Wybrane zagadnienia prawne w psychiatrii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybrane zagadnienia prawne w psychiatrii"

Transkrypt

1 SZKOLENIA I SPECJALIZACJE POSTGRADUATE TRAINING IN PSYCHIATRY ANITA GRUSZCZY SKA-M ODO ENIEC KAMA PIERZGALSKA III Klinika Psychiatryczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Wybrane zagadnienia prawne w psychiatrii Main law issues in psychiatry W bie àcym roku mija dziesi ç lat od uchwalenia ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (u. o o.z.p.). OkreÊla ona, wraz z ustawà o zawodzie lekarza, zasady prawne wykonywania zawodu lekarza psychiatry. Szczególne uwarunkowania pracy z osobami chorymi psychicznie, takie jak: leczenie bez zgody pacjenta, stosowanie przymusu bezpoêredniego i wiele innych, rodzà koniecznoêç skrupulatnego przestrzegania norm post powania etycznego oraz poszanowania litery prawa. Niejednokrotnie w czasie pracy mamy powa ne wàtpliwo- Êci, jakà decyzj nale y podjàç, aby nie naruszyç praw przys ugujàcych pacjentom, a z drugiej strony wykorzystaç wszystkie sposoby niesienia im pomocy. Poprosi yêmy Pana Profesora Stanis awa Dàbrowskiego przewodniczàcego Komisji Ekspertów powo anej przez Ministerstwo Zdrowia dla opracowania projektu ustawy, w latach , obecnie konsultanta IPiN, o rozmow oceniajàcà funkcjonowanie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Od wprowadzenia ustawy o ochronie zdrowia psychicznego w roku 1995 min - o 10 lat. Co zmieni o si w lecznictwie psychiatrycznym w ciàgu tego czasu? Przede wszystkim zmieni a si sama baza dla lecznictwa psychiatrycznego. Zmniejszy a si ogólna liczba ó ek dla pacjentów psychiatrycznych, natomiast coraz wi kszà ich liczb (obecnie oko o 16% ó- ek) stanowià oddzia y przy szpitalach ogólnych. Powsta y trzy regionalne oêrodki psychiatrii sàdowej przeznaczone dla szczególnie niebezpiecznych pacjentów, którzy dopuêcili si czynów karalnych (Kocborowo, Gostynin oraz Branice). Utworzono ponad 350 z przewidzianych w ustawie 500 Êrodowiskowych domów samopomocy, obejmujàcych opiekà ponad 11 tysi cy przewlekle chorych psychicznie z powa nymi trudnoêciami w codziennym, samodzielnym yciu. Miejsca te sà w znacznej cz Êci wykorzystane przez osoby z g bszym upoêledzeniem. Powsta y równie Êrodowiskowe specjalistyczne us ugi opiekuƒcze, które pomagajà oko o 12 tysiàcom pacjentów. Widzimy te pewne ujemne zjawiska. Po wprowadzeniu ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym przesta a obowiàzywaç rejonizacja, pacjenci majà mo liwoêç wyboru szpitala, jednak w rzeczywistoêci z tego nie korzystajà. Wyboru najcz Êciej dokonuje lekarz wydajàcy skierowanie. Równie bardzo rzadko pacjent ma wp yw na wybór oddzia u, w którym chcia by byç leczony. Jest to wi c papierowe pra-

2 294 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 4/2004 wo, w wyniku którego naruszana jest ciàg oêç opieki b dàca elementarnym wymogiem lecznictwa psychiatrycznego. Kontrol nad realizacjà praw pacjentów przyjmowanych do szpitala psychiatrycznego sprawuje sàd. Oko o 10 % przyj ç odbywa si bez zgody pacjenta. W liczbach bezwzgl dnych wynosi to oko o 12 tysi cy osób rocznie. Nadzór sàdowy oraz zwiàzane z nim orzecznictwo psychiatryczne pozostawia bardzo wiele do yczenia. Oko o 19% przyjmowanych w trybie nag ym nie jest badanych osobiêcie przez lekarza wydajàcego opini o zasadnoêci przyj cia. Z tym wià e si kolejne nasze pytanie dotyczàce najcz stszych b dów pope nianych przez lekarzy. Ka de skierowanie, zaêwiadczenie, orzeczenie wydane przez lekarza musi mieç miejsce po osobistym zbadaniu przez niego pacjenta. Innà sprawà sà przes anki medyczne przyj cia chorych psychicznie, tu nie ma wi kszych b dów, ustawa w tym zakresie jest na ogó przestrzegana. Sà natomiast wàtpliwoêci, czy ustawa nie traktuje przes anek do przyj cia bez zgody zbyt wàsko, do wyjàtków nale à przypadki kiedy przyj cie bez zgody dotyczy niepsychotycznych pacjentów. TrudnoÊci sprawia lekarzom ocena przes anek spo ecznych. W oko o 50 % przypadków nie ma dowodów na to, e pacjent rzeczywiêcie zagra a sobie lub innym. Terminy: pacjent agresywny, pacjent niebezpieczny, czy wreszcie pacjent nieprzewidywalny, bez dalszego wyjaênienia i uzupe nienia, nic nie znaczà. Zdarza si, e nie ma w ogóle adnego uzasadnienia, a opinie o takich przypadkach sà akceptowane przez sàdy, co Êwiadczy o braku w aêciwego nadzoru z ich strony. S dziowie cz sto ulegajà bieg ym, jest to zjawisko wyst pujàce nie tylko w Polsce, jest to coê w rodzaju uleg oêci wynikajàcej z szacunku dla wiadomoêci posiadanych przez bieg ego. Sàd bardzo rzadko wzywa adwokata, jeêli to robi, to na wyraêny wniosek pacjenta, a nie z oczywistego powodu, e pacjent nie jest zdolny do stawania przed sàdem i nie orientuje si w swojej sytuacji. Sàdy bardzo rzadko wzywajà Êwiadków. Rozprawa cz sto odbywa si bez udzia u pacjenta, który nie zawsze otrzymuje wezwanie na rozpraw. W oko o 28% przypadków post powanie sàdowe jest wszczynane niezgodnie z ustawà. Nie przewiduje ona post powania o umieszczenie bez zgody pacjenta, który akceptuje przyj cie chocia nie jest zdolny do wyra enia Êwiadomej zgody. W takiej sytuacji wystarczy odnotowaç ten fakt w dokumentacji i przedstawiç jà s dziemu wizytujàcemu szpital. Kiedy zgoda wyra ona przez pacjenta jest niewa na? Mówi w tej chwili o pacjentach, którzy sà niezdolni do wyra enia Êwiadomej zgody, sà najcz Êciej albo g boko ot piali, albo majà zaburzenia ÊwiadomoÊci. Te sytuacje dotyczà cz Êciej pacjentów z somatogennymi zaburzeniami psychicznymi, podczas gdy w ca ej populacji przyj ç bez zgody w trybie nag ym dominujà pacjenci chorzy na schizofreni. Zgodnie z trybem wnioskowym leczy si oko o 3 % pacjentów. G ówna nieprawid owoêç polega na wydawaniu Êwiadectw, które przewiduje art. 30 u.o o.z.p., bez osobistego zbadania pacjenta. W niektórych krajach leczenie w trybie wnioskowym jest mo liwe dopiero po przedstawieniu dwóch niezale nych Êwiadectw lekarskich. Powszechnym b dem, jaki pope niajà biegli jest pomini cie badania somatycznego. Czy przewidziane sà jakieê szkolenia z zakresu prawa dla lekarzy b dàcych w trakcie specjalizacji? Sà, ale ich wymiar jest bardzo ograniczony i odbywajà si one bardzo rzadko. M odzi koledzy powszechnie nie znajà ustawy o zawodzie lekarza. Ta nieznajomoêç dotyczy w szczególnoêci art. 32, który mówi o tym, e nie mo na prowadziç post powania leczniczego bez zgody pacjenta. Wed ug naszych badaƒ oko o 37% pacjentów wyra a o Êwiadomà zgod na przyj cie i leczenie, 12 % pacjentów, którzy wyrazili zgod, nie by o do tego zdolnych, a pozosta ych oko o 51% nie pytano o zgod. Przyj to ich, bo wyrazili zgod, nikt ich natomiast nie pyta czy wyra ajà zgod na leczenie, a to jest zupe nie inne zagadnienie. Zgoda na przyj cie nie jest równoznaczna ze zgodà na leczenie, chocia niekiedy sami pacjenci i lekarze tak uwa ajà. Czy odbywajà si szkolenia dla lekarzy innych specjalnoêci dotyczàce stosowania przymusu bezpoêredniego? Nie ma obowiàzku takich szkoleƒ zapisanego ustawowo, dotyczy on jedynie szpitali psychiatrycznych i domów pomocy spo ecznej. W niektórych szpitalach istniejà natomiast Komitety do Spraw Stosowania Przymusu BezpoÊredniego, np. w Koszalinie, gdzie odbywajà si szkolenia. Gdzie mogà zg aszaç si lekarze z wàtpliwoêciami dotyczàcymi stosowania przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego? Funkcj takà pe nili rzecznicy praw pacjentów w niektórych szpitalach psychiatrycznych. Obecnie z powodu ograniczeƒ finansowych pozosta o ich w Polsce bardzo niewielu. Mo na równie zg aszaç si z pytaniami osobiêcie do mnie pod numer telefonu (22) Czy przewidywane sà zmiany w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego? Od 4 lat prowadzone sà prace nad zmianami. Najwa niejsze jest wprowadzenie projektu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. Jego realizacja jest bardzo trudna, gdy wymaga znaczàcych nak adów finansowych ze strony Paƒstwa, a obecnie wszelkie kosztowne projekty majà niewielkà szans na realizacj. Dzi kujemy za rozmow. IPiN Warszawa 2 wrzeênia 2004 roku Dzi ki pomocy Pana Profesora przedstawiamy równie dodatkowe komentarze b dàce odpowiedzià na niektóre pytania stawiane przez m odych lekarzy, a dotyczàce tych zagadnieƒ, które mogà stanowiç problem w codziennej pracy. Zdajemy sobie spraw z tego, e jest to jedynie fragmentaryczny zapis naszych wspólnych dylematów. Wiele zagadnieƒ wymaga jednoznacznego wyjaênienia.

