Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych?"

Transkrypt

1 Uniwersytet Śląski Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? Amerykański model komunikowania politycznego stanowi ważny punkt odniesienia w badaniach porównawczych ewolucji kampanii wyborczych w państwach demokratycznych.1 Począwszy od lat osiemdziesiątych XX wieku obserwować można głębokie i intensywne zmiany w kierunku konwergencji komunikowania politycznego, niekiedy przyjmujące nawet postać homogenizacji praktyk wyborczych. Perspektywa amerykanizacji okazała się przydatna w wyjaśnianiu tych procesów, stanowiąc rys globalnej modernizacji i profesjonalizacji kampanii wyborczych,2 która najdobitniej wyraża się w postępujących procesach mediatyzacji komunikowania politycznego oraz proliferacji i rosnącej roli koncepcji i technologii marketingu politycznego. Dynamika oraz szeroki zakres przemian organizacyjnych, kształtu oraz treści komunikowania politycznego w Polsce po przełomie demokratycznym z 1989 roku skłaniają do próby przetestowania koncepcji amerykanizacji. W centrum uwagi w tym opracowaniu znajduje się ewolucja zachowania partii i kandydatów w procesie rywalizacji wyborczej, na marginesie pozostawiając analizę przemian społecznych (obywatele / wyborcy) oraz tendencji charakterystycznych dla transformacji mediów. Kilkanaście kampanii wyborczych na poziomie ogólnokrajowym dostarcza bogatego materiału do badań historyczno-porównawczych, których efektem może być określenie roli amerykańskich wzorców w procesie profesjonalizacji w Polsce. Ze względu na różne sposoby, jak i zmiany w pojmowaniu amerykanizacji, analizę poprzedzić muszą rozważania definicyjne połączone z próbą operacjonalizacji tej koncepcji. 1 C. Holtz-Bacha, Political campaign communication. Conditional Convergence of Modern Media Elections, w: F. Esser, B. Pfetsch (red), Comparing Political Communication. Theories, Cases, and Challenges, Cambridge University Press, Cambrige 2004, s D.L. Swanson, P. Mancini (red), Politics, Media and Modern Democracy. An International Study of Innovations in Electoral Campaigning and their Consequences, Preager, Westport, 1996, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:05

2 18 1. Wieloznaczność koncepcji amerykanizacji Źródeł koncepcji amerykanizacji można doszukiwać się w teorii imperializmu kulturowego zakładającej władzę kulturową USA i ich wpływ w najszerszym rozumieniu na kulturę i politykę innych państw.3 To wyraz odwrotu od idei wielobiegunowości na rzecz ujednolicenia globalizującego się świata na wzór amerykański.4 Dziedzina komunikowania politycznego ze względu na specyfikę amerykańskiego systemu politycznego i medialnego, a także szeroki zakres zmian kultury politycznej w innych demokracjach wydaje się szczególnie podatna na wpływy amerykańskie. O ile jednak ważna rola amerykańskich wzorców komunikowania politycznego w procesach globalizacyjnych nie jest kwestionowana, dyskusyjna pozostaje skala, przebieg i skutki procesu amerykanizacji. Mnogość interpretacji i niejednoznaczność koncepcji amerykanizacji oddaje typologia Fritza Plassera i Gundy Plasser. Wziąwszy pod uwagę kryterium źródeł zmian autorzy na podstawie studiów literatury rysują dwa sposoby pojmowania ewolucji komunikowania politycznego (zob. tabela 1).5 Tabela 1. Dwa podejścia w pojmowaniu koncepcji amerykanizacji Modernizacja (modernization approach) Dyfuzja (diffusion approach) Amerykanizacja jako konsekwencja mo- Amerykanizacja jako konsekwencja dernizacji systemów medialnych i relacji transnarodowej dyfuzji i implementapartia wyborcy cji amerykańskich koncepcji i strategii kampanii wyborczych Ź r ó d ł o: F. Plasser, G. Plasser, Global Political Campaigning, op.cit., s. 17. Założenie o kopiowaniu wzorców amerykańskich przez aktorów politycznych z innych państw demokratycznych w imię wzrostu efektywności leży u podstaw amerykanizacji rozumianej jako dyfuzja. Ewolucja przybiera formę bezpośredniego i jednokierunkowego przepływu praktyk zainicjowanych w USA do innych krajów, co na początku lat 90. zaobserwowali Shuan Bow- 3 D.C. Hallin, P. Mancini, Americanization, Globalization and Secularisation. Understanding the Convergence of Media Systems and Political Communication, w: F. Esser, B. Pfetsch (red), op.cit., s M. Jeziński, Marketing polityczny a procesy akulturacyne. Przypadek III Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2004, s F. Plasser, G. Plasser, Global Political Campaigning. A Worldwide Analysis of Campaign Professionals and Their Practises, Preager, Westport CT 2002, s. 16 i n. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:05

3 19 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? ler i David Farell w odniesieniu do demokracji europejskich i australijskich6, a także podnosili inni badacze brytyjskiego systemu politycznego7. W stanowisku łączącym amerykanizację z modernizacją źródła ewolucji komunikowania politycznego wyjaśniane są głównie w kontekście przemian w dziedzinie mediów, technologii, struktur społecznych. Zgodnie z tym podejściem podmioty polityczne reagując na nowe wyzwania weszły, w pewnym sensie niezależnie od wzorów pochodzących z USA, na ścieżkę profesjonalizacji, której przebieg determinowany jest silnie przez czynniki kulturowe i instytucjonalne. Transformacja systemów medialnych zrazu dominacja środków masowych (telewizja), ostatnio fragmentaryzacja mediów informacyjnych, a także intensywne procesy komercjalizacji wpłynęła znacząco na oblicze kultury politycznej. Ważnym wyzwaniem dla podmiotów politycznych stało się wykorzystanie nowych medialnych kanałów komunikacji, co przełożyło się nie tylko na formalne zmiany, ale także doprowadziło do modyfikacji treści przekazów politycznych. David Swanson i Paolo Mancini wskazując podstawy modernizacji w rozumieniu socjologicznym rozwój wyspecjalizowanych i konkurujących subsystemów przejmujących rolę tradycyjnych struktur społecznych oraz rozbicie dotychczasowych identyfikacji obywateli w wymiarze symbolicznym podkreślali złożoność wykraczającą daleko poza prosty import innowacji z jednego do drugiego kraju, a także pewien wspólny charakter ewolucji kampanii wyborczych w USA i innych państwach demokratycznych.8 Idąc tropem strukturalistów funkcjonalnych zwolennicy tego podejścia założyli, że społeczeństwa ewoluują w stronę coraz większej specjalizacji funkcjonalnej w ramach instytucji społecznych i coraz większego zróżnicowania tych instytucji pod względem norm, praktyk i symbolicznych tożsamości. 9 Ze względu na spadek lojalności wyborców wyrażający się większą chwiejnością wyborczą oraz rosnącą liczbę wyborców niezdecydowanych i decydujących na kogo głosować w trakcie kampanii wyborczej, partie masowe tracąc dawną zdolność do mobilizacji elektoratów zostały zmuszone do przeorientowania się i zmiany strategii ubiegania się o głosy wyborcze. 6 S. Bowler, D. M. Farell (red.), Electoral Strategies and Political Marketing, The Macmillian Press Ltd., London M. Scammel, Designer politics. How elections are won, St Martins s, Houndmills / Basingstoke, 1995; D. Kavanagh, Election Campaigning. The New Marketing of Politics, Blackwell, Oxford D. L. Swanson, P. Mancini (red.), op.cit., s. 8 i n. 9 D. C. Hallin, P. Mancini P., Systemy medialne. Trzy modele mediów i polityki w ujęciu porównawczym, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:05

