Nanotechnologia. Wykład I

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nanotechnologia. Wykład I"

Transkrypt

1 Universitas Jagellonica Cracoviensis Nanotechnologia Wykład I J.J. Kołodziej Pokój: 248, Reymonta 4/G-0-11, Łojasiewicza 11 Tel Wykłady dla 1 roku ZMiN II stopnia Semestr zimowy 2014/2015

2 definicja nanotechnologii Nanostruktury obiekty większe od atomów, mające przynajmniej jeden z wymiarów nie większy niż 100 nanometrów Nanotechnologia reguły i opisy procesów, których celem jest wytwarzanie nanostruktur o zamierzonych właściwościach. Nanotechnologia - interdyscyplinarne pole naukowe mieszczące zagadnienia dotyczące nanostruktur => wykład Właściwości nanostruktur

3 Zagadnienia do zrealizowania w ramach tego cyklu wykładów (Nanotechnologia) 1) Samoorganizacja i samoskładanie, synteza chemiczna dużych cząsteczek. 2) Nanocząstki, roztwory koloidalne, metody wytwarzania nanocząstek na drodze kondensacji w gazach i w roztworach 3) Struktura atomowa powierzchni krystalicznych vs. struktura objętościowa kryształów w skali atomowej. Relaksacja powierzchni. Rekonstrukcja powierzchni. Energia powierzchni. Grupy symetrii dla powierzchni krystalicznych. 4) Cienkie warstwy - technologie ultrawysokopróżniowe: epitaksja z wiązki molekularnej (MBE), osadzanie warstw atomowych (ALD), technologie MOCVD i CVD. 5) Metody syntezy nanostruktur w oparciu o formy (template synthesis). 6) Metody katalityczne (np: VLS, LCG): synteza półprzewodnikowych nanodrutów, nanrurek, drzew stojących na powierzchni. 7) Techniki syntezy fulerenów i nanorurek: łukowe, laserowe, pirolityczne, katalityczne/chemiczne. 8) Techniki litograficzne, optyczne, elektronowiązkowe, jonowowiązkowe,itd. 9) Przeniesienie wzoru litograficznego, implantacja, metalizacja, trawienie chemiczne i plazmowe, 10) Inne rodzaje litografii: litografia sondą skanującą, mikrodruk... 11) Litografia 3D: rentgenowska wiązka promieniowania synchrotronowego, stereolitografia, litografia interferometryczna. 12) Nanolitografia w produkcji układów elektronicznych wielkiej skali integracji. 13) Współczesne trendy rozwojowe dla (nano)układów elektronicznych wielkiej skali integracji: materiały high-k i low-k, materiały naprężone, geometrie nieplanarne, układy terahercowe oparte na materiałach III-V. 14) Warstwy magnetyczne do zapisu danych. Granica superparamagnetyczna 15) Bionano - inspiracje czerpane z natury

4 Co będzie na wykładzie Właściwości nanostruktur - w semestrze letnim 2015/2016 (zagadnienia, które są często włączane w zakres wykładów z nanotechnologii 1. Różnice we własciwościach fizycznych pomiędzy obiektami nanoskalowymi a makro(mikro) skalowymi. Np. czasy parowania kropli wody, stałe czasowe transportu ciepła, dyfuzja, częstości drgań, czasy ruchu bezwładnego w ośrodku lepkim, pojemności elektryczne. 2. Budowa materii oraz struktura elektronowa w kontekście izolowanych atomów/molekuł oraz układów periodycznych (kryształów). 3. Oddziaływania międzyatomowe (molekularne). Promienie atomowe pierwiastków. 4. Oddziaływania orientacyjne, dyspersyjne, Casimira. 5. Zagadnienia termodynamiczne w kontekście nanostruktur. Obniżenie energii parowania przy przejściu do rozmiarów nanoskalowych (model kroplowy). Temperatury przejść fazowych w nanoskali 8. Funkcje falowe elektronów prawie swobodnych w 1, 2, 3 wymiarach. Gęstości stanów elektronowych dn/de dla obiektów kwazi 1D, kwazi 2D, kwazi 3D. 9. Struktura elektronowa grafenu i nanorurek węglowych. Problem przewodzenia prądu przez paski grafenowe i nanorurki węglowe. 11. Potencjał dla elektronu na granicy metal-próżnia. 12. Terminacja funkcji falowych elektronów z wnętrza kryształu przy powierzchni (ewanescencja). Postaci funkcji falowych dla stanów powierzchniowych Shockleya. 13. Diagramy pasmowe dla granicy pomiędzy różnymi półprzewodnikami bez domieszek. Złącze metal-półprzewodnik domieszkowany. Szerokość obszaru zubożonego 15. Przewodnictwo elektryczne normalne i balistyczne. Kwantowanie przewodności w nanodrutach. 16. Studnia kwantowa. Stany elektronowe studni kwantowej (1D) -przypadek studni nieskończonej i skończonej. 17. Funkcje falowe elektronu w kropce (studni) kwantowej 2D. Przypadek kropki prostokątnej i o symetrii kołowej. Studnia paraboliczna 2D. 18. Przepływ prądu przez nanokropkę 2D w układzie SET. Sztuczny atom. Obszary stabilności kropki kwantowej. 19. Całkowity kwantowy efekt Halla IQHE. 20. Gigantyczna magnetorezystancja GMR

5 Universitas Jagellonica Cracoviensis Literatura do wykładu: 1) R. Wasser (ed.) Nanoelectronics and Information Technology, Willey-VCH, ) 2) G. Timp (ed.), Nanotechnology, Springer-Verlag, ) 3) W. R. Fahrner Nanotechnology and Nanoelectronics, Springer-Verlag, ) C. Dupas (ed.) Nanoscience, Nanotechnologies and Nanophysics (Springer 2007) 5) T. Ando et al.. Mesoscopic Physics and Electronics (Springer 1998) 6) M. Grundman, The Physic of Semiconductors (An Introduction Including Devices and Nanophysics), Springer ) E.P. Wohlwarth, Ferromagnetic Materials, North Holland ) P. Yu, M. Cardona, Fundamentals of Semiconductors, Springer ) G.S. Rohrer, Structure and Bonding in Crystalline Materials, Cambridge University Press ) Odnośniki podane przy konkretnych zagadnieniach

6 Dziś: Motywacje i dygresja historyczna Krótka historia nanotechnologii Przykłady nanostruktur Ciekawostki

7 Początki przemysłowej produkcja energii James Watt i jego maszyna parowa The History of Technology, ed. Ch. Singer, E.J. Holmgard, A.R. Hall, T.I. Williams, Oxford University Press 1958.