3 SZKOLENIA I SPECJALIZACJE A. Gruszczyƒska-M odo eniec, K. Pierzgalska Wybrane zagadnienia prawne KTÓRYCH PACJENTÓW MO E DOTYCZYå TRYB PRZYJ CIA BEZ ZGODY DO SZPITALA PSYCHIA- TRYCZNEGO? Ustawa przewiduje dwa tryby przyj cia bez zgody pacjenta: tryb nag y (w sytuacji nag ej) i tryb wy àcznie wnioskowy (na podstawie poprzedzajàcego orzeczenia sàdowego). Regulacja przewidziana w art.23 dotyczy tylko trybu nag ego. W odró nieniu od medycznych przes anek stosowania przymusu bezpoêredniego i przymusowego badania, przyj cie bez zgody w trybie nag ym ogranicza si tylko do chorych psychicznie. Jednak sama choroba nie mo e byç wystarczajàcym powodem do przymusowej hospitalizacji. Hospitalizacja taka jest dopuszczalna dopiero, i tylko wtedy, gdy dotychczasowe zachowanie pacjenta wskazuje, e z powodu tej choroby pacjent zagra a bezpoêrednio swojemu yciu albo yciu lub zdrowiu innych osób W gr wchodzà nast pujàce rodzaje bezpoêredniego zagro enia: a) dokonane akty agresji wobec siebie i innych (np. skok przez okno, wbicie no a w szyj, brzuch i inne cz Êci cia a, po kni cie trujàcej substancji, wyrzucenie ci kiego przedmiotu na ulic, uderzenie kogoê ci kim przedmiotem w g ow, powa ne uszkodzenie cia a); b) usi owane, lecz powstrzymane akty agresji wobec siebie lub innych; c) akty agresji przygotowane w ten sposób, e same czynnoêci zawierajà w sobie rzeczywisty i powa ny stopieƒ zagro enia (zbieranie materia ów wybuchowych czy atwopalnych, albo trucizn, zaopatrywanie si w broƒ lub inne przedmioty, które mogà s u yç do zamachu na siebie lub innych); d) werbalne groêby dokonania zamachu samobójczego lub zamachu na inne osoby, jeêli groêba ta wyra ona jest w sposób i w okolicznoêciach uzasadniajàcych obaw, e zostanie spe niona; e) ostre stany psychotyczne wià àce si z biernym (niezamierzonym) ryzykiem bezpoêredniego zagro enia ycia pacjenta, rzadziej ycia lub zdrowia innych osób. Do ostrych stanów psychotycznych nale à mi dzy innymi szybko rozwijajàce si zespo y zaburzeƒ ÊwiadomoÊci (deliryjny, zamroczeniowy), g bokie zespo y ot pienne z dezorientacjà, zespo y katatoniczne z gwa townym pobudzeniem lub zahamowaniem ruchowym (os upienie), rzadziej g bokie stany depresyjne lub ostre pobudzenie maniakalne Poni ej cytujemy art.23 u.o o.z.p. Art Osoba chora psychicznie mo e byç przyj ta do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej w art.22 tylko wtedy, gdy jej dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, e z powodu tej choroby zagra- a bezpoêrednio w asnemu yciu, albo yciu lub zdrowiu innych osób. 2. O przyj ciu do szpitala, o którym mowa w ust 1, postanawia lekarz wyznaczony do tej czynnoêci po osobistym jej zbadaniu i zasi gni ciu w miar mo liwoêci opinii drugiego lekarza psychiatry albo psychologa. 3. Lekarz o którym mowa w ust.1, jest zobowiàzany wyjaêniç choremu przyczyny przyj cia do szpitala bez zgody i poinformowaç go o jego prawach. 4. Przyj cie do szpitala, o którym mowa w ust. 1, wymaga zatwierdzenia przez ordynatora (lekarza kierujàcego oddzia em) w ciàgu 48 godzin od chwili przyj cia. Kierownik szpitala zawiadamia powy szy sàd opiekuƒczy miejsca siedziby szpitala w ciàgu 72 godzin od chwili przyj cia. 5. CzynnoÊci, o których mowa w ust.2,3 i 4 odnotowuje si w dokumentacji medycznej. W JAKIM PRZYPADKU MO NA PRZED U Yå POWY EJ 10 DNI PO- BYT W SZPITALU PACJENTA PRZY- J TEGO BEZ ZGODY Z ART. 24? Oznaczenie czasu obserwacji w wàskich granicach 10 dni jest wynikiem kompromisu mi dzy wymogami procesu diagnostycznego a potrzebà ochrony dóbr osobistych pacjenta. Okres 10 dni w niektórych przypadkach mo e okazaç si zbyt krótki i niewystarczajàcy dla ostatecznego ustalenia rozpoznania. Mo e te przyczyniaç si do rozstrzygni cia wàtpliwoêci diagnostycznych na rzecz rozpoznania choroby psychicznej, która umo liwia przed u enie pobytu pacjenta w szpitalu zw aszcza wtedy, gdy pacjent nadal stanowi zagro- enie dla siebie lub innych osób. Poni ej cytujemy art.24 u.o o.z.p. Art.24.1 Osoba, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, e z powodu zaburzeƒ psychicznych zagra a bezpoêrednio swojemu yciu, albo yciu lub zdrowiu innych osób, a zachodzà wàtpliwoêci, czy jest ona chora psychicznie, mo e byç przyj ta bez zgody wymaganej w art.22 do szpitala w celu wyjaênienia tych wàtpliwoêci. 2.Pobyt w szpitalu, o którym mowa w ust.1, nie mo e trwaç d u ej ni 10 dni. 3.Do przyj cia do szpitala, o którym mowa w ust.1, stosuje si zasady i tryb post powania okreêlony w art.23. CZY PACJENTA PRZYJ TEGO Z ART. 24 MO NA LECZYå BEZ JEGO ZGODY? Podanie leków pod przymusem jest mo liwe wy àcznie w stanach nag oêci zamach na ycie w asne, albo ycie lub zdrowie innych osób. Dalsza terapia bez zgody mo liwa by- aby dopiero po rozpoznaniu choroby psychicznej. Do przymusowego leczenia osób przyj tych bez zgody na podstawie artyku ów 23 i 29 odnosi si art.33 Art Wobec osoby przyj tej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody mo na stosowaç niezb dne czynnoêci lecznicze, majàce na celu usuniecie przewidzianych w ustawie przyczyn przyj cia bez zgody. 2.Lekarz wyznaczony do tych czynnoêci zapoznaje osob, o której mowa w ust.1, z planowanym post powaniem leczniczym. 3.Minister Zdrowia i Opieki Spo ecznej po zasi gni ciu opinii Naczelnej Rady Lekarskiej okreêla, w drodze rozporzàdzenia, wykaz Êwiadczeƒ zdrowotnych stwarzajàcych podwy szone ryzyko dla pacjenta, których zastosowanie wymaga zgody osoby okreêlonej w ust.1 lub jej przedstawiciela ustawowego. 4.Przepisy ust. 1 i 2 nie majà zastosowania do osób umieszczonych w szpitalu psychiatrycznym w trybie art.24. KTÓRE ÂWIADCZENIA ZDROWOT- NE ZE WZGL DU NA PODWY - SZONE RYZYKO PACJENTA, WY- MAGAJÑ ODR BNEJ ZGODY? Zgodnie z rozporzàdzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Spo ecznej z 4 sierpnia 1995 roku w sprawie wykazu Êwiadczeƒ wymagajàcych odr bnej zgody pacjenta lub jego przed-

