Termografia aktywna w badaniach materiałów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Termografia aktywna w badaniach materiałów"

Transkrypt

1 Termografia aktywna w badaniach materiałów Wiera Oliferuk IPPT PAN Warszawa, 1. Wstęp Widmo promieniowania elektromagnetycznego można xxmownie podzielić na kilka zakresów długości (lub częstotliwości) fal. Jednym z nich jest zakres promieniowania podczerwonego, często nazywany podczerwienią (od 0,75 do 100 um). Istnienie tego promieniowania odkrył w 1800 roku William Herschel, nadworny astronom króla Anglii Jerzego III. Pracując nad doborem filtrów zmniejszających jasność obrazów Słońca w teleskopie, badał on widmo promieniowania słonecznego mierząc efekt cieplny" poszczególnych, rozszczepionych przez pryzmat barwnych wiązek. Jako detektora użył poczernionego termometru rtęciowego. Przesuwając termometr do ciemnego obszaru, poza czerwoną, widzialną granicę, stwierdził, że termometr wskazuje nadał podwyższoną temperaturę. To znaczyło, że widmo promieniowania słonecznego sięga poza zakres czułości ludzkiego oka; zawiera promieniowanie niewidzialne [1]. Widmo tego promieniowania Herschel nazwał widmem termometrycznym. Nazwa promieniowanie podczerwone" pojawiła się 75 lat później. Z codziennych obserwacji wiemy, że barwa ciała świecącego zależy od jego temperatury. Ciała najsłabiej nagrzane świecą ciemno-czerwono. Można więc przypuszczać, że ciała jeszcze chłodniejsze emitują promieniowanie podczerwone. Promieniowanie, które odczuje nasza ręka, gdy zbliżymy ją do gorącego pieca lub kaloryfera, jest niewidoczne. Widzielibyśmy je, gdyby nasz zmysł wzroku reagował na podczerwień. Wówczas moglibyśmy powiedzieć, że ciała mniej nagrzane świecą barwą podczerwoną". Czułość średniego" ludzkiego oka rozciąga się od 0,4 do 0,7 :m. W podczerwieni widzą niektóre węże takie, jak boa dusiciele, pytony i grzechotniki. Przyroda obdarzyła je trzecim okiem, które jest wrażliwe na promieniowanie podczerwone w zakresie fali (8-12) um. Jest to zakres, w którym zawiera się promieniowanie zwierząt stałocieplnych - potencjalnych ofiar tych węży. Istnieją także stworzenia, np. pszczoły, których przedział widzenia jest przesunięty, w stronę ultrafioletu (0,2-0.4) um. Radar też można nazwać okiem, ale sztucznym. Jest on wrażliwy na promieniowanie o długości fali rzędu kilku milimetrów (rys. 1). W podczerwieni zawierają się maksima spektralnego rozkładu mocy promieniowania ciał w szerokim zakresie temperatury od kilku do 1000 K. Moc promieniowania emitowanego przez daną powierzchnię w całym spektralnym zakresie zależy od temperatury tej powierzchni, co sprawia, że detekcja tego promieniowania jest podstawą bezkontaktowej metody pomiaru temperatury. Techniczne rozwiązania umożliwiające określanie powierzchniowego pola temperatury w oparciu o detekcję promieniowania podczerwonego emitowanego przez badaną powierzchnię nazwano termografia podczerwieni. 10

2 W wielu procesach przemysłowych temperatura jest istotnym parametrem, którego monitorowanie pozwala ocenić, czy dany proces przebiega poprawnie. Termografy podczerwieni mają więc we współczesnej gospodarce wiele zastosowań. Można, na przykład, sprawdzić, czy kokila, w której przewozi się w hucie ciekły metal z nie ma wypalonych miejsc, czy nie nagrzewają się zbytnio elementy w obwodach rozdzielni elektrycznej, lub czy układ scalony grzeje się równomiernie (rys. 2a, 2b, 2c). a) b) c) Rys. 2. Obrazy termiczne: a) kokili napełnionej ciekłym metalem, b) fragmentu obwodu rozdzielni elektrycznej, c) układu scalonego. Z tego typu urządzeń korzysta wojsko, by wykryć obiekty niewidzialne, oraz strażacy, by zlokalizować źródło pożaru (rys. 4a i 4b). Kamera pracująca w podczerwieni jest elementem wyposażenia strażaka. Termografię opartą na detekcji promieniowania podczerwonego stosuje się także przy liczeniu dzikich zwierząt i poszukiwaniach zaginionych osób. a) b) Rys.3. a) Obraz termiczny czołgu, b) Lokalizacja źródła pożaru przy użyciu.kamery pracującej w podczerwieni. 11

3 Zaletą termografii podczerwieni, w porównaniu z innymi metodami, jest to, że układ pomiarowy nie zakłóca badanego pola temperatury oraz czas odpowiedzi detektora na sygnał jest stosunkowo krótki. Jest to niewątpliwie nieniszcząca metoda badań. W ostatnich latach obserwuje się rozwój badań nad zastosowaniem termografii podczerwieni do wykrywania wad w powierzchniowej warstwie materiałów. Istotą tych badań jest analiza termicznej odpowiedzi materiału na stymulację zewnętrznym impulsem ciepła. Jeśli do powierzchni materiału dostarczymy pewną ilość energii, na przykład w formie impulsu ciepła, to po jego wygaśnięciu temperatura powierzchni będzie raptownie się zmieniać. Dzięki dyfuzji cieplnej, front termiczny zacznie przesuwać się w głąb materiału. Obecność obszarów różniących się właściwościami termicznymi (zawierających defekty) od obszarów bez defektów wywołuje zmianę szybkości tej dyfuzji. Zatem monitorując pole temperatury na powierzchni stygnącej próbki, uwidoczniamy położenia defektów. Takie stosowanie termografii podczerwieni wymaga zewnętrznej stymulacji cieplnej badanej powierzchni. Dlatego nazwano je termografią aktywną. Konsekwentnie, jeśli użycie termografii podczerwieni nie wymaga zewnętrznej stymulacji cieplnej, to wówczas mamy do czynienia z termografią bierną. W zależności od sposobu stymulacji rozróżnia się kilka rodzajów termografii aktywnej, a mianowicie, termografie: impulsową (pulsed thermography), modulacyjną {lock-in thermography with modulated heating) oraz impulsowo-fazową (pulsed phase thermograpłry) [1]. Celem niniejszego opracowania jest krótkie przedstawienie teoretycznej podstawy wyznaczania pól temperatury na podstawie detekcji promieniowania podczerwonego, opis istoty poszczególnych rodzajów termografii aktywnej oraz prezentacja wyników uzyskanych w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN, dotyczących analizy rozkładu temperatury na powierzchni stalowej próbki z defektami, w czasie jej stygnięcia, po nagrzaniu impulsem cieplnym. 2. Teoretyczna podstawa wyznaczania pól temperatury na podstawie detekcji promieniowania podczerwonego Energia, którą emituje dane ciało, nie może się brać znikąd. Na przykład, w żarówce światło powstaje kosztem energii prądu elektrycznego, przepływającego przez włókno żarówki. W płonącym ognisku - kosztem spalanych materiałów. Jednym z możliwych źródeł energii emitowanej przez ciało promieniujące jest absorbowane przez nie promieniowanie pochodzące od innych ciał. Jeśli temperatura ciał jest jednakowa, to są one w równowadze termodynamicznej ze sobą. Okazuje się, że w stanie równowagi zależność między tym, co ciało emituje i tym, co absorbuje zachodzi ścisła relacja. Do opisu widmowego rozkładu promieniowania równowagowego wprowadzono pojęcie zdolności emisyjnej E(X,T), którą definiujemy jako energię fal elektromagnetycznych emitowanych w jednostce czasu przez jednostkę powierzchni ciała ogrzanego do temperatury, gdzie dw e energia promieniowania elektromagnetycznego wysyłanego w ciągu jednostki czasu z jednostki powierzchni ciała w przedziale długości fali od X do X + dx. Zdolność emisyjna jest więc równa mocy wypromieniowanej przez jednostkę powierzchni w jednostkowym przedziale długości fali. Zdolność absorpcyjna ciała A(X,T) określa, jaka część energii fali elektromagnetycznej o długości fali zawartej, w przedziale od X do X + dx, padającej w jednostce czasu na jednostkę powierzchni, zostaje pochłonięta; Zagadnienie promieniowania ciał w stanie równowagi było przedmiotem wielu badań. Pierwszym, który uzyskał ilościową zależność między zdolnością emisyjną a zdolnością absorpcyjną był niemiecki fizyk, profesor uniwersytetów we Wrocławiu, Heidelbergu i 12