4 20 W podobnych kategoriach skutki modernizacji wyjaśnia Pippa Norris. Koncentrując się na przemianach profesjonalizacyjnych w procesie wyborczym opisuje je jako tranzycję od premodernizacyjnego do modernizacyjnego i postmodernizacyjnego etapu działań wyborczych (electioneering)10. Podmioty polityczne zmierzają w różnym tempie do najbardziej zaawansowanego stadium, które charakteryzuje silna pozycja profesjonalnych konsultantów w decydowaniu politycznym, planowanie strategiczne w oparciu o szerokie i wyspecjalizowane badania opinii publicznej, wykorzystanie marketingowych koncepcji i technik zdobywania głosów wyborczych oraz wyrafinowane techniki zarządzania mediami; w sumie można mówić o permanentnej kampanii wyborczej, co w praktyce ma świadczyć o zanikaniu podziału na okres rywalizacji wyborczej i okres rządzenia.11 W niektórych interpretacjach modernizacja stanowi teoretyczną alternatywę dla amerykanizacji, która, zdaniem zwolenników tego rozdziału, w zbyt ograniczonym stopniu uwzględnia kontekstualne zmienne lokalne, w tym specyficzne cechy nie poddające się (lub poddające się powoli) uniwersalnym tendencjom oraz w sposób nieuprawniony zakłada wyłącznie amerykański kierunek zmian.12 W innym podejściu, amerykanizacja (obok rozwoju globalnej kultury dziennikarskiej oraz postępu technologicznego) traktowana jest jako system czynników zewnętrznych (nie wynikających z kultury lokalnej), a modernizacja (obok laicyzacji i komercjalizacji) ma reprezentować przemiany wywodzące się z określonego społeczeństwa. Na podstawie tego podziału Daniel Hallin i Paolo Mancini postawili tezę o istotnym wpływie zmian wewnętrznych w procesie transformacji systemów medialnych.13 Nieco inaczej jednak rzecz kształtuje się w odniesieniu do profesjonalizacji podmiotów politycznych zaangażowanych w rywalizację wyborczą, które wykazują dużą podatność na innowacje płynące z zewnątrz. Oczywiście nie zmienia to faktu, że zmiany należy postrzegać w szerszym układzie czynników wewnętrznych: instytucjonalnych otoczenie polityczne kampanii, system partyjny (w dwóch wymiarach: organizacyjnym typ partii, i konkurencyjnym liczba rywalizujących podmiotów oraz dynamika współzawodnictwa), rozwój i swoboda dostępu do środków masowego przekazu, stopień profesjonalizacji doradztwa 10 P. Norris, A Virtous Circle: Political Communication in Post Industrial Democracies, Cambridge University Press, New York 2000, s Por. D. M. Farell, P. Webb, Political Parties as Campaign Organizations, w: R. J. Dalton, M. P. Wattenberg M (red.), Parties without partisans, UOP, Oxford P. Norris, op.cit., s D. C. Hallin, P. Mancini, op.cit., s. 260 i n. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:05

5 21 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? politycznego, rodzaj elektoratu (poziom strukturalizacji, lojalności partyjnej)14, oraz kulturowych. Przykładowo, ze względu na wstępną fazę rozwoju sytemu politycznego, w tym kultury politycznej, oraz zmienne instytucjonalne (liberalne przepisy dotyczące kampanii wyborczych) piętno wpływów zewnętrznych odbija się najwyraźniej w rywalizacji politycznej w nowych demokracjach (zwłaszcza kraje Ameryki Łacińskiej).15 Michael Gurevitch i Jay Blumler zaprezentowali podejście dostrzegające problem przenikania się koncepcji amerykanizacji jako dyfuzji oraz modernizacji. Na podstawie analizy porównawczej amerykańskiego i brytyjskiego systemu komunikowania politycznego podkreślili rolę zmian modernizacyjnych, równocześnie potwierdzając proces amerykanizacji. Odrzucili założenie o jednokierunkowym (wyłącznie z USA) przepływie koncepcji i technik do innych demokracji oraz wskazali różne typy przebiegu procesu amerykanizacji 1) na drodze bezpośredniego kopiowania, 2) poprzez wybiórczy import i adopcję (przejęcie) tych praktyk bądź 3) dostosowanie amerykańskich technik do istniejących form prowadzenia kampanii wyborczych. Zaobserwowali ograniczenia koncepcji amerykanizacji w stosunku do kilku elementów brytyjskiego systemu komunikowania, takich jak: mniejsza rola finansów w kampanii w Wielkiej Brytanii, m.in. ze względu na zakaz płatnej telewizyjnej reklamy politycznej, niższy poziom komercjalizacji mediów, co przekłada się na bardziej wyważone relacjonowanie kampanii, większą niż w USA objętość relacji wyborczych w telewizjach, niższy poziom populizmu pośród najważniejszych brytyjskich dziennikarzy, w końcu silniejsze oddziaływanie mediów głównego nurtu.16 Stanowisko łączące dyfuzję z modernizacją wydaje się najwłaściwsze. Podejście ograniczające wpływy amerykańskie do dyfuzji innowacji wyborczych nie bierze pod uwagę w wystarczającym stopniu uwarunkowań wewnętrznych, przez co wyraźnie traci na wartości w deskrypcji i eksplanacji złożonych procesów ewolucji komunikowania politycznego duża liczba zmiennych wywierających wpływ, narodowa specyfika politycznego i medialnego systemu uniemożliwiają zastosowanie przepisu na efektywną kampanię pochodzącego z jednego kraju w innym kraju M. Kolczyński, Strategie komunikowania politycznego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2007, s D. M. Farell, R. Kolodny, S. Medvic, The political consultant/political party relationship: health warning for representative democracy or a welcome advance? Artykuł wygłoszony na corocznej konferencji American Political Science Association, Boston, wrzesień J. G. Blumler, M. Gurevitch, Americanization Reconsidered: U.K. U.S. Campaign Communication Comparisions Cross Time, w: W. L. Bennet, R. M. Entman (red), Mediated Politics. Communication in the Future Democracy, Cambridge 2005, s C. Holtz-Bacha, op. cit., s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

6 22 Amerykanizacja pozostaje hipotezą inspirującą i przydatną, zwłaszcza w badaniach porównawczych zachowań podmiotów politycznych rywalizujących w wyborach. Umożliwia pełniejsze rozpoznanie źródeł oraz analizę ewidentnych tendencji w ewolucji kampanii wyborczych. Założenie, że Stany Zjednoczone są jedynym eksporterem nowych technik kampanijnych, jest oczywiście fałszywe, przede wszystkim z powodu rozwoju konsultingu politycznego na świecie18, ale ten kraj pełni najczęściej rolę pioniera w przemianach profesjonalizacyjnych i pozycja ta wydaje się niezagrożona.19 Ponadto, niemal wszystkie przeobrażenia w sferze komunikowania kampanijnego najdalej posunęły się w USA. Taki stan rzeczy wynika z uwarunkowań natury historycznej i społecznej (wielokulturowość i wielonarodowość, historia rozwoju liberalnej gospodarki kapitalistycznej, najdłuższa tradycja kampanii wyborczych w demokracji masowej), instytucjonalno-prawnej (wysoka częstotliwość wyborów, większościowy system wyborczy, najbardziej liberalne przepisy regulujące praktyki kampanijne, m.in. dotyczące telewizyjnej reklamy politycznej czy finansowania kampanii), politycznej (system dwupartyjny, konsensus ideologiczny między partiami). Najwyższe na świecie nakłady finansowe na amerykańskie kampanie spowodowały powstanie najpotężniejszego i najprężniejszego przemysłu konsultingu politycznego. Rozwój i skala wykorzystania najnowszych technologii medialnych20 oraz aktywność polityczna dominujących w systemie, komercyjnych, liberalnie nastawionych mediów21 tworzyły i tworzą dobre podłoże dla powstawania innowacji kampanijnych. Zastosowanie Internetu w wyborach prezydenckich w 2008 roku22, które stało się wzorem do naśladowania dla ekspertów ds. kampanii i polityków na świecie, może dowodzić tej tezy. Amerykanie na największą jak dotąd skalę wprowadzili do użycia znane wcześniej formy promocji internetowej23, ale także stworzyli nowe narzędzia: reklamy kandydatów w grach komputerowych, dotarcie do pasjonatów telefonów komórkowych oraz iphone`ów, rozpowszechnianie kampanii video (m.in. na serwisie You Tube), ak18 F. Plasser, G. Plasser, op.cit., s D. C. Hallin, P. Mancini, op.cit., s Internet w 2007 roku po raz pierwszy w USA wyprzedził prasę, zyskując drugą po telewizji pozycję w rankingu głównych źródeł informacji o kampanii prezydenckiej. Za: Internet`s Broader Role In Campaign Social Networking and Online Videos Off, The Pew Research Centre for the People & the Press. dostęp: 23 kwietnia M.in. rozwój dziennikarstwa społecznie zaangażowanego już w latach 80. XIX wieku. 22 Zob. M. Mazur, A. Turska-Kawa, Modernizacja i profesjonalizacja kampanii wyborczych. Kampania prezydencka w USA w 2008 roku. (w druku) 23 Przykładowo, sztab Baracka Obamy zgromadził w swoim rejestrze 13 milionów adresów . Dla porównania cztery lata wcześniej John Kerry zgromadził 3 miliony adresów Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