4 296 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 4/2004 stawiciela ustawowego (Dz. nr 100, poz. 503) do tych Êwiadczeƒ zaliczono: 1) punkcj podpotylicznà lub l dêwiowà przeprowadzonà w celu pobrania p ynu mózgowo-rdzeniowego lub podania leków; 2) leczenie metodami Êpiàczkowymi (Êpiàczki atropinowe, Êpiàczki insulinowe); 3) leczenie elektrowstrzàsami. KTO MO E Z O Yå WNIOSEK O PRZYJ CIE OSOBY CHOREJ PSYCHICZNIE BEZ ZGODY DO SZPITALA PSYCHIATRYCZNEGO ART. 29? Ustawa wymienia : - ma onka - krewnych w linii prostej - rodzeƒstwo - przedstawiciela ustawowego - osob sprawujàca faktycznà opiek - oêrodek pomocy spo ecznej - wojewódzki zespó pomocy spo ecznej Wnioskodawcà nie mo e byç pracownik socjalny kontaktujàcy si z osobà psychiczne chorà ani pracownik wykonujàcy specjalistyczne us ugi opiekuƒcze, bowiem w odró nieniu od osoby sprawujàcej opiek wykonujà oni przewidziane ustawowo zadania. JAK NALE Y POSTÑPIå W PRZY- PADKU SAMOWOLNEGO ODDALE- NIA SI ZE SZPITALA PACJENTA PRZYJ TEGO ZA ZGODÑ I BEZ ZGODY? KOGO POWIADAMIAå? W przypadku, gdy osoba przyj ta bez zgody, która samowolnie opuêci a oddzia, zagra a a bezpoêrednio w asnemu yciu, albo yciu lub zdrowiu innych osób nale y zawiadomiç policj i PR myêl art.18 ust. 5. Art.18.ust.5. W przypadkach okreêlonych w ust.1 pogotowie ratunkowe, policja oraz stra po arna sà obowiàzane do udzielenia lekarzowi pomocy na jego àdanie. Takie post powanie nale y przyjàç zarówno wtedy, gdy dopuêci a si tego przed wydaniem postanowienia sàdowego, jak i po jego wydaniu. Osoby przyj tej bez zgody po jej samowolnym opuszczeniu szpitala nie mo na wypisaç, ale nale y zawiadomiç o tym w aêciwy sàd opiekuƒczy. W celu uniemo liwienia osobom przyj tym bez zgody samowolnego opuszczenia oddzia u mo na stosowaç przymus bezpoêredni. Takie post powanie ma za zadanie g ównie ochron bezradnych lub g boko zdezorientowanych pacjentów przed zewn trznymi warunkami, które przerastajà ich mo liwoêci przystosowawcze. Rzadziej chodzi tu o ochron innych osób przed zagra ajàcymi jednostkami. Metodà najcz Êciej stosowanà jest przytrzymanie. Art. 34. Wobec osoby przyj tej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody przymus bezpoêredni mo na stosowaç, poza okolicznoêciami okreêlonymi w art. 18, tak e wtedy, gdy jest to konieczne do dokonania niezb dnych czynnoêci leczniczych, o których mowa w art.33. Przymus bezpoêredni mo na stosowaç tak e w celu zapobie enia samowolnemu opuszczeniu przez t osob szpitala psychiatrycznego. Art. 40 ust.2 reguluje kwesti zapobie enia samowolnemu opuszczeniu domu pomocy spo ecznej przez osob przyj tà na podstawie postanowienia sàdu W przypadku samowolnego oddalenia si ze szpitala psychiatrycznego osoby przyj tej za zgodà lekarz mo e podjàç decyzj o jej wypisie lub zawiadomiç Policj i Pogotowie Ratunkowe w przypadku gdy osoba ta zagra a bezpoêrednio w asnemu yciu albo yciu i zdrowiu innych osób. W JAKICH SYTUACJACH JEST DO- PUSZCZALNE ZASTOSOWANIE PRZYMUSU BEZPOÂREDNIEGO? KTO MO E ZASTOSOWAå PRZY- MUS BEZPOÂREDNI? W art. 18 ust.1 przewidziano cztery przes anki stosowania przymusu bezpoêredniego: a) pacjent dopuszcza si zamachu na w asne zdrowie lub ycie, ujawnia gwa towne pobudzenie ruchowe, np. w ostrych stanach deliryjnych, maniakalnych, katatonicznych lub dysforycznych. U yte okreêlenie zamach przeciwko zdrowiu wskazuje, e chodzi o takie dzia anie, które zawiera w sobie rzeczywiste zagro enie wywo ania powa nych nast pstw dla zdrowia w asnego lub innej osoby. b) pacjent dopuszcza si zamachu na zdrowie lub ycie innych osób w formie czynnej, np. czynnej agresji (w zespo- ach urojeniowych, katatonicznych, dysforycznych). c) pacjent dopuszcza si zamachu przeciwko bezpieczeƒstwu powszechnemu, tj. zagra a wi kszej liczbie osób lub mieniu w znacznych rozmiarach, np. zachodzi realna mo liwoêç spowodowana katastrofy, eksplozji lub po aru. d) pacjent przejawia takie zachowanie, jak gwa towne niszczenie lub uszkadzanie otoczenia, demolowanie urzàdzeƒ szpitalnych. Niepsychotyczne tendencje destrukcyjne mogà byç równie powodem do administracyjnego (dyscyplinarnego) wypisania ze szpitala, a nie zastosowania przymusu bezpoêredniego. Ust. 1 przewiduje, ze przymus bezpoêredni mo na stosowaç równie wtedy, gdy przepis niniejszej ustawy do tego upowa nia. Chodzi tu o takie sytuacje, jak przeprowadzenie badania bez zgody (art.21 ust.1), koniecznoêç dokonania niezb dnych czynnoêci leczniczych (art.34), zapobie enie samowolnemu opuszczenia szpitala psychiatrycznego i domu pomocy spo ecznej (w przypadku mieszkaƒca przebywajàcego tam bez zgody), przyj cie do domu pomocy spo ecznej bez zgody (art.40), wykonanie czynnoêci, o których mowa w art. 23, 24, 28 oraz postanowieƒ sàdu opiekuƒczego (art.32). W nag ych przypadkach cz sto decyzj o zastosowaniu przymusu podejmuje piel gniarka, która niezw ocznie powinna powiadomiç o tym lekarza. W domu pomocy spo ecznej wobec braku na miejscu lekarza decyzj o zastosowaniu i przed u eniu przymusu podejmuje sama piel gniarka, która zawiadamia o tym fakcie dyrektora domu pomocy spo ecznej. Równie do zadaƒ Pogotowia Ratunkowego nale y pomoc w sytuacjach opisanych powy ej, co mo e wiàzaç si z zastosowaniem przymusu bezpoêredniego. Lekarz zak adu opieki zdrowotnej zawiadamia kierownika w przypadku zastosowania przymusu bezpoêredniego, natomiast inny lekarz specjalist w dziedzinie psychiatrii, upowa nionego przez wojewod. Poni ej cytujemy art. 18 regulujàcy zagadnienia stosowania przymusu bezpoêredniego.