4 Berlinie, Gustav Robert Kirchhoff ( ). W 1859 roku podał on następujące prawo: Dla każdego ciała stosunek zdolności emisyjnej do jego zdolności absorpcyjnej nie zależy od natury ciała, jest funkcją jedynie długości fali i temperatury [2], Prawo to nazwano prawem Kirchhoffa. Przedmiot, który pochłaniałby fale elektromagnetyczne o dowolnej długości i niczego by nie odbijał, nazywamy ciałem doskonale czarnym. Dobry model ciała doskonale czarnego nosimy ze sobą. Jest nim źrenica oka. Zdolność absorpcyjna ciała doskonale czarnego, zgodnie z jego definicją jest jednakowa (i równa jedności) dla wszystkich wartości temperatury i wszystkich długości fal. Wynika stąd ważny wniosek, a mianowicie, że owa uniwersalna funkcja g(a,t) jest dokładnie równa zdolności emisyjnej ciała doskonale czarnego i co więcej, funkcja ta nie zależy od tego, w jaki sposób sporządzimy ciało czarne! Ciał doskonale czarnych w przyrodzie nie ma, ale zawsze możemy skonstruować ich model, lub znaleźć w przyrodzie taki obiekt, który z dobrym przybliżeniem spełnia warunki ciała doskonale czarnego. Zależność zdolności emisyjnej ciała doskonale czarnego o danej temperaturze od długości fali ma maksimum. Doświadczalne badania promieniowania modelu takiego ciała o różnych wartościach temperatury wykazały, że wraz z jej wzrostem maksimum przesuwa się w stronę krótszych fal (rys. 4). (1) Rys. 4. Widmo promieniowania ciała doskonale czarnego o różnych wartościach temperatury. Pole powierzchni pod krzywą g(/l,r) dla danej temperatury jest równe całkowitej zdolności emisyjnej ciała doskonale czarnego, to znaczy zdolności emisyjnej w całym zakresie długości fal. Wykorzystując, istniejące już wtedy, wyniki eksperymentalne austriacki fizyk Josef Stefan, profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego wykazał, że całkowita zdolność emisyjna ciała doskonale czarnego wynosi: (2) Inny, wielki fizyk austriacki Ludwig Boltzmann wyprowadził powyższą zależność z praw termodynamiki i elektrodynamiki. Stąd nosi ona obecnie nazwę prawa Stefana-Boltzmanna. Zauważmy, że zdolność emisyjna ciała doskonale czarnego jest jednoznaczną funkcją jego temperatury! To stanowi podstawę bezkontaktowego pomiaru temperatury - zasadę pracy termografów opartej na detekcji promieniowania podczerwonego. Termograf - to sztuczne 13

5 oko, które widzi" w podczerwieni. Jego sercem" jest (czujnik) detektor promieniowania podczerwonego - przetwornik, który pochłania energię promieniowania i zamienia ją na sygnał elektryczny. Mierząc powierzchniowy rozkład mocy promieniowania podczerwonego emitowanego przez ciało doskonale czarne, można wyznaczyć rozkład temperatury na jego powierzchni. Ze względu na zasadę działania rozróżniamy dwa rodzaje detektorów promieniowania podczerwonego: termiczne i fotonowe. Promieniowanie podczerwone padające na detektor termiczny powoduje wzrost jego temperatury, co w wypadku elementu półprzewodnikowego zmniejsza jego opór elektryczny a więc zmienia napięcie elektryczne na detektorze. Zaletą detektorów termicznych jest szeroki zakres długości fali, w którym sygnał na wyjściu detektora jest stały, zaś wadą - stosunkowo długi czas odpowiedzi. W detektorach fotonowych jest wykorzystywana kwantowa natura półprzewodnika, w którym uwolnienie lub przepływ nośników ładunku jest bezpośrednio związany z absorpcją fotonu. Takimi detektorami mogą być następujące materiały: InSb, InAs, HgCdTe. Różnią się one między sobą charakterystykami widmowymi. Detektor InSb jest zaliczany do tzw. detektorów krótkofalowych. Jego maksymalna czułość przypada na długość fali = 4,5 urn. HgCdTe jest detektorem długofalowym; maksimum czułości wykazuje dla X = 10 jam. Zatem do wyznaczania pól niskotemperaturowych bardziej odpowiedni jest termograf z detektorem HgCdTe, zaś - do pól wysokotemperaturowych - termograf z detektorem InSb. Zaletą detektorów fotonowych jest krótki czas odpowiedzi, krótszy niż 1 us. Ich wadą jest to, że odpowiadają tylko na fotony, których energia jest większa od energii pasma zabronionego w materiale detektora. Wartość sygnału na wyjściu detektora fotonowego zależy od liczby padających na niego fotonów w jednostce czasu. Liczba ta jest funkcją temperatury ciała doskonale czarnego emitującego owe fotony. Sygnał jest zwykle wzmacniany i przetwarzany elektronicznie. Pozostaje on funkcją temperatury f(t) badanego ciała. Na jej charakter wpływają charakterystyki widmowe detektora i układu optycznego danego termografu. Charakterystyki te określają krzywą kalibracji termografu. Soczewki układu optycznego, skupiającego promieniowanie na detektorze wykonuje się z germanu lub krzemu, ponieważ te materiały przepuszczają promieniowanie podczerwone. 3. Wyznaczanie pól temperatury na podstawie detekcji promieniowania podczerwonego emitowanego przez powierzchnię ciała rzeczywistego Wyznaczenie temperatury powierzchni jest trudniejsze, jeżeli badanym obiektem jest ciało rzeczywiste, to znaczy ciało, które nie tylko emituje i pochłania promieniowanie elektromagnetyczne, ale także je odbija i przepuszcza. Dla danej temperatury badanej powierzchni zależność między wielkościami charakteryzującymi zjawiska odbicia, pochłaniania i transmisji padającego na nią promieniowania elektromagnetycznego jest następująca: 14