8 Eksperyment z ptakiem w próżni- na fali zainteresowania próżnią po wynalezieniu pompy próżniowej przez Otto van Guericke c.1650 National Gallery, London, Joseph Wright of Derby : "An Experiment on a Bird in the Air Pump", 1768 Takie doświadczenia pierwszy przeprowadził Robert Boyle, ok. 1660:

9 Wydajnosc % Szesnaście koni nie jest w stanie pokonać sił, których źródłem jest ciśnienie atmosferyczne, Sprawność maszyny Otto parowej von Guericke, Regensburg, c Pascal Toricelli Boyle Mariotte Guericke Huyghens Hooke Newton Leibnitz Lata The History of Technology, ed. Ch. Singer..., Oxford Univ. Press. 1958

10 Próżnia wciąga tłok do cylindra z potężną siłą Otto von Guericke, eksperyment ratyzboński

11 Eksperymenty z próżnią Wydajnosc % Newcomen Pierwsze maszyny parowe Newcomena zwane również atmosferycznymi były maszynami próżniowymi Długość cylindra: ~2m Średnica cylindra: ~1 m 12 cykli /min ~ 5 kw Sprawność % Newcomen, ok Lata

12 Wydajnosc % Watt Maszyna z zewnętrznym kondenserem pary Watt, 1780 Sprawność 3-4% (z zasady dla maszyny próżniowej max. 6%, bo entalpia parowania: H =U +pv : pracuje tylko czynnik pv ) Lata J. Watt nie wynalazł maszyny parowej a tylko zewnętrzny kondenser. Inspiracją były badania dlaczego zmniejszone maszyny Newcomena nie działają=> straty ciepła=> związek ciepła z pracą

13 Wydajnosc % Trevuithick Maszyny wysokociśnie- -niowe i złożone Maszyny wysokociśnieniowe i złożone 1800 Trevithick Woolf Lata

14 Cylinder silnika tłokowego cyklicznie ogrzewa się i ochładza rozkład temperatury turbiny jest stały w czasie => turbina nie pobiera ciepła na próżno Charles Parson, Turbinia 1897, samowolna demonstracja możliwości turbiny parowej na oczach królowej brytyjskiej i całego dowództwa floty turbiny parowe sprawność do 40%

15 Sprawnosc % Rozwój maszyny parowej a odkrycie uniwersalnej zasady zachowania energii H. Helmholtz 10 W. Thomson (Kelvin) R. Clausius J. Mayer 5 J. Joule E. Clapeyron A. Lavoisier N. Carnot Lata T. Young Biografie badaczy: zob. np. scienceworld.wolfram.com Odkrycie zasady zachowania energii

16 ... The steam engine needs the fuel which the vegetable life yields, whether it be the still active life of the surrounding vegetation, or the extinct life which has produced the immense coal deposits in the depths of the earth. The forces of man and animals must be restored by nourishment; all nourishment comes ultimately from the vegetable kingdom, and leads us back to the same source.you see then that when we inquire into the origin of the moving forces which we take into our service, we are thrown back upon the meteorological processes in the earth's atmosphere, on the life of plants in general, and on the Sun. Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz: On The Conservation Of Force, All the available forms of energy can be readily traced back to a common origin in the potential energy of a universe of nebulous substance (chaos), consisting of infinitely diffused matter of immeasurably slight density, whose "energy of position" had been, since the creation, gradually going through a process of transformation into the several forms of kinetic and potential energy above specified, through intermediate methods of action which are usually still in operation, such as the potential energy of chemical affinity, and the kinetic forms of energy seen in solar radiation, the rotation of the earth, and the heat of its interior. Robert H. Thurston, A History of the Growth of the Steam Engine, 1878

17 Co wynika z tej historii? -technologia inspirowała naukę i sama wspomagała swój dalszy rozwój stąd eksponencjalny wzrost wydajności maszyn -Pozornie bezużyteczne badania dotyczące próżni doprowadziły do powstania silników cieplnych (również takich bez próżni) a następnie do ogromnego postępu wiedzy o świecie -Dalekosiężne skutki doświadczeń z próżnią i parą z pewnością przerosły wszelkie wyobrażenia Otto van Guericke, Watt a i ich współczesnych (nie mówiąc już o magiku który udusił ptaka w próżni - patrz obraz Joseph a Wright of Derby ).

18 Dlaczego nanotechnologia

19 miliardów ludzi (?) miliardów ludzi Zakładając optymistycznie, że świat dalej będzie się rozwijał, konsumpcja energii (obecnie 15 TW) zwiększy się co najmniej dwukrotnie w perspektywie lat W krajach rozwiniętych (USA, Europa) konsumpcja energii na głowę przewyższa kilkudziesięciokrotnie zużycie na głowę mieszkańca Indii Potrzeba energii dla 10 miliardów ludzi w roku prawdopodobnie kilkadziesiąt terawatów z czystych źródeł

20 Problem z energią (problem z czystą wodą, czystym powietrzem to Buicks!!

21 165,000 TW mocy promienistej ze Słońca pada tylko na Ziemię ( teraz potrzebujemy 15 TW)

22 Wyzwania dla nanotechnologii konferencja przy Rice University May Ogniwa fotowoltaiczne: 100 x redukcja kosztów wytwarzania. 2. Redukcja fotokatalityczna CO 2 => metanol. 3. Fotodysocjacja wody => H Ogniwa paliwowe: redukcja kosztów x, usprawnienie pracy w niskich temperaturach. 5. Baterie ogniw chemicznych: zwiększenie pojemności min. 10 x => transport 6. Magazynowanie H 2 : odwracalna chemisorpcja 7. Transkontynentalne kable przesyłowe (nadprzewodniki, przewodniki kwantowe) => globalna sieć energetyczna 8. Wydajne źródła światła 9. Nanoelektronika => komputery, sensory 10. Robotyka = np. dla serwisowania orbitalnych elektrowni słonecznych 11. Superlekkie, superwytrzymałe materiały dla konstrukcji orbitalnych

23 Oczekiwania wobec nanotechnologii (rozwinięcie) Materiały i produkcja: Inteligentne materiały, wytwarzanie przedmiotów o zaprogramowanych kształtach nie wymagających obróbki, supermateriały (superwytrzymałe, supertwarde, superlekkie superhydrofobowe, superadhezyjne, supersmarne ) Elektronika i Komputery: Wielkie moce obliczeniowe i pojemności pamięci. Oszczędność energii zasilania. Systemy komunikacyjne o wielkich częstotliwościach. Terabitowe pamięci. Zintegrowane systemy nanosensorów w celu monitorowania i optymalizacji pracy urządzeń (przykład z żywych organizmów). Nowe technologie obliczeniowe komputery kwantowe, układy na pojedynczych molekułach. Elektronika terahercowa. Medycyna i Zdrowie: Szybkie sekwencjonowanie DNA, nowe leki, nowe sposoby dostarczania leków, sztuczne tkanki-protezy wzroku i słuchu, sensory diagnostyczne służace wykrywaniu chorób i monitorowaniu organizmu.

