dr Krzysztof Piech, Kamil Wierus

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "dr Krzysztof Piech, Kamil Wierus"

Transkrypt

1

2 Autorzy: dr Krzysztof Piech, Kamil Wierus Projekt finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata Warszawa, 2 września 29 r. Strona 2 z 13

3 Spis treści 1. Streszczenie Summary Wprowadzenie Skrócony opis metodologii, założeo i źródeł Aktualizacja danych Regionalna baza danych Źródła Wybrane problemy przy aktualizacji danych Przetwarzanie danych Modyfikacja scenariusza bazowego Wprowadzenie Cykl koniunkturalny Wprowadzenie rzeczywistej wielkości migracji zagranicznych i konsekwencje Ścieżka inflacji Pozostałe zmienne Zmienne czasowe Reszty równao behawioralnych Podsumowanie Scenariusz z interwencją Założenia modelowania Efekty zewnętrzne Zmiany w modelu Opis wyników badania Sposób szacowania wartości wskaźników RPO WP Wyniki przy wykorzystaniu starego scenariusza Wyniki dotyczące produkcji Wyniki dotyczące rynku pracy Wyniki koocowe Odpornośd modelu na szokowe, rzeczywiste zmiany stopy bezrobocia w Polsce Zmiany strukturalne w modelu Rola płac wypłacanych osobom szkolonym w oddziaływaniu RPO WP Wyniki dotyczące produkcji Wyniki dotyczące rynku pracy Oddziaływanie RPO WP na wybrane wskaźniki województwa podkarpackiego w 28 r Wnioski Bibliografia Spis rysunków i tabel Spis rysunków Spis tabel Strona 3 z 13

4 9. Aneksy Wykaz skrótów Modelowanie migracji Modelowanie migracji zagranicznych Modelowanie migracji krajowych Modelowanie kursu walutowego i inflacji Sekcje PKD 24 i Lista zmiennych regionalnych modeli HERMIN Strona 4 z 13

5 1. Streszczenie Badanie przeprowadzone przez Instytut Wiedzy i Innowacji na zlecenie Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Podkarpackiego na lata miało na celu oszacowanie wpływu RPO WP na gospodarkę województwa w 28 r. Przeprowadzone badanie umożliwiło również uzyskanie przybliżonych informacji na temat możliwego kierunku zmian w gospodarce województwa w perspektywie do 22 r. Raport niniejszy składa się ze streszczenia w języku polskim (rozdział 1) i angielskim (rozdział 2), wprowadzenia (rozdział 3), części metodologicznej (rozdział 4), zawierającej opis sposobu aktualizacji bazy danych, modyfikacji scenariusza bazowego i scenariusza z interwencją oraz założeo modelowania, części zawierającej opis wyników badania (rozdział 5), w której zawarto metodologię obliczania wskaźników RPO WP, wyniki modelowania wg starego i nowego scenariusza bazowego, zakooczenia (rozdział 6), bibliografii (rozdział 7), spisu rysunków i tabel (rozdział 8) i aneksów (rozdział 9). Rozdziały 5, 6 i 7 zawierają też dodatkowe uwagi nt. działania modelu HERMIN. W poprzednich latach regionalny model HERMIN województwa podkarpackiego oparty został na scenariuszu uwzględniającym dane do 22 r. włącznie. Po aktualizacji bazy danych do 26 r. możliwe było założenie pewnych trendów, co z kolei pozwoliło na opracowanie nowego, zbliżonego do rzeczywistości i prawdopodobnego scenariusza zmian. Następnie zmodyfikowany został scenariusz bazowy. Do większych zmian należało wprowadzenie do założeo modelu mechanizmów cyklu koniunkturalnego, jak również uwzględnienie wejścia Polski do strefy euro. Uwzględniona została także rzeczywista (chod szacunkowa) wielkośd migracji zagranicznych i ich konsekwencje dla dalszego rozwoju gospodarczego województwa. Projektując model dokonaliśmy dośd istotnej zmiany w sposobie wykorzystywania równao behawioralnych. Odrzuciliśmy w większości równao kalibrację na rzecz pełnej estymacji ekonometrycznej parametrów. W opisie wyników badania w pierwszej kolejności przedstawiliśmy sposób szacowania wartości wskaźników RPO WP, a następnie opisaliśmy wyniki dotyczące produkcji i rynku pracy uzyskane na podstawie starego scenariusza. To pozwoliło nam zawrzed zaistniałe różnice w wynikach koocowych. Zobrazowaliśmy odpornośd wyników modelu dla województwa na zmiany stopy bezrobocia w Polsce i opisaliśmy wyniki, jakie województwo podkarpackie będzie mogło osiągnąd, jeśli chodzi o produkcję, a także jakie Strona 5 z 13