6 Maksymalna wartość emisyjności jest równa 1; jest to emisyjność ciała doskonale czarnego. Wartości emisyjności powierzchni ciał rzeczywistych są większe od zera, ale mniejsze od jedności. W tabeli I podano kilka przykładów powierzchni materiałów charakteryzujących się różnymi wartościami emisyjności: Tabela I. Wartości emisyjności powierzchni wybranych materiałów [3] Materiał Aluminium powierzchnia polerowana, powierzchnia wytrawiona elektrochemicznie, Miedź powierzchnia polerowana, powierzchnia oksydowana Żelazo powierzchnia polerowana, powierzchnia oksydowana Stal powierzchnia polerowana, powierzchnia oksydowana Węgiel sadza, grafit Beton Temperatura [ C] Emisyjność, % 0,05 0,55 0,05 0,78 0,21 0,64 0,07 0,79 0,95 0,97 0,92 Termograf zawiera kamerę pracująca w podczerwonym zakresie promieniowania elektromagnetycznego. Oprócz detektora, w jej skład wchodzi układ skanujący, który ogniskuje na detektorze promieniowanie emitowane z poszczególnych punktów badanej powierzchni. W nowoczesnych kamerach stosowane są detektory matrycowe, umożliwiające odwzorowanie, na matrycy detektora, powierzchniowego rozkładu mocy promieniowania podczerwonego emitowanego przez badaną powierzchnię. Analogowy sygnał elektryczny z wyjścia detektora po wzmocnieniu jest podawany do przetwornika analogowo-cyfrowego, sprzężonego z kamerą gdzie jest przetwarzany na sygnał cyfrowy, co umożliwia zapisywanie obrazów termicznych w pamięci komputera. Obrazy termiczne są powierzchniowymi rozkładami mocy promieniowania podczerwonego emitowanego przez badaną powierzchnię. Rejestrowany sygnał podczas skanowania powierzchni ciała rzeczywistego, nieprzezroczystego dla fal elektromagnetycznych jest równy: 15

7 odpowiadający mocy promieniowania ciała doskonale czarnego o temperaturze otoczenia T a, Warto zwrócić uwagę na to, że równanie (8) zawiera dwie niewiadome; - emisyjność i T - temperaturę badanej powierzchni. Aby wyznaczyć temperaturę trzeba znać wartość iub pokryć powierzchnię substancją, której emisyjność jest znana. Zwykle stosuje się substancję o emisyjności bliskiej jedności, jak sadza lub grafit (patrz tabela I). Mając krzywą kalibracji znając temperaturę oraz emisyjność y badanej powierzchni można wyznaczyć powierzchniowy rozkład temperatury. Odpowiedni program komputerowy umożliwia tego typu obliczenia. Innymi słowy wprowadzając do niego krzywą kalibracji wartości otrzymujemy rozkład temperatury na badanej powierzchni. Program zwykle umożliwia także obliczenie pola geometrycznego wybranego fragmentu powierzchni oraz wyznaczenie maksymalnej, średniej i minimalnej wartości temperatury w tym polu. Możliwe jest także wyznaczenie rozkładu temperatury wzdłuż dowolnej linii prostej, oraz wyznaczenie temperatury w zadanych punktach i określenie ich współrzędnych. Rozdzielczość temperaturowa układu pomiarowego zależy od wartości mierzonej temperatury, ponieważ im ta wartość jest wyższa, tym większa jest moc emitowanego promieniowania. W termografach zawierających detektory fotonowe, dla temperatury 300 K, wynosi ona 0.01 K. Czułość termografu podczerwieni obrazują, w poglądowy sposób, termiczne ślady dłoni studenta na tkaninie. Fotografie wykonano w Laboratorium Termoplastyczności Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii przy użyciu termografu z detektorem termicznym. Rys. 5. Termiczne ślady na tkaninie (rozkład temperatury): a) natychmiast po zabraniu ręki. b) po 30 sekundach. 4, Wykrywania defektów w warstwie powierzchniowej materiałów metodą termografii aktywnej Wykrywanie defektów w warstwie powierzchniowej materiału metodami termografii podczerwieni jest dziedziną stosunkowo nową. Jak wspomniano we wstępie, warunkiem otrzymania informacji o istnieniu defektów jest stymulacja cieplna badanego materiału. Stąd pochodzi pojęcie termografia aktywna. Istotą termografii aktywnej jest badanie termicznej odpowiedzi materiału w funkcji czasu na stymulację zewnętrznym impulsem ciepła. Owa odpowiedź jest rejestrowana za pomocą termografu. Schemat termografii aktywnej przedstawiono na rys. 6. Nagrzanie powierzchni sprawia, że wewnątrz materiału rozchodzą się silnie tłumione fale. Odkry! je francuski matematyk J, Fourier ( ) [4,5], Nazwano je falami termicznymi. Generacji i detekcji fal termicznych można dokonywać w sposób 16

8 bezkontaktowy, dlatego próby wykorzystania ich w nieniszczących badaniach materiałów wydają się być obiecujące. Rys. 6. Schemat termografii aktywnej. Przyjmując jednowymiarowy model dla półprzestrzeni, której powierzchnia jest ogrzewana co Termiczna droga dyfuzji jest odwrotnie proporcjonalna do co 2, zatem fale o wysokiej częstotliwości wnikają do badanego materiału płycej niż fale o częstotliwości niskiej (na przykład, w wypadku warstwy farby, fala o częstotliwości 36 Hz wnika na głębokość 40 urn podczas gdy fala o częstotliwości = 2,25 Hz - na głębokość 80 urn) [1]. Podobnie jak inne rodzaje fal, fale termiczne mogą odbijać się od powierzchni pustek, pęknięć i delaminacji. Odbite fale wracają na powierzchnię materiału, kształtując rozkład 17

9 temperatury, który może być, w bezkontaktowy sposób, wyznaczany i rejestrowany za pomocą termografu podczerwieni. Czasowe sekwencje tego rozkładu zawierają informacje o położeniu defektów podpowierzchniowych. Współczynnik odbicia od powierzchni dzielącej dwa ośrodki wynosi: (13) gdzie b jest stosunek efuzyjności cieplnych dwóch ośrodków, Jeżeli defekt jest położony tak głęboko, że fale termiczne zostaną całkowicie stłumione zanim do niego dotrą, lub zanikną po odbiciu, wtedy wykrycie go metodą termografii aktywnej nie jest możliwe. Za pomocą termografii aktywnej można więc wykryć jedynie defekty leżące w warstwie powierzchniowej. Grubość warstwy zależy od rodzaju badanego materiału (jego termicznej drogi dyfuzji), oraz od częstotliwości wzbudzonej fali termicznej. 4.1 Termografia impulsowa Termografia impulsowa (pulsed thermography) jest uważana za stosunkowo prosty rodzaj termografii aktywnej. Polega ona na wyznaczaniu i analizie rozkładu temperatury na badanej powierzchni w czasie jej stygnięcia po uprzednim, równomiernym nagrzaniu impulsem cieplnym (rys. 7). Rys. 7. Schemat stosowania termografii impulsowej. Dla jednowymiarowego modelu i jednorodnego materiału, wyrażenie na zmianę temperatury podczas stygnięcia powierzchni półprzestrzeni nagrzanej krótkim impulsem cieplnym, ma następującą postać: gdzie Q jest energią impulsu cieplnego przypadającą na jednostkę powierzchni, / czas stygnięcia powierzchni, 7(0) temperatura w wybranym punkcie lub obszarze nagrzanej powierzchni, tuż po wygaszeniu impulsu, zaś T{t) - temperatura w dowolnej chwili procesu stygnięcia [6], Granicą półprzestrzeni jest powierzchnia badanego materiału. (14) 18