24 Oczekiwania wobec nanotechnologii Aeronautyka i eksploracja kosmosu: Lekkie wytrzymałe materiałe lekkie satelity i statki powietrzne, materiały stabilne termicznie, winda orbitalna Energia i środowisko: Zielona energetyka: ogniwa solarne, dysocjacja wody, magazynowanie wodoru, ogniwa paliwowe, niskostratne sieci przesyłowe, technologie produkcji przyjazne środowisku (brak odpadów), efektywne katalizatory, filtry nm, lekkie nanokompozyty zastępujące stal, opony odporne na ścieranie (bez sadzy), nanofiltry dla rafinacji paliw jądrowych. Biotechnologia i rolnictwo: Integracja biologicznych elementów w materiałach syntetycznych, biosynteza w celu wytwarzania nowych leków, odżywianie i ochrona roślin przez biodegradowalne kompleksy zaprojektowane na poziomie molekularnym, modyfikacje genetyczne, sekwencjonowanie DNA

25 Oczekiwania wobec nanotechnologii Bezpieczeństwo i obrona: Rzeczywistość wirtualna (bo nowe komputery), automaty i roboty pola walki, elektronika terahercowa, sensory chemiczne/biologiczne/radiacyjne, Nauka i edukacja: Wzajemne wzmocnienie nauk przyrodniczych poprzez interdyscyplinarność nanotechnologii. Nowe techniki badawcze, nowe pola badań, wielkie moce obliczeniowe dla modelowania,

26 Krótka historia nanotechnologii

27 Mowa założycielska nanotechnologii There's Plenty of Room at the Bottom Why cannot we write the entire 24 volumes of the Encyclopedia Brittanica on the head of a pin? Let's see what would be involved. The head of a pin is a sixteenth of an inch across. If you magnify it by 25,000 diameters, the area of the head of the pin is then equal to the area of all the pages of the Encyclopaedia Brittanica. Therefore, all it is necessary to do is to reduce in size all the writing in the Encyclopaedia by 25,000 times. Is that possible? The resolving power of the eye is about 1/120 of an inch---that is roughly the diameter of one of the little dots on the fine half-tone reproductions in the Encyclopaedia. This, when you demagnify it by 25,000 times, is still 80 angstroms in diameter---32 atoms across, in an ordinary metal. In other words, one of those dots still would contain in its area 1,000 atoms. So, each dot can easily be adjusted in size as required by the photoengraving, and there is no question that there is enough room on the head of a pin to put all of the Encyclopaedia Brittanica. R. Feynmann

28

29 1960 Wykład Feynmann a o miniaturyzacji There is plenty of room at the bottom 1968 Alfred Cho and John Arthur z Bell Labs demonstrują technikę epitaksji z wiązki molekularnej która pozwala nakładać nawet pojedyncze warstwy atomowe na powierzchniach Norio Taniguchi, Uniwersytet w Tokio wprowadza słowo nanotechnologia 1981 Gerd Binnig i Heinrich Rohrer budują skaningowy mikroskop tunelowy, który umożliwia obrazowanie pojedynczych atomów (nagroda Nobla) Robert Curl, Harold Kroto i Richard Smalley odkrywają fulereny molekuły węgla o średnicach około 1 nm Nagroda Nobla dla von Klitzing a za odkrycie kwantowego efektu Halla 1989 Donald Eiger z układa napis IBM z pojedynczych atomów 1991 Sumio Iijima odkrywa nanorurki węglowe Nagroda Nobla dla Roberta Laughlina, Horsta Störmera and Daniela Tsui za odkrycie i wyjaśnienie ułamkowego kwantowego efektu Halla

30 1998 W Delft Univ of Technolgy w Holandii zbudowano tranzystor na bazie nanorurki węglowej Odkrycie zjawiska gigantycznej magnetorezystancji 1999 James Tour i Mark Reed z Yale demonstrują przełączniki oparte na pojedynczych molekułach (pomiędzy ostrzami) 2000 Narodowa Inicjatywa Nanotechnologiczna (National Nantotechnology Initiative)- badania w kierunku nanotechnologii wsparte znaczącymi funduszami w Stanach Zjednoczonych (nieco później w Japonii i Europie) Eigler z IBM demonstruje miraż kwantowy umieszczając magnetyczny atom w eliptycznym pierścieniu atomów na powierzchni IBM/Delft Univ. demonstrują układy logiczne na nanorurkach węglowych 2002 IBM pamięć masowa o pojemności 1 Tbit/cal Novoselov i Geim separują grafen z grafitu 2005 Rozmiary tranzystorów FET w procesorach i pamięciach (Intel i inni) schodzą poniżej 100 nm (w domenę nanotechnologii) 2007 Fert i Grunberger nagroda Nobla za gigantyczną magnetorezystancję 2010 Novoselov i Geim nagroda Nobla za badania nad grafenem

31 Przykładowe nanostruktury

32 Molekuły organiczne otrzymywane na drodze syntezy chemicznej 140 pm phenantrene chrysene 240 pm 280 pm 0.96 nm naphtacen 0.7.nm 0.84 nm benzopyren koronen pyrene 0.84 nm 0.72nm 0.7 nm 1.2 nm triphenylene 0.7 nm pentacen

33 Duże czastki nieorganiczne mokra synteza chemiczna Np.: Cu 146 Se 73 (PPh 3 ) 30 Grupa pasywacyjna fosforan trójfenylu Fenske et al., 1991