7 23 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? tywność kandydatów na portalach społecznościowych.24 W końcu, należy także podkreślić rolę nauki o komunikowaniu politycznym w USA, która już w pierwszej połowie XX wieku traktowana była utylitarnie, znacząco podnosząc efektywność z perspektywy polityków kampanii politycznych.25 Amerykańskie koncepcje i techniki wyborcze rozprzestrzeniają się na świecie za pośrednictwem kilku kanałów. Najważniejszą rolę w dyfuzji innowacji pełnią profesjonalni konsultanci polityczni.26 Z jednej strony, nasycenie rynku i duża konkurencja w USA, z drugiej strony demokratyczne przemiany w ostatnich dekadach XX wieku przyczyniły się do dynamicznej ekspansji amerykańskiego consultingu do Ameryki Łacińskiej, Izraela, Europy Zachodniej, RPA, w końcu nowych demokracji Europy Środkowo-Wschodniej.27 Innym kanałem o podłożu komercyjnym są szkolenia organizowane przez amerykańskich konsultantów oraz branżowe czasopisma (np. Campaigns & Elections) publikowane poza granicami USA. Ponadto, spory udział w popularyzacji amerykańskiego stylu komunikowania miały organizacje wspierające rozwój nowych demokracji (National Endowment for Democracy, International Republican Institute, National Democratic Institute). Wyborcze praktyki amerykańskie stały się synonimem demokratycznej rywalizacji, raczej wzmacniając aniżeli osłabiając proces instytucjonalizacji i stabilizacji nowego ustroju.28 Amerykanizacji służyła także międzynarodowa działalność sieci i stowarzyszeń konsultantów politycznych (m.in. American Association od Political Consultants, International Association of Political Consultants), które stały się platformami wymiany doświadczeń i dyskusji na temat nowych trendów w kampaniach wyborczych. W końcu, warto zaakcentować rolę programów edukacyjnych nt. zarządzania kampaniami wyborczymi realizowanych w amerykańskich uniwersytetach i szkołach, które przyciągały wielu zagranicznych studentów. Dyfuzja innowacji przebiega najczęściej w drodze importu niektórych koncepcji i technik kampanijnych i ich implementacji poprzez dostosowanie do konkretnego kontekstu społeczno-politycznego oraz zakorzenionych spo24 Obama stworzył własny, popularny serwis: My.BarackObama.com oraz założył własne konto na wszystkich ważniejszych portalach: m.in. Facebook, MySpace, YouTube, Flickr, Digg, Twitter, Eventful, BlackPlanet, AsianAve, My Batanga, Lindekin, Faithbase, Eons, Glee, MiGente, DNC Partybuilder. 25 Ilustruje to dobrze działalność naukowa oraz praca przy kampaniach wyborczych Georga Gallupa. 26 S. Bowler, D. M. Farell, The Internalization of Election Campaign Consultancy, w: J. A. Thurber, C. J. Nelson (red), Campaign Warriors: Political consultants in elections, Brookings Institution, Washington DC F. Plasser, G. Plasser, op.cit., s D. M. Farell, R. Kolodny, S. Medvic, The political..., op.cit. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

8 24 łecznie lokalnych form rywalizacji politycznej model sklepowy (shopping model)29 (zob. tabela 2). Podstawową konsekwencją zmian jest hybrydyzacja stylów komunikowania politycznego, która oznacza: implementację wybranych komponentów ponadnarodowego i wielokulturowego stylu kampanii w celu uzupełnienia specyficznego dla danego kraju i kultury tradycyjnego stylu prowadzenia i relacjonowania kampanii. 30 Rzadziej praktyka kampanii wyborczych na świecie nawiązuje do modelu adopcyjnego, wedle którego amerykanizacja polega na całościowym przejęciu amerykańskich zasad i technik kampanijnych, co zwykle powoduje głęboką transformację stylu rywalizacji politycznej. Dotychczas obowiązujące normy i sposoby postępowania zostają uznane za archaiczne i nieprzydatne. Skutkiem amerykanizacji w takim ujęciu jest standaryzacja praktyk wyborczych, co niejednokrotnie wywoływało niezależnie od rzeczywistych rozmiarów tego zjawiska szereg obaw i krytyk zarówno w odniesieniu do podmiotów politycznych za bezrefleksyjne naśladownictwo prowadzące do zacierania kulturowej odrębności, a także związane z tym negatywne skutki społeczne-polityczne (m.in. rosnące lawinowo koszty kampanii wyborczych, deideologizacja dyskursu politycznego), jak i do badaczy pomijających w analizach unikalny charakter zmian wynikający z lokalnej (krajowej) specyfiki. Tabela 2. Dwa modele globalnej dyfuzji amerykańskich technik kampanijnych i marketingowych Model sklepowy Model adopcyjny Implementacja wybranych technik i praktyk Przejęcie amerykańskich zasad skutecznej z kampanii amerykańskich kampanii Profesjonalizacja kampanii politycznych poza Transformacja kampanii politycznych poza USA USA Hybrydyzacja Uzupełnienie specyficznych, krajowych praktyk kampanijnych wybranymi elementami z amerykańskiego stylu komunikowania kampanijnego Standaryzacja Stopniowa eliminacja specyficznych, krajowych, tradycyjnych stylów kampanii i zastąpienie ich przez kapitałochłonne, zmediatyzowane, sterowane przez konsultantów kampanijne praktyki Ź r ó d ł o: F. Plasser, G. Plasser, Global Political Campaigning op.cit., s F. Plasser, G. Plasser, op.cit., s F. Esser, B. Pfetsch (red.), Comparing Political Communication..., op.cit., s Do podobnych wniosków doszedł Lars Nord analizując szwedzki proces modernizacji kampanii wyborczych. Zob. Political campaign communication in Sweden: Change but not to much, w: Central European Journal of Communiation, vol. 2, no 2 (3), Fall Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

9 25 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? Kończąc rozważania teoretyczne, warto odnieść się do nowej, interesujące koncepcji międzynarodowej grupy badawczy ewolucji kampanii wyborczych, która w pewnym sensie stanowi teoretyczną syntezę amerykanizacji i modernizacji zachowań partii politycznych, ewentualnie może służyć jako swoista metapłaszczyzna dyskusji nad zmianami w kampaniach wyborczych. Zakładając fundamentalny charakter modernizacji społecznej, jak również istotną rolę amerykańskiego modelu komunikowania kampanijnego w szerzeniu innowacyjnych praktyk wyborczych Styliano Papathanassopoulos, Ralph Negrine, Paolo Mancini i Christina Holtz-Bacha proponują ujęcie przeobrażeń w kategoriach profesjonalizacji definiowanej jako ciągły proces ulepszania się dzięki własnym wysiłkom i zmiany w kierunku tego, co jest uznawane za lepszy sposób działania czy to wygrania wyborów, osiągnięcia konsensusu, zyskania wsparcia dla programu politycznego, czy zapewnienia skutecznego rządzenia, co możliwe jest dzięki technologicznym i komunikacyjnym innowacjom, jak również bardziej ogólnym procesom specjalizacji Wskaźniki amerykanizacji Operacjonalizacja amerykanizacji polega najczęściej na określeniu tendencji charakterystycznych dla amerykańskiego modelu komunikowania, których obecność dowodzić ma przenikania praktyk amerykańskich do innych krajów. W najbardziej ogólnych ujęciach wskazuje się takie cechy, jak: daleko zaawansowana mediatyzacja komunikowania z dominującą rolą telewizji pośród innych kanałów komunikowania, swoisty tzw. video styl komunikowania, przewaga przekazów budujących wizerunek kandydata nad przekazami odnoszącymi się do treści programowych, personalizacja procesu politycznego (wyborczego)32. Zakładając najwyższy stopień zaawansowania USA w ewolucji kampanii wyborczych, amerykański styl komunikowania ilustruje również model kampanii postmodernizacyjnej. Na podstawie badań porównawczych, W. Shultz zaobserwował w Niemczech kilka trendów, które uznał za wyraz amerykanizacji33: 31 S. Papathanassopoulos, R. Negrine, P. Mancini, C. Holtz-Bacha, Political Communication in the Era of Professionalisation, w: R. Negrine, P. Mancini, C. Holtz-Bacha, S. Papathanassopoulos (eds), The Professionalisation of Political Communication, Intellect Ltd., Bristol / Chicago, 2007, s M. Kolczyński, op.cit., s W. Shultz, Komunikacja polityczna. Koncepcje teoretyczne i wyniki badań empirycznych na temat mediów masowych w polityce, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2006, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