6 zmiany będą miały miejsce na rynku pracy w oparciu o nowy scenariusz. W koocowej części raportu zamieściliśmy wnioski porównujące zmieniony scenariusz z RPO WP i bez RPO WP oraz opisaliśmy możliwy rozwój województwa przy wykorzystaniu RPO WP. W centrum zainteresowania Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Podkarpackiego na lata były wskaźniki zaprezentowane w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Podkarpackiego na lata Za jeden z takich podstawowych wskaźników uznaje się produkt krajowy brutto. PKB w cenach stałych, dzięki realizacji RPO WP, ma szansę osiągnąd wyższy poziom a tempo wzrostu gospodarczego województwa w kolejnych latach wyniesie ok. 3-5%. Skala oddziaływania funduszy w ranach RPO WP nie będzie wysoka kształtowała się będzie w okolicach,2-,3 punktu procentowego w latach W następnych latach skala oddziaływania na gospodarkę zmniejszy się, by stopniowo wygasnąd w latach Rysunek 1. Tempo wzrostu gospodarczego województwa podkarpackiego w kolejnych latach w sytuacji "bez RPO WP" i "z RPO WP" i różnica między nimi 6,% 5,% 4,% 3,3% 3,8% 3,5% 4,3% 4,5% 4,9% 4,5% 5,2% 4,6% 4,3% 3,3% 3,6% 4,6% 3,% 2,% 2,2% 1,%,% -1,% GDPMDOT bez RPO WP GDPMDOT z RPO WP różnica Uwaga: GDPMDOT stopa wzrostu PKB w cenach rynkowych (stałych). Źródło: opracowanie własne. Przyjęte w strukturze modelu rozwiązania sprawiają, że w uzyskanych wynikach nie widad wpływu RPO WP na sektor rolnictwa (nie takie jest zresztą zadanie tego Programu). Natomiast widoczny jest pozytywny wpływ na sektor przemysłu: dzięki RPO WP jego udział w Strona 6 z 13

7 tworzeniu wartości dodanej brutto nieznacznie rośnie. Fundusze RPO WP będą również pozytywnie oddziaływały na sektor usług rynkowych oraz będą neutralne wobec sektora usług nierynkowych. Największy wpływ spośród ww. sektorów widoczny będzie w sektorze przemysłu przetwórczego. Jeśli chodzi o nakłady brutto na środki trwałe (tj. inwestycje), to będą one rosły pokazując pozytywny wpływ RPO WP zwłaszcza w latach Wyniki związane z sytuacją demograficzną i rynkiem pracy pokazują, że również należy oczekiwad pozytywnego, chod nie wysokiego oddziaływania RPO WP. W związku z realizacją tego programu wyższy stanie się odsetek pracujących w rolnictwie (o,5 p.p.), a także w przemyśle (o,7 p.p.) i usługach nierynkowych (o,6 p.p.). Spadnie natomiast udział usług rynkowych w strukturze zatrudnienia. Stopę bezrobocia zobrazowano w podziale na płed, dzięki czemu możemy zaobserwowad, że stopa bezrobocia kobiet będzie spadała szybciej, niż stopa bezrobocia mężczyzn. Widzimy tu również, że RPO WP tylko nieznacznie zmieni ten trend. Zaobserwowano pozytywny wpływ środków RPO WP na liczbę nowych miejsc pracy do roku 211 W wyniku zmniejszenia skali wydatkowania środków unijnych (czy ich ustania w po 215 roku badamy bowiem oddziaływanie funduszy wyłącznie w ramach obecnej perspektywy finansowej ), wyniki modelu pokazują, że należy oczekiwad zwolnieo pracowników. Skala oddziaływania RPO WP na gospodarkę województwa podkarpackiego w 28 roku była minimalna. Związane było to z tym, że de facto rok ten był pierwszym w obecnej perspektywie finansowej, w którym wystąpiło wydatkowanie środków z Programu. Ponadto, skala wydatkowania była minimalna w stosunku do całego budżetu Programu: wynosiła jedynie 1,5 mln euro, co jest wielkością stanowiącą ok.,1% całości alokacji RPO WP. Tym niemniej istotne jest rozpoczęcie monitorowania oddziaływania Programu na gospodarkę możliwie na jak wcześniejszym etapie. Jest to uzasadnione z punktu widzenia ewaluacji śródokresowej i ewentualnych korekt w Programie pod wpływem uzyskanych wyników, by zmaksymalizowad ich efektywnośd. Ponadto, uzyskanie prognoz dotyczących rozwoju województwa umożliwi ewentualne zaplanowanie innych działao, nie tylko przez Władze Województwa. Strona 7 z 13

8 2. Summary The aim of the research, the results of which are presented below, which was conducted by The Knowledge & Innovation Institute for the Managing Authority for Regional Operational Programme for the Podkarpackie Voivodship (ROP PV) for was to estimate the impact of the ROP PV on the economy of the voivodship in 28. The research enabled gaining information on possible directions of development of Podkarpacie to 22, as well. This report consists of summaries in Polish (chapter 1) and English (chapter 2), introduction (chapter 3), a part devoted to the methodology of the research (chapter 4, which includes the description of the matters of the database update, alterations made in the baseline scenario and in the scenario with ROP PV and the assumptions of modeling), a part devoted to the description of the simulation values obtained (chapter 5, which includes the methodology of ROP PV indicators, simulation values of the old and the new baseline scenario), conclusions and recommendations (chapter 6), bibliography (chapter 7), list of figures and tables (chapter 8), appendix (chapter 9). In addition, chapters 5, 6 and 7 include some notes on the performance of the HERMIN model. In the past, the regional HERMIN model of the Podkarpackie voivodship was based on the scenario which included data only up to 22. After updating the database to 26 we obtained a full database of the period what enabled us to extrapolate trends. This in turn allowed to make an improved baseline scenario, which was closer to reality and more probable. We have introduced the mechanism of the business cycle and took the Poland s entry to the euro zone into consideration while making a new baseline scenario. We also included the real migration rate and its consequences for further economic growth. While designing the model we made a crucial change in the way of using behavioral equation. We resigned from calibration in most of the equations in favour of full econometrical estimation of parameters. In the description of results, in the first place we presented how we estimated the value of the ROP PV indices and then we depicted simulation values for the production and labour market indicators, which were obtained using of an old scenario. It helped to present existing differences between them and the final results. We also showed the robustness of the model for the changes in Polish rate of unemployment and described the possible output for Podkarpackie voivodship using both the new and the old scenario. Using the new scenario we also predicted changes on the labour market. The Strona 8 z 13