34 Materiały warstwowe: Yttrium barium copper oxide, (YBCO) i inne Nadprzewodniki wysokotemperaturowe (nanoskalowe komórki elementarne sieci krystalicznej) YBa 2 Cu 3 O 7 a = 3.82, b = 3.89, and c = Å T p =93 K Stosowane w magnesach nadprzewodzących do MRI, w urządzeniach lewitujacych, w taśmach przewodzących prąd (głównie BSCCO Bi 2 Sr 2 Ca 1 Cu 2 O 8, Bi 2 Sr 2 Ca 2 Cu 3 O 10 ) W takich materiałach elektrony mogą być uwięzione w specyficznych płaszczyznach => charakter 2D (nano)

35 Nanocząstki (koloidy) złota - otrzymywane poprzez reakcje w roztworach z dodatkiem surfaktantów 50 nm Kyoungweon Park, Georgia Institute of Technology

36 Nanorurki węglowe, fulereny i grafen (wiele różnych metod otrzymywania) SWNT (Carbon Nanotubes: Preparation and Properties ed. Ebbesen, CRC. 1997), technika obrazowania SEM MWNT (S. Iijima, Nature, 354, 56 (1991)) technika obrazowania STM

37 Struktury stojące (pionowe druty) z różnych materiałów (metody CVD, VLS) Huijuan Zhou of the University of Karlsruhe (nanolasery na bazie drutów stojących ZnO) Architektury 3D nanodrutów (metoda VLS), Kimberly Dick, Lund Univ.

38 Ultracienkie warstwy róznych materiałów granice pomiędzy roznymi obszarami w zasadzie atomowo gladkie każdy atom jest na swoim miejscu (metoda MBE) Simone Montanari PhD thesis (2005) University of Cambridge

39 Układy warstwowe ( dojrzałe zastosowania ) np. LED

40 Układy warstwowe (dojrzałe zastosowania): ogniwa fotowoltaiczne

41 elektronika wielkiej skali integracji TEM wzdłuż płetwy FINFET Intela 22 nm

42 Nanokropki (różne materiały) Nanocząstki CdS. Oświetlony światłem białym roztwór koloidalny z nanoczastkami. Wybarwienie zależy od rozmiarów nanokropek w roztworze

43 Inne przykładowe nanostruktury Obrazy uporządkowanych układów atomów Fe na powierzchni miedzi (111) Skonstruowane atom-po-atomie za pomoca mikroskopu STM IBM/Eigler

44 nanostruktury - powierzchnie biomimetyczne (naśladuje liść lotosu) FET Obraz SEM układu nanorurek węglowych (a) pokrytych PTFE (b). Otrzymana powierzchnia ma właściwości superhydrofobowe (c). K.K.S. Lau, Nano Lett. 3, 1701 (2003)

45 Ciekawostki

46 Ciekawostki (nanotechnologia w średniowieczu?): średniowieczne szkła barwne Szkło barwione w objętości poprzez nanoczastki złota o różnych rozmiarach dla różnych kolorów. Sainte Chapelle na Ile de la City, Paryż

47 Ciekawostki (nanotechnologia w średniowieczu?): Stal damasceńska Stal o niezrównanej( również w dzisiejszych kategoriach) wytrzymałosci i gietkości. Zawiera ok % węgla. Składa się z wstęg fazy martenzytycznej przedzielonych warstwami twardymi węglików (cementytu) wysegregowanych w procesie wielokrotnego przekuwania. Materiał wyjściowy otrzymywano w wyniku wyżarzania rzadkiej rudy zawierającej domieszki wolframu znajdywanej w Indiach. W stali damasceńskiej znaleziono również nanorurki węglowe. Sztuka produkcji tego materiału zaginęła około roku 1750 po wyczerpaniu się złóż odpowiedniej rudy journal JOM, 50 (9) (1998), pp

Grafen perspektywy zastosowań

Grafen perspektywy zastosowań Grafen perspektywy zastosowań Paweł Szroeder 3 czerwca 2014 Spis treści 1 Wprowadzenie 1 2 Właściwości grafenu 2 3 Perspektywy zastosowań 2 3.1 Procesory... 2 3.2 Analogoweelementy... 3 3.3 Czujniki...

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

Kryształy, półprzewodniki, nanotechnologie. Dr inż. KAROL STRZAŁKOWSKI Instytut Fizyki UMK w Toruniu skaroll@fizyka.umk.pl

Kryształy, półprzewodniki, nanotechnologie. Dr inż. KAROL STRZAŁKOWSKI Instytut Fizyki UMK w Toruniu skaroll@fizyka.umk.pl Kryształy, półprzewodniki, nanotechnologie. Dr inż. KAROL STRZAŁKOWSKI Instytut Fizyki UMK w Toruniu skaroll@fizyka.umk.pl Plan ogólny Kryształy, półprzewodniki, nanotechnologie, czyli czym będziemy się

Bardziej szczegółowo

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Nanomateriałów Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej POLITECHNIKA GDAŃSKA Centrum Zawansowanych Technologii Pomorze ul. Al. Zwycięstwa 27 80-233

Bardziej szczegółowo

Wykład 12 V = 4 km/s E 0 =.08 e V e = = 1 Å

Wykład 12 V = 4 km/s E 0 =.08 e V e  = = 1 Å Wykład 12 Fale materii: elektrony, neutrony, lekkie atomy Neutrony generowane w reaktorze są spowalniane w wyniku zderzeń z moderatorem (grafitem) do V = 4 km/s, co odpowiada energii E=0.08 ev a energia

Bardziej szczegółowo

Wstęp. 1 Historia nanotechnologii. 2 Nanotechnologia a organizmy żywe

Wstęp. 1 Historia nanotechnologii. 2 Nanotechnologia a organizmy żywe Wstęp Nanotechnologia to ogólna nazwa całego zestawu technik i sposobów tworzenia rozmaitych struktur o rozmiarach nanometrycznych (od 0,1 do 100 nanometrów), czyli na poziomie pojedynczych atomów i cząsteczek.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska

Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami. Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Wykorzystanie Grafenu do walki z nowotworami Kacper Kołodziej, Jan Balcerak, Justyna Kończewska Spis treści: 1. Co to jest grafen? Budowa i właściwości. 2. Zastosowanie grafenu. 3. Dlaczego może być wykorzystany

Bardziej szczegółowo

Forum BIZNES- NAUKA Obserwatorium. Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu. NANO jako droga do innowacji

Forum BIZNES- NAUKA Obserwatorium. Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu. NANO jako droga do innowacji Forum BIZNES- NAUKA Obserwatorium Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu NANO jako droga do innowacji Uniwersytet Śląski w Katowicach Oferta dla partnerów biznesowych Potencjał badawczy Założony w