10 Gdy materiał zawiera defekty, powyższa zależność zmienia charakter, bowiem ich obecność zmniejsza prędkość dyfuzji cieplnej. Zatem temperatura obszaru powierzchni nad defektem będzie różna od temperatury obszaru, pod którym defektu nie ma. Defekt, jakim jest, na przykład, delaminacja warstwy można ujawnić sporządzając wykres Rys. 8. Wykrywanie delaminacji za pomocą termografii impulsowej W Laboratorium Termoplastyczności IPPT PAN przeprowadzono analizę czasowej sekwencji rozkładu temperatury podczas stygnięcia uprzednio nagrzanej powierzchni układu płyt zawierającego symulowaną delaminację. W stalowej płycie o grubości 2,6 mm wykonano walcowy otwór nieprzelotowy o średnicy 15 mm i głębokości 2,6 mm. Do tej płyty przyklejono, od strony otworów, drugą płytę o grubości 2 mm, tworząc w ten sposób sztuczny defekt na głębokości 1 mm, jak na rys. 9. Rys. 9. Geometria sztucznego defektu. Aby badana powierzchnia była jednorodna pod względem emisyjności, pokryto ją grafitem. Grafit ma stosunkowo wysoką emisyjność, co sprawia, że moc promieniowania podczerwonego, emitowanego przez powierzchnię w określonej temperaturze jest większa niż powierzchni stali. Tak przygotowaną powierzchnię nagrzano równomiernie lampą żarową o mocy 500 W z odległości 15 cm. Czas grzania wynosił 3s. Następnie, za pomocą termografu podczerwieni, rejestrowano z częstością 10 Hz rozkład temperatury na powierzchni podczas procesu stygnięcia płyty. Ów rozkład, tuż po wygaśnięciu cieplnego impulsu stymulującego, pokazano na rys

11 Rys. 10. Rozkład temperatury na powierzchni płyty z defektem, tuż po zaprzestaniu grzania. Na podstawie rozkładów temperatur}' stygnącej próbki, rejestrowanych z częstością 10 Hz, wykreślono zależności średniej wartości temperatury w obszarze powierzchni, pod którym nie ma defektu oraz w obszarze nad defektem (rys. 11). Otrzymane zależności pokazano na rys. 12. Rys. 11. Obszary powierzchni, dla których wyznaczono średnią wartość temperatury w funkcji czasu. Dia obszarów powierzchni zaznaczonych na rys. 1 i wyznaczono zależność, od In i a jej wykres przedstawiono na rysunku

12 24.5 Rys. 12. Zależność średniej wartości temperatury od czasu stygnięcia dla dwóch, zaznaczonych na rys. 11, obszarów powierzchni. W kolejnym eksperymencie badano stygnięcie powierzchni stalowej płyty o grubości 3,6 mm, w której, na przeciwległej stronie, wykonano nieprzelotowe otwory o różnej głębokości i różnych średnicach (rys, 14). Na tym samym rysunku pokazano także rozkład temperatury na powierzchni tej płyty tuż po wygaśnięciu impulsu cieplnego o parametrach, jak w doświadczeniu poprzednim. a) b) Rys. 14. a) Geometria defektów, których rolę pełniły nieprzelotowe otwory w stalowej płycie wywiercone po przeciwnej stronie badanej powierzchni, b) Rozkład temperatury na powierzchni płyty zawierającej defekty, jak na rys, a) tuż po wygaśnięciu impulsu cieplnego. 21

13 Współczesne termografy umożliwiają przedstawienie powierzchniowego rozkładu temperatur}' w skali trójwymiarowej. Trzecim wymiarem są wartości temperatury (rys. 15). Rys. 15. Powierzchniowy rozkład temperatury w skali trójwymiarowej na powierzchni płyty jak na rysunku 14a. Innym sposobem przetwarzania danych otrzymanych podczas wyznaczania rozkładu temperatury na stygnącej powierzchni materiału jest obliczanie kontrastu termicznego w celu ulepszenia detekcji defektów w warstwie przypowierzchniowej [1]. Jedną form kontrastu jest tak zwany kontrast standardowy C s. W badaniach procesu stygnięcia uprzednio nagrzanej powierzchni, jest on zdefiniowany następującym wyrażeniem: gdzie: są wartościami temperatury w początkowej chwili procesu stygnięcia (tuż po wygaśnięciu impulsu cieplnego), odpowiednio - w obszarze lub punkcie badanej powierzchni, pod którą występuje defekt oraz w obszarze lub punkcie pod którym defektu nie ma. - wartości temperatur,' w tych samych obszarach powierzchni w dowolnej (różnej od to) chwili procesu stygnięcia. Wielkością czułą na istnienie defektów wydaje się być Cmaic- maksymalna wartość funkcji C/J). Termografia impulsowa wymaga jednorodnego nagrzania badanej powierzchni. Powierzchnia ta musi być także jednorodna pod względem emisyjności. Spełnienie drugiego warunku, ogranicza zakres zastosowań tej termografii, co sprzyja poszukiwaniu innych form termografii aktywnej. Jedną z nich jest termografia modulacyjna. 4.2 Termografia modulacyjna Termografia modulacyjna {lock-in thennography with a modidated heating) wykorzystuje teorię fal termicznych. Fale termiczne są generowane przez nagrzewanie badanej powierzchni źródłem ciepła, którego natężenie zmienia się sinusoidalnie (rys 16). (15) Rys. 16. Schemat układu pomiarowego termoerafii modujacvinej. 22