5 SZKOLENIA I SPECJALIZACJE A. Gruszczyƒska-M odo eniec, K. Pierzgalska Wybrane zagadnienia prawne Art W toku wykonywania czynnoêci przewidzianych w niniejszej ustawie przymus bezpoêredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi mo na stosowaç tylko wtedy, gdy osoby te dopuszczajà si zamachu przeciwko yciu lub zdrowiu w asnemu, yciu lub zdrowiu innej osoby, bezpieczeƒstwu powszechnemu bàdê w sposób gwa towny niszczà lub uszkadzajà przedmioty znajdujàce w ich otoczeniu, albo gdy przepis niniejszej ustawy do tego upowa nia. 2. O zastosowaniu przymusu bezpoêredniego decyduje lekarz, który okreêla rodzaj zastosowanego Êrodka przymusu oraz osobiêcie nadzoruje jego wykonanie. W szpitalach psychiatrycznych oraz w domach pomocy spo ecznej, je eli nie jest mo liwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza o zastosowaniu przymusu bezpoêredniego decyduje piel gniarka, która jest zobowiàzana niezw ocznie zawiadomiç lekarza. Ka dy przypadek zastosowania przymusu bezpoêredniego odnotowuje si w dokumentacji medycznej. 3. Zastosowanie przymusu bezpoêredniego polega na przytrzymaniu, przymusowym zastosowaniu leków, unieruchomieniu lub izolacji. 4. Przed zastosowaniem przymusu bezpoêredniego uprzedza si o tym osob, wobec której Êrodek ten ma byç podj ty. Przy wyborze Êrodka przymusu nale y zachowaç szczególnà ostro noêç i dba oêç o dobro tej osoby. 5. W przypadkach okreêlonych w ust.1 pogotowie ratunkowe, policja oraz stra po arna sà obowiàzane do udzielenia lekarzowi pomocy na jego àdanie. 6. ZasadnoÊç zastosowania przymusu bezpoêredniego: - przez lekarza zak adu opieki zdrowotnej ocenia w ciàgu 3 dni kierownik tego zak adu - przez innego lekarza ocenia w ciàgu 3 dni upowa niony przez wojewod lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii. 7. Sposób stosowania przymusu bezpoêredniego okreêla w drodze rozporzàdzenia Minister Zdrowia i Opieki Spo ecznej w porozumieniu z Ministrem SprawiedliwoÊci oraz Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej. KTO MO E WYDAå SKIEROWA- NIE DO SZPITALA PSYCHIA- TRYCZNEGO? Decyzj o przeprowadzeniu przymusowego badania i w razie potrzeby skierowania do szpitala mo e podjàç lekarz psychiatra lub inny lekarz, nie mo e to byç psycholog, piel gniarka ani pracownik socjalny. Równie Pogotowie Ratunkowe jest zobowiàzane do doraênych Êwiadczeƒ zdrowotnych, w tym tak e przymusowego badania i skierowania pacjenta do szpitala psychiatrycznego. Jakie muszà byç spe nione warunki, aby przyjàç do szpitala osob ma oletnià powy ej 16 r.. oraz powy ej 16 r.. ca kowicie ubezw asnowolnionà? Kwesti przyj cia w takich przypadkach reguluje art. 22 u.o o.z.p. 4. Je eli przyj cie do szpitala dotyczy osoby ma oletniej powy ej 16 r., lub ca kowicie ubezw asnowolnionej, zdolnej do wyra enia zgody, wymagane jest równie uzyskanie zgody tej osoby na przyj cie. W przypadku sprzecznych oêwiadczeƒ w sprawie przyj cia do szpitala psychiatrycznego tej osoby i jej przedstawiciela ustawowego, zgod na przyj cie do szpitala wyra a sàd opiekuƒczy. 5. Przyj cie do szpitala osoby niezdolnej do wyra enia zgody nast puje za pisemnà zgodà jej przedstawiciela ustawowego. Przedstawiciel ustawowy osoby, która nie pozostaje pod w adzà rodzicielskà, wyra a takà zgod za zezwoleniem sàdu opiekuƒczego miejsca zamieszkania tej osoby; w wypadkach nag ych nie jest konieczne uzyskanie zezwolenia sàdu opiekuƒczego przed przyj ciem do szpitala. 6. O ka dorazowym przyj ciu osoby z zaburzeniami psychicznymi w warunkach przewidzianych w ust.5, kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia bezzw ocznie sàd opiekuƒczy miejsca siedziby szpitala. W zawiadomieniu kierownik szpitala psychiatrycznego wskazuje okolicznoêci uzasadniajàce przyj cie. JAK OCENIå ZDOLNOÂå PACJEN- TA DO WYRA ENIA ÂWIADOMEJ ZGODY NA PRZYJ CIE DO SZPI- TALA PSYCHIATRYCZNEGO? Przy przyj ciu do szpitala nale y oceniç nie tylko stan psychiczny pacjenta lecz tak e jego zdolnoêç do Êwiadomego wyra enia zgody. Warunkiem Êwiadomej zgody jest: 1. Informacja udzielona pacjentowi obejmujàca cel przyj cia, ocen jego stanu zdrowia, proponowane czynnoêci diagnostyczne i lecznicze oraz ich znaczenie dla zdrowia. 2. ZdolnoÊç danej osoby do rozumienia udzielonych informacji. 3. Wyra enie zgody swobodnie? Niedopuszczalne sà wszelkie formy nacisku w postaci groêby lub przymusu (nie dotyczy to perswazji ze strony lekarza lub bliskich majàcych na celu dobro chorego) 4. JednoznacznoÊç zgody. Wraz z o ywieniem zainteresowania prawami pacjentów psychiatrycznych pojawi y si obecnie próby systematycznych badaƒ nad zdolnoêcià osób chorych psychicznie do podejmowania wa nych decyzji w sprawie zgody. Proponuje si testy do oceny tej zdolnoêci: L.H. Roth, A.Meisel, C.H.Lidz Test of competency to consent to treatment 1) Pacjent wykazuje zdolnoêç do wyboru tej lub innej decyzji dotyczàcej przyj cia lub leczenia (zgadza si lub odmawia). 2) Wybór jest trafny, zgodny z decyzjà, którà podj aby rozsàdna osoba w podobnej sytuacji. 3) Umie racjonalnie uzasadniç wybór. 4) Ma ogólnà zdolnoêç do rozumienia informacji dotyczàcej przyj cia lub leczenia z uwzgl dnieniem kontaktu, orientacji, ogólnej sprawnoêci poznawczej i zachowania. 5) Rozumie aktualnà informacj dotyczàcà przyj cia lub leczenia z uwzgl dnieniem kontaktu, orientacji, ogólnej sprawnoêci poznawczej i zachowania. T.S. Gutheil, P.A. Appelbaum Clinical handbook of Psychiatry and the Law Pacjent jest zdolny do wyra enia zgody na leczenie, jeêli: 1) zdaje sobie spraw z aktualnej sytuacji (psychicznie chory, który nie zdaje sobie sprawy ze swego stanu, jest niezdolny do wyra enia zgody), 2) faktycznie rozumie problem; pacjent powinien rzeczywiêcie rozumieç informacj o proponowanym post powaniu, w àcznie z ryzykiem, korzyêciami i mo liwymi alternatywami, 3) potrafi racjonalnie wykorzystaç przekazanà mu adekwatnà informacj. W przypadku braku jasnego zwiàzku mi dzy psychotycznymi prze yciami (urojeniami, halucynacjami) i decyzjà o zgodzie mo na domniemywaç, e przewa a racjonalny sposób myêlenia.