9 next part of the reports is devoted to comparing the results of both scenarios and the possibility of development with ROP PV funds. The Managing Authority for the Regional Operational Programme for the Podkarpackie Voivodship for was mainly interested in the indicators included in Regional Operational Programme for Podkarpackie Voivodship for One of the most fundamental of them is the gross domestic product. Due to implementation of ROP PV real GDP has a chance to reach higher level. Economic growth rate will reach approximately 3-5% in the next years. The ROP PV funds will have the largest impact on the economy of the voivodship in 21. In the next years the scale of this influence will decrease and gradually expire until 22. Rysunek 2. Real economic growth rates of the Podkarpackie voivodship "without ROP PV" and "with ROP PV" and the difference between them, ,% 5,% 4,% 3,83% 3,29% 4,28% 4,53% 4,9% 5,16% 4,54% 4,62% 4,55% 4,26% 3,49% 3,26% 3,64% 3,% 2,% 2,19% 1,%,% -1,% GDPMDOT "without ROP PV" GDPMDOT "with ROP PV" difference Note: GDPMDOT gross domestic product at market prices (in constant prices of 1995). Source: own estimates. The results of the model show that we cannot expect an influence of the ROP PV on agricultural sector (it is not a task of this Programme), although we can observe a positive influence on the industry sector: if there is ROP PV implemented, the share of this sector in creating gross added value is slightly growing. ROP PV will also have its impact on market services, but will be neutral for the non-market services sector. The largest influence of the ROP PV can be expected in the manufacturing sector. Strona 9 z 13

10 As far as the gross expenditures on fixed assets are concerned (i.e. investments), simulation values prove the positive influence of ROP PV, especially in years The second group of the most important RPO WP indicators are connected with the demographic situation and the labour market. They show that we can expect a slightly positive impact of ROP PV expenditures. Due to the Programme the share of the agricultural sector in total employment would rise by.5 percentage points, the share of the industry is going to rise by.7 p.p. and the share of the government sector is going to rise by.3 p.p. Simulation values present a decline of the market services share in total employment. Unemployment rate has been divided by sex. It makes us able to observe that the unemployment rate for women will be declining faster than unemployment rate for men. We can also see that ROP PV will only slightly change this trend. A positive impact on the number of new jobs created has been observed till 211. As a result of a decreasing scale of ROP PV expenditures (and eventually the end of the expenditures in 215 we estimate the impact of EU structural programmes in terms of existing financial perspective , only), we can expect dismissals of workers. The scale of ROP PV impact on the economy of the Podkarpackie voivodship in 28 was minimal. It is connected with the fact that it was the first year in the present financial perspective when there were any spending of programme s funds. What is more, the proportion of the expenditures to the whole budget of this programme was also minimal: it was only 1.5 million euro, what constituted approximately.1% of total ROP PV funds. It is however important to start monitoring the Programme s influence on the economy as soon as possible, at the earliest stage. It is important from the midterm evaluation s point of view and eventual adjustments in the Programme after analyzing the results obtained so far in order to maximise their effectiveness. What is more, predictions about the voivodship development will enable and help to plan some other activities not only initialized by authorities of the voivodship. Strona 1 z 13

11 3. Wprowadzenie Celem badania, którego planowany sposób realizacji przedstawiony został w raporcie metodologicznym, było określenie i ewaluacja wpływu realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata na wybrane wskaźniki makroekonomiczne dotyczące jego gospodarki za pomocą regionalnego modelu gospodarki województwa podkarpackiego HERMIN. Badanie to realizowane jest na zlecenie Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Podkarpackiego na lata Dla realizacji tego celu przy wykorzystaniu ww. narzędzia niezbędne było w szczególności: a) zaktualizowanie stosowanych w modelu danych w dwóch bazach danych: krajowej i regionalnej, b) zaktualizowanie i dopracowanie założeo modelu oraz stosowanych w nim scenariuszy (bazowego i prognostycznego, tj. dostosowanego do obecnych warunków RPO WP), c) dokonanie ew. korekt modelu (bez znaczących zmian w jego strukturze). W trakcie realizacji badao zweryfikowane zostały m.in.: a) ważniejsze założenia dotyczące konstrukcji modelu (w tym przeprowadzona została ponowna kalibracja równao behawioralnych), b) wszystkie założenia dotyczące scenariusza bazowego, c) wszystkie założenia dotyczące scenariusza oddziaływania RPO WP. Przeprowadzone prace nie polegały na stworzeniu nowego modelu dla województwa podkarpackiego, a na korekcie i modyfikacji wykonanego w 25 r. modelu (Zaleski i in. 25; WARR 26) dla różnych regionów naszego kraju. W trakcie badao wielokrotnie pojawiła się koniecznośd ingerencji w uzyskaną wtedy postad modelu (wraz z jego oprogramowaniem i scenariuszami) i tam, gdzie było to uzasadnione, zaproponowano własne rozwiązania. Po zakooczeniu realizacji niniejszych badao nadal pozostaje wiele wyzwao związanych z modelowaniem procesów rozwoju polskiej gospodarki i jej regionów (w tym województwa podkarpackiego w szczególności) oraz wpływu na nie interwencji publicznych. Zagadnienia te są bowiem jednymi z najtrudniejszych w ramach nauk ekonomicznych; nadal nie są one wystarczająco zbadane, nie tylko w naszym kraju, ale i na świecie. W tej dziedzinie nadal dokonuje się postęp, czego wynikiem są liczne publikacje naukowe w renomowanych czasopismach naukowych. W trakcie realizacji badania wykorzystane zostały różnorodne publikacje, raporty i pliki komputerowe: nie tylko autorstwa osób bezpośrednio związanych z dotychczasowym wdrażaniem w Polsce modelu HERMIN, ale także innych osób i instytucji. Niezbędne było również uwzględnienie danych regionalnych (z zakresu realizacji RPO WP i planów na przyszłośd z tym związanych). Chcielibyśmy podziękowad dr Tatianie Fic za konsultacje eksperckie nad konstrukcją badania, ich założeniami oraz wynikami, Annie Bzymek i zwłaszcza Magdalenie Stolioskiej za pomoc w przygotowaniu niniejszego raportu, a także Jarosławowi Strzałkowskiemu za wkład do prac przy różnych wcześniejszych pracach nad modelem oraz napisanie jednego z opracowao w ramach aneksu. Efektem badao były wyniki obliczeo pokazujące prawdopodobny rozwój gospodarki województwa podkarpackiego uzyskane przy wykorzystaniu modelu HERMIN, sprawdzające efektywnośd realizacji RPO WP w obecnej perspektywie finansowej i w 28 r. w szczególności, a także wiedza przekazana osobom zaangażowanym we wdrażanie tego Programu, umożliwiająca dokonywanie samodzielnych symulacji w kolejnych latach. Ponadto, mamy nadzieję, że efektem naszych prac będzie lepsze zrozumienie wyników otrzymywanych dotąd przy wykorzystaniu modelu HERMIN. Strona 11 z 13