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w fotowoltaice, sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał

Bardziej szczegółowo

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s)

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s) Twórcy podstaw optyki elektronowej: De Broglie LV. 1924 hipoteza: każde ciało poruszające się ma przyporządkowaną falę a jej długość jest ilorazem stałej Plancka i pędu. Elektrony powinny więc mieć naturę

Bardziej szczegółowo

Ekologiczne, odnawialne źródła energii

Ekologiczne, odnawialne źródła energii Instytut Elektrotechniki Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektrotechnicznego we Wrocławiu Ekologiczne, odnawialne źródła energii prof. dr hab. inż. Bolesław Mazurek Ekologiczne, odnawialne źródła

Bardziej szczegółowo

GRAFEN. Prof. dr hab. A. Jeleński. Instytut Technologii MateriałówElektronicznych Ul.Wólczyńska 133 01-919 Warszawa www.itme.edu.

GRAFEN. Prof. dr hab. A. Jeleński. Instytut Technologii MateriałówElektronicznych Ul.Wólczyńska 133 01-919 Warszawa www.itme.edu. GRAFEN Prof. dr hab. A. Jeleński Instytut Technologii MateriałówElektronicznych Ul.Wólczyńska 133 01-919 Warszawa www.itme.edu.pl SPIS TREŚCI Czy potrzeba nowych materiałów? Co to jest grafen? Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Technika cyfrowa Inżynieria dyskretna cz. 2

Technika cyfrowa Inżynieria dyskretna cz. 2 Sławomir Kulesza Technika cyfrowa Inżynieria dyskretna cz. 2 Wykład dla studentów III roku Informatyki Wersja 5.0, 10/10/2015 Generacje układów scalonych Stopień scalenia Liczba elementów aktywnych Zastosowania

Bardziej szczegółowo

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap)

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Z uwagi na ogólno wydziałowy charakter specjalizacji i możliwość wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki materii skondensowanej

Podstawy fizyki materii skondensowanej Podstawy fizyki materii skondensowanej Wykład (30 h): dr hab. S. Baran pokój D-1-59 / tel. (12 664) 4686 http://users.uj.edu.pl/~ufbaran/dydaktyka/ Ćwiczenia (15 h): dr hab. P. Starowicz pokój D-1-42 /

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU Beata B. Kłopotek Departament Gospodarki Odpadami Poznań, dnia 28 października 2015 r. Zakres prezentacji 1. Nanomateriały definicja, zastosowania,

Bardziej szczegółowo

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet II. WYBRANE LASERY BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet Laser gazowy Laser He-Ne, Mechanizm wzbudzenia Bernard Ziętek IF UMK Toruń 2 Model Bernard Ziętek IF UMK Toruń 3 Rozwiązania stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Wpływ defektów punktowych i liniowych na własności węglika krzemu SiC

Wpływ defektów punktowych i liniowych na własności węglika krzemu SiC Wpływ defektów punktowych i liniowych na własności węglika krzemu SiC J. Łażewski, M. Sternik, P.T. Jochym, P. Piekarz politypy węglika krzemu SiC >250 politypów, najbardziej stabilne: 3C, 2H, 4H i 6H

Bardziej szczegółowo

Działanie 2.3: Inwestycje związane z rozwojem infrastruktury informatycznej nauki

Działanie 2.3: Inwestycje związane z rozwojem infrastruktury informatycznej nauki Program Obliczeń Wielkich Wyzwań Nauki i Techniki POWIEW Marek Niezgódka, Maciej Filocha ICM, Uniwersytet Warszawski Konferencja Nauka idzie w biznes, Warszawa, 7.11.2012 1 Informacje ogólne Działanie

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Tło historyczne Pod koniec XIX wieku stosowanie mikroskopów świetlnych w naukach

Bardziej szczegółowo

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Monika KWOKA, Jacek SZUBER Instytut Elektroniki Politechnika Śląska Gliwice PLAN PREZENTACJI 1. Podsumowanie dotychczasowych prac:

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Gdańsk, 08.05.2012 1. STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki

Bardziej szczegółowo

Mikroskopia skaningowa tunelowa i siłowa

Mikroskopia skaningowa tunelowa i siłowa Zakład Fizyki Magnetyków Uniwersytet w Białymstoku Instytut Fizyki Doświadczalnej Lipowa 41, 15-424 Białystok Tel: (85) 7457228 http://physics.uwb.edu.pl/zfmag Mikroskopia skaningowa tunelowa i siłowa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

Nagrody Nobla z dziedziny fizyki ciała. Natalia Marczak Fizyka Stosowana, semestr VII

Nagrody Nobla z dziedziny fizyki ciała. Natalia Marczak Fizyka Stosowana, semestr VII Nagrody Nobla z dziedziny fizyki ciała stałego Natalia Marczak Fizyka Stosowana, semestr VII Zaczęł ęło o się od Alfred Bernhard Nobel (1833 1896) Nadprzewodnictwo Kamerlingh-Onnes Heike (1853-1926) 1926)

Bardziej szczegółowo

Ogólne cechy ośrodków laserowych

Ogólne cechy ośrodków laserowych Ogólne cechy ośrodków laserowych Gazowe Cieczowe Na ciele stałym Naturalna jednorodność Duże długości rezonatora Małe wzmocnienia na jednostkę długości ośrodka czynnego Pompowanie prądem (wzdłużne i poprzeczne)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl XLIV spotkanie Forum Energia Efekt Środowisko NFOŚiGW Warszawa, 7 września 2012 Domy słoneczne i magazynowanie ciepła dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl 1

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYUCZELNIANE CENTRUM. Projekt realizowany przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

MIĘDZYUCZELNIANE CENTRUM. Projekt realizowany przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu MIĘDZYUCZELNIANE CENTRUM NANOBIOMEDYCZNE Projekt realizowany przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Międzyuczelniane Centrum NanoBioMedyczne to projekt kluczowy w ramach Działania 13.1 Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologia na Uniwersytecie Ślaskim podsumowanie oraz plany na przyszlosc

Nanotechnologia na Uniwersytecie Ślaskim podsumowanie oraz plany na przyszlosc Nanotechnologia na Uniwersytecie Ślaskim podsumowanie oraz plany na przyszlosc Jerzy Peszke Uniwersytet Śląski w Katowicach Zakład Fizyki Ciała Stałego Dynamax Nanotechnology Katowice Dynamax Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na rok akademicki 2013/2014 do zatwierdzenia na Radzie Wydziału w dniu 06.03.2014r. Fizyka - II stopień - mgr (j.