6 298 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 4/2004 JAK USTOSUNKOWAå SI DO PRZYJ CIA DO SZPITALA OSOBY NIEZDOLNEJ DO WYRA ENIA ÂWIADOMEJ ZGODY? Powa ne wàtpliwoêci co do zdolnoêci do wyra ania zgody zachodzà wtedy, gdy pacjent nie umie wykonaç co najmniej dwóch z pi ciu testów s u àcych do badania tej zdolnoêci, albo wtedy, gdy nie zdaje sobie sprawy z aktualnej sytuacji, nie rozumie problemu ani nie potrafi racjonalnie wykorzystaç przekazanej informacji. Znaczne prawdopodobieƒstwo niezdolnoêci do Êwiadomego wyra enia zgody wyst puje u osób z takimi zaburzeniami psychicznymi, jak: ostre zespo y psychotyczne, zespo y zaburzeƒ ÊwiadomoÊci, zespo y psychoorganiczne i upoêledzenie umys owe stopnia g bokiego. Stosownie do treêci art.22 ust.2 u. o o.z.p. w przypadku powa nych wàtpliwoêci co do tego, czy osoba z zaburzeniami psychicznymi jest rzeczywiêcie zdolna do wyra enia Êwiadomej zgody, fakt ten odnotowuje si w dokumentacji medycznej, którà przedstawia si s dziemu wizytujàcemu szpital. W odniesieniu do pewnych kategorii osób ma oletnich oraz ubezw asnowolnionych zgod zast pczà mogà wyra- aç ich przedstawiciele ustawowi. Kwesti t szczegó owo reguluje art.22 ust.3 i 4 u.o o.z.p. W JAKICH WYPADKACH MO NA ODSTÑPIå OD ZACHOWANIA TA- JEMNICY LEKARSKIEJ W PSY- CHIATRII? Lekarz ma obowiàzek zachowania w tajemnicy informacji zwiàzanych z pacjentem, a uzyskanych w zwiàzku z wykonywaniem zawodu (art. 40 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza (u. o z.l.)). Zasady stosowania tajemnicy lekarskiej okreêla ustawa o zawodzie lekarza art. 40 ust.2. W myêl tego zapisu zwolnienie z zachowania tajemnicy lekarskiej jest mo liwe, gdy: 1) tak stanowià ustawy 2) badanie lekarskie zosta o przeprowadzone na àdanie uprawnionych, na podstawie odr bnych ustaw, organów i instytucji; wówczas lekarz jest obowiàzany poinformowaç o stanie zdrowia pacjenta wy àcznie te organy i instytucje, 3) zachowanie tajemnicy mo e stanowiç istotne niebezpieczeƒstwo dla ycia lub zdrowia pacjenta lub innych osób, 4) pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyra a zgod na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych dla pacjenta skutkach jej ujawnienia, 5) zachodzi potrzeba przekazania niezb dnych informacji o pacjencie zwiàzanych z udzielaniem Êwiadczeƒ zdrowotnych innemu lekarzowi lub uprawnionym osobom uczestniczàcym w udzielaniu tych Êwiadczeƒ, 6) jest to niezb dne do praktycznej nauki zawodów medycznych, 7) jest to niezb dne dla celów naukowych; ujawnienie tajemnicy mo- e nastàpiç wy àcznie w niezb dnym zakresie. Lekarz jest zwiàzany tajemnicà równie po Êmierci pacjenta (art. 40 ust 3 u o z.l). Zgodnie z ustawà o o.z.p dopuszcza si zwolnienie z dochowania tajemnicy lekarskiej w stosunku do: 1. lekarza sprawujàcego opiek nad osobà z zaburzeniami psychicznymi, 2. w aêciwych organów administracji rzàdowej lub samorzàdowej co do okolicznoêci, których ujawnienie jest niezb dne do wykonywania zadaƒ z zakresu pomocy spo ecznej, 3. osób wspó uczestniczàcych w wykonywaniu czynnoêci w ramach pomocy spo ecznej, w zakresie, w jakim to jest niezb dne. (art. 50 ust.2 u o o.z.p.) CZY MO NA INFORMOWAå SÑD KOÂCIELNY O LECZENIU PSY- CHIATRYCZNYM? Sàdy koêcielne mogà byç zainteresowane informacjami o leczeniu psychiatrycznym i chorobie psychicznej pacjenta, w zwiàzku z prowadzonà sprawà o uniewa nienie ma eƒstwa. Zgodnie z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o zawodzie lekarza zak ad psychiatrycznej opieki zdrowotnej, a tak e bieg y lekarz psychiatra, mogà udzieliç sàdowi koêcielnemu àdanych informacji tylko za zgodà pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego. CO NALE Y ZROBIå, JEÂLI PA- CJENT PODCZAS BADANIA PRZY- ZNAJE SI DO POPE NIENIA CZY- NU ZABRONIONEGO LUB ZG ASZA NAM ZAMIAR JEGO POPE NIENIA? Art. 51 u.o o.z.p wyraênie podaje, e: w dokumentacji dotyczàcej badaƒ lub przebiegu leczenia osoby,wobec której podj to czynno- Êci wynikajàce z niniejszej ustawy, nie utrwala si oêwiadczeƒ obejmujàcych przyznanie si do pope nienia czynu zabronionego pod groêbà kary. Zasad t stosuje si równie do dokumentacji dotyczàcej badaƒ, przeprowadzonych na àdanie uprawnionego organu. Oznacza to, e lekarz prowadzàcy nie utrwala w dokumentacji przyznania si do pope nienia w przesz oêci czynu zabronionego. Nie dotyczy to patologicznego samoobwiniania si, np. urojeniowych samooskar eƒ w psychotycznej depresji. W przypadku ujawnienia przez pacjenta zamiaru pope nienia czynu, który ze wzgl du na towarzyszàce okoliczno- Êci powinien byç traktowany powa nie, nale y post powaç zgodnie z art. 40. ust. 2 pkt 1 u. o z.l (zob. wy ej). Artyku 52 u o o.z.p jest uzupe nieniem poprzedniego: Nie wolno przes uchiwaç osób, obowiàzanych do zachowania tajemnicy,(...) jako Êwiadków na okolicznoêç wypowiedzi osoby, wobec której podj to czynnoêci wynikajàce z niniejszej ustawy, co do pope nienia czynu zabronionego pod groêbà kary. àczàc treêç cytowanego artyku u z art. 161 k.p.k, otrzymujemy rozszerzony katalog osób, których nie wolno przes uchiwaç jako Êwiadków, w celu uzyskania pewnych informacji, jeêli dowiedzieli si o nich w toku wykonywania czynnoêci zawodowych. Osobami tymi sà: obroƒca (co do faktów, o których dowiedzia si udzielajàc porady prawnej lub prowadzàc spraw ), duchowny (co do faktów, o których dowiedzia si w czasie spowiedzi), lekarz i inne osoby wykonujàce czynnoêci przewidziane w ustawie. Wprowadzony zakaz oznacza jednoczeênie, e wymienione wy ej osoby sà zwolnione z obowiàzku zawiadamiania odpowiedniego organu o fakcie pope nienia przest pstwa z art , lub 148 k.p.k. Zakaz zawarty w przepisie obejmuje tak e informacje o przyznaniu si do czynu