12 4. Skrócony opis metodologii, założeń i źródeł Poniżej opisane zostaną skrótowo zmiany, które zespół Instytutu Wiedzy i Innowacji wprowadził do modelu HERMIN województwa podkarpackiego Aktualizacja danych Przystępując do wykonania obliczeo dotyczących oddziaływania RPO WP na gospodarkę regionu w 28 r. oczywiście należało wykorzystad bardziej aktualne dane, niż te, które były zastosowane w obliczeniach prowadzonych w 26 r., kiedy na ogół wykorzystywano dane do 22 r. włącznie. Do przeprowadzenia obliczeo konieczna była aktualizacja dwóch baz danych: regionalnej i krajowej. Zebrano komplet danych do 26 r. w przypadku obu baz danych, a także większośd danych za 27 r. i częśd za 28 r. Tam, gdzie danych brakowało, uzupełniano je wykorzystując techniki ekstrapolacji szeregu czasowego bądź stosowano inne, zbliżone dane, dostosowując ich wartości w oparciu o wiedzę ekspercką i techniki statystyczne. Do modelowania wykorzystano prawie wyłącznie dane do 26 r. (od 1995 r.). Częśd bardziej aktualnych danych wykorzystano w scenariuszu bazowym (a także użyto prognoz instytucji zewnętrznych lub dokonano własnych poza modelem). Nowsze dane pozostawiono dla ułatwienia prac nad aktualizacją baz danych w przyszłości Regionalna baza danych Założenia wstępne aktualizacji: a. poznad i zweryfikowad sposób liczenia wartości zmiennych w bazie; b. usunąd błędy techniczne dostępnej autorom bazy danych; c. dokonad rewizji danych zamieszczonych w bazie z uwagi np. na zmiany metodologii badao i prezentacji danych w różnych instytucjach (GUS, Ministerstwo Finansów); d. uzupełnid wartości możliwie wszystkich zmiennych do roku 26, a jeśli jest to możliwe także dla lat późniejszych. Struktura regionalnej bazy danych, źródła pochodzenia danych i metody obliczeo: a. 46 zmiennych, opisujących zagadnienia rachunków regionalnych, zatrudnienia, płac, demografii i podaży siły roboczej, wielkości i struktury nakładów inwestycyjnych, wydatków konsumpcyjnych oraz finansów publicznych w regionie. b. W bazie danych znajdują się zarówno zmienne dotyczące województwa podkarpackiego, jak i dotyczące całego kraju. W szczególności mamy do czynienia ze zmiennymi opisującymi wielkości krajowych wydatków konsumpcyjnych, aktywności ekonomicznej ludności, zatrudnienia i płac wg czterech sektorów ekonomicznych modelu w skali kraju, ludności ogółem w kraju oraz wielkości PKB i wartości dodanej brutto wg czterech sektorów modelu dla całego kraju. c. Błąd dotyczący ponad 36% wyników w zakładce HERMIN_PK w pliku z regionalną bazą danych polegał na złym adresowaniu komórek, przez co do pliku PKDAT.xls (podstawa do otrzymania regionalnej bazy danych w formacie obsługiwanym przez model) kopiowano ze starej bazy dane dotyczące województwa zachodniopomorskiego. d. Regionalna baza danych dla województwa podkarpackiego jest zawarta w pliku w formacie programu Excel. Plik składa się z 1 arkuszy, kolejno: Strona 12 z 13