Propozycje tematów na rok akademicki 2013/2014 do zatwierdzenia na Radzie Wydziału w dniu 06.03.2014r. Fizyka - II stopień - mgr (j. Propozycje tematów na rok akademicki 203/204 do zatwierdzenia na Radzie Wydziału w dniu 06.03.204r. Fizyka - II stopień - mgr (j. angielski) Numeryczna analiza własności elektronowych i transportowych

Bardziej szczegółowo

~13 miliardów ton węgla

~13 miliardów ton węgla Alternatywne źródła energii Andrzej Wysmołek Instytut Fizyki Doświadczalnej, Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski Globalna konsumpcja energii energia jądrowa x 10 18 J energia hydroelektryczna gaz ropa

Bardziej szczegółowo

Materiały y a postęp cywilizacyjny

Materiały y a postęp cywilizacyjny Materiały y a postęp cywilizacyjny Znaczenie różnych grup materiałów w różnych okresach rozwoju cywilizacji Człowiek od zarania dziejów wykorzystywał, a z czasem przetwarzał, materiały potrzebne do zdobycia

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

Biomimetyka przyroda inspiruje naukowców

Biomimetyka przyroda inspiruje naukowców Jerzy Haber Institute of Catalysis and Surface Chemistry Polish Academy of Sciences Leading National Research Centers Biomimetyka przyroda inspiruje naukowców Ewelina Jarek Dni otwarte 2015 Kraków W nauce

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytet

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytet EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Olsztyn, 9 maja 2013 r. Szanowni

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Załącznik 1 do Zapytania ofertowego Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia część I: Przeprowadzenie zajęć w ramach Modułu podstawowego 1 Technologie słoneczne : RAMOWY ZAKRES TEMATYCZNY części I: Moc promieniowania

Bardziej szczegółowo

Materiały używane w elektronice

Materiały używane w elektronice Materiały używane w elektronice Typ Rezystywność [Wm] Izolatory (dielektryki) Over 10 5 półprzewodniki 10-5 10 5 przewodniki poniżej 10-5 nadprzewodniki (poniżej 20K) poniżej 10-15 Model pasm energetycznych

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %.

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %. Informacje ogólne Wykład 28 h Ćwiczenia 14 Charakter seminaryjny zespołu dwuosobowe ~20 min. prezentacje Lista tematów na stronie Materiały do wykładu na stronie: http://urbaniak.fizyka.pw.edu.pl Zaliczenie:

Bardziej szczegółowo

Komputerowe systemy pomiarowe. Wielkości mierzalne. Przetworniki i czujniki pomiarowe

Komputerowe systemy pomiarowe. Wielkości mierzalne. Przetworniki i czujniki pomiarowe Komputerowe systemy pomiarowe Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny laboratorium Wykład II Wielkości mierzalne. Przetworniki i czujniki pomiarowe 1 Wielkości mierzalne. Systemy miar. Przykłady

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka

Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka Lp. 1. 2. Temat Wykorzystanie kolejowej sieci energetycznej SN jako źródło zasilania obiektu wielkopowierzchniowego o przeznaczeniu handlowo usługowym Zintegrowany

Bardziej szczegółowo

Przejścia optyczne w strukturach niskowymiarowych

Przejścia optyczne w strukturach niskowymiarowych Współczynnik absorpcji w układzie dwuwymiarowym można opisać wyrażeniem: E E gdzie i oraz f są energiami stanu początkowego i końcowego elektronu, zapełnienie tych stanów opisane jest funkcją rozkładu

Bardziej szczegółowo

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do Kierunek: Mechatronika 1. Materiały używane w budowie urządzeń precyzyjnych. 2. Rodzaje stali węglowych i stopowych, 3. Granica sprężystości

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. Wprowadzenie Metody Wyniki Wnioski Podziękowania. Yaghi et al. Nature 2003, 423, 705 2

Plan prezentacji. Wprowadzenie Metody Wyniki Wnioski Podziękowania. Yaghi et al. Nature 2003, 423, 705 2 Molecular Modeling of Hydrogen Storage. M+ H2 and M+ Benzene vs. Metal Organic Frameworks (MOF) P. Groch1, M. Stachów1, T. Kupka1 oraz L. Stobiński2 1Uniwersytet Opolski, Wydział Chemii, 45-052 Opole 2Instytut

Bardziej szczegółowo

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r.

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r. Fizyka i technologia złącza P Adam Drózd 25.04.2006r. O czym będę mówił: Półprzewodnik definicja, model wiązań walencyjnych i model pasmowy, samoistny i niesamoistny, domieszki donorowe i akceptorowe,

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA WYKONANIA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWOD- NIKOWYCH WYK. 16 SMK Na pdstw.: W. Marciniak, WNT 1987: Przyrządy półprzewodnikowe i układy scalone,

TECHNOLOGIA WYKONANIA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWOD- NIKOWYCH WYK. 16 SMK Na pdstw.: W. Marciniak, WNT 1987: Przyrządy półprzewodnikowe i układy scalone, TECHNOLOGIA WYKONANIA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWOD- NIKOWYCH WYK. 16 SMK Na pdstw.: W. Marciniak, WNT 1987: Przyrządy półprzewodnikowe i układy scalone, 1. Technologia wykonania złącza p-n W rzeczywistych złączach

Bardziej szczegółowo

Badania własności optycznych grafenu

Badania własności optycznych grafenu Badania własności optycznych grafenu Mateusz Klepuszewski 1, Aleksander Płocharski 1, Teresa Kulka 2, Katarzyna Gołasa 3 1 III Liceum Ogólnokształcące im. Unii Europejskiej, Berlinga 5, 07-410 Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technologii montażu powierzchniowego oraz nowoczesnych systemów inspekcji optycznej w przemyśle elektronicznym.

