 18

19 3. Uzupełnij tabelę. Formy gadów kopalnych Lądowe Latające Wodne Najważniejsze cechy przystosowawcze Przykłady 4. Przedstaw hipotezy wyjaśniające przyczyny wyginięcia gadów mezozoicznych. 5. Wykonaj tabelę zawierającą w kolejnych kolumnach nazwę ery geologicznej, czas jej trwania oraz najważniejsze wydarzenia ewolucyjne z tego okresu. Załącznik nr 2 ARKUSZ EWALUACYJNY 1. Zaznacz krzyżykiem na skali swoją opinię. Czy przeprowadzona w ten sposób lekcja była dla Ciebie interesująca? zdecydowanie nie raczej nie trudno powiedzieć raczej tak zdecydowanie tak Czy lekcja muzealna pomogła Ci poszerzyć i uporządkować posiadaną wiedzę? zdecydowanie nie raczej nie trudno powiedzieć raczej tak zdecydowanie tak 2. Jakie zagadnienia szczególnie Cię zainteresowały? 3. Co najbardziej podobało Ci się na lekcji? 4. Co sprawiło Ci najwięcej trudności? 19

20 Wśród skał i minerałów Lucyna Chmiest Miejsce lekcji muzealnej: Muzeum Geologiczne AGH. Czas trwania lekcji: Klasa: 45 minut. pierwsza gimnazjum. Treści programowe: Najważniejsze skały i minerały Ziemi. Cel ogólny: Rozpoznawanie najczęściej występujących minerałów i skał. Cele szczegółowe: uczeń zna nazwy wybranych skał i minerałów; uczeń wyjaśnia znaczenie terminów: skała, minerał, kamienie szlachetne; uczeń wskazuje różnice między minerałem a skałą; uczeń potrafi rozpoznać skały i określa ich rodzaj oraz charakteryzować wybrane skały i warunki ich powstania. Metody dydaktyczne: pogadanka, praca z kartami pracy. Formy pracy: grupowa, zbiorowa. Środki dydaktyczne: wystawa geologiczna skał i minerałów, karty pracy. Przebieg zajęć: Faza wprowadzająca 1. Czynności organizacyjne. 2. Nauczyciel wprowadza uczniów w problematykę zajęć - na podstawie wybranych okazów z wystawy wyjaśnia: Co to jest minerał? Co to jest skała? Co to są kamienie szlachetne? Podział skał ze względu na pochodzenie. 3. Nauczyciel dzieli uczniów na 4 grupy i rozdaje karty pracy. 4. Nauczyciel przypomina o zasadach zachowania na wystawie. 20

Scenariusz nr 10. Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka. Blok tematyczny: Jesień z pełnym koszem.

Scenariusz nr 10. Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka. Blok tematyczny: Jesień z pełnym koszem. Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Jesień z pełnym koszem. Scenariusz nr 10 I. Tytuł scenariusza zajęć : Sposoby poznawania przyrody " II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III.

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne)

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne) POZNAJEMY ZJAWISKO MAGNETYZMU Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu Poziom nauczania: klasa VI Czas trwania zajęć: 2 x po 45 minut Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII DLA UCZNIÓW KLASY I (ZAKRES PODSTAWOWY) SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII DLA UCZNIÓW KLASY I (ZAKRES PODSTAWOWY) SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII DLA UCZNIÓW KLASY I (ZAKRES PODSTAWOWY) SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH TEMAT: Gaz z łupków wsparcie energetyczne Polski CZAS TRWANIA ZAJĘĆ 45 minut PODSTAWA PROGRAMOWA: IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa w Lisewie. Program zajęć dydaktyczno-wyrównawczych. przygotowujący uczniów klasy VI. do sprawdzianu kompetencji z przyrody

Szkoła Podstawowa w Lisewie. Program zajęć dydaktyczno-wyrównawczych. przygotowujący uczniów klasy VI. do sprawdzianu kompetencji z przyrody Szkoła Podstawowa w Lisewie Program zajęć dydaktyczno-wyrównawczych przygotowujący uczniów klasy VI do sprawdzianu kompetencji z przyrody Autor programu: Monika Wrońska-Nowicka Lisewo 04 I Wstęp Priorytetem

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE!

TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Scenariusz lekcji geografii dla klasy III gimnazjum TEMAT: Niskiej emisji mówimy NIE! Hasło programowe: zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego. Zakres treści: zanieczyszczenia powietrza, działania

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie i utrwalenie wiadomości zajęcie zaplanowane na 3 godziny lekcyjne (przyroda + technika) w klasie V szkoły podstawowej

Powtórzenie i utrwalenie wiadomości zajęcie zaplanowane na 3 godziny lekcyjne (przyroda + technika) w klasie V szkoły podstawowej Opracowanie Anna Nowak Blok tematyczny: Człowiek a środowisko Temat: Podstawowe potrzeby życiowe człowieka Powtórzenie i utrwalenie wiadomości zajęcie zaplanowane na 3 godziny lekcyjne (przyroda + technika)

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 1

Scenariusz zajęć nr 1 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Skarby Ziemi Scenariusz zajęć nr 1 I. Tytuł scenariusza zajęć : Warstwy Ziemi II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne III. Edukacje (3 wiodące):

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć. Temat: Obcojęzyczne zasoby Internetu. II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe. Treści kształcenia: Cele zoperacjonalizowane:

Scenariusz zajęć. Temat: Obcojęzyczne zasoby Internetu. II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe. Treści kształcenia: Cele zoperacjonalizowane: Scenariusz zajęć II etap edukacyjny, zajęcia komputerowe Temat: Obcojęzyczne zasoby Internetu Treści kształcenia: Zajęcia komputerowe: 6. Wykorzystywanie komputera oraz programów i gier edukacyjnych do

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY TYTUŁ: ZAPRASZAMY DO PSZCZYNY OPRACOWANIE I PROWADZENIE ZAJĘĆ: mgr Anna Ryba. Strona 1 z 6

PROJEKT EDUKACYJNY TYTUŁ: ZAPRASZAMY DO PSZCZYNY OPRACOWANIE I PROWADZENIE ZAJĘĆ: mgr Anna Ryba. Strona 1 z 6 PROJEKT EDUKACYJNY REALIZOWANY W KL. IV B OD KWIETNIA DO CZERWCA 2007 R. TYTUŁ: ZAPRASZAMY DO PSZCZYNY OPRACOWANIE I PROWADZENIE ZAJĘĆ: mgr Strona 1 z 6 TEMAT: Zapraszamy do Pszczyny. CEL GŁÓWNY: wykonanie

Bardziej szczegółowo

Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim.

Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim. Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim. Program szkoły zakłada wychowanie i przygotowanie człowieka do rozumienia otaczającego go świata. Człowiek

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT spotkanie z bajką polską

KONSPEKT spotkanie z bajką polską KONSPEKT spotkanie z bajką polską spotkanie prowadzone: 30.10.2012, Kierowane dla przedszkolaków, uczniów klas I, IV Spotkania trwają 3h lekcyjne w każdej placówce TEMAT: Spotkanie z bajką polską Złota

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z wiedzy o społeczeństwie. Cele oceniania na lekcjach wos. i umiejętności wynikających z programu nauczania.

Przedmiotowy system oceniania z wiedzy o społeczeństwie. Cele oceniania na lekcjach wos. i umiejętności wynikających z programu nauczania. Przedmiotowy system oceniania z wiedzy o społeczeństwie. Cele oceniania na lekcjach wos. 1. Ustalenie stopnia opanowania przez ucznia wiadomości i umiejętności wynikających z programu nauczania. 2. Uzyskanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: Załącznik nr 2.8 1. Rozporządzenie MEN w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZYRODY KL. IV VI. Do programu Na tropach przyrody I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZYRODY KL. IV VI. Do programu Na tropach przyrody I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZYRODY KL. IV VI Do programu Na tropach przyrody I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: 1. Zaciekawienie światem przyrody. Uczeń stawia pytania dotyczące zjawisk zachodzących