10 26 personalizacja kampanii cechy kandydatów w przekazach partii odgrywają większą rolę niż kwestie merytoryczne, a nawet pozycje ideologiczne; osoba kandydata (lidera) stanowi o istocie przesłania partii; kampania jako rywalizacja kandydatów w relacjach wyborczych w mediach dominuje pytanie, kto wygra, co rodzi popularność w mediach sondaży poparcia wyborczego; negatywizacja treści wyborczych; profesjonalizacja planowanie kampanii powierzane jest ekspertom ds. komunikacji; podejście marketingowe kampanie organizuje się na wzór komercyjnych kampanii reklamowych; zarządzanie wydarzeniami i tematami (news management) partie próbują aktywnie wpływać na agendę mediów informacyjnych. W podobnej analizie brytyjskiego systemu komunikowania politycznego Blumler i Gurevitch wskazali zbliżone cechy:34 wydłużenie czasu kampanii, profesjonalizacja w dziedzinie news management, rosnące znaczenie ekspertów ds. kampanii, zmiany organizacyjne w administracji rządowej w kontekście komunikowania politycznego, wzrost negatywizmu w materiałach wyborczych, personalizacja wzrastająca rola wizerunku lidera w komunikowaniu partii. Analiza polskich kampanii wyborczych w tym badaniu polega na weryfikacji kilku tendencji, które mogą świadczyć o wpływach amerykańskiego modelu kampanii.35 Na podstawie analizy wydatków partii na kampanie 34 J. G. Blumler, M. Gurevitch, op.cit., s Problem w tego typu analizach polega na projektowaniu nader ogólnych trendów świadczących o wpływach amerykańskich, przez co łatwo wpaść w pułapkę nieprecyzyjnej, czasami nawet błędnej kategoryzacji. Przykładem takich kontrowersyjnych ustaleń są personalizacja oraz negatywizacja treści wyborczych. W pierwszym przypadku nieuprawniona jest generalizacja, zgodnie z którą w materiałach wyborczych partii amerykańskich większy nacisk kładzie się na osoby niż na kwestie programowe (zob. J. Roper, C. Holtz-Bacha, G. Mazzoleni, The Politics of Representation. Election Campaigning and Proportional Representation, Peter Lang, New York, Washington D.C., Bern, Frankfurt, Berlin, Brussels, Vienna, Oxford 2004, s. 67). Wyniki badań zawartości reklam telewizyjnych (najważniejszego środka promocji politycznej) dowodzą, że kwestie problemowo-merytoryczne zajmują najwięcej czasu (zob. L. L. Kaid, C. Holtz-Bacha, (red.), The Sage Handbook of Political Advertising, Sage Publications Thousand Oaks, London, New Dehli 2006; T. Płudowski, Komunikacja polityczna w amerykańskich kampaniach wyborczych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 106). W odniesieniu do negatywnych treści w kampanii, rzeczywiście w badaniach długookresowych obserwowany jest 35 Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

11 27 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? wyborcze, badań zawartości telewizyjnej reklamy politycznej oraz wywiadów z przedstawicielami partii politycznych ustalenia dotyczą: mediatyzacji kampanii pojmowanej w kategoriach wzrostu roli reklamy politycznej, przede wszystkim emitowanej w mediach elektronicznych oraz zmiany zachowania partii politycznych zmierzających w sposób systematyczny (przynajmniej w kampanii wyborczej) do zarządzania mediami informacyjnymi; wzrostu znaczenia profesjonalistów (ekspertów ds. kampanii) w procesie kampanii wyborczej; marketingowego podejścia w realizacji kampanii wyborczych, o którym świadczy zastosowanie marketingowej technologii (badania rynkowe, metody segmentacji, targetingu i pozycjonowania) oraz koncepcji uznającej za priorytetowe odwołanie się w fazie prezentacji oferty wyborczej (wizerunku) do potrzeb i oczekiwań wybranych grup wyborców; personalizacji mierzonej wzrostem znaczenia w partyjnych materiałach wyborczych liderów partii oraz jej kandydatów; negatywizacji materiałów wyborczych partii czyli zwiększającej się roli i liczby reklam negatywnych w kampanii wyborczej. Podjęta zostanie także próba rozważenia źródeł zmian w Polsce w celu odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu o ewolucji kampanii wyborczych decydowały czynniki zewnętrzne, a w jakim można mówić o charakterze endogenicznym przeobrażeń. trend wzrostowy reklamy negatywnej i jej poziom jest najwyższy w komunikowaniu politycznym w USA, ale nie oznacza to zawsze dominacji przekazów dyskredytujących przeciwników. Na podstawie analiz funkcjonalnych przekazów w prezydenckich kampaniach wyborczych w latach 1996 oraz 2000 obliczono, że główni kandydaci poświęcili na atak odpowiednio: 30% i 19% czasu kampanijnych komunikatów (W. L. Benoit, J. P. McHale, G. J. Hansen, P. M. Pier, J.P. McGuire, Campaign A Functional Analysis of Presidential Campaign Discourse, Rowman & Littlefield Publisher, 2003, s. X). Z analizy reklam telewizyjnych przeprowadzonej w ramach Wisconsin Advertising Project wynika, że w kolejnych wyborach wzrosła rola materiałów negatywnych. W 2004 roku do 4 października 64% reklam George a Busha i 34% Johna Kerry ego miało wydźwięk negatywny, cztery lata później w analogicznym okresie 73% spotów Johna McCaina i 61% Baracka Obamy uznano za reklamę negatywną. (Wisconsin Advertising Project, edu/wiscad; dostęp: 3 czerwca 2009). Wyzwaniem w badaniach amerykanizacji jest zatem próba doprecyzowania kategorii, uwzględnienie dynamiki systemu amerykańskiego oraz dążenie do wzbogacania obserwacji nt. trendów w kampanii wynikami badań empirycznych, zarówno w odniesieniu do modelu amerykańskiego, jak i specyfiki kampanii w innych krajach. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

12 28 3. Źródła ewolucji polskich kampanii wyborczych W postkomunistycznym społeczeństwie w pierwszych latach polskiej transformacji polityczno-ekonomicznej próżno szukać społecznych procesów modernizacyjnych analogicznych pod względem skali i dynamiki do demokracji wysoko rozwiniętych. Dlatego ewolucja komunikowania politycznego do końca lat dziewięćdziesiątych wynikała głównie z wpływów zewnętrznych. Najważniejszą rolę odegrały wzorce amerykańskie, które już w 1989 roku zaczęły przenikać do Polski za pośrednictwem amerykańskich instytucji, takich jak International Republican Institute i National Democratic Institute wspierających kampanię komitetów obywatelskich w pierwszej, nie całkiem jeszcze demokratycznej elekcji parlamentarnej, prowadzących szkolenia dla NSZZ Solidarność na początku lat dziewięćdziesiątych, doradzających w trakcie wyborów prezydenckich w 1990 roku. Przepływ koncepcji i technik wyborczych miał charakter jednokierunkowy, chociaż zwłaszcza w późniejszym okresie nowy model kampanii wyborczej popularyzowali konsultanci z Europy Zachodniej.36 Amerykanizacja w ujęciu dyfuzji innowacyjnych koncepcji i technik wyborczych nawiązywała raczej do modelu adopcyjnego, do czego w dużej mierze przyczynił się brak demokratycznej rywalizacji w ostatnim półwieczu, a przez to wielce skromny bagaż praktyk wyborczych. Sytuacja uległa zmianie dopiero w drugiej dekadzie przemian za sprawą rozwoju polskich elit politycznych oraz instytucji badania opinii publicznej i specjalistów, firm zajmujących się działalnością marketingową, także na rynku politycznym. Dzisiaj partie działając zgodnie z modelem sklepowym koncentrują się na wypracowaniu stylu kampanii, który z jednej strony nadąża za najnowszymi innowacjami wyborczymi (w efekcie m.in. wzmożenie promocji politycznej w Internecie w wyborach 2009 oraz 2010), z drugiej strony wpisuje się w lokalne uwarunkowania instytucjonalne i kulturowe. Szybkim i intensywnym przeobrażeniom sprzyjała specyfika polskiego środowiska kampanii wyborczych. Po pierwsze, polskie partie po 1989 roku, pominąwszy etap partii masowej37, czerpiąc ze wzorów partii zachodnioeuropejskich, skupiły się na budowaniu bazy wyborczej, uznając model partii wy- 36 M.in. w 1993 roku dla Kongresu Liberalno-Demokratycznego pracowała agencja Satchi & Satchi, w 1997 Unia Pracy zyskała wsparcie brytyjskiej Labour Party, a PSL hiszpańskiej Partii Ludowej. 37 Wyjątek stanowiły partie postkomunistyczne: SdRP oraz PSL, ale także one musiały podjąć trud głębokich zmian organizacyjnych. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:06

13 29 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? borczej za typowo demokratyczny i pożądany.38 Z perspektywy partii takie działania miały i nadal mają racjonalne podstawy wobec nieustrukturyzowanego elektoratu i utrzymującej się wysokiej chwiejności wyborczej (zob. tabela 3), a także niskiego poziomu identyfikacji z ugrupowaniami politycznymi (zob. tabela 4). Tabela 3. Indeks chwiejności wyborczej w Polsce w latach Chwiejność wyborcza Globalna (między partiami) 34,8 19,2 49,3 38,4 24,6 Blokowa (lewica v. Prawic) 22,4 9,3 13,7 27,9 16,9 Ź r ó d ł o: R. Alberski, Wpływ systemu wyborczego na proces zmiany systemu partyjnego w Polsce w latach , w: R. Grajcar, W. Wojtasik (red.), Transformacja systemowa w Polsce , Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2009, s Wysokie, w porównaniu z krajami zachodnioeuropejskimi, wskaźniki przepływów między partiami oraz wysoki odsetek wyborców, którzy nie potrafią wskazać bliskiej im partii, tworzą dogodne warunki dla większej efektywności komunikowania w trakcie kampanii wyborczej zorientowanego na zdobywanie nowych wyborców. Załamanie się podziału na formacje postkomunistyczne oraz postsolidarnościowe zwiększyło dodatkowo nieprzewidywalność zachowań wyborczych na polskim rynku politycznym. Ze względu na brak zakorzenienia społecznego, krótki czas istnienia, problemy z depersonalizacją organizacji nie można mówić o dokończonym procesie instytucjonalizacji polskich partii w ujęciu społeczno-politycznym. Konsekwentnie, trudno przesądzać o stabilności systemu partyjnego pomimo dominacji od 2005 roku dwóch formacji. Dużą rolę w Polsce odgrywają czynniki kontekstowe w kształtowaniu zachowań wyborczych (np. negatywne postrzeganie rządów jednej partii czy niepopularność jej lidera), co czyni profesjonalizację kampanii wyborczych ważną przesłanką sukcesu w rywalizacji politycznej. 38 P. Sula, Party system and media in Poland after 1989, w: Central European Journal of Communication 2008, numer 1, s Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:07