7 SZKOLENIA I SPECJALIZACJE A. Gruszczyƒska-M odo eniec, K. Pierzgalska Wybrane zagadnienia prawne ka dej osoby badanej psychiatrycznie, a nie tylko osoby ze stwierdzonymi zaburzeniami psychicznymi. CZY ZGODA PACJENTA NA PRZYJ - CIE DO SZPITALA JEST JEDNO- ZNACZNA ZE ZGODÑ NA LECZENIE? Art. 32.ust.1 u o z.l. : Lekarz mo e przeprowadziç badanie lub udzieliç innych Êwiadczeƒ zdrowotnych, z zastrze eniem wyjàtków przewidzianych w ustawie, po wyra eniu zgody przez pacjenta. Wynika z tego jasno, e zgoda na hospitalizacj nie jest równoznaczna ze zgodà na leczenie. Zgod na leczenie wyra a osobiêcie pacjent. Je eli jest on ma oletni lub niezdolny do Êwiadomego wyra enia zgody, wymagana jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego, a jeêli go nie ma zgoda sàdu opiekuƒczego (art. 32 ust.2 pkt 2 u o z.l). W przypadku osoby ca kowicie ubezw asnowolnionej zgod wyra a jej przedstawiciel ustawowy. Nale y równie uzyskaç zgod samego pacjenta, jeêli jest on w stanie z rozeznaniem wyraziç opini w sprawie badania (art. 32 ust.2 pkt 4 u. o z.l). W przypadku: pacjenta ma oletniego, który ukoƒczy 16 lat; osoby ubezw asnowolnionej; osoby upoêledzonej umys owo jeêli dysponujà oni dostatecznym rozeznaniem, a sprzeciwiajà si czynnoêciom medycznym, poza zgodà przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego (albo w przypadku niewyra enia przez nich zgody), wymagana jest zgoda sàdu opiekuƒczego(art. 32 ust.2 pkt 6 u. o z.l). Zgodnie z art. 33 ust.1 u. o z.l badanie lub udzielenie pacjentowi innego Êwiadczenia zdrowotnego bez jego zgody jest dopuszczalne, je- Êli wymaga on niezw ocznej pomocy lekarskiej, a ze wzgl du na stan zdrowia lub wiek nie mo e wyraziç zgody i nie ma mo liwoêci porozumienia si z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym. Decyzja taka powinna byç, w miar mo liwoêci, skonsultowana z innym lekarzem i odnotowana w dokumentacji medycznej (art. 33 ust. 2 i 3). CZY PACJENT HOSPITALIZOWA- NY ZA ZGODÑ MO E OPUÂCIå SZPITAL O KA DEJ PORZE? Zgodnie z art. 36 ust 1 u o o.z.p. osoba przebywajàca w szpitalu psychiatrycznym mo e z o yç w szpitalu, w dowolnej formie, wniosek o nakazanie wypisania jej ze szpitala, co odnotowuje si w dokumentacji medycznej. Wniosek ten mo- e byç z o ony w ka dej formie tak e ustnie. Pacjent hospitalizowany za zgodà mo e opuêciç szpital w ka dym czasie, jeêli jest to zgodne z regulaminem oddzia u lub szpitala. Wniosek o wypisanie ze szpitala mo e zg osiç ka da osoba w nim przebywajàca. Osoba przebywajàca w szpitalu psychiatrycznym bez swojej zgody, jej przedstawiciel ustawowy, ma onek, rodzeƒstwo, krewni w linii prostej oraz osoba sprawujàca faktycznà opiekà mogà àdaç wypisania tej osoby ze szpitala psychiatrycznego nie wczeêniej ni po up ywie 30 dni od uprawomocnienia si postanowienia sàdu opiekuƒczego w przedmiocie przyj cia do szpitala lub dalszego leczenia tej osoby bez jej zgody w tym szpitalu. àdanie takie mo e byç zg oszone w dowolnej formie; odnotowuje si je w dokumentacji medycznej (art. 36.ust.2 u o.o.z.p). Decyzj o wypisaniu ze szpitala psychiatrycznego osoby przebywajàcej w nim bez zgody wydaje ordynator (lub lekarz kierujàcy oddzia em). Pacjent, na podstawie decyzji ordynatora, mo e zostaç wypisany ze szpitala w momencie, gdy ustanà przyczyny przyj cia bez zgody. O wypisaniu pacjenta hospitalizowanego bez zgody kierownik szpitala psychiatrycznego zawiadamia sàd opiekuƒczy (art. 35 ust 3 u. o o.z.p). CZY ZGODA NA UDZIA W EKS- PERYMENCIE MEDYCZNYM WY- RA ONA W CZASIE OSTREJ PSY- CHOZY JEST WA NA? Zasady przeprowadzania eksperymentów medycznych zosta y przedstawione w rozdziale 4 ustawy o zawodzie lekarza: Art Eksperyment medyczny przeprowadzany na ludziach mo- e byç eksperymentem leczniczym lub badawczym. 2. Eksperymentem leczniczym jest wprowadzenie przez lekarza nowych lub tylko cz Êciowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiàgni cia bezpoêredniej korzyêci dla zdrowia osoby leczonej. Mo e on byç przeprowadzony, jeêli dotychczas stosowane metody medyczne nie sà skuteczne lub jeêli ich skutecznoêç nie jest wystarczajàca. 3. Eksperyment badawczy ma na celu przede wszystkim rozszerzenie wiedzy medycznej. Mo e byç on przeprowadzony zarówno na osobach chorych, jak i zdrowych. Przeprowadzenie eksperymentu badawczego jest dopuszczalne wówczas, gdy uczestnictwo w nim nie jest zwiàzane z ryzykiem, albo te ryzyko jest niewielkie i nie pozostaje w dysproporcji do mo liwych pozytywnych rezultatów takiego eksperymentu. Art. 22. Eksperyment medyczny mo e byç przeprowadzony, je eli spodziewana korzyêç lecznicza lub poznawcza ma istotne znaczenie, a przewidywane osiàgni cie tej korzy- Êci oraz celowoêç i sposób przeprowadzania eksperymentu sà zasadne w Êwietle aktualnego stanu wiedzy i zgodne z zasadami etyki lekarskiej. Zgodnie z art. 25 ust. 5 u.o z.l. w przypadku osoby, która ma pe nà zdolnoêç do czynnoêci prawnych, lecz nie jest w stanie z rozeznaniem wypowiedzieç opinii w sprawie swego uczestnictwa w eksperymencie, zgod na udzia tej osoby w eksperymencie leczniczym wyra a sàd opiekuƒczy. Uzyskanie zgody nie jest konieczne w przypadkach nie cierpiàcych zw oki i ze wzgl du na bezpoêrednie zagro enie ycia. (art. 25 ust.8 o z.l). W przypadku osoby ca kowicie ubezw asnowolnionej zgod na udzia tej osoby w eksperymencie leczniczym wyra a przedstawiciel ustawowy tej osoby. Je eli osoba taka jest w stanie z rozeznaniem wypowiedzieç opini w sprawie swojego uczestnictwa w eksperymencie leczniczym, to konieczne jest ponadto uzyskanie pisemnej zgody tej osoby (art. 25 ust. 4 u o z.l). W przypadku braku zgody przedstawiciela ustawowego mo liwy jest udzia osoby ca kowicie ubezw asnowolnionej w eksperymencie leczniczym na podstawie decyzji sàdu opiekuƒczego (art. 25 ust. 6. u. o z.l.). Nale y pami taç, e osoby ubezw asnowolnione, podobnie jak o nierze s u by zasadniczej oraz osoby pozbawione wolnoêci, nie mogà uczestniczyç w eksperymentach badawczych. Przedstawione zagadnienia zosta y opracowane na podstawie komentarzy i nie stanowià wyk adni prawnej. Opracowano na podstawie: 1. Stanis aw Dàbrowski, Janusz Pietrzykowski: Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego komentarz, 2. Stanis aw Dàbrowski, Janusz Pietrzykowski: Ustawa

8 300 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 4/2004 o ochronie zdrowia psychicznego suplement do komentarza 3. Ustawa o zawodzie lekarza z (DzU 1997 nr 28, poz 152). Publikujemy równie wykaz wybranych pozycji, które osobom zainteresowanym mogà przybli yç zagadnienia prawne w psychiatrii i medycynie. 1. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego z (DzU 1994 nr 111, poz.535). 2. Ustawa o zawodzie lekarza z (DzU 1997 nr 28, poz 152). 3. Ustawa o zak adach opieki zdrowotnej z (DzU 1991 nr 91, poz 48 z póêniejszymi zmianami). 4. Kodeks etyki lekarskiej. Naczelna Izba Lekarska, Warszawa Prawa dla lekarzy. Lege Artis, Kraków Boratyƒska M., Konieczniak P.: Prawa pacjenta. Difin, Warszawa Dàbrowski S.: Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego: podstawowe informacje dla lekarzy. IPiN, Warszawa Dàbrowski S., Kubicki L.: Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego przeglàd wa niejszych zagadnieƒ. IPiN, Warszawa Dàbrowski S., Pietrzykowski J.: Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego komentarz. IPiN, Warszawa Dàbrowski S., Pietrzykowski J.: Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego suplement do komentarza. IPiN, Warszawa Gromek K.: Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz. Dom Wydawniczy ABC, Warszawa Karkowska D.: Prawa pacjenta. Dom Wydawniczy ABC, Warszawa Karski J.: Bioetyka: Konwencja Praw Cz owieka i Biomedycyny. Antidotum, Warszawa Nesterowicz M.: Prawo medyczne. Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruƒ Nowicka M. i in. (red): Prawa cz owieka w szpitalach psychiatrycznych i domach pomocy spo ecznej. Helsiƒska Fundacja Praw Cz owieka. Wydawnictwo Exit, Warszawa Safjan M.: Prawo i medycyna. Adres do korespondencji: dr Anita Gruszczyƒska-M odo eniec III Klinika Psychiatryczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii ul. Sobieskiego Warszawa tel/fax: (022)

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 22 sierpnia 2002 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 22 sierpnia 2002 r. 1246 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 22 sierpnia 2002 r. w sprawie badaƒ psychiatrycznych i psychologicznych osób ubiegajàcych si lub posiadajàcych prawo do wykonywania lub kierowania dzia alnoêcià

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 29 1757 Poz. 369 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOÂCI. z dnia 14 marca 2000 r.

Dziennik Ustaw Nr 29 1757 Poz. 369 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOÂCI. z dnia 14 marca 2000 r. Dziennik Ustaw Nr 29 1757 Poz. 369 369 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOÂCI z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie zasad organizacji i warunków przeprowadzania badaƒ psychologicznych i psychiatrycznych w

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 12 759 Poz. 117 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 7 lutego 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 12 759 Poz. 117 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 7 lutego 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 12 759 Poz. 117 117 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie warunków i trybu przeprowadzania badaƒ lekarskich i psychologicznych w celu stwierdzenia istnienia

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 34 2523 Poz. 408 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ. z dnia 4 kwietnia 2001 r.

Dziennik Ustaw Nr 34 2523 Poz. 408 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ. z dnia 4 kwietnia 2001 r. Dziennik Ustaw Nr 34 2523 Poz. 408 408 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie trybu post powania w sprawie rejestracji uk adów zbiorowych pracy, prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów Ogólne bezpieczeƒstwo produktów !?! PRODUKT to rzecz ruchoma: nowa lub u ywana, naprawiana lub regenerowana, przeznaczona do u ytku konsumentów lub co do której istnieje prawdopodobieƒstwo, e mo e byç

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Artyku 12. Prawo do wyra ania swoich poglàdów Artyku 13. Swoboda wypowiedzi i informacji Artyku 16. PrywatnoÊç, honor, reputacja Artyku 17. Dost p do informacji i mediów

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach

USTAWA z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1991 r. Nr 2, poz. 5, z 1997 r. Nr 114, poz. 739, z 2002 r. Nr 62, poz. 557, z 2005 r. Nr 178,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Dziennik Ustaw Nr 16 1954 Poz. 84 84 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 68 4833 Poz. 630 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 6 maja 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 68 4833 Poz. 630 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 6 maja 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 68 4833 Poz. 630 630 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 6 maja 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie badaƒ lekarskich i psychologicznych osób ubiegajàcych si lub posiadajàcych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 11 grudnia 2008 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 11 grudnia 2008 r. Dziennik Ustaw Nr 229 12810 Poz. 1536 1536 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie wzoru zg oszenia zbioru danych do rejestracji Generalnemu Inspektorowi

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia pracuje w oparciu o Regulamin Rzecznika Praw Ucznia oraz o własny plan pracy. Regulamin działalności Rzecznika Praw Ucznia: 1. Rzecznik

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1253 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 13 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad powoływania i finansowania oraz trybu działania

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 30 lipca 2002 r.