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA rok szkolny 2013/2014 Program nauczania dla szkoły gimnazjalnej autorstwa Mieczysława Borowieckiego - Wydawnictwo Szkolne PWN Nauczyciel prowadzący przedmiot mgr Marcin Kuc

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania biologia gimnazjum Zespół Szkół nr 2 w Konstancinie-Jeziornie

Przedmiotowy system oceniania biologia gimnazjum Zespół Szkół nr 2 w Konstancinie-Jeziornie Przedmiotowy system oceniania biologia gimnazjum Zespół Szkół nr 2 w Konstancinie-Jeziornie Przedmiotowy system oceniania z biologii w gimnazjum opracowany w oparciu o: 1. Podstawę programową. 2. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

II. Metoda pracy Praca z podręcznikiem i atlasem, opis, wyjaśnianie, rozmowa dydaktyczna, obserwacja, prezentacje, gra dydaktyczna, pokaz.

II. Metoda pracy Praca z podręcznikiem i atlasem, opis, wyjaśnianie, rozmowa dydaktyczna, obserwacja, prezentacje, gra dydaktyczna, pokaz. Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: a) zna funkcje narządu słuchu i równowagi; b) wie, że ucho jest narządem zmysłu odbierającym bodźce akustyczne i zmiany położenia ciała; c) zna części

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY.

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca.

Bardziej szczegółowo

8 W przemysłowym mieście

8 W przemysłowym mieście 8 W przemysłowym mieście Cele lekcji Wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego: wiek, rok; przyporządkowuje fakty historyczne datom;

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny w klasie IV

Wymagania na poszczególne oceny w klasie IV Wymagania na poszczególne oceny w klasie IV 1 ocena niedostateczna uczeń nie opanował podstawowych wiadomości i umiejętności, określonych w programie nauczania, wykazywał lekceważący stosunek do przedmiotu,

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej:

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej: Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : 1. Podstawę programową. 2. Rozporządzenie MEN z dnia 21.03.2001r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII DLA UCZNIÓW KLASY III GIMNAZJUM

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII DLA UCZNIÓW KLASY III GIMNAZJUM SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII DLA UCZNIÓW KLASY III GIMNAZJUM TEMAT: Surowce energetyczne - gaz ziemny z łupków CZAS TRWANIA ZAJĘĆ 45 minut PODSTAWA PROGRAMOWA: III etap edukacyjny 1.8, 4.2, 4.3, 4.5, 6.3

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1

Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1 Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1 Rozdział V: Równania i nierówności I stopnia z jedną niewiadomą Temat: Ćwiczenia utrwalające przekształcanie

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ I. OBSZARY AKTYWNOŚCI.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ I. OBSZARY AKTYWNOŚCI. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ I. OBSZARY AKTYWNOŚCI. 1. Pisemne prace sprawdzające (sprawdziany, kartkówki). Sprawdziany i kartkówki są przeprowadzane

Bardziej szczegółowo

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcowo rocznej:

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcowo rocznej: Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum Przedmiotem oceniania są: - wiadomości, - umiejętności, - postawa ucznia i jego aktywność. Formy aktywności podlegającej ocenie: dłuższe wypowiedzi ustne

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej Nr 33 im. Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci UNICEF na rok szkolny 2015/2016

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej Nr 33 im. Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci UNICEF na rok szkolny 2015/2016 Program wychowawczy Szkoły Podstawowej Nr 33 im. Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci UNICEF na rok szkolny 2015/2016 (w oparciu o Program wychowawczy szkoły na lata 2010-2016, podstawowe kierunki

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcyjny Przekształcenie wzorów występujących w matematyce, fizyce, chemii. Scenariusz lekcyjny

Scenariusz lekcyjny Przekształcenie wzorów występujących w matematyce, fizyce, chemii. Scenariusz lekcyjny Scenariusz lekcyjny Klasa: I c liceum ogólnokształcące (profil bezpieczeństwo wewnętrzne). Czas trwania zajęć: 45 minut. Nauczany przedmiot: matematyka. Program nauczania: Kształcenie w zakresie podstawowym

Bardziej szczegółowo

Temat: Poznajemy budowę i rolę żeńskiego układu rozrodczego

Temat: Poznajemy budowę i rolę żeńskiego układu rozrodczego Scenariusz lekcji przyrody dla klasy IV Temat: Poznajemy budowę i rolę żeńskiego układu rozrodczego Dział programowy - Człowiek i środowisko Dział w podręczniku - Zanim zostaniesz rodzicem 1. Temat lekcji

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum.