14 30 Tabela 4. Partyjna identyfikacja w Polsce w latach Odpowiedzi respondentów zgodnie z wynikami badań Proszę wskazać partię, która jest dla Pana/Pani marzec 98 listopad 03 styczeń 06 kwiecień 07 czerwiec 08 bardzo bliska trochę bliższa niż inne nie ma takiej partii Ż r ó d ł o: opracowanie własne na podstawie CBOS (2008), BS/115/2008 Partie bliższe i dalsze identyfikacje partyjne Polaków. Po drugie, dynamiczny rozwój mediów z istotną rolą telewizji jako podstawowego środka komunikowania politycznego od początków III RP stanowił dobry grunt dla mediatyzacji kampanii wyborczych. W końcu, regulacje prawne dotyczące rywalizacji wyborczej z publicznym finansowaniem kampanii, którego poziom znacząco wzrastał,39 dostępem do bezpłatnego czasu w publicznym radiu i telewizji, możliwością zakupu czasu w mediach elektronicznych ułatwiały zmiany profesjonalizacyjne. 4. Analiza tendencji amerykanizacji kampanii wyborczych Oparcie kampanii na mediach masowych okazuje się cechą polskich kampanii wyborczych od początku przemian. Analizując sprawozdania finansowe największych partii w kolejnych wyborach parlamentarnych można odnotować wzrost znaczenia mediów w promocji politycznej (zob. tabela 5), chociaż ze względu na krótki czas kampanii po rozwiązaniu parlamentu w 2007 roku ostrożnie należy wyrokować na temat skali tej zmiany. Pomimo faktu, że nakłady na telewizję były największe w historii młodej demokracji w 1991 roku, po spadkach w kolejnych latach medium to zyskuje nieco na znaczeniu jako kanał komunikacji. Wyraźne jest także zwiększenie wydatków na prasę i radio, chociaż rola tych mediów pozostaje strategicznie drugorzędna. Media drukowane tracą na wartości zwłaszcza ulotki, ale ciągle pochłaniają około 1/3 budżetu partii. Z powodu ogólnego charakteru 39 W latach poziom finansowania z budżetu państwa kampanii wyborczych zwiększył się dwunastokrotnie. Za: I. Podobas, Marketing polityczny a wzrost wydatków na kampanie polityczne, w: M. Chmaj (red.), Finansowanie polityki w Polsce na tle europejskim, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:07

15 31 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? Tabela 5. Struktura wydatków na kampanie wybranych partii w wyborach parlamentarnych w latach * Rok wyborów: I. Korzystanie ze środków masowego 39% przekazu: 25% 26% 29,5% 42,5% 50% a) dzienniki, czasopisma 6,5% 8% 8,5% 9% 8,5% 9% b) radio 1,5% 1,5% 2% 4,5% 4% 4% c) telewizja 31% 15% 15,5% 13% 25% 28,5% d) inne % 4% 8% 47% 43% 47,5% 31,5% 27% II. Wykonanie materiałów wyborczych 41% a) plakaty 21,5% 31,5% 22% 27% 12,5% 15,5% b) wydawnictwa 5,5% 4% 1% 1% c) ulotki 13,5% 12% 16,5% 12% 8% 5% d) inne % 8% 5,5% III. Koszty spotkań wyborczych 6% 10,5% 7,7% 7,5% 12,2% 7,1% IV. Inne 7,7% 6% 5% 11% 3% 4,5% 7,5% 1,8% Ź r ó d ł o: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych. * Aby zapewnić reprezentatywność próby analizie poddano sprawozdania finansowe tych samych partii (o ile to było możliwe), które zdobyły mandaty w Sejmie i osiągnęły najwyższe rezultaty wyborcze. W tabeli nie uwzględniono kosztów administracyjnych. sprawozdania można tylko domniemywać (kierując się deklaracjami przedstawicieli partii), że najbardziej kapitałochłonnym elementem w części II tego dokumentu są wielkoformatowe plakaty wyborcze, co czyni je najważniejszym po reklamie telewizyjnej kanałem komunikowania. Spotkania wyborcze, coraz częściej kosztowne, organizowane w formule wielkich wieców z oprawą artystyczną, pochłaniają niezmiennie mniej niż dziesiątą część środków przeznaczonych na kampanie. Dodatkowym wskaźnikiem roli telewizji w procesie wyborczym jest poziom wykorzystania płatnej reklamy politycznej (zob. tabela 6), który w przeciągu sześciu lat zwiększył się kilkudziesięciokrotnie. To ważna strategiczna zmiana sygnalizująca charakter i kierunek profesjonalizacji. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:07

16 32 Tabela 6. Suma zakupionego przez partie czasu (w minutach) na telewizyjną reklamę w wyborach parlamentarnych w latach Partia 2001 rok 2005 rok 2007 rok Liga Polskich Rodzin Prawo i Sprawiedliwość Platforma Obywatelska Polskie Stronnictwo Ludowe Samoobrona SLD-UP / SLD / LiD* Wszystkie partie uczestniczące w wyborach Ź r ó d ł o: KRRiT (2001): Biuletyn Informacyjny KRRiT, 11-12/2001 (60/61): s ; KRRiT (2005): Biuletyn Informacyjny KRRiT, 10-12/2005 (107/108/109): s ; KRRiT (2007, listopad). Parlamentarna kampania wyborcza 2007 w mediach publicznych. * W kolejnych wyborach największa partia lewicowa startowała w różnych układach: Sojusz Lewicy Demokratycznej Unia Pracy / Sojusz Lewicy Demokratycznej / Lewica i Demokraci Drugim wymiarem mediatyzacji jest aktywność podmiotów politycznych w budowaniu relacji z mediami. Na podstawie wypowiedzi przedstawicieli partii politycznych40 można mówić o znacznym wzmożeniu działań w tej dziedzinie. Partie z większym wyrafinowaniem i dbałością angażują się w działania zmierzające do wpływu na obraz kampanii w mediach informacyjnych, przygotowując rozmaite wydarzenia medialne (m.in. popularyzacja debat telewizyjnych między liderami partyjnymi), zatrudniając specjalistów ds. komunikowania, prowadząc wewnątrzpartyjne szkolenia na temat wystąpień w mediach, tworząc własne media (telewizja internetowa SLD, miesięcznik PO, serwisy internetowe wszystkich partii parlamentarnych), organizując w strukturach partii departamenty ds. monitoringu mediów oraz kontaktów z mediami, kontrolując i aranżując wystąpienia publiczne własnych przedstawicieli. W 2007 roku Platforma Obywatelska pierwszy raz podjęła trud systematycznego zarządzania mediami w kampanii wyborczej. Jak wspomina Adam Łaszyn, zatrudniony przez partię ekspert PR: Pisaliśmy, co politycy powinni mówić w mediach, jak reagować na niewygodne pytania i pro40 Wypowiedzi w mediach oraz na podstawie wywiadów kwestionariuszowych przeprowadzonych w ramach analizy kampanii parlamentarnej w 2007 roku. Zob. M. Kolczyński, M. Mazur, Broń masowego wrażenia, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:07