14 Za pomocą termografu podczerwieni wyznacza się oscylujące pole temperatury na powierzchni badanego obiektu w stanie ustalonym. Sekwencja czasowa pól temperatury pozwala odtworzyć postać fali termicznej na badanej powierzchni, co umożliwia wyznaczenie przesunięcia fazy tej fali względem oscylacji źródła ciepła. Otrzymuje się mapę przesunięć fazowych. Przesunięcie fazowe, przy zadanej częstotliwości, jest funkcją dyfuzyjności cieplnej, której wartość zależy od wad materiału. Zatem mapa przesunięć fazowych ujawnia wady w warstwie powierzchniowej materiału. Zaleta termografii modulacyjnej wynika z faktu, że przesunięcie fazowe nie zależy od emisyjności powierzchni. Wadą tej termografii jest konieczność skonstruowania źródła ciepła o mocy promieniowania zmieniającej się sinusoidalnie. 4.3 Termografia impułsowo-fazowa Termografia impulsowo-fazowa (pulsed phase thermography) łączy zalety termografii impulsowej i modulacyjnej. Podobnie jak w metodzie termografii impulsowej powierzchnia badanego obiektu jest stymulowana impulsem cieplnym i za pomocą termografu podczerwieni rejestruje się rozkład temperatury na badanej powierzchni w czasie jej stygnięcia. Zarejestrowany sygnał, w postaci zależności temperatury od czasu poszczególnych punktach powierzchni podczas stygnięcia, zostaje poddany dyskretnej transformacji Fouriera. W wyniku tej transformacji otrzymujemy sygnał zależny od częstotliwości gdzie: wartości / są punktami na osi czasu dla wybranego piksela", odpowiadające poszczególnym obrazom termicznym zarejestrowanej sekwencji, - odstęp czasu między poszczególnymi obrazami wynikający z częstotliwości próbkowania, - długość sekwencji obrazów termicznych, którą poddano przekształceniu Fouriera,/- częstotliwości fali. Następnie z części rzeczywistej i urojonej funkcji termicznego badanej powierzchni, można wyznaczyć fazy poszczególnych fal: (16) dla każdego punktu obrazu otrzymując mapy fazowe (zwane fazogramami). Faza fali o danej częstotliwości w obszarze powierzchni pod którym znajdują się defekty będzie różna od fazy w obszarze, pod którym defektów nie ma [7]. Zatem mapy fazowe uwidaczniają położenie wad materiałowych. Schemat układu pomiarowego przy stosowaniu termografii impulsowo-fazowej przedstawiono na rys. 17. Fazy fal termicznych nie zależą od emisyjności powierzchni, więc wykorzystanie tego faktu w termografii impulsowo-fazowej stanowi zaletę metody. W termografii impulsowo-fazowej możliwa jest, w pojedynczym eksperymencie, analiza fazowa kilku fal o różnych częstotliwościach. Dzięki temu można wykryć defekty znajdujące się na różnej głębokości. Przykład takiego fazogramu pokazano na rys. 18. (17) 23

15 Rys. 17. Schemat metody wykrywania defektów w warstwie powierzchniowej za pomocą termografii i m pu 1 so wo-fazowej. Rys. 18. Fazogram powierzchni plastykowej (nieprzezroczystej) płyty z defektami na różnych głębokościach: 1-3,2 mm, 2-4,8 mm, 3-6,4 mm, licząc od lewej strony- Źródło ciepła: impuls odł 10 ms, o energii 6 kj. [S. Marinetti, Y. A Plotnikov et al. Proc, SPIEInt Soc. Opt. Eng (1999) 230] Zalety i wady aktywnej termografii jako metody wykrywania defektów w warstwie powierzchniowej Zalety: a) metoda bezkontaktowa, b) pomiary praktycznie bezinercyjne, c) możliwość stosowania w badaniach szerokiej klasy materiałów, d) stosunkowo łatwa interpretacja obrazów termicznych i możliwość gromadzenia danych. które mogą, w razie potrzeby, być wykorzystane do dalszej, bardziej zaawansowanej obróbki, f) bezpieczne promieniowanie. Wady: a) trudność uzyskania jednorodnego, wysokoenergetycznego cieplnego impulsu stymulującego, b) wysoka cena tomografów podczerwieni, c) możliwość detekcji lylko tych defektów, których właściwości termiczne różnią się od 24

16 właściwości materiału, d) możliwość wykrywania tylko defektów przypowierzchniowych, e) wymaganie jednorodnej emisyjności badanej powierzchni (w przypadku termografii impulsowej). [1] Xavier P.V. Maldague, Theory and Praclice oflnfrared Technology for Nondesłructive Testing, John Wiley, Interscience, New York, [2] B. M. Jaworski, A. A. Dietłaf, Kurs fizyki. Procesy falowe, optyka i fizyka atomowa i jądrowa, PWN, [3] AGA Thermovision Operating Manuał, AGA Infrared Systems AB, S Lindigo, Sweden, [4] Fourier, J., (1824) Thćorie du mouvement de la chaleur dans les corps solides-1 6 " 5 Partie", Memoires de /'Academie des Sciences, 4, p. [5] Fourier, J., (1826) Thćorie du mouvement de la chaleur dans les corps solides-2^ Partie", Memoires de l' Academie des Sciences, 5, p [6] A. V. Luikov, Analilical Heat Diffusion Theory, Academic Press, New York and London, [7J Maldague, Xavier P.V., Couturier, J. P., (1997)"Review of pulsed phase thermography", IV Workshop on Advances in Infrared Technology, Atti delia Fondazione G. Ronchi, Firence, 53, p

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

Termowizja. Termografia. Termografia

Termowizja. Termografia. Termografia Termowizja Energia w budynku Z czego wynika rozpraszanie energii z budynku? oziębianie elementów konstrukcji budynku (opór na przenikanie ciepła) bezpośrednia wymiana powietrza (szczelność) http://www.termowizja.eu/

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Politechnika Gdańska WYDZIAŁ ELEKTRONIKI TELEKOMUNIKACJI I INFORMATYKI Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego

Bardziej szczegółowo

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli. Ćwiczenie: DIAGNOSTYKA TERMOWIZYJNA

Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli. Ćwiczenie: DIAGNOSTYKA TERMOWIZYJNA Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli Ćwiczenie: DIAGNOSTYKA TERMOWIZYJNA 1 1. PODSTAWY TEORETYCZNE Termografia określenie i przedstawienie rozkładu temperatury powierzchni oraz pomiar natężenia

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

2011 InfraTec. Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active

2011 InfraTec. Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active 2011 InfraTec Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active Termografia aktywna a termografia pasywna 1 Termografia pasywna (statyczna): materiał niepoddany działaniu

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry. Miejsce: IFE - Centrum Kształcenia Międzynarodowego PŁ, ul. Żwirki 36, sala nr 7

Dzień dobry. Miejsce: IFE - Centrum Kształcenia Międzynarodowego PŁ, ul. Żwirki 36, sala nr 7 Dzień dobry BARWA ŚWIATŁA Przemysław Tabaka e-mail: przemyslaw.tabaka@.tabaka@wp.plpl POLITECHNIKA ŁÓDZKA Instytut Elektroenergetyki Co to jest światło? Światło to promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu ochrony cieplnej budynku.