13 i. HERMIN_PK strona gromadząca wszystkie zmienne, które są potrzebne do utworzenia pliku PKDAT.xls. W arkuszu zawarte są łącza do innych arkuszy, przez co pozwala na łatwe poruszanie się po bazie danych i ułatwia kopiowanie danych w celu stworzenia pliku PK- DAT.xls. ii. GDP zakładka zawierająca dane o wielkości PKB w województwie podkarpackim i w kraju ogółem. Zawiera wyłącznie dane źródłowe z Banku Danych Regionalnych (BDR), które nie wymagają dalszych obliczeo. Uzyskujemy z tego arkusza zmienne GDPFCVRT i GDPFCV (PKB odpowiednio dla kraju i województwa). iii. GVA zakładka zawierająca dane dotyczące wartości dodanej brutto w województwie podkarpackim i w kraju. Agregacja danych źródłowych z BDR (dostępnych wg sekcji PKD) dla czterech sektorów ekonomicznych modelu pozwala na uzyskanie wartości zmiennych OAV, OTV, ONV, OGV, OAVRT, OTVRT, ONVRT. iv. EMPLOYMENT zakładka zawierająca dane dotyczące liczby pracujących wg BAEL w województwie podkarpackim i w kraju. Agregacja danych źródłowych z BDR i Rocznika Statystycznego RP (dane dostępne wg sekcji PKD) dla czterech sektorów ekonomicznych modelu pozwala na uzyskanie wartości zmiennych LA, LT, LLN, LG, L, LART, LTRT, LLNRT, LGRT, LRT. Istotnym problemem jest istnienie podwójnej metodologii liczenia liczby pracujących w gospodarce narodowej, wpływającej znacząco na liczbę osób pracujących w rolnictwie. v. WAGES zakładka zawierająca dane dotyczące płac ogółem w województwie podkarpackim i w kraju. Arkusz zawiera dane źródłowe z BDR, Rocznika Statystycznego RP, a także publikacji dotyczących rachunków narodowych. Dane dostępne w BDR wg sekcji PKD były agregowane dla czterech sektorów ekonomicznych, a następnie mnożone przez właściwy dla danego roku współczynnik, będący iloczynem płac ogółem w gospodarce krajowej i kosztów związanych z zatrudnieniem ogółem w gospodarce krajowej z BDR. Dokonano zmiany w sposobie liczenia zmiennych. Wykorzystano dostępne w BDR dane dotyczące kosztów związanych z zatrudnieniem oraz dane z modelu krajowego opisujące płace. W celu poprawienia jakości obliczeo zdecydowano na użycie nie jednego, ale czterech współczynników (dla czterech sektorów modelu Hermin), liczonych w analogiczny sposób, co używany w dostępnej autorom regionalnej bazie danych. Z arkusza otrzymujemy zmienne: YWA, YWT, YWN, YWG, YWART, YWTRT, YWNRT, YWGRT. vi. DEMOG zakładka zawierająca dane dotyczące liczby ludności w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym, aktywności ekonomicznej i salda migracji dla województwa podkarpackiego i dla kraju. Ponadto zakładka zawiera liczbę osób bezrobotnych, w tym z prawem do zasiłku. Dane uzyskano z Banku Danych Regionalnych. Należy podkreślid, że wartości dotyczące migracji zagranicznych wydają się niewiarygodne. 1 Zakładka pozwala na uzyskanie wartości zmiennych N, LF, NJUV, NELD, NM, UOFF, UB, LFRT, NRT. vii. INV zakładka zawierająca dane dotyczące nakładów brutto na środki trwałe oraz ich struktury w województwie podkarpackim. Agregacja danych źródłowych z BDR (dostępnych wg sekcji PKD) dla czterech sektorów ekonomicznych modelu i obliczenie ich udzia- 1 Dane dotyczące migracji zagranicznych ludności dostępne w GUS oparte są bowiem na wyliczeniach zmian liczby osób zameldowanych na pobyt stały, które to wyliczenia znacząco odbiegają od faktycznej skali emigracji z kraju. Dzięki dokonanym przez nas oszacowaniom, w toku dalszych prac nad modelem HERMIN możliwe będzie korzystanie z właściwych danych i zapisanie nowych równao objaśniających migracje ludności. Równania generujące liczbę ludności powinny zostad również uaktualnione w oparciu o prognozy demograficzne GUS. Zagadnienia te poruszamy szerzej w Aneksie 9.2. Strona 13 z 13

14 łów w nakładach brutto na środki trwałe ogółem pozwala na uzyskanie wartości zmiennych IV, IAVSHR, ITVSHR, INVSHR, IGVSHR. viii. AMCGSH zakładka zawierająca dane dotyczące przeciętnych miesięcznych wydatków gospodarstw domowych na towary i usługi konsumpcyjne w województwie podkarpackim w przeliczeniu na osobę. Zawiera wyłącznie dane źródłowe z Banku Danych Regionalnych (BDR), które nie wymagają dalszych obliczeo. Zakładka dostarcza wartości zmiennej AM- CGSH. ix. GOV zakładka zawierająca dane dotyczące przychodów i wydatków (w tym wydatków majątkowych) sektora finansów publicznych w województwie podkarpackim i w kraju. Dane dotyczące przychodów i wydatków sektora publicznego dla kraju ogółem są dostępne na stronach GUS, natomiast dane dotyczące wydatków majątkowych sektora publicznego dla kraju ogółem otrzymano na podstawie ekstrapolacji trendu. Dane dla kraju rozszacowano na poszczególne województwa metodą ekspercką w oparciu o publikację Dochody i wydatki publiczne. Analiza regionalna, wydanej przez Ministerstwo Gospodarki i Pracy. Współczynniki potrzebne do rozszacowania wydatków, przychodów i wydatków kapitałowych dla województwa podkarpackiego na lata są średnią współczynników z poprzednich lat. Zakładka dostarcza danych GREV_PK, GEXP_PK, GEK_PK. x. CEVX Zakładka zawierająca dane dotyczące rocznych wydatków na towary i usługi konsumpcyjne w województwie podkarpackim i w całym kraju. Obliczenia zostały wykonane na podstawie danych zawartych w innych arkuszach, tj. wartości są iloczynami populacji (województwa i kraju) i przeciętnych miesięcznych wydatków konsumpcyjnych na osobę w gospodarstwie domowym (dla Podkarpacia i Polski) oraz liczby 12 (aby otrzymad dane roczne). Zakładka dostarcza wartości zmiennej CEVX_PL Źródła W przeprowadzonym badaniu wykorzystane zostały przede wszystkim dane: a) w zakresie regionalnej bazy danych z Banku Danych Regionalnych GUS, które obecnie są dostępne z aktualnością na koniec 26 r. (a częśd z nich również na koniec 27 r.), a także w niektórych przypadkach wykorzystano dane z krajowej bazy danych, a także pozyskane z oddziału GUS w Rzeszowie; Tabela 1. Źródła danych wykorzystanych w regionalnej bazie danych Nazwa arkusza GDP GVA EMPLOYMENT Nazwy zmiennych GDPFCV GDPFCVRT OAV, OTV, ONV, OGV, OAVRT, OTVRT, ONVRT LA, LT, LLN, LG, L, LART, Źródło pierwotnych danych Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, Źródło aktualnych danych Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, Uwagi Możliwa aktualizacja danych wyłącznie dla GDPFCVRT na podstawie publikacji Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych, rodzi to jednak ryzyko niespójności danych Potrzebne było ponowne przeliczenie danych za lata -22, Strona 14 z 13