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. 1. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) zgodnego z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY ŚLADAMI CZARNYCH STÓP. CZYLI ŁYSOGÓRY I PONIDZIE

PROJEKT EDUKACYJNY ŚLADAMI CZARNYCH STÓP. CZYLI ŁYSOGÓRY I PONIDZIE Julia Miśkowicz, Maria Jezierczak, Bożena Niemiec, Anna Waksmundzka, Maria Pawlica Urszula Hanula, Anna Stronczek PROJEKT EDUKACYJNY ŚLADAMI CZARNYCH STÓP. CZYLI ŁYSOGÓRY I PONIDZIE UCZESTNICY: KLASY 1-6

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie z fizyki dla klasy I:

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie z fizyki dla klasy I: Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie z fizyki dla klasy I: I. Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada wiedzę i umiejętności znacznie wykraczającą poza zakres materiału programowego, która

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W SZKOLE PODSTAWOWEJ HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W SZKOLE PODSTAWOWEJ HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W SZKOLE PODSTAWOWEJ HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO I WSTĘP Przedmiotem oceny są umiejętności i wiadomości związane z wiedzą historyczną, które uczeń ma poznać i rozwijać. Ocenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Program koła geograficznego w Publicznym Gimnazjum im. Władysława II Jagiełły w Choszcznie

Program koła geograficznego w Publicznym Gimnazjum im. Władysława II Jagiełły w Choszcznie PROGRAM KOŁA GEOGRAFICZNEGO W PUBLICZNYM GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA II JAGIEŁŁY W CHOSZCZNIE I. Wstęp Program skierowany jest do uczniów gimnazjum zainteresowanych geografią i jest ukierunkowany na utrwalenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z geografii w klasie I gimnazjum Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: - opanował wiadomości i

Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z geografii w klasie I gimnazjum Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: - opanował wiadomości i Wymagania edukacyjne na poszczególne stopnie szkolne z geografii w klasie I gimnazjum Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: - opanował wiadomości i umiejętności wykraczające poza program nauczania, będące

Bardziej szczegółowo

Badanie prawa Archimedesa

Badanie prawa Archimedesa Badanie prawa Archimedesa 1. Cele lekcji a) Wiadomości 1. Uczeń wie, że na każde ciało zanurzone w cieczy działa siła wyporu. 2. Uczeń wie, od czego zależy siła wyporu. b) Umiejętności 1. Uczeń potrafi

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZYRODA Nauczyciel: mgr inż. Maria Kowalczyk Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH. Na lata

KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH. Na lata KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH Na lata 2012-2017 Koncepcja funkcjonowania i rozwoju szkoły została opracowana w oparciu o: 1.Ustawę o systemie

Bardziej szczegółowo

Legionowo, r. mgr Alicja Sitkowska-Warda

Legionowo, r. mgr Alicja Sitkowska-Warda Legionowo, 23.02.2016 r. mgr Alicja Sitkowska-Warda Program innowacji Obserwuję, badam, odkrywam jest skierowany do uczniów I etapu edukacyjnego. Program innowacji będzie realizowany podczas zajęć pozalekcyjnych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII POZIOM PODSTAWOWY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII POZIOM PODSTAWOWY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII POZIOM PODSTAWOWY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA I. Wykorzystanie różnych źródeł informacji do analizy i prezentowania współczesnych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Zespół Szkół Nr 4 w Wałbrzychu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Rok szkolny 2015/2016 Opracowała: mgr Justyna Oleksy Wałbrzych, 1 września 2015r. Przedmiotowy System