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 30 lipca 2002 r. 1115 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegó owych zasad post powania w sprawach zg aszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI

REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI Na podstawie Rozporządzenia MENiS z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Art. 1. W ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dzieçmi i m odzie à

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dzieçmi i m odzie à Dziennik Ustaw Nr 130 8759 Poz. 1196 1196 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dzieçmi i m odzie à Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 6 362 Poz. 70 i 71

Dziennik Ustaw Nr 6 362 Poz. 70 i 71 Dziennik Ustaw Nr 6 362 Poz. 70 i 71 4. Do wniosków o wyp at wynagrodzeƒ za àcza si dokumentacj zawierajàcà dane dotyczàce rodzaju i zakresu pomocy udzielonej funkcjonariuszom. 5. Je eli wycena, o której

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 216 15582 Poz. 1610 i 1611

Dziennik Ustaw Nr 216 15582 Poz. 1610 i 1611 Dziennik Ustaw Nr 216 15582 Poz. 1610 i 1611 4. Oprogramowanie, dla którego cofni to Êwiadectwo zgodnoêci, o którym mowa w ust. 3 oraz w 22 ust. 2, jak równie oprogramowanie, dla którego odmówiono wydania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 24 września 2013 r.

Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 24 września 2013 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO z dnia 24 września 2013 r. w sprawie regulaminu Zarządu

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 9 lipca 2003 r.

USTAWA. z dnia 9 lipca 2003 r. Rozdzia I Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa reguluje zasady zatrudniania pracowników tymczasowych przez pracodawc b dàcego agencjà pracy tymczasowej oraz zasady kierowania 1608 USTAWA z dnia 9 lipca 2003

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 19 1311 Poz. 234 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 marca 2001 r.

Dziennik Ustaw Nr 19 1311 Poz. 234 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 marca 2001 r. Dziennik Ustaw Nr 19 1311 Poz. 234 234 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie szczegó owych warunków prowadzenia dzia alnoêci w wolnych obszarach celnych i sk adach wolnoc owych,

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 219 13761 Poz. 1842 i 1843

Dziennik Ustaw Nr 219 13761 Poz. 1842 i 1843 Dziennik Ustaw Nr 219 13761 Poz. 1842 i 1843 2. Do wniosku nale y do àczyç: 1) szczegó owy program dzia ania, na nie mniej ni dziesi ç lat, przewidziany dla danego obwodu owieckiego; 2) opini organu sprawujàcego

Bardziej szczegółowo

ALIMENTY. Kto powinien p aciç alimenty? Jak z o yç pozew o alimenty? Stan prawny na dzieƒ 1 paêdziernika 2004 r.

ALIMENTY. Kto powinien p aciç alimenty? Jak z o yç pozew o alimenty? Stan prawny na dzieƒ 1 paêdziernika 2004 r. ALIMENTY Kto powinien p aciç alimenty? Jak z o yç pozew o alimenty? Stan prawny na dzieƒ 1 paêdziernika 2004 r. Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej Informacje zawarte

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 133 8399 Poz. 1119 i 1120

Dziennik Ustaw Nr 133 8399 Poz. 1119 i 1120 Dziennik Ustaw Nr 133 8399 Poz. 1119 i 1120 7. 1. Podatnicy zamierzajàcy wystawiaç i przesy- aç faktury w formie elektronicznej przed dniem 1 stycznia 2006 r. mogà stosowaç t form wystawiania faktur pod

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 20 grudnia 2002 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 20 grudnia 2002 r. 1998 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie post powania z kierowcami naruszajàcymi przepisy ruchu drogowego. Na podstawie art. 130 ust. 4 i art.

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o.

Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. Aneks nr 8 z dnia 24.07.2013 r. do Regulaminu Świadczenia Krajowych Usług Przewozu Drogowego Przesyłek Towarowych przez Raben Polska sp. z o.o. 1 Z dniem 24 lipca 2013 r. wprowadza się w Regulaminie Świadczenia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 52 4681 Poz. 421 421 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie sta u adaptacyjnego i testu umiej tnoêci w toku post powania o uznanie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 89 5994 Poz. 827 i 828 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 14 maja 2003 r.

Dziennik Ustaw Nr 89 5994 Poz. 827 i 828 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 14 maja 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 89 5994 Poz. 827 i 828 827 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 14 maja 2003 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie okreêlenia wzoru bankowego dokumentu p atniczego sk adek, do których

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 31 marca 2003 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 31 marca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 56 3690 Poz. 502 i 503 6. Posiedzeniu Rady przewodniczy Przewodniczàcy lub zast pca Przewodniczàcego. 7. 1. W sprawach nale àcych do jej zadaƒ Rada rozpatruje sprawy i podejmuje uchwa

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r. 1920 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r. w sprawie leczenia uzdrowiskowego osób zatrudnionych przy produkcji wyrobów zawierajàcych azbest Na podstawie art. 7a ust. 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

- podczas rozmowy telefonicznej z ofiarą przemocy w rodzinie;

- podczas rozmowy telefonicznej z ofiarą przemocy w rodzinie; Załącznik do Zarządzenia Nr 0152.35.2011 Z dnia 27 czerwca 2011r. PROCEDURA POSTEPOWANIA PRACOWNIKÓW SOCJALNYCH PRZY WYKONYWANIU CZYNNOŚCI ODEBRANIA DZIECKA Z RODZINY W RAZIE BEZPOŚREDNIEGO ZAGROŻENIA

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r. Dziennik Ustaw Nr 175 9276 Poz. 1086 1086 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego obowiàzkowego rocznego przygotowania

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 stycznia 2004 r.

USTAWA. z dnia 22 stycznia 2004 r. 285 USTAWA z dnia 22 stycznia 2004 r. o zmianie ustawy o ochronie danych osobowych oraz ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujàcych kierownicze stanowiska paƒstwowe Art. 1. W ustawie z dnia 29 sierpnia 1997

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokoêci kar pieni nych w transporcie drogowym.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokoêci kar pieni nych w transporcie drogowym. Dziennik Ustaw Nr 115 7409 Poz. 998 i 999 4) nazwisko i imi lub nazw uprawnionego, jego miejsce zamieszkania lub siedzib oraz kod kraju, 5) okreêlenie znaku towarowego ze wskazaniem kolorów i symboli klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1994 Nr 111 poz. 535 USTAWA. z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

Dz.U. 1994 Nr 111 poz. 535 USTAWA. z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego Kancelaria Sejmu s. 1/29 Dz.U. 1994 Nr 111 poz. 535 USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375, z 2015 r. poz. 1916. o ochronie zdrowia psychicznego Uznając,

Bardziej szczegółowo

Okręgowa Rada Pielęgniarek i Położnych Regionu Płockiego

Okręgowa Rada Pielęgniarek i Położnych Regionu Płockiego Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 163/VI/2012 ORPiP RP z dnia 5 września 2012 r. w sprawie powołania Zespołu Wizytującego oraz określenia procedury przeprowadzania wizytacji pielęgniarek lub położnych wykonujących

Bardziej szczegółowo

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy.

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Wiedza to władza! Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Po moich licznych rozmowach z ofiarami przemocy, postanowiłam

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Dziennik Ustaw Nr 237 13670 Poz. 1654 1654 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. 1565 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. Na podstawie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 6 wrzeênia 2001 r. Prawo farmaceutyczne

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 234 14858 Poz. 1974 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 18 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 234 14858 Poz. 1974 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 18 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 234 14858 Poz. 1974 1974 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegó owych zasad orzekania o sta ym lub d ugotrwa ym uszczerbku

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD I PSYCHIATRIA I PIELĘGNIARSTWO PSYCHIATRYCZNE

WYKŁAD I PSYCHIATRIA I PIELĘGNIARSTWO PSYCHIATRYCZNE WYKŁAD I PSYCHIATRIA I PIELĘGNIARSTWO PSYCHIATRYCZNE TEMAT : Problemy opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z oddziału podsądnych i oddziału psychiatrii ostrej 1. POSTĘPOWANIE LEKARSKIE I PIELĘGNIARSKIE

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Brzegu zasady, tryb, postępowanie, dokumentacja rok szkolny 2016/2017

Zasady rekrutacji do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Brzegu zasady, tryb, postępowanie, dokumentacja rok szkolny 2016/2017 Zasady rekrutacji do Publicznego Gimnazjum nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Brzegu zasady, tryb, postępowanie, dokumentacja rok szkolny 2016/2017 Podstawy prawne: 1. Rozdział 2 a ustawy z dnia 6 grudnia

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210.