15 WAGES DEMOG INV LTRT, LLNRT, LGRT, LRT YWA, YWT, YWN, YWG, YWART, YWTRT, YWNRT, YWGRT N, LF, NJUV, NELD, NM, UOFF, UB, LFRT, NRT IV, IAVSHR, ITVSHR, INVSHR, IGVSHR moduł Hermin, tablica 5 Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin, tablica 3 Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin AMCGSH AMCGSH Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin GOV GREV_PK, GEXP_PK, GEK_PK Ministerstwo Finansów CEXV CEXV_PL Dane zebrane w bazie danych Źródło: opracowanie własne. moduł Hermin, tablica 5 i 6 Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin, tablica 3, Rocznik Statystyczny, Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin GUS, oszacowania własne Dane zebrane w bazie danych aby uzyskad porównywalne dane (zmiana metodologii) Zmieniono sposób liczenia współczynnika potrzebnego do uzyskania wysokości płac ogółem Niewiarygodne wartości migracji zagranicznych Potrzebna zmiana struktury modelu i sposobu liczenia zmiennej GEK_PK 2 b) w zakresie krajowej bazy danych z następujących źródeł: Główny Urząd Statystyczny, w tym Roczniki statystyczne, Aktywnośd Ekonomiczna ludności, Rachunki finansowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych (szczególnie wartościowe źródła), Bank Danych Regionalnych, inne urzędy statystyczne (np. szwajcarski, Wspólnoty Niepodległych Paostw), Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Skarbu Paostwa, Zakład Ubezpieczeo Społecznych, Narodowy Bank Polski, Eurostat, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, różne inne źródła (oznaczone w bazie danych), a także własne szacunki i prognozy. 2 Wartośd ta nie jest publikowana przez żadną instytucję i powinna byd obliczana resztowo wewnątrz modelu, w oparciu o łatwiej dostępne dane. Strona 15 z 13

16 Tabela 2. Źródła danych wykorzystanych w krajowej bazie danych Nazwa arkusza GDP Prod GDP Exp Nazwy zmiennych OTV, OT, ONV, ON, OAV, OA, OGV, OG, GTE, GSUB, GTRE, GSRUB, YAFS, YRAFS CONSV, CONS, GV, G, ITOTV, ITOT, DSV, DS, XV, X, MV, M Źródło aktualnych danych Bank Danych Regionalnych, moduł Hermin, Rocznik Statystyczny, Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych 25-27, Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych 2-25 Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych GDP Income DEP, GTYSOCE, GSUBTOT, GTPI Bank Danych Regionalnych GUS, Rachunki finansowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych EM- PLOY- MENT LT, LLN, LA, LG, LAEMP, LTEMP, LLNEMP Aktywnośd ekonomiczna ludności Polski, Rocznik statystyczny GUS WAGES YWA, YWT, YWN, YWG Bank Danych Regionalnych GUS, moduł Hermin, tablica 3, Rocznik Statystyczny GUS, Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych 25-27, Rachunki finansowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych w latach 2-25 GOV GTYTOT, GTYC, GTYSOC, GTPROP, GREVO, GREVK, GREVPRIV, GTRND, GTRCURR, GTRK, GND, GTRU GUS (Budżety jednostek samorządu terytorialnego w latach 23-27), Ministerstwo Finansów (Informacja kwartalna, skonsolidowany budżet; Informacja kwartalna o sytuacji makroekonomicznej, GFSM), roczne raporty ZUS, dane z Ministerstwa Skarbu Paostwa: ocena przebiegu prywatyzacji majątku SP, oszacowania własne DEMOG N, LF, NJUV, NELD, NM, UOFF, UB Bank Danych Regionalnych GUS, moduł Hermin BOP GTRABR, GREVABR, YFN, BPTPRNE, Narodowy Bank Polski BPTCK INV ITVSHR, INVSHR, IAVSHR, IGVSHR GFCF WIGME, WIOME GUS (Środki trwałe w gospodarce narodowej w 27 r.) RR RNL, RNS, RNG Narodowy Bank Polski, Ministerstwo Finansów EXPORT XWGE, XWFR, XWIT, XWUK, XWNL, XWCZ, XWBL, XWRU, XWUKR, XWSD, XWDK, XWUS, XWLIT, XWHUN, XWOE, XWSP, XWSL, XWNW, XWFN, XWCH, XWBS, XWPOR, XWLAT, XWRO, XWCHN, XWOT IMPORT MWGE, MWRU, MWIT, MWFR, MWUK, MWNL, MWCZ, MWUS, MWCHN, MWBL, MWSD, MWSP, MWJP, MWOE, MWDK, MWFN, MWHUN, MWSLO, MWCH, MWSK, MWNW, MWTA, MWUKR, MWTUR, MWBRA, MWIR, MWLIT, MWSLV, MWMAL, MWOT EXR PZLDM, PZLLI, PZLFRF, PZLGBP, PZLNLG, PZLUSD, PZLBEF, PZLSEK, PZLESP, PZLEUR WORLD GEIP, FRIP, ITIP, UKIP, NLIP, CZIP, BLIP, RUIP, SDIP, DKIP, USIP, HUNIP, OEIP, SPIP, NWIP, FNIP, CHIP, PTIP, PGEDM, PITALI, PFRFRF, PUKGBP, PNLNLG, PUSUSD, PBLBEF, PSDSEK, PSPESP Źródło: opracowanie własne. Rocznik statystyczny GUS (rozdział: handel zagraniczny) Rocznik statystyczny GUS (rozdział: handel zagraniczny) Narodowy Bank Polski Eurostat, Szwajcarski Urząd Statystyczny, Międzypaostwowy Komitet Statystyczny Wspólnoty Niepodległych Paostw, Międzynarodowy Fundusz Walutowy (International Financial Statistics), NIE- SR/NIGEM (London) Strona 16 z 13