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTÓW HISTORIA ORAZ HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W BIELICACH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTÓW HISTORIA ORAZ HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W BIELICACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTÓW HISTORIA ORAZ HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W BIELICACH I. Przedmiot historia zakres podstawowy II. Przedmiot historia i społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania biologia gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania biologia gimnazjum Przedmiotowy system oceniania biologia gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z biologii w gimnazjum opracowany w oparciu o: 1. Podstawę programową. 2. Rozporządzenie MEN z dnia 19.04.1999 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Opracowały: mgr Agnieszka Nowińska, mgr Agnieszka Maroszek-Skrzydło

Opracowały: mgr Agnieszka Nowińska, mgr Agnieszka Maroszek-Skrzydło Plan pracy kółka informatycznego dla klas I-III przy Szkole Podstawowej nr 67 z Oddziałami Integracyjnymi Opracowały: mgr Agnieszka Nowińska, mgr Agnieszka Maroszek-Skrzydło 2 Znaczenie technologii informacyjnej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA BIOLOGIA, CHEMIA Klasy I III gimnazjum I. Postanowienia ogólne: 1. Przedmiotowy system oceniania został opracowany w oparciu o: - Rozporządzenie MEN z dnia 10 kwietnia 2015

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Budowa i działanie narządu wzroku

Tytuł: Budowa i działanie narządu wzroku Tytuł: Budowa i działanie narządu wzroku I. Część ogólna: Data: 16.05.2009 r. Imię i nazwisko nauczyciela/ szkoła: Daria Kowalczyk/ Zespół Szkół w Redzikowie - Gimnazjum Przedmiot: Biologia Klasa: II gimnazjum

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI MATEMARTKI DLA KLASY 5

KONSPEKT LEKCJI MATEMARTKI DLA KLASY 5 KONSPEKT LEKCJI MATEMARTKI DLA KLASY 5 KLASA 5E PROWADZĄCA: Anna Sałyga DZIAŁ PROGRAMOWY: Arytmetyka TEMAT: Dodawanie i odejmowanie liczb mieszanych. CELE: Poziom wiadomości: (kategoria A) uczeń zna algorytm

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka DZIAŁANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO W ŚRODOWISKU LOKALNYM TWORZENIE BAZY DANYCH Podstawa programowa biologii zakres podstawowy 2. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Zestaw scenariuszy. Temat bloku czterech zajęć. Cztery pory roku. 1. Jesień

Zestaw scenariuszy. Temat bloku czterech zajęć. Cztery pory roku. 1. Jesień Temat bloku czterech zajęć Cztery pory roku 1. Jesień Cele zajęć: Zapoznanie z porą roku jesienią Doskonalenie umiejętności rozpoznawania i dostrzegania zmian zachodzących w przyrodzie, w bliższym i dalszym

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata 2016-2020. Podstawa prawna: Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dn. 7 września 1991r. (Dz.

Bardziej szczegółowo

Mapa niewyczerpane źródło informacji

Mapa niewyczerpane źródło informacji Mapa niewyczerpane źródło informacji Opis: Program powstał, ponieważ uczniowie mają problem w posługiwaniu się mapą i skalą. Mają kłopoty z orientacją na mapie oraz odczytywaniem informacji z różnych typów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA HISTORYCZNEGO W ZESPOLE SZKÓŁ TECHNICZNYCH W MIELCU

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA HISTORYCZNEGO W ZESPOLE SZKÓŁ TECHNICZNYCH W MIELCU PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA HISTORYCZNEGO W ZESPOLE SZKÓŁ TECHNICZNYCH W MIELCU Autor: mgr Józef Czerwiec ZAŁOŻENIA PROGRAMU Historia est magistra vitae Cyceron Gdy w 55 roku p.n.e. Marcus Tullius Cicero wypowiadał

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU WSZYSTKO JEST MAGNETYCZNE.

SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU WSZYSTKO JEST MAGNETYCZNE. SCENARIUSZ LEKCJI FIZYKI Z WYKORZYSTANIEM FILMU WSZYSTKO JEST MAGNETYCZNE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI DOŚWIADCZALNEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI DOŚWIADCZALNEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI DOŚWIADCZALNEJ realizowany w III Liceum Ogólnokształcącym im. św. Jana Kantego w Poznaniu w roku szkolnym 2016/17 Przedmiotowy system oceniania stosowany na zajęciach

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ HOSPITACYJNY. (wyłącznie do użytku służbowego)

ARKUSZ HOSPITACYJNY. (wyłącznie do użytku służbowego) 1. Imię i nazwisko nauczyciela 2. Przedmiot ARKUSZ HOSPITACYJNY (wyłącznie do użytku służbowego) 3. Data 4. Długość jednostki lekcyjnej 5. Klasa szkoła specjalność (zawód) 6. Temat lekcji 7. Typ zajęć

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI CHEMII LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SPOSÓB NA IDEALNĄ PIANĘ

SCENARIUSZ LEKCJI CHEMII LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SPOSÓB NA IDEALNĄ PIANĘ SCENARIUSZ LEKCJI CHEMII LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SPOSÓB NA IDEALNĄ PIANĘ SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III.

Bardziej szczegółowo

Skały wapienne i ich właściwości

Skały wapienne i ich właściwości Skały wapienne i ich właściwości Małgorzata Lech Cele ogólne lekcji: zapoznanie uczniów z rodzajami skał wapiennych, ich pochodzeniem, występowaniem, składem, właściwościami i zastosowaniem, doskonalenie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3.

Bardziej szczegółowo

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Wstęp Coraz częściej pragniemy dalekich

Bardziej szczegółowo

Twórcza szkoła dla twórczego ucznia Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Twórcza szkoła dla twórczego ucznia Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego SCENARIUSZ LEKCJI PRZEDMIOT: PRZYRODA TEMAT: JAK PRZEDSTAWIĆ WYSOKOŚĆ NA MAPIE? AUTOR SCENARIUSZA: mgr Katarzyna Borkowska OPRACOWANIE ELEKTRONICZNO GRAFICZNE : mgr Beata Rusin TEMAT LEKCJI Jak przedstawić

Bardziej szczegółowo

1. Praca z podręcznikiem i zeszytem ćwiczeń gdzie zawarte są ćwiczenia typu: uzupełnij tabelkę, zbadaj, zapamiętaj, udziel odpowiedzi.

1. Praca z podręcznikiem i zeszytem ćwiczeń gdzie zawarte są ćwiczenia typu: uzupełnij tabelkę, zbadaj, zapamiętaj, udziel odpowiedzi. Praca domowa ucznia Jest ważną częścią składową procesu nauczania, uczenia się środowiska społeczno przyrodniczego, powinna pełnić funkcje dydaktyczne powiązane z funkcjami realizowanymi w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu historia w odniesieniu do nowej podstawy programowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu historia w odniesieniu do nowej podstawy programowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu historia w odniesieniu do nowej podstawy programowej. Klasy: 1, 2 Zasadnicza Szkoła Zawodowa 1, 2 Technikum Zawodowe 1 Liceum Ogólnokształcące dla

Bardziej szczegółowo

Już wkrótce matura 2007, czyli jak przygotować się do egzaminu? Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą.

Już wkrótce matura 2007, czyli jak przygotować się do egzaminu? Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. SCENARIUSZ 3 Już wkrótce matura 2007, czyli jak przygotować się do egzaminu? Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Cele lekcji: Uczeń powinien: zapoznać się

Bardziej szczegółowo

b. Ziemia w Układzie Słonecznym sprawdzian wiadomości

b. Ziemia w Układzie Słonecznym sprawdzian wiadomości a. b. Ziemia w Układzie Słonecznym sprawdzian wiadomości 1. Cele lekcji Cel ogólny: podsumowanie wiadomości o Układzie Słonecznym i miejscu w nim Ziemi. Uczeń: i. a) Wiadomości zna planety Układu Słonecznego,

Bardziej szczegółowo

100 pytań, które pojawiły się na egzaminach na nauczyciela mianowanego w różnych regionach Polski:

100 pytań, które pojawiły się na egzaminach na nauczyciela mianowanego w różnych regionach Polski: 100 pytań, które pojawiły się na egzaminach na nauczyciela mianowanego w różnych regionach Polski: 1. Jakie metody aktywizujące stosujesz na swoich zajęciach? 2. W jaki sposób indywidualizujesz pracę swoich