Ocena stanu ochrony cieplnej budynku. Ocena stanu ochrony cieplnej budynku. Prezentacja audiowizualna opracowana w ramach projektu Nowy Ekspert realizowanego przez Fundację Poszanowania Energii Ochrona cieplna budynku - Jej celem jest zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Kamera termowizyjna. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Kamera termowizyjna. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Kamera termowizyjna Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Działanie kamery termowizyjnej Badanie temperatury danego obiektu z wykorzystaniem kamery termowizyjnej

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 8. do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego

Załącznik nr 8. do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Załącznik nr 8 do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Szybka nieliniowość fotorefrakcyjna w światłowodach półprzewodnikowych do zastosowań w elementach optoelektroniki zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE WIELKOŚCI I POŁOŻENIA DEFEKTÓW PODPOWIERZCHNIOWYCH ZA POMOCĄ IMPULSOWEJ TERMOGRAFII PODCZERWIENI

SZACOWANIE WIELKOŚCI I POŁOŻENIA DEFEKTÓW PODPOWIERZCHNIOWYCH ZA POMOCĄ IMPULSOWEJ TERMOGRAFII PODCZERWIENI INSTYTUT PODSTAWOWYCH PROBLEMÓW TECHNIKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK PRACA DOKTORSKA Olga Wysocka-Fotek SZACOWANIE WIELKOŚCI I POŁOŻENIA DEFEKTÓW PODPOWIERZCHNIOWYCH ZA POMOCĄ IMPULSOWEJ TERMOGRAFII PODCZERWIENI

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

XL OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP I Zadanie doświadczalne

XL OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP I Zadanie doświadczalne XL OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP I Zadanie doświadczalne ZADANIE D2 Nazwa zadania: Światełko na tafli wody Mając do dyspozycji fotodiodę, źródło prądu stałego (4,5V bateryjkę), przewody, mikroamperomierz oraz

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR ZADAŃ STRUKTURALNYCH

ZBIÓR ZADAŃ STRUKTURALNYCH ZBIÓR ZADAŃ STRUKTURALNYCH Zgodnie z zaleceniami metodyki nauki fizyki we współczesnej szkole zadania prezentowane uczniom mają odnosić się do rzeczywistości i być tak sformułowane, aby każdy nawet najsłabszy

Bardziej szczegółowo

Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania

Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania Eksperyment pomiary zgazowarki oraz komory spalania Damian Romaszewski Michał Gatkowski Czym będziemy mierzyd? Pirometr- Pirometry tworzą grupę bezstykowych mierników temperatury, które wykorzystują zjawisko

Bardziej szczegółowo

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym?

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym? Domowe urządzenia elektryczne są często łączone równolegle, dzięki temu każde tworzy osobny obwód z tym samym źródłem napięcia. Na podstawie poszczególnych rezystancji, można przewidzieć całkowite natężenie

Bardziej szczegółowo

Analiza działania kolektora typu B.G z bezpośrednim grzaniem. 30 marca 2011

Analiza działania kolektora typu B.G z bezpośrednim grzaniem. 30 marca 2011 Analiza działania kolektora typu B.G z bezpośrednim grzaniem. 30 marca 2011 Założenia konstrukcyjne kolektora. Obliczenia są prowadzone w kierunku określenia sprawności kolektora i wszelkie przepływy energetyczne

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D. Katarzyna Goplańska

Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D. Katarzyna Goplańska Zastosowanie deflektometrii do pomiarów kształtu 3D Plan prezentacji Metody pomiaru kształtu Deflektometria Zasada działania Stereo-deflektometria Kalibracja Zalety Zastosowania Przykład Podsumowanie Metody

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 53. Soczewki

Ćwiczenie 53. Soczewki Ćwiczenie 53. Soczewki Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Pomiar ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiająca i rozpraszająca), obliczenie ogniskowej soczewki rozpraszającej.

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 009 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1.1 Narysowanie toru ruchu ciała w rzucie ukośnym. Narysowanie wektora siły działającej na ciało w

Bardziej szczegółowo

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski Efekt Dopplera dr inż. Romuald Kędzierski Christian Andreas Doppler W 1843 roku opublikował swoją najważniejszą pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich. Opisał

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób określania koncentracji tlenu międzywęzłowego w materiale półprzewodnikowym

(54) Sposób określania koncentracji tlenu międzywęzłowego w materiale półprzewodnikowym RZECZPOSPOLITA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 172863 P O L S K A (21) Numer zgłoszenia 3 0 1 7 1 5 Urząd Patentowy (22) Data zgłoszenia: 3 1.1 2.1 9 9 3 Rzeczypospolitej Polskiej (51) Int.Cl.6 H01L 21/66

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

= e. m λ. Temat: BADANIE PROMIENNIKÓW PODCZERWIENI. 1.Wiadomości podstawowe

= e. m λ. Temat: BADANIE PROMIENNIKÓW PODCZERWIENI. 1.Wiadomości podstawowe Kierunek: Elektrotechnika, semestr 3 Zastosowanie promieniowania optycznego Laboratorium Ćwiczenie nr 4 Temat: BADANIE PROMIENNIKÓW PODCZERWIENI 1.Wiadomości podstawowe Promienniki podczerwieni to urządzenia

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne.

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne. Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ Wprowadzenie teoretyczne. Soczewka jest obiektem izycznym wykonanym z materiału przezroczystego o zadanym kształcie i symetrii obrotowej. Interesować

Bardziej szczegółowo

7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji

7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji 7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji Wyznaczanie poziomu ekspozycji w przypadku promieniowania nielaserowego jest bardziej złożone niż w przypadku promieniowania laserowego. Wynika to z faktu, że pracownik

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska

Politechnika Warszawska Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.02. Woltomierz RMS oraz Analizator Widma 1. Woltomierz RMS oraz Analizator Widma Ćwiczenie to ma na celu poznanie

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura 12. Fale elektromagnetyczne zadania z arkusza I 12.5 12.1 12.6 12.2 12.7 12.8 12.9 12.3 12.10 12.4 12.11 12. Fale elektromagnetyczne - 1 - 12.12 12.20 12.13 12.14 12.21 12.22 12.15 12.23 12.16 12.24 12.17

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SYSTEMÓW TERMOWIZYJNYCH DO BADAŃ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH

WYKORZYSTANIE SYSTEMÓW TERMOWIZYJNYCH DO BADAŃ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH MODELOWANIE INśYNIERSKIE ISSN 1896-771X 36, s. 9-6, Gliwice 2008 WYKORZYSTANIE SYSTEMÓW TERMOWIZYJNYCH DO BADAŃ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH MONIKA SZCZEPANIK, JÓZEF STABIK, GABRIEL WRÓBEL, ŁUKASZ WIERZBICKI

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów optycznych.

Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów optycznych. msg O 7 - - Temat: Badanie soczewek, wyznaczanie odległości ogniskowej. Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów

Bardziej szczegółowo

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Promieniowanie ciała doskonale czarnego Ciało doskonale czarne ciało pochłaniające całkowicie każde promieniowanie, które padnie na jego powierzchnię, niezależnie od

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

teoretyczne podstawy działania

teoretyczne podstawy działania Techniki Niskotemperaturowe w medycynie Seminarium Termoelektryczne urządzenia chłodnicze - teoretyczne podstawy działania Edyta Kamińska IMM II st. Sem I 1 Spis treści Termoelektryczność... 3 Zjawisko

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Prawo zachowania energii: ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Ogólny zasób energii jest niezmienny. Jeżeli zwiększa się zasób energii wybranego układu, to wyłącznie kosztem

Bardziej szczegółowo

Prawa optyki geometrycznej

Prawa optyki geometrycznej Optyka Podstawowe pojęcia Światłem nazywamy fale elektromagnetyczne, o długościach, na które reaguje oko ludzkie, tzn. 380-780 nm. O falowych własnościach światła świadczą takie zjawiska, jak ugięcie (dyfrakcja)

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT 1 Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie 2 Plan prezentacji 1. Skanowanie laserowe 3D informacje ogólne; 2. Proces skanowania; 3. Proces

Bardziej szczegółowo

Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk

Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk I. Formaty plików opisz zalety, wady, rodzaj kompresji i twórców 1. Format WAVE. 2. Format MP3. 3. Format WMA. 4. Format MIDI. 5. Format AIFF. 6. Format

Bardziej szczegółowo

Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI

Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI I. Zagadnienia do opracowania. 1. Struktura pasmowa ciał stałych. 2. Klasyfikacja ciał stałych w oparciu o teorię

Bardziej szczegółowo

Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa

Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa Kraków 2008 Układ pomiarowy. Pomiar czułości widmowej fotodetektorów polega na pomiarze fotoprądu w funkcji długości padającego na detektor promieniowania. Stanowisko

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ POMIAR OGNISKOWYCH SOCZEWEK CIENKICH 1. Cel dwiczenia Zapoznanie z niektórymi metodami badania ogniskowych soczewek cienkich. 2. Zakres wymaganych zagadnieo: Prawa odbicia

Bardziej szczegółowo

Termografia. Podstawy fizyczne, zastosowanie i wykorzystanie w medycynie. Rafał Pompka Tomasz Rosmus

Termografia. Podstawy fizyczne, zastosowanie i wykorzystanie w medycynie. Rafał Pompka Tomasz Rosmus Termografia Podstawy fizyczne, zastosowanie i wykorzystanie w medycynie Rafał Pompka Tomasz Rosmus Termografia Termografia to proces obrazowania w paśmie średniej podczerwieni (długości fali od ok. 0,9

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY

MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA. Zadania MODUŁ 11 FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY MODUŁ MAGNETYZM, INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES ROZSZERZONY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI Z ELEMENTAMI TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl Źródło: LI OLIMPIADA FIZYCZNA (1/2). Stopień III, zadanie doświadczalne - D Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Andrzej Wysmołek, kierownik ds. zadań dośw. plik;

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II Piotr Ludwikowski XI. POLE MAGNETYCZNE Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe. Uczeń: 43 Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Lesiak. Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii

Tadeusz Lesiak. Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii Mechanika klasyczna Tadeusz Lesiak Wykład nr 4 Dynamika punktu materialnego: Praca i energia; zasada zachowania energii Energia i praca T. Lesiak Mechanika klasyczna 2 Praca Praca (W) wykonana przez stałą

Bardziej szczegółowo

Politechnika Łódzka Instytut Obrabiarek i TBM (I-8) Zakład Obróbki Skrawaniem i Narzędzi INSTRUKCJA

Politechnika Łódzka Instytut Obrabiarek i TBM (I-8) Zakład Obróbki Skrawaniem i Narzędzi INSTRUKCJA INSTRUKCJA Temat: Temperatura w procesie skrawania z wykorzystaniem kamery termowizyjnej FLIR SC 6000HS 3.1 Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest określenie rozkładu pól temperatury w strefie skrawania podczas

Bardziej szczegółowo

Badanie uporządkowania magnetycznego w ultracienkich warstwach kobaltu w pobliżu reorientacji spinowej.

Badanie uporządkowania magnetycznego w ultracienkich warstwach kobaltu w pobliżu reorientacji spinowej. Tel.: +48-85 7457229, Fax: +48-85 7457223 Zakład Fizyki Magnetyków Uniwersytet w Białymstoku Ul.Lipowa 41, 15-424 Białystok E-mail: vstef@uwb.edu.pl http://physics.uwb.edu.pl/zfm Praca magisterska Badanie

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE INSPEKCJI

PODSUMOWANIE INSPEKCJI Termeo Maciej Krysztafkiewicz PODSUMOWANIE INSPEKCJI Wykrycie przyczyny źródła wycieku z instalacji centralnego ogrzewania domu jednorodzinnego przy ul. Zostawa 43 w Żorach. Zleceniodawca : Maciej Krysztafkiewicz

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE EMISYJNOŚCI I TEMPERATURY OBIEKTÓW Z ZASTOSOWANIEM KAMERY TERMOWIZYJNEJ

WYZNACZANIE EMISYJNOŚCI I TEMPERATURY OBIEKTÓW Z ZASTOSOWANIEM KAMERY TERMOWIZYJNEJ Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI LABORATORIUM TRANSPORTU MASY I ENERGII WYZNACZANIE EMISYJNOŚCI I TEMPERATURY OBIEKTÓW Z ZASTOSOWANIEM KAMERY TERMOWIZYJNEJ Cel ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Ciało Doskonale Czarne

Ciało Doskonale Czarne Marcin Bieda Ciało Doskonale Czarne (Instrukcja obsługi) Aplikacja została zrealizowana w ramach projektu e-fizyka, współfinansowanym przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (POKL)

Bardziej szczegółowo

Zwój nad przewodzącą płytą METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH

Zwój nad przewodzącą płytą METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH METODA ROZDZIELENIA ZMIENNYCH (2) (3) (10) (11) Modelowanie i symulacje obiektów w polu elektromagnetycznym 1 Rozwiązania równań (10-11) mają ogólną postać: (12) (13) Modelowanie i symulacje obiektów w

Bardziej szczegółowo

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II 52 FOTON 99, Zima 27 Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II Bogdan Bogacz Pracownia Technicznych Środków Nauczania Zakład Metodyki Nauczania i Metodologii Fizyki Instytut

Bardziej szczegółowo

UMO-2011/01/B/ST7/06234

UMO-2011/01/B/ST7/06234 Załącznik nr 5 do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Szybka nieliniowość fotorefrakcyjna w światłowodach półprzewodnikowych do zastosowań w elementach optoelektroniki zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Pomiar prędkości obrotowej

Pomiar prędkości obrotowej 2.3.2. Pomiar prędkości obrotowej Metody: Kontaktowe mechaniczne (prądniczki tachometryczne różnych typów), Bezkontaktowe: optyczne (światło widzialne, podczerwień, laser), elektromagnetyczne (indukcyjne,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 9 WŁASNOŚCI OPTYCZNE MATERIAŁÓW CERAMICZNYCH. (1) gdzie υ prędkość rozchodzenia się światła (w próżni wynosi 3 10 8 m/s). 1.