17 33 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? wokacje przeciwników. Każdy polityk codziennie rano dostawał raport na pocztę elektroniczną. 41 Działania te nie ograniczają się tylko do rywalizacji wyborczej. Biuro parlamentarne największej partii opozycyjnej wprowadziło w 2007 roku nową procedurę w postaci codziennego przesyłania wszystkim parlamentarzystom partii tez wystąpień medialnych. Podobne gotowce, w bardziej lapidarnej formie sms-ów dystrybuuje w partii biuro prasowe SLD. W końcu w relacjach politycy media, charakterystyczna jest tendencja celebrytyzmu politycznego uprawianego przez rosnącą liczbę polityków. Przez prowokacyjne i kontrowersyjne opinie, skandale, a także ujawnianie intymnych szczegółów ze swojego życia prywatnego, współpracę z tabloidami, udział w rozrywkowych przedsięwzięciach medialnych próbują oni zarządzać uwagą mediów. Ewolucja polskich kampanii wyborczych potwierdza także drugą tendencję amerykanizacyjną polegająca na kapitalnym wzroście znaczenia profesjonalnych doradców. W ostatnich wyborach do Sejmu i Senatu wszystkie partie parlamentarne korzystały z usług agencji zewnętrznych, obarczając je przede wszystkim odpowiedzialnością za wykonawstwo kampanii. Specjaliści z agencji reklamy, domów mediowych, agencji PR, firm consultingowych znacznie częściej niż jeszcze kilka lat temu zajmują się produkcją i dystrybucją materiałów reklamowych, badaniami rynkowymi, organizacją konwencji wyborczych, logistyką i transportem oraz szeregiem innych bardziej szczegółowych zadań. Na poziomie operacyjnym dominują profesjonaliści, ale na poziomie strategicznym partie w Polsce opierają się tendencji powierzenia władzy ekspertom. Najważniejszą rolę pełnią w partiach gremia polityczne składające się z liderów i polityków specjalizujących się w komunikowaniu politycznym, które współpracują z powiązanymi z partiami ekspertami. Z jednej strony specjaliści ds. kampanii mają większy wpływ na rozwój partii aniżeli w demokracjach skonsolidowanych z powodu niedokończonego procesu budowania ideologiczno-programowego oblicza partii, z drugiej strony jednak politycy bardziej angażują się w opracowanie strategii wyborczych. Rozpatrując zagadnienie marketingu politycznego, zauważamy wyraźnie trend rozwoju technologii marketingowej w Polsce. Przełomowy charakter miały dwie kampanie w 1995 roku Aleksander Kwaśniewski w wyborach prezydenckich zaprezentował podejście marketingowe, zarówno od strony formalnej, jak również pomysłu na ofertę wyborczą zgrabnie wpisującą się w nastroje i potrzeby dominującej części opinii publicznej oraz w 2005 roku, gdy dwie największe partie dowiodły umiejętności strategicznego zarządzania marketin41 Adam Łaszyn dla: Gazeta Wyborcza Duży Format, Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:07

18 34 gowego. Najprawdopodobniej właśnie strategiczna elastyczność oraz sprawne wykorzystanie reklamy telewizyjnej zadecydowały wtedy o zwycięstwie.42 W wyborach 2005 roku wszystkie partie deklarowały przeprowadzenie badań rynku politycznego w postaci ankiet, grup fokusowych i innych. Rok później w ostatnich tygodniach kampanii wyborczej PiS codziennie diagnozował opinię publiczną, w 2007 roku podobną aktywnością wykazała się Platforma Obywatelska.43 Partie parlamentarne dokonują prób segmentacji i wyboru publiczności docelowych oraz określenia konkurencyjnych ofert wyborczych, co wydają się potwierdzać badania zawartości reklam telewizyjnych.44 Wizerunki partii, zgodnie z orientacją marketingową, świadczą bardziej o chęci dostosowania się do potrzeb i oczekiwań publiczności aniżeli prezentacji jednoznacznych ideologiczno-programowych stanowisk.45 Pozycjonowanie uzależnione jest więc najczęściej od bieżącego kontekstu, wyraźny problem sprawia politykom konsekwentne budowanie profilu partii w dłuższej perspektywie. W efekcie, propozycje merytoryczne w wyborach niewiele się od siebie różnią. Warto podkreślić jeszcze dwie właściwości rozwoju marketingu politycznego w ogólnopolskich kampaniach. Po pierwsze, znacznie większą dynamiką zmian charakteryzowały się kampanie prezydenckie, do czego mogła się przyczynić prostsza i bardziej spersonalizowana formuła rywalizacji. Zarządzanie strategiczne wymaga w tych wyborach wzięcia pod uwagę mniejszej liczby zmiennych w otoczeniu kampanii niż w elekcji parlamentarnej, bardziej uzasadnione są ekspansywne strategie, nawet z daleko idącymi zmianami wizerunkowymi (przykład Jarosława Kaczyńskiego w 2010 roku). Po drugie, w ostatnich wyborach parlamentarnych dwie największe partie wyraźnie odbiegały stopniem zaawansowania i biegłością w stosowaniu marketingu politycznego od pozostałych formacji, mimo że wszystkie partie parlamentarne wydały zbliżone sumy na kampanie. 42 M. Kolczyński, M. Mazur, Wojna na wrażenia. Strategie polityczne i telewizja w kampaniach wyborczych w 2005 roku, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa Znamienna jest wypowiedź Michała Kamińskiego, polityka odpowiedzialnego za kampanię parlamentarną PiS w 2007 roku: Jestem mądry mądrością ludzi. Badamy prawie wszystko i niemal codziennie. Każdy temat, który ma się pojawić w kampanii, spot i billboard. To kosztowne, ale się opłaca. Dla: Gazeta Wyborcza Duży Format, Zob. M. Kolczyński, M. Mazur, Wojna na wrażenia..., op.cit; E. Musiałowska, Political Advertising in Germany and Poland, artykuł zaprezentowany na Fifth Anniversary Conference, London School of Economics,wrzesień 2008; M. Kolczyński, M. Mazur, Broń masowego wrażenia..., op.cit.; T. Olczyk, Politrozrywka i popperswazja. Reklama telewizyjna w polskich kampaniach wyborczych w XXI wieku, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa Fakt ten odzwierciedlają słowa Sławomira Nowaka, szefa kampanii PO w 2007 roku: By żyło się lepiej to jest kwintesencja myślenia o polityce przez Platformę Obywatelską. To jest cel zasadniczy. Po to jesteśmy w polityce i po to się tym zajmujemy, aby ludziom w Polsce naprawdę żyło się lepiej. Na podstawie wywiadu kwestionariuszowego z dnia Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:07

19 35 Amerykanizacja polskich kampanii wyborczych? Kolejną tendencją związaną z procesem amerykanizacji jest personalizacja rywalizacji politycznej. Abstrahując od kampanii prezydenckiej, w której z powodów oczywistych rola kandydatów jest pierwszoplanowa, analizy kampanii parlamentarnych w Polsce w ostatnich latach świadczą o utrzymującej się ważnej, ale raczej nieistotnej pozycji liderów partii w przekazach wyborczych. Pomiar czasu wystąpień liderów i kandydatów w reklamach telewizyjnych sugeruje niewielkie wzmocnienie roli przywódców partii, także przez ograniczenie obecności w audycjach innych polityków (zob. tabela 7). Tabela 7. Nadawcy w telewizyjnych audycjach wyborczych* Audycje wyborcze (% czasu średnio) 2001 rok 2005 rok 2007 rok Lider 23, ,5 Inni kandydaci 36,4 39,3 23,5 Ź r ó d ł o: opracowanie na podstawie własnych badań. * lider osoba formalnie sprawująca funkcję szefa partii, kandydaci kandydat / kandydaci danego komitetu wyborczego w zbliżających się wyborach poza liderem. Ostatnia badana tendencja świadcząca o orientacji amerykańskiej odnosi się do ewentualnego wzrostu roli materiałów negatywnych w przekazach partii. Kierując się kryterium zawartości audycji wyborczych w wyborach parlamentarnych w 2007 roku oraz wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 roku można postawić tezę, że dyskredytacja przeciwników politycznych w tych kampaniach stanowiła margines działań wyborczych (zob. tabela 8). Trudno na podstawie tylko dwóch dostępnych badań empirycznych wyrokować na temat długookresowego trendu, ale wydaje się, że narzędzie reklamy negatywnej czy inspirowanego ataku w mediach informacyjnych używane jest dzisiaj w polskich kampaniach w bardziej przemyślany sposób wynikający ze strategii pozycjonowania. Oczywiście nie musi się to przekładać na wzrost intensywności stosowania tego środka. Jednocześnie treści materiałów wyborczych w celu osiągnięcia wyrazistości i jasności przekazu silnie nasycone są emocjami (soft sell) związanymi z kontrastowym, stereotypowym, opozycyjnym przedstawieniem rzeczywistości. W efekcie postulaty partii / kandydatów wzmacniane są niejako przez wywoływanie lęku, poczucia zagrożenia czy gniewu, co może wywoływać wrażenie bardziej negatywnych przekazów partii. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:08