Zastosowanie technologii montażu powierzchniowego oraz nowoczesnych systemów inspekcji optycznej w przemyśle elektronicznym. ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI Zastosowanie technologii montażu powierzchniowego oraz nowoczesnych systemów inspekcji optycznej w przemyśle elektronicznym. RYS HISTORICZNY ROZWOJU ELEKTRONIKI Elektronika

Bardziej szczegółowo

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project:

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project: Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Title of the project - System of the heat storage at different temperature level. Krótki opis projektu: Opracowanie systemu akumulacji ciepła

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Technik urządzeo i systemów energetyki odnawialnej

Technik urządzeo i systemów energetyki odnawialnej Technik urządzeo i systemów Nauka trwa 4 lata, absolwent uzyskuje tytuł zawodowy: Technik urządzeń i systemów, wyposażony jest w wiedzę i umiejętności niezbędne do organizowania i wykonywania prac związanych

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologie w diagnostyce

Nanotechnologie w diagnostyce Nanotechnologie w diagnostyce Diagnostyka endoskopowa Nanotechnologie mogą być przydatne w diagnostyce niedostępnych miejsc w badaniach endoskopowych. Temu mogą służyć mikrokamery wielkości antybiotyku,

Bardziej szczegółowo

TERMODYNAMIKA I TERMOCHEMIA

TERMODYNAMIKA I TERMOCHEMIA TERMODYNAMIKA I TERMOCHEMIA Termodynamika - opisuje zmiany energii towarzyszące przemianom chemicznym; dział fizyki zajmujący się zjawiskami cieplnymi. Termochemia - dział chemii zajmujący się efektami

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

Fizyka 3.3. dr hab. Ewa Popko, prof. P.Wr. www.if.pwr.wroc.pl/~popko ewa.popko@pwr.wroc.pl p.231a

Fizyka 3.3. dr hab. Ewa Popko, prof. P.Wr. www.if.pwr.wroc.pl/~popko ewa.popko@pwr.wroc.pl p.231a Fizyka 3.3 dr hab. Ewa Popko, prof. P.Wr. www.if.pwr.wroc.pl/~popko ewa.popko@pwr.wroc.pl p.31a Fizyka 3.3 Literatura 1.J.Hennel Podstawy elektroniki półprzewodnikowej WNT Warszawa 1995..W.Marciniak Przyrządy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab.

Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć. Dr hab. Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Katedra Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć Dr hab. Paweł Żukowski Materiały magnetyczne Właściwości podstawowych materiałów magnetycznych

Bardziej szczegółowo

BUDOWA ATOMU. Pierwiastki chemiczne

BUDOWA ATOMU. Pierwiastki chemiczne BUDOWA ATOMU Pierwiastki chemiczne p.n.e. Sb Sn n Pb Hg S Ag C Au Fe Cu ()* do XVII w. As (5 r.) P (669 r.) () XVIII w. N Cl Cr Co Y Mn Mo () Ni Pt Te O U H W XIX w. (m.in.) Na Ca Al Si F Cs Ba B Bi I

Bardziej szczegółowo

Sylabus kursu. Tytuł kursu: Program szkoleniowy z energooszczędnej renowacji starych budynków. Dla Projektu ETEROB

Sylabus kursu. Tytuł kursu: Program szkoleniowy z energooszczędnej renowacji starych budynków. Dla Projektu ETEROB Sylabus kursu Tytuł kursu: Program szkoleniowy z energooszczędnej renowacji starych Dla Projektu ETEROB 1 Kontrolka dokumentu Informacje Kraj Polska Właściciel dokumentu BSW Data sporządzenia 23/11/2014

Bardziej szczegółowo

Fizyka Laserów wykład 11. Czesław Radzewicz

Fizyka Laserów wykład 11. Czesław Radzewicz Fizyka Laserów wykład 11 Czesław Radzewicz Lasery na ciele stałym (prócz półprzewodnikowych) matryca + domieszki izolatory=kryształy+szkła+ceramika metale przejściowe metale ziem rzadkich Matryca: kryształy

Bardziej szczegółowo

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski Jarosław Rochowicz Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Praca magisterska Wpływ napięcia podłoża na właściwości mechaniczne powłok CrCN nanoszonych

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii

Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii Grażyna Rudnicka Mariusz Wiśniewski, Dariusz Czułek, Robert Szumski, Piotr Sosinowski Główny Urząd Miar Mapy drogowe EURAMET

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Wybrane zastosowania nadprzewodników wysokotemperaturowych

Wybrane zastosowania nadprzewodników wysokotemperaturowych Wybrane zastosowania nadprzewodników wysokotemperaturowych Ryszard Pałka Department of Electrical Engineering West Pomeranian University of Technology Szczecin KETiI Zakres prezentacji 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Badanie czujników pola magnetycznego wykorzystujących zjawisko gigantycznego magnetooporu

Badanie czujników pola magnetycznego wykorzystujących zjawisko gigantycznego magnetooporu Badanie czujników pola magnetycznego wykorzystujących zjawisko gigantycznego magnetooporu Uczestnicy: Łukasz Grabowski Barbara Latacz Kamil Mrzygłód Michał Papaj Opiekunowie naukowi: prof. dr hab. Jan

Bardziej szczegółowo

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU Warszawa 19 lipca 2011 Centrum Prasowe PAP ul. Bracka 6/8, Warszawa Stowarzyszenie na Rzecz Efektywności ETA i Procesy Inwestycyjne DEBATA UREALNIANIE MARZEŃ NOWE TECHNOLOGIE W ENERGETYCE POZWALAJĄCE ZAMKNĄĆ

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa TOMASZ SŁUPIK Konferencja techniczna Jak obniżać koszty remontów i utrzymania

Bardziej szczegółowo

Studnia skończona. Heterostruktury półprzewodnikowe studnie kwantowe (cd) Heterostruktury mogą mieć różne masy efektywne w różnych obszarach:

Studnia skończona. Heterostruktury półprzewodnikowe studnie kwantowe (cd) Heterostruktury mogą mieć różne masy efektywne w różnych obszarach: Heterostruktury półprzewodnikowe studnie kwantowe (cd) Studnia skończona Heterostruktury mogą mieć różne masy efektywne w różnych obszarach: V z Okazuje się, że zamiana nie jest dobrym rozwiązaniem problemu

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

Metody symulacji w nanotechnologii

Metody symulacji w nanotechnologii Metody symulacji w nanotechnologii Jan Iwaniszewski A. Formalizm operatorowy Załóżmy, że nasz układ kwantowy posiada dyskretny zbiór funkcji własnych ϕ k, k =,,.... Tworzą one bazę w całej przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Jak zmieścid 50 TB na twardym dysku, czyli o fizyce zapisu informacji. Michał Krupioski