17 Wybrane problemy przy aktualizacji danych Aktualizacja baz danych była trudnym przedsięwzięciem, w szczególności w zakresie krajowej bazy danych. W przypadku bazy regionalnej, olbrzymim ułatwieniem jest możliwośd wykorzystania Banku Danych Regionalnych GUS, udostępniającym dane w sposób stosunkowo łatwy do wykorzystania w modelu. Bazowaliśmy na dostępnej w Internecie bazie danych 3. W przypadku regionalnej bazy danych mamy następujące uwagi: 1. Zakładka GOV opracowana została pierwotnie w oparciu o dane uzyskane z Ministerstwa Finansów, które nie są powszechnie dostępne. Ponadto rozszacowania były oparte na trudnej do uzyskania publikacji Ministerstwa Gospodarki i Pracy. Brak definicji wydatków majątkowych i metodologii obliczeo dodatkowo utrudniał pracę. 2. Błąd dotyczący ponad 36% wyników w zakładce HERMIN_PK w pliku z regionalną bazą danych polegał na niewłaściwym adresowaniu komórek, przez co do pliku PKDAT.xls (podstawa do otrzymania regionalnej bazy danych w formacie obsługiwanym przez model) kopiowano dane ze starej bazy dotyczące województwa zachodniopomorskiego Zakładka WAGES zawierała opisy nazw i faktycznych źródeł danych, które utrudniały pracę i prowadziły do mylnych wniosków, co do możliwych źródeł aktualnych danych. 4. Kolejny problem stanowiła jakośd oficjalnych danych. Problemem było uzyskanie wiarygodnych danych dotyczących migracji zagranicznych Polaków w latach Z tego powodu posłużono się danymi oficjalnymi (GUS 28), które nie odzwierciedlają skali wypływu ludności z Podkarpacia i z Polski w tych latach 5. Zakres problemów obrazuje poniższy rysunek: Rysunek 3. Przykład trudności z oficjalnymi danymi (zagraniczne migracje ludności z Podkarpacia emigracja) 4 GUS - dane oficjalne 35 Szacunki własne Źródło: GUS oraz oblicz. wł. na podst. danych GUS. 3 Musieliśmy również wyeliminowad częśd problemów związanych z tą wersją, które później zostały usunięte przez WARR w kolejnych pracach nad modelem (wersja ta nie została udostępniona). 4 Problem dotyczył zmiennych GDPFCV, OAV, OTV, ONV, OGV, N, LF, NJUV, NELD, NM, UOFF, UB, IV, IAVSHR, ITVSHR, INVSHR, IGVSHR (17 zmiennych spośród 46 kopiowanych z regionalnej bazy danych do pliku POLDAT.xls). 5 Oszacowanie wiarygodnych danych i stworzenie odpowiednich modeli migracyjnych zajęło ok. trzech tygodni, przez co tymczasowo zrezygnowano z ich udoskonalania i włączania ich do modelu, uwzględniając je jednak w nowym scenariuszu. Strona 17 z 13