20 36 Tabela 8. Funkcje audycji wyborczych* Rok wyborów Audycje wyborcze (% czasu średnio) Wizerunek Mobilizacja Atak ,5 16, Ź r ó d ł o: opracowanie na podstawie badań własnych. * wizerunek autoprezentacja partii / koalicji wyborczej, która zawiera elementy programowe i pozaprogramowe, mobilizacja apel / prośba o głosowanie w nadchodzących wyborach, przekaz nawiązujący w bezpośredni sposób do aktu głosowania; atak negatywne przedstawienie konkurencji politycznej. W konkluzji, ewolucja polskich kampanii wyborczych potwierdza tezę amerykanizacji, chociaż należy rozróżnić dwie fazy tego procesu. Do końca lat dziewięćdziesiątych, ze względu na wstępny etap budowy ustroju demokratycznego, profesjonalizacja kampanii miała charakter adopcyjny, warunkowany przed wszystkim wpływami zewnętrznymi, pośród których istotną rolę pełniły wzorce amerykańskie. Z upływem czasu polscy politycy zaczęli bardziej wybiórczo czerpać z amerykańskich i zachodnioeuropejskich innowacji, dostosowując je do specyfiki systemu politycznego oraz zmiennych kulturowych. Większego znaczenia nabrały czynniki wewnętrzne, związane także z modernizacją społeczną w Polsce. Nie zmienia to faktu dalszego zaawansowania marketingu politycznego, szerszego i bardziej wyrafinowanego użytkowania mediów w kampaniach, rosnącej roli doradztwa politycznego. W efekcie mamy do czynienia z hybrydowym stylem komunikowania, który w istocie zmierza w kierunku postmodernizacyjnego modelu kampanii wyborczych z unikalnymi właściwościami, takimi jak: ważna rola wewnątrzpartyjnych doradców ds. kampanii, wysoka labilność wizerunkowa partii, niedokończony proces instytucjonalizacji partii politycznych. Paradoksalnie, im bardziej partie angażują się w procesy profesjonalizacji obliczone na osiągnięcie sukcesu wyborczego, wykazując wielką wrażliwość na kontekstowe zmiany, tym bardziej oddalają się od stworzenia trwałego profilu ideologiczno-programowego, a tym samym lojalnej bazy wyborczej. W innej sytuacji są partie w demokracjach skonsolidowanych, odwołując się w nowej formule kampanii do utrwalonych wcześniej elektoratów. Profesjonalizacja i mediatyzacja :53:08

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Coraz częstsze korzystanie przez polskie podmioty polityczne z narzędzi oferowanych przez marketing polityczny oraz public relations wiąże się z postępującą profesjonalizacją działań politycznych i wyborczych.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Odbiór kampanii wyborczej i aktywność polityczna w internecie NR 98/2015 ISSN 2353-5822

KOMUNIKATzBADAŃ. Odbiór kampanii wyborczej i aktywność polityczna w internecie NR 98/2015 ISSN 2353-5822 KOMUNIKATzBADAŃ NR 98/2015 ISSN 2353-5822 Odbiór kampanii wyborczej i aktywność polityczna w internecie Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Dr Marek Szarucki Katedra Analiz Strategicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

Usłyszcie o nas! Reklama w służbie fundraisera

Usłyszcie o nas! Reklama w służbie fundraisera Usłyszcie o nas! Reklama w służbie fundraisera Michał Rżysko, Centrum Myśli Jana Pawła a II Kraków, 17.06.2011 Kryteria SMART Kampania jest projektem, powinna spełniać kryteria SMART S M A R T specific

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Badania w public relations

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Badania w public relations Badania w public relations. Wprowadzenie. Anna Miotk Książka to pierwsza na polskim rynku pozycja, która w sposób przekrojowy, a przy tym przystępny, prezentuje najważniejsze zagadnienia związane z prowadzeniem

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa

Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa Konferencja prasowa koalicji Masz głos, masz wybór KAMPANIA GDZIEKOLWIEK BĘDZIESZ, ZAGŁOSUJ 31 maja 2010, Warszawa Koalicja Masz głos, masz wybór Koalicję tworzą organizacje pozarządowe, agencje reklamowe

Bardziej szczegółowo

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe Literatura podstawowa Adamowski J., (red.), (2008), Wybrane zagraniczne systemy medialne, Warszawa: WAiP Dobek-Ostrowska B., (2007), Media masowe na świecie. Modele systemów medialnych i ich dynamika rozwojowa,

Bardziej szczegółowo

Marcin Rausch dyrektor działu reklamy Głos Dziennik Pomorza

Marcin Rausch dyrektor działu reklamy Głos Dziennik Pomorza Szanowni Państwo, mam przyjemność przedstawić Państwu kompleksową ofertę związaną ze zbliżającymi się wyborami samorządowymi. Oferta obejmuje wszystkie nośniki Głosu Dziennika Pomorza największej i najchętniej

Bardziej szczegółowo

OFERTA PERFORMANCE MARKETINGU. KERRIS performance - Efektywność ponad wszystko

OFERTA PERFORMANCE MARKETINGU. KERRIS performance - Efektywność ponad wszystko OFERTA PERFORMANCE MARKETINGU KERRIS performance - Efektywność ponad wszystko O nas 2 1 2 Efektywność ponad W skrócie: wszystko Nie uznajemy kompromisów i nie zadowalamy się średnimi wynikami. Naszym celem

Bardziej szczegółowo

Internet w Kampanii wyborczej 2011

Internet w Kampanii wyborczej 2011 Internet w Kampanii wyborczej 2011 Warszawa, 2012/02/29 Dr Jan Zając & Marcin Nagraba 1 Czemu internet? Korzysta z niego 60% dorosłych Polaków Dla 87% z nich jest jednym z najważniejszych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Agencja Public Relations ComPress zrealizowała badanie mające na celu poznanie opinii dziennikarzy zajmujących się nowymi technologiami na temat preferowanych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA CEL PRAKTYK ZAWODOWYCH Praktyki zawodowe stanowią integralną część programu kształcenia studentów na kierunku komunikacja

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING E-MARKETING Skuteczny marketing = skuteczna sprzedaż. Nasi klienci coraz więcej czasu spędzają w internecie i to tu szukają produktów i usług. Siła oddziaływania informacji umieszczonej w sieci jest ogromna.

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06.

Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. II TURA PROJEKTU Spotkanie B2B Polskie firmy w Unii Europejskiej Szanse, moŝliwości i wyzwania MenadŜer XXI wieku Inauguracja II tury projektu 07. 06. 2006 9.15 9.30 Rozpoczęcie Konferencji MenadŜerowie

Bardziej szczegółowo

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r.

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Informacja na temat udziału w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych w latach 2007-2014 udział w 32 konferencjach; wygłoszonych 27 referatów 1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Organizator: Wydział

Bardziej szczegółowo

SMO MEDIA I KANAŁY SPOŁECZNOŚCIOWE. Bydgoszcz, dnia..2014 r. Usługodawca

SMO MEDIA I KANAŁY SPOŁECZNOŚCIOWE. Bydgoszcz, dnia..2014 r. Usługodawca Bydgoszcz, dnia..2014 r. SMO MEDIA I KANAŁY SPOŁECZNOŚCIOWE Usługodawca Talem Technologies Sp. z o.o. ul. Cieszkowskiego 22/1; 85-052 Bydgoszcz Tel. 52 366 70 73; Infolinia: 801 080 238 NIP: 967-12-41-356;

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA listopad 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Recenzja: prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Marek Szczepaniak Korekta: Marek Szczepaniak Joanna Barska Projekt okładki, zgodnie z pomysłem Autora:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: PUBLIC RELATIONS SPECJALIZACJA:

Bardziej szczegółowo

Media społecznościowe: wykorzystanie w PR

Media społecznościowe: wykorzystanie w PR : O badaniu Cel Deklarowany zakres wykorzystania mediów społecznościowych w komunikacji public relations i marketingowej Opinie pracowników branży PR & marketing na temat ich oczekiwań związanych z tego

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek. Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.pl Zmiany liczby odbieranych umownych słów http://hmi.ucsd.edu/pdf/hmi_2009_consumerreport_dec9_2009.pdf

Bardziej szczegółowo

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI.