Jak zmieścid 50 TB na twardym dysku, czyli o fizyce zapisu informacji. Michał Krupioski Jak zmieścid 50 TB na twardym dysku, czyli o fizyce zapisu informacji Michał Krupioski Instytut Fizyki Jądrowej im. H. Niewodniczaoskiego, 2010 O czym jest ta prezentacja? Jak działają twarde dyski? Jak

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Wirtualne elektrownie

Wirtualne elektrownie Wirtualne elektrownie Polska na progu rewolucji energetycznej Techmine Innovations Conference Katowice, 5 czerwca 2014 r. Energetyka dawniej i dziś Lokomotywa parowa G. Stephensona (1825) Pierwsze parowe

Bardziej szczegółowo

2012-03-21. Charakterystyka składników - ŻELAZO Duże rozpowszechnienie w przyrodzie ok. 5% w skorupie ziemskiej. Rudy żelaza:

2012-03-21. Charakterystyka składników - ŻELAZO Duże rozpowszechnienie w przyrodzie ok. 5% w skorupie ziemskiej. Rudy żelaza: WYKRES RÓWNOWAGI FAZOWEJ STOPÓW Fe -C Zakres tematyczny 1 Charakterystyka składników - ŻELAZO Duże rozpowszechnienie w przyrodzie ok. 5% w skorupie ziemskiej Rudy żelaza: MAGNETYT - Fe 3 O 4 (ok. 72% mas.

Bardziej szczegółowo

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych OBIEGI GAZOWE Obieg cykl przemian, po przejściu których stan końcowy czynnika jest identyczny ze stanem początkowym. Obrazem geometrycznym obiegu jest linia zamknięta. Dla obiegu termodynamicznego: przyrost

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki wykład 6

Podstawy fizyki wykład 6 Podstawy fizyki wykład 6 Dr Piotr Sitarek Instytut Fizyki, Politechnika Wrocławska Elementy termodynamiki Temperatura Rozszerzalność cieplna Ciepło Praca a ciepło Pierwsza zasada termodynamiki Gaz doskonały

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Katedra materiálu ZASTOSOWANIE NANOMATERIAŁÓW

Katedra materiálu ZASTOSOWANIE NANOMATERIAŁÓW Katedra materiálu ZASTOSOWANIE NANOMATERIAŁÓW Treść wykładu Wstęp Co to są nanomateriały i nanotechnologia? Przykłady zastosowania nanotechnologii Zagrożenia związane z nanotechnologią puszka Pandory Wnioski

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SUPERTWARDE

MATERIAŁY SUPERTWARDE MATERIAŁY SUPERTWARDE Twarde i supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych zastosowaniach jak szlifowanie i polerowanie, cięcie, prasowanie, synteza i badania

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju nauki o materiałach

Kierunki rozwoju nauki o materiałach XI SEMINARIUM POLSKIEGO TOWARZYSTWA MATERIAŁOZNAWCZEGO Kształcenie i badania naukowe w inżynierii materiałowej Kierunki rozwoju nauki o materiałach ach i inżynierii materiałowej Piotr Kula Materiały źródłowe

Bardziej szczegółowo

Skalowanie układów scalonych

Skalowanie układów scalonych Skalowanie układów scalonych Technologia mikroelektroniczna Charakterystyczne parametry najmniejszy realizowalny rozmiar (ang. feature size), liczba bramek (układów) na jednej płytce, wydzielana moc, maksymalna

Bardziej szczegółowo

Kątowa rozdzielczość matrycy fotodetektorów

Kątowa rozdzielczość matrycy fotodetektorów WYKŁAD 24 SMK ANALIZUJĄCE PRZETWORNIKI OBRAZU Na podstawie: K. Booth, S. Hill, Optoelektronika, WKŁ, Warszawa 2001 1. Zakres dynamiczny, rozdzielczość przestrzenna miara dokładności rozróżniania szczegółów

Bardziej szczegółowo

Kocioł na biomasę z turbiną ORC

Kocioł na biomasę z turbiną ORC Kocioł na biomasę z turbiną ORC Sprawdzona technologia produkcji ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu dr inż. Sławomir Gibała Prezentacja firmy CRB Energia: CRB Energia jest firmą inżynieryjno-konsultingową

Bardziej szczegółowo

II PANEL EKSPERTÓW PROGRAM. Nowoczesne materiały i innowacyjne metody dla przetwarzania i monitorowania energii (MIME) 19 stycznia 2012 r.

II PANEL EKSPERTÓW PROGRAM. Nowoczesne materiały i innowacyjne metody dla przetwarzania i monitorowania energii (MIME) 19 stycznia 2012 r. II PANEL EKSPERTÓW PROGRAM Nowoczesne materiały i innowacyjne metody dla przetwarzania i monitorowania energii (MIME) 19 stycznia 2012 r. Centrum Konferencyjne Mrówka Warszawa - Powsin Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Kierunek Międzywydziałowy - Inżynieria Biomedyczna. Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Specjalność:

Kierunek Międzywydziałowy - Inżynieria Biomedyczna. Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna. Specjalność: Kierunek Międzywydziałowy - Inżynieria Biomedyczna Specjalność: CHEMIA W MEDYCYNIE CHEMIA W MEDYCYNIE Studia mają charakter interdyscyplinarny, łączą treści programowe m.in. takich obszarów, jak: Analityka

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY TECHNOLOGII CHEMICZNEJ wykład 5 METODY OTRZYMANIA MONOKRYSZTAŁÓW NANOTECHNOLOGIA

PODSTAWY TECHNOLOGII CHEMICZNEJ wykład 5 METODY OTRZYMANIA MONOKRYSZTAŁÓW NANOTECHNOLOGIA PODSTAWY TECHNOLOGII CHEMICZNEJ wykład 5 METODY OTRZYMANIA MONOKRYSZTAŁÓW NANOTECHNOLOGIA Monokryształy metody otrzymywania Metoda Czochralskiego Metoda Bridgmana-Stockbargera Metoda powolnego ochładzania

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH dla specjalności/ kierunków dyplomowania do zrealizowania w Katedrze Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH dla specjalności/ kierunków dyplomowania do zrealizowania w Katedrze Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego dla specjalności/ kierunków TECHNOLOGIE OCHRONY Temat pracy Optymalizacja roztworów chemicznych roztwarzających poszczególne warstwy w fotowoltaicznych ogniwach krzemowych mgr inż. Piotr Ostrowski W technologii

Bardziej szczegółowo