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Dominik Burchard 2. Grupa docelowa: uczestnicy koła humanistycznego 3. Liczba godzin: 2 4. Temat zajęć:

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

II. Zasady nauczania. Ligia Tuszyńska wykład dla doktorantów wydziałów przyrodniczych 2013

II. Zasady nauczania. Ligia Tuszyńska wykład dla doktorantów wydziałów przyrodniczych 2013 II. Zasady nauczania Ligia Tuszyńska wykład dla doktorantów wydziałów przyrodniczych 2013 1 Zasady nauczania (B. Nawroczyński, K. Sośnicki, Cz. Kupisiewicz) Zasady kształcenia (W. Okoń) Zasady uczenia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii.

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii. WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii Klasa 1 Ocenę celująca otrzymuje uczeń, który: 1. opanował wiadomości

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej Misją szkoły jest rozwijanie kompetencji określonych w zaleceniach Parlamentu Europejskiego z roku 2006 oraz kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Kim jestem? Skąd pochodzę? lekcja powtórzeniowa

Kim jestem? Skąd pochodzę? lekcja powtórzeniowa Kim jestem? Skąd pochodzę? lekcja powtórzeniowa Powtórzenie działu Świat wokół mnie Cele lekcji Wymagania ogólne I. Chronologia historyczna. Uczeń posługuje się podstawowym określeniem czasu historycznego:

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Wstęp Program wychowawczy szkoły jest opracowany zgodnie z: Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ HOSPITACJI SKIEROWANEJ NA ROZWÓJ UCZNIA (hospitacja diagnozująca) USTALENIA PRZEDHOSPITACYJNE

ARKUSZ HOSPITACJI SKIEROWANEJ NA ROZWÓJ UCZNIA (hospitacja diagnozująca) USTALENIA PRZEDHOSPITACYJNE ARKUSZ HOSPITACJI SKIEROWANEJ NA ROZWÓJ UCZNIA (hospitacja diagnozująca) 1. Imię i nazwisko nauczyciela: Grażyna Dąbrowska 2. Nazwa szkoły: I LO w Ełku USTALENIA PRZEDHOSPITACYJNE 1. Hospitowany przedmiot:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym

Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym Hanna Łukasiewicz HaniaLukasiewicz@interia.pl. Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym "Technologia informacyjna może wspomagać i wzbogacać wszechstronny rozwój uczniów,

Bardziej szczegółowo

Misja Szkoły. Nasza misja to: Szkoła - dobre wychowanie, rzetelna nauka, sprawność fizyczna, postawa społeczna i pogoda ducha.

Misja Szkoły. Nasza misja to: Szkoła - dobre wychowanie, rzetelna nauka, sprawność fizyczna, postawa społeczna i pogoda ducha. Misja Szkoły Nasza misja to: Szkoła - dobre wychowanie, rzetelna nauka, sprawność fizyczna, postawa społeczna i pogoda ducha. Jesteśmy po to, aby dobrze wychować powierzone nam przez rodziców dzieci i

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 7

Scenariusz zajęć nr 7 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Wiosenne porządki. Scenariusz zajęć nr 7 I. Tytuł scenariusza : Wizyta w lesie. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące):

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

Przedmiotowy System Oceniania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Przedmiotowy System Oceniania EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA Zespół Szkół w Gardnie Rok szkolny 2014/2015 Nauczyciel: mgr Marta Kamraczewska Edukacja dla bezpieczeństwa podręcznik z ćwiczeniami do gimnazjum.