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Łódź 18-19 kwietnia 2011 Projekt ten realizowany jest

Bardziej szczegółowo

Od Kongresu do Kongresu. 10 najciekawszych wydarzeń PR i okolic ostatnich 12 miesięcy. Adam Łaszyn

Od Kongresu do Kongresu. 10 najciekawszych wydarzeń PR i okolic ostatnich 12 miesięcy. Adam Łaszyn Od Kongresu do Kongresu Subiektywny ranking 10 najciekawszych wydarzeń PR i okolic ostatnich 12 miesięcy (2010/2011) Adam Łaszyn Przeniesienie wiosennej stolicy PR 10 VAT na szkolenia 9 ¼ drożej! Zakaz

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy i przedsięwzięcia w placówce medycznej. Jak pozyskać niezbędne fundusze? Elżbieta Brzozowska

Inicjatywy i przedsięwzięcia w placówce medycznej. Jak pozyskać niezbędne fundusze? Elżbieta Brzozowska Inicjatywy i przedsięwzięcia w placówce medycznej. Jak pozyskać niezbędne fundusze? Elżbieta Brzozowska PR jest bezpłatny PRowiec bez budżetu PRowiec rzecznik prasowy, ktoś, kto się tłumaczy, reaguje na

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Startuje kampania reklamowa - Warta - warta zaufania

Startuje kampania reklamowa - Warta - warta zaufania INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 9 października 2012 r. Startuje kampania reklamowa - Warta - warta zaufania Zaprezentowany 9 października nowy wizerunek Warty będzie promowany największą w historii spółki

Bardziej szczegółowo

SCENA POLITYCZNA GRUDZIEŃ 2015 SCENA POLITYCZNA. Raport medialny. Grudzień 2015

SCENA POLITYCZNA GRUDZIEŃ 2015 SCENA POLITYCZNA. Raport medialny. Grudzień 2015 SCENA POLITYCZNA Raport medialny Grudzień 2015 METODOLOGIA Monitoring mediów i opracowanie raportu PRESS-SERVICE Monitoring Mediów 2 Na podstawie informacji medialnych zebranych w grudniu 2015 roku, a

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenia projektowe. Zajęcia terenowe (W) (Ć) (L) (P) (S) (T) V 15 15 - - - - 3. Opis efektów kształcenia

Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenia projektowe. Zajęcia terenowe (W) (Ć) (L) (P) (S) (T) V 15 15 - - - - 3. Opis efektów kształcenia Kod przedmiotu: IH POL-L-5 k 7-2012-S Pozycja planu: C7 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Kierunek studiów Poziom studiów Profil studiów Forma studiów Specjalność Jednostka

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Sieci handlowe w mediach:

Sieci handlowe w mediach: Sieci handlowe w mediach: cena popularności. Porównanie wydatków reklamowych z niekomercyjnymi publikacjami w prasie i internecie w lutym 213 roku Zakres i konstrukcja raportu Instytut Monitorowania Mediów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

prezentacja wyników badania Perspektywa rynku reklamy Warszawa, Sierpień 2009

prezentacja wyników badania Perspektywa rynku reklamy Warszawa, Sierpień 2009 prezentacja wyników badania Perspektywa rynku reklamy Warszawa, Sierpień 2009 agenda 1. ogólne informacja na temat badania 2. charakterystyka respondentów 3. wyniki 4. najważniejsze wydarzenia 2010 roku

Bardziej szczegółowo

Internet jest najszybciej rozwijającym się medium reklamowym w Polsce

Internet jest najszybciej rozwijającym się medium reklamowym w Polsce Reklama Reklama Każda płatna, nieosobowa forma promocji z wykorzystaniem masowych środków komunikacji, wpływająca na motywy, postawy i sposób postępowania nabywców. Funkcje reklamy: Informacyjna Zachęcająca

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału administracji samorządowej. Program Operacyjny Kapitał Ludzki Działanie 5.2. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Wzmocnienie potencjału administracji samorządowej. Program Operacyjny Kapitał Ludzki Działanie 5.2. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Wzmocnienie potencjału administracji samorządowej Program Operacyjny Kapitał Ludzki Działanie 5.2 Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Instytucja Pośrednicząca dla Priorytetu V PO KL Dobre Rządzenie

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

O Agencji Celem ImPress PR Kompleksowe podejście do budowania wizerunku marki/produktu Oferta szyta na miarę - Wiedza

O Agencji Celem ImPress PR Kompleksowe podejście do budowania wizerunku marki/produktu Oferta szyta na miarę - Wiedza OFERTA ImPress PR O Agencji Celem ImPress PR jest w pełni mierzalne kreowanie wizerunku Państwa firmy przy wykorzystaniu najlepszych praktyk PR i marketingu Zajmujemy się tworzeniem kompleksowych strategii

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Głowacki Instytut Dziennikarstwa Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytet Warszawski

Dr Michał Głowacki Instytut Dziennikarstwa Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytet Warszawski Sposoby badania społecznego odbioru oferty programowej mediów publicznych w wybranych krajach europejskich Analiza dla Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Dr Michał Głowacki Instytut Dziennikarstwa Wydział

Bardziej szczegółowo

RAPORT MEDIALNY PRO PLUS

RAPORT MEDIALNY PRO PLUS 1. Rozkład publikacji w czasie 0:43:12 180 0:36:00 150 0:28:48 120 Czas trwania materiałów 0:21:36 0:14:24 0:07:12 0:00:00 90 60 30 0 1 III 3 III 5 III Liczba publikacji 7 III 9 III 11 III 13 III 15 III

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW Raport na podstawie materiałów dotyczących III Europejskiego Kongresu Kobiet, pochodzących z monitoringu Internetu, zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Kochana telewizja, kochane radio Media offline vs media online w kontekście strategii marketingowych. Warszawa 9 grudnia 2010

Kochana telewizja, kochane radio Media offline vs media online w kontekście strategii marketingowych. Warszawa 9 grudnia 2010 Kochana telewizja, kochane radio Media offline vs media online w kontekście strategii marketingowych Warszawa 9 grudnia 2010 Konsumpcja mediów była taka prosta Niewątpliwie Internet ma wpływ na nasze życie

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 21 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Kultura polityczna polskich Internautów..................... 13 Bartłomiej Biskup

Bardziej szczegółowo

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński plan spotkania Trzy części spotkania: podstawowe pojęcia i problemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Państwa cel jest naszym celem, Państwa sukces jest naszym sukcesem. Dlaczego my?

Państwa cel jest naszym celem, Państwa sukces jest naszym sukcesem. Dlaczego my? Państwa cel jest naszym celem, Państwa sukces jest naszym sukcesem Profesjonalny wizerunek firmy to zbiór spójnych o niej opowieści tworzonych za pomocą słowa (strategia komunikacyjna) i obrazu (identyfikacja

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2010 BS/49/2010 WIEK EMERYTALNY KOBIET I MĘŻCZYZN TAKI SAM CZY RÓŻNY

Warszawa, kwiecień 2010 BS/49/2010 WIEK EMERYTALNY KOBIET I MĘŻCZYZN TAKI SAM CZY RÓŻNY Warszawa, kwiecień 2010 BS/49/2010 WIEK EMERYTALNY KOBIET I MĘŻCZYZN TAKI SAM CZY RÓŻNY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo

Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić?

Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić? Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić? Warsztat, Kongres Kobiet 9.05.2014 Czy social media są potrzebne w kampanii? Z internetu korzysta 61,4% Polaków (18,51

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

WITAMY W CONNECTION! www.connection.com.pl

WITAMY W CONNECTION! www.connection.com.pl WITAMY W CONNECTION! www.connection.com.pl ZAPRASZAMY! O NAS: Celem naszej działalności jest szeroko pojęty marketing narzędzie niezbędne w nowoczesnym biznesie, które odpowiednio wykorzystane przyczyni

Bardziej szczegółowo

Liberty Group i Egzo Group Oferta współpracy PR oraz IR

Liberty Group i Egzo Group Oferta współpracy PR oraz IR Liberty Group i Egzo Group Oferta współpracy PR oraz IR Liberty Group i Egzo Group nasza filozofia Dobre zarządzanie biznesem to zarządzanie jego przyszłością, a zarządzanie przyszłością to zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce dla Wyniki badania Metodologia i cele badania Badanie zostało przeprowadzone w dniach 24.05-3.06.2013 metodą internetowych zestandaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl Na nic zda się nawet najlepsza kreacja, jeśli nikt jej nie zobaczy... Praca w mediach Doradzanie firmom jakie kanały

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974

TWORZENIE GRY. projektowanie konstruowanie. użycie. R. Duke, Gaming the Future s Language, SAGE Publications, New York, 1974 TWORZENIE GRY Projektowanie gry jest połączeniem naśladownictwa istniejących już formatów gier, nieuchwytnej, ale prawdziwej sztuki i pewnych zasad projektowania, z których część jest już dobrze określona

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni?

Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni? Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni? Gliwice, 30.11.2012 Jakub Brdulak Ekspert Boloński U-Map i U-Multirank Jakub Brdulak 1

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Raport z syndykatowych badań ilościowych. IV Fala Badania Marzec 2014. Wrocław. 30 kwietnia 2014

Raport z syndykatowych badań ilościowych. IV Fala Badania Marzec 2014. Wrocław. 30 kwietnia 2014 Raport z syndykatowych badań ilościowych IV Fala Badania Marzec 2014 Wrocław. 30 kwietnia 2014 2 Analiza rynku Video On Demand w Polsce. Marzec 2014. O AUTORACH Pentagon New Media jest marką Pentagon Research

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Strategiczne planowanie marketingowe jest częścią ogólnego strategicznego planowania w. Istnieje ścisły związek między procesem planowania strategicznego

Bardziej szczegółowo

Strategia komunikacji dla projektu kampanii reklamowej

Strategia komunikacji dla projektu kampanii reklamowej Strategia komunikacji dla projektu kampanii reklamowej Klient: Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Grupa projektowa KapiBrand: Natalia Duvanova Włodzimierz Mazur Ola Nawrocka Kasia Tomczyk Rafał Zbozień

Bardziej szczegółowo