ĆWICZENIE 9 WŁASNOŚCI OPTYCZNE MATERIAŁÓW CERAMICZNYCH. (1) gdzie υ prędkość rozchodzenia się światła (w próżni wynosi 3 10 8 m/s). 1. ĆWICZENIE 9 WŁASNOŚCI OPTYCZNE MATERIAŁÓW CERAMICZNYCH 1. CEL ĆWICZENIA 1. Wyznaczenie dla wybranych materiałów widm absorpcyjnych dla światła o długości fali od 200 do 800 nm. 2. Określenie długości fali

Bardziej szczegółowo

ELEKTRYCZNE ŹRÓDŁA CIEPŁA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ELEKTRYCZNE ŹRÓDŁA CIEPŁA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ELEKTRYCZNE ŹRÓDŁA CIEPŁA Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Elektryczne źródła ciepła Zachodzi w nich przemiana energii elektrycznej na

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI TABLICA DEMONSTRACYJNA DB-THERMO

INSTRUKCJA OBSŁUGI TABLICA DEMONSTRACYJNA DB-THERMO INSTRUKCJA OBSŁUGI TABLICA DEMONSTRACYJNA DB-THERMO SONEL S. A. ul. Wokulskiego 11 58-100 Świdnica Wersja 1.0 28.01.2013 2 SPIS TREŚCI 1 BEZPIECZEŃSTWO...5 2 ZASTOSOWANIE...6 3 PRZYGOTOWANIE TABLICY DEMONSTRACYJNEJ

Bardziej szczegółowo

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH http://www.iqsystem.net.pl/grafika/int.inst.bud.jpg SYSTEM ZARZĄDZANIA BUDYNKIEM BUILDING MANAGMENT SYSTEM Funkcjonowanie Systemu

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki wykład 6

Podstawy fizyki wykład 6 Podstawy fizyki wykład 6 Dr Piotr Sitarek Instytut Fizyki, Politechnika Wrocławska Elementy termodynamiki Temperatura Rozszerzalność cieplna Ciepło Praca a ciepło Pierwsza zasada termodynamiki Gaz doskonały

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Uruchomienie kamery termowizyjnej. Kalibracja i mody pracy. Dobór zakresu temperatur. Wykonanie pomiarów medycznych.

Ćwiczenie 5. Uruchomienie kamery termowizyjnej. Kalibracja i mody pracy. Dobór zakresu temperatur. Wykonanie pomiarów medycznych. Ćwiczenie 5 Uruchomienie kamery termowizyjnej. Kalibracja i mody pracy. Dobór zakresu temperatur. Wykonanie pomiarów medycznych. I. Część teoretyczna Idea pomiarów termowizyjnych polega na rejestrowaniu

Bardziej szczegółowo

POMIARY WIELKOŚCI NIEELEKTRYCZNYCH

POMIARY WIELKOŚCI NIEELEKTRYCZNYCH POMIARY WIELKOŚCI NIEELEKTRYCZNYCH Dr inż. Eligiusz PAWŁOWSKI Politechnika Lubelska Wydział Elektrotechniki i Informatyki Prezentacja do wykładu dla EMST Semestr letni Wykład nr 2 Prawo autorskie Niniejsze

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Obrazowanie termiczne domu jednorodzinnego należącego do Paostwa Runge

Obrazowanie termiczne domu jednorodzinnego należącego do Paostwa Runge TÜV RheinlandGroup Obrazowanie termiczne domu jednorodzinnego należącego do Paostwa Runge 14 Rue Engelhardt L-1464 Luxembourg Cessange Luxcontrol S.A. Dział ds. Planowania ii Energii 1 FrédéricLeymann

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III GIMNAZJUM DZIAŁ I. PRĄD ELEKTRYCZNY - co to jest prąd elektryczny - jakie są jednostki napięcia elektrycznego - jaki jest umowny kierunek płynącego prądu - co to

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych...

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych... Księgarnia PWN: Łukasz Drobiec, Radosław Jasiński, Adam Piekarczyk - Diagnostyka konstrukcji żelbetowych. T. 1 Wprowadzenie............................... XI 1. Metodyka diagnostyki..........................

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego.

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Zmienne pole magnetyczne wytwarza zmienne pole elektryczne i odwrotnie zmienne pole elektryczne jest źródłem zmiennego pola magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania Pole elektryczne Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunek punktowy Ładunek punktowy (q) jest to wyidealizowany model, który zastępuje rzeczywiste naelektryzowane

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux Wykaz urządzeń Lp Nazwa urządzenia 1 Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0 200/2000/20000/ 200000 lux 2 Komora klimatyczna Komora jest przeznaczona do badania oporu

Bardziej szczegółowo

Zestaw, który pragnę zaproponować do doświadczeń ze światlem podczerwonym. Zestaw składa. z następujących elementów: Rys.lb

Zestaw, który pragnę zaproponować do doświadczeń ze światlem podczerwonym. Zestaw składa. z następujących elementów: Rys.lb Velefrh napadu ulitelil fyziky Szkoła Podstawowa Krowiarki Zestaw, który pragnę zaproponować do doświadczeń ze światlem podczerwonym może być wykorzystany zaróvmo w szkole podstawowej jak i w średniej.

Bardziej szczegółowo

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste:

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste: Fale świetlne Światło jest falą elektromagnetyczną, czyli rozchodzącymi się w przestrzeni zmiennymi i wzajemnie przenikającymi się polami: elektrycznym i magnetycznym. Szybkość światła w próżni jest największa

Bardziej szczegółowo

Czytanie wykresów to ważna umiejętność, jeden wykres zawiera więcej informacji, niż strona tekstu. Dlatego musisz umieć to robić.

Czytanie wykresów to ważna umiejętność, jeden wykres zawiera więcej informacji, niż strona tekstu. Dlatego musisz umieć to robić. Analiza i czytanie wykresów Czytanie wykresów to ważna umiejętność, jeden wykres zawiera więcej informacji, niż strona tekstu. Dlatego musisz umieć to robić. Aby dobrze odczytać wykres zaczynamy od opisu

Bardziej szczegółowo

Raport z termowizji. Poznań, ul. Gniewska 103. ELEKO Krzysztof Łakomy Ul. Kołodzieja 14 61-070 Poznań NIP: 782-202-16-41

Raport z termowizji. Poznań, ul. Gniewska 103. ELEKO Krzysztof Łakomy Ul. Kołodzieja 14 61-070 Poznań NIP: 782-202-16-41 Raport z termowizji ELEKO Krzysztof Łakomy Ul. Kołodzieja 14 61-070 Poznań NIP: 782-202-16-41 24 stycznia 2013 INFORMACJE WSTĘPNE Zakres prac: Wykonanie badań termograficznych wskazanych elementów budynku

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe)

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe) Pieczęć KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe) Witamy Cię na drugim etapie Konkursu Fizycznego i życzymy powodzenia. Maksymalna liczba

Bardziej szczegółowo

Termografia Rejestracja rozkładu radiacji na powierzchni badanych obiektów

Termografia Rejestracja rozkładu radiacji na powierzchni badanych obiektów Termografia Rejestracja rozkładu radiacji na powierzchni badanych obiektów Maria Soroko Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska 2009 Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska umoŝliwia korzystanie z poniŝszej

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 5. Energia, praca, moc Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html ENERGIA, PRACA, MOC Siła to wielkość

Bardziej szczegółowo

Ruch drgający i falowy

Ruch drgający i falowy Ruch drgający i falowy 1. Ruch harmoniczny 1.1. Pojęcie ruchu harmonicznego Jednym z najbardziej rozpowszechnionych ruchów w mechanice jest ruch ciała drgającego. Przykładem takiego ruchu może być ruch

Bardziej szczegółowo