Bardziej szczegółowo

3. Interakcja człowiek gospodarka. Sprawdzian wiadomości

3. Interakcja człowiek gospodarka. Sprawdzian wiadomości 1. 2. 3. Interakcja człowiek gospodarka. Sprawdzian wiadomości 1. Cele lekcji i. Cel ogólny Podsumowanie wiadomości dotyczących przemysłu Polski. Uczeń: ii. a) Wiadomości wie, które źródła należą do zasobów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM TURYSTYCZNO- KRAJOZNAWCZY NAUCZANIE I WYCHOWANIE PRZEZ PODRÓŻOWANIE

PROGRAM TURYSTYCZNO- KRAJOZNAWCZY NAUCZANIE I WYCHOWANIE PRZEZ PODRÓŻOWANIE PROGRAM TURYSTYCZNO- KRAJOZNAWCZY NAUCZANIE I WYCHOWANIE PRZEZ PODRÓŻOWANIE GŁÓWNE ZAŁOŻENIA I CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Czas wolny powinien być dla dziecka związany z przyjemnością, a nie z obowiązkiem.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz godziny wychowawczej w klasie VI

Scenariusz godziny wychowawczej w klasie VI Scenariusz godziny wychowawczej w klasie VI Temat: Uczymy się korzystać z różnych źródeł informacji Cel ogólny: Doskonalenie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji. Cel szczegółowe: Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć zintegrowanych dla uczniów klasy II. Ortografia na wesoło. Temat: Dyktando twórcze zawierające nazwy zwierząt pisane przez ż

Scenariusz zajęć zintegrowanych dla uczniów klasy II. Ortografia na wesoło. Temat: Dyktando twórcze zawierające nazwy zwierząt pisane przez ż Scenariusz zajęć zintegrowanych dla uczniów klasy II Ortografia na wesoło Temat: Dyktando twórcze zawierające nazwy zwierząt pisane przez ż Cele główne: utrwalenie i sprawdzenie opanowania poprawnej pisowni

Bardziej szczegółowo

dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący Przedmiotowy system oceniania z fizyki 1. Przedmiotowy system oceniania z fizyki jest zgodny z WSO. Ocenianie ma na celu: a. poinformowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym

Bardziej szczegółowo

FORMY KOTROLI ORAZ METODY OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW PUBLICZNEGO GIMNAZJUM W POPIELAWACH NA LEKCJACH WOS

FORMY KOTROLI ORAZ METODY OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW PUBLICZNEGO GIMNAZJUM W POPIELAWACH NA LEKCJACH WOS FORMY KOTROLI ORAZ METODY OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW PUBLICZNEGO GIMNAZJUM W POPIELAWACH NA LEKCJACH WOS Oceniając ucznia należy brać pod uwagę różne aspekty, należy uwzględniać cztery główne elementy: merytoryczne

Bardziej szczegółowo

2. Nabieramy umiejętności korzystania ze słowników

2. Nabieramy umiejętności korzystania ze słowników a. 2. Nabieramy umiejętności korzystania ze słowników Uczeń: i. a) Wiadomości zna rodzaje słowników i encyklopedii, zna budowę encyklopedii i słowników, zna zasady korzystania z encyklopedii i słowników,

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA POGRAM ZAJĘĆ. Głównym zadaniem zajęć z ekologii jest pobudzenie młodych ludzi do samodzielnego działania na rzecz ochrony środowiska.

EKOLOGIA POGRAM ZAJĘĆ. Głównym zadaniem zajęć z ekologii jest pobudzenie młodych ludzi do samodzielnego działania na rzecz ochrony środowiska. POGRAM ZAJĘĆ EKOLOGIA Głównym zadaniem zajęć z ekologii jest pobudzenie młodych ludzi do samodzielnego działania na rzecz ochrony środowiska. Szlachetnym człowiekiem jest nie tylko ten, który nie krzywdzi,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: Działalność gospodarcza w jednostkach organizacyjnych. CEL OGÓLNY: Zapoznanie uczniów z celami oraz zasadami normalizacji

PRZEDMIOT: Działalność gospodarcza w jednostkach organizacyjnych. CEL OGÓLNY: Zapoznanie uczniów z celami oraz zasadami normalizacji Beata Cendrowicz Nauczyciel w SOSW nr 6 w Łodzi Scenariusz lekcji TEMAT: Normalizacja dlaczego uczeń powinien o niej wiedzieć? TYP SZKOŁY/KLASA: Klasa 1 Policealna Administrcji PRZEDMIOT: Działalność gospodarcza

Bardziej szczegółowo