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210. UCHWAŁA Nr... RADY MIASTA ZĄBKI z dnia... 2015 r. w sprawie Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na obszarze Miasta Ząbki Na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Pan Kajetan Gornig Dyrektor Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

Pan Kajetan Gornig Dyrektor Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Pan Kajetan Gornig Dyrektor Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o NajwyŜszej Izbie Kontroli

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 5 248 Poz. 50 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 5 stycznia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 5 248 Poz. 50 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 5 stycznia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 5 248 Poz. 50 50 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 5 stycznia 2002 r. w sprawie szczegó owych warunków odbywania praktyki, sposobu organizacji kursów specjalistycznych i przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego Kancelaria Sejmu s. 1/16 USTAWA z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 31 1708 Poz. 273 i 274

Dziennik Ustaw Nr 31 1708 Poz. 273 i 274 Dziennik Ustaw Nr 31 1708 Poz. 273 i 274 3. Przep yw wody dla jednego sitka natryskowego powinien wynosiç co najmniej 40 l na osob. 4. W pomieszczeniu masa u przy stanowisku do masa u instaluje si umywalk,

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 28 kwietnia 2003 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 28 kwietnia 2003 r. 828 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegó owych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujàce si eksploatacjà

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72

Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72 Zasady rekrutacji do Żłobka nr 46 przy ul. St. Przybyszewskiego 70/72 w ramach realizacji projektu pt: Mama i tata wracają do pracy, a ja idę do żłobka Rekrutacja do Żłobka nr 46 będzie prowadzona z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej ...... pieczęć firmowa wnioskodawcy (miejscowość i data) Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r. Dziennik Ustaw Nr 173 9168 Poz. 1072 1072 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r. w sprawie orzeczeƒ i opinii wydawanych przez zespo y orzekajàce dzia ajàce w publicznych

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR...

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR... WZÓR - UMOWA NR... Załącznik nr 4 zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Wrocławskim Zespołem Żłobków z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Fabrycznej 15, 53-609 Wrocław, NIP 894 30 25 414, REGON 021545051,

Bardziej szczegółowo

UMOWA korzystania z usług Niepublicznego Żłobka Pisklęta w Warszawie nr../2013

UMOWA korzystania z usług Niepublicznego Żłobka Pisklęta w Warszawie nr../2013 UMOWA korzystania z usług Niepublicznego Żłobka Pisklęta w Warszawie nr../2013 zawarta w dniu...r. pomiędzy: Niepublicznym Żłobkiem Pisklęta w Warszawie reprezentowanym przez właściciela Roksanę Czyszanowską,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI

REGULAMIN REKRUTACJI REGULAMIN REKRUTACJI W PUBLICZNEJ SZKOLE POLICEALNEJ DLA MŁODZIEŻY I DOROSŁYCH Postawa prawna: Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, art. 20

Bardziej szczegółowo

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. -

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. - Załącznik nr 1a Lista sprawdzająca dot. ustalenia stosowanego trybu zwiększenia wartości zamówień podstawowych na roboty budowlane INFORMACJE PODLEGAJĄCE SPRAWDZENIU Analiza ryzyka Działanie Uwagi Czy

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROWADZENIA LISTY OCZEKUJĄCYCH NA UDZIELENIE ŚWIADCZENIA ZDROWOTNEGO W SZPITALU SPECJALISTYCZNYM ŚW. ZOFII W WARSZAWIE z dnia 02.03.2015 r.

REGULAMIN PROWADZENIA LISTY OCZEKUJĄCYCH NA UDZIELENIE ŚWIADCZENIA ZDROWOTNEGO W SZPITALU SPECJALISTYCZNYM ŚW. ZOFII W WARSZAWIE z dnia 02.03.2015 r. Strona 1 z 5 REGULAMIN PROWADZENIA LISTY OCZEKUJĄCYCH NA UDZIELENIE ŚWIADCZENIA ZDROWOTNEGO W SZPITALU SPECJALISTYCZNYM ŚW. ZOFII W WARSZAWIE z dnia 02.03.2015 r. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Niniejszy regulamin

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832

Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832 Warszawa, dnia 23 lipca 2013 r. Poz. 832 OBWIESZCZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO z dnia 2 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS

PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Podstawa prawna PROCEDURA NR 1 PRZYPROWADZANIA I ODBIERANIA DZIECKA Z PRZEDSZKOLA HELIANTUS Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY OBOWIĄZUJĄCE NA ŚWIETLICY SZKOLNEJ

PROCEDURY OBOWIĄZUJĄCE NA ŚWIETLICY SZKOLNEJ Zał. 1 do Regulaminu Świetlicy PROCEDURY OBOWIĄZUJĄCE NA ŚWIETLICY SZKOLNEJ Procedura przyjmowania uczniów do świetlicy szkolnej: 1. Przyjęcie dziecka do świetlicy następuje na podstawie pisemnego zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS)

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) zawarta w dniu. r. pomiędzy : Powiatowym Urzędem Pracy w Gdyni reprezentowanym przez.., działającą na podstawie upoważnienia

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu. Podstawa prawna: (Dz.U.2014 poz.

Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu. Podstawa prawna: (Dz.U.2014 poz. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie o światy (Tekst jednolity Dz. U.z 2004

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia

Najwyższa Izba Kontroli Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia Najwyższa Izba Kontroli Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia Warszawa, dnia sierpnia 2011 r. KPZ-4101-02-02/2011 P/11/092 Pani Barbara Jarosz Dyrektor Ośrodka Opiekuńczo- Wychowawczego w Płocku

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W NIDZICY ul. Traugutta 23, 13 100 NIDZICA, 89 6250 130, fax. 89 6250 139, e-mail: olni@up.gov.pl

POWIATOWY URZĄD PRACY W NIDZICY ul. Traugutta 23, 13 100 NIDZICA, 89 6250 130, fax. 89 6250 139, e-mail: olni@up.gov.pl POWIATOWY URZĄD PRACY W NIDZICY ul. Traugutta 23, 13 100 NIDZICA, 89 6250 130, fax. 89 6250 139, e-mail: olni@up.gov.pl Projekt umowy szkoleniowej UMOWA SZKOLENIOWA NR. zawarta pomiędzy: Starostą Nidzickim,

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Pani Dorota Pielichowska-Borysiewicz Dyrektor Domu Dziecka w Kórniku-Bninie WYSTĄPIENIE POKONTROLNE. NAJWYśSZA IZBA KONTROLI

Pani Dorota Pielichowska-Borysiewicz Dyrektor Domu Dziecka w Kórniku-Bninie WYSTĄPIENIE POKONTROLNE. NAJWYśSZA IZBA KONTROLI Poznań, dnia 6 sierpnia 2007 r. NAJWYśSZA IZBA KONTROLI DELEGATURA w POZNANIU 61-662 Poznań, ul. DoŜynkowa 9H 16/20 (61) 64 63 800, fax (61) 64 63 801 LPO 41012-5-2007 P/07/099 Pani Dorota Pielichowska-Borysiewicz

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Ustawa o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r. (Dz.U. Nr 10, poz. 49) tekst jednolity z dnia 3 kwietnia 2000 r. (Dz.U. Nr 28, poz.

Ustawa o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r. (Dz.U. Nr 10, poz. 49) tekst jednolity z dnia 3 kwietnia 2000 r. (Dz.U. Nr 28, poz. Data generacji: 2009-5-11 20:13 ID aktu: 25900 brzmienie od 2007-07-20 Ustawa o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 r. (Dz.U. Nr 10, poz. 49) tekst jednolity z dnia 3 kwietnia 2000 r. (Dz.U. Nr

Bardziej szczegółowo

o ochronie zdrowia psychicznego

o ochronie zdrowia psychicznego Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego Uznając, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do

Bardziej szczegółowo

Prokuratura Rejonowa ul. Sportowa 14 05-tf* Grójec

Prokuratura Rejonowa ul. Sportowa 14 05-tf* Grójec Prokuratura Rejonowa ul. Sportowa 14 05-tf* Grójec Sygn. akt l Ds. 219/14 Dnia 21 marca 2014r. POSTANOWIENIE o odmowie wszczęcia śledztwa Krzysztof Sobechowicz - Prokurator Prokuratury Rejonowej w Grójcu

Bardziej szczegółowo