18 5. Zmiany metodologii obliczania liczby pracujących i brak przeliczenia danych wstecz wg nowej metodologii przez GUS wymagał wykonania dodatkowej pracy. 6. Baza danych dla województwa podkarpackiego została dostosowana do potrzeb jego użytkowników (wyeliminowano niepotrzebne dane dla pozostałych województw, przez co skróci się okres aktualizacji tych danych). 7. Niekiedy wystąpiła koniecznośd przeliczania danych (zmiany metodologii GUS a potrzeby estymacji), a także ekstrapolacji szeregów czasowych. 8. Zidentyfikowane zostały również problemy z danymi nt. finansów regionalnych. Zdecydowano się na utrzymanie w modelu tego sektora, uzupełniając dane w oparciu o poczynione wcześniej przez WARR założenia. W przypadku krajowej bazy danych mamy następujące uwagi: 9. Znaczną częśd danych należało zweryfikowad wstecz z uwagi na liczne rewizje (np. rachunków narodowych) które są prowadzone nieregularnie. Najnowsze szacunki PKB czy składników popytu krajowego znaleźd można w opracowaniach Rachunki narodowe wg sektorów i podsektorów instytucjonalnych, które nie zawierają jednak rachunku tworzenia wartości dodanej z podziałem na sekcje gospodarki lub województwa. Takie dane otrzymad można jedynie z Rocznika Statystycznego RP lub Banku Danych Regionalnych. Podobny problem dotyczy deflatorów i wskaźników cen, które są niepełne, niespójne i zostały rozrzucone w co najmniej w kilku publikacjach. 1. Wartości niektórych zmiennych były ustawione jako zero, co sugerowało, że zmienna nie będzie używana w modelu i nie trzeba aktualizowad jej wartości. W trakcie przeprowadzania testów modelu dokonano jednak ich aktualizacji (dane nie zawsze były łatwo i powszechnie dostępne). 11. Olbrzymim problemem były dane nt. finansów publicznych. Związane to było ze zmianą metodologii publikowania tych danych przez Ministerstwo Finansów. 12. Znaczącym problemem były też dane dotyczące bilansu płatniczego. Ponadto w modelu używane są dane w USD, a nie np. w PLN czy EUR Przetwarzanie danych W trakcie realizacji projektu napotkano liczne problemy, których przezwyciężenie utrudniało realizację badao i opóźniało uzyskiwanie wyników. Problemy te związane były z: zawieszaniem się oprogramowania używanego do obsługi modelu (bez podania komunikatu o przyczynach), zakresami czasowymi danych i zmianami ich formatu przez programy modelu (tj. pliki TSP), lakonicznością opisów zawartych w podręcznikach do modelu HERMIN, trudnością w używaniu modelu i oprogramowania. 6 Ponadto, musieliśmy zidentyfikowad i usunąd problem związany z błędnym kodem programu POLDAT.tsp, spajającego krajowe bazy danych POLDAT.xls i GOV.xls (użycie dwukrotnie tej samej nazwy dla dwóch różnych zmiennych), który powodował przesunięcie danych i przypisanie wartości rzeczywistej zmiennej numer a do zmiennej numer a+1. Był to błąd wykluczający poprawne działanie modelu. 6 Cała procedura przetwarzania danych daleka jest od prostoty czy intuicyjności. Wymaga ona przejścia przez szkolenie lub uzyskania dostępu do instrukcji z tego zakresu. Obu tych informacji nie mieliśmy, stąd ostatnie musieliśmy wypracowad, by móc udanie przeprowadzid niniejsze badanie (jak i szkolenie). Problemem jest też wiek oprogramowania: nie obsługuje najnowszych formatów plików. Sam zaś model dotąd wykorzystywał często format programu Lotus 1-2-3, który nie jest już praktycznie stosowany. Strona 18 z 13

19 4.2. Modyfikacja scenariusza bazowego Zgodnie z zapisami raportu metodologicznego, w przeprowadzonych w ramach niniejszego projektu badawczego obliczeniach wykorzystano dwa scenariusze bazowe: a) tzw. stary, opierający się na założeniach dra Bradleya oraz Wrocławskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, wykorzystany w obliczeniach dokonywanych w poprzednich latach, b) tzw. nowy wykonany w Instytucie Wiedzy i Innowacji. Pierwszy ze scenariuszy zakładał brak zmian instrumentów polityki gospodarczej. W drugim z nich wprowadzono pewne możliwości ich zmian, szczególnie w zakresie wejścia do Unii Gospodarczo Walutowej (UGW). Dla danych dotyczących wzrostu gospodarczego dla okresu poza tymi prognozami wprowadziliśmy do naszego scenariusza bazowego mechanizmy cyklu koniunkturalnego na podstawie prognoz jego przebiegu. 7 Inflację w kolejnych latach usztywniliśmy na poziomie celu inflacyjnego (NBP/EBC), uwzględniając w pewnej mierze też oddziaływanie efektu Samuelsona- Balassy (por. Aneks 9.3). Stopę bezrobocia powiązaliśmy z cyklem koniunkturalnym. Wyszliśmy bowiem z założenia, że inaczej niż dotąd przyjmowano w modelach HERMIN dla uzyskania wiarygodnych szacunków oddziaływania interwencji (np. w ramach regionalnych programów operacyjnych) należy próbowad przybliżyd możliwy rozwój kraju w przyszłości, a zatem nadad modelowi pewne cechy prognostyczne. Podejście takie umożliwiło nam uwzględnienie obecnego kryzysu finansowego i jego konsekwencji w wynikach. Stąd uzyskane wyniki mogą byd wiarygodne (przy założeniu poprawności samego modelu), nie tylko w zakresie różnic między scenariuszem bazowym i po interwencji, ale również przybliża możliwą ścieżkę rozwoju województwa. Uwzględniliśmy również wejście Polski do Unii Gospodarczej i Walutowej (przewidując je na 215 rok) co odpowiednio wpłynęło na skorygowanie danych dotyczących stopy inflacji 8. W związku z powyższym zastosowaliśmy komplet danych regionalnych do 26 roku oraz niektóre dane i prognozy obejmujące okres do 211 roku, a także przewidywania (cykliczności) dotyczące rozwoju gospodarki w kolejnych latach do 22 roku Wprowadzenie Raport metodologiczny opisywał założenia i parametry scenariusza bazowego w wersji opracowanej przez dra Johna Bradleya oraz Wrocławską Agencję Rozwoju Regionalnego. Naszym celem była weryfikacja założeo tegoż scenariusza. Szczególnie ważnym wyzwaniem było wprowadzenie mechanizmów cyklu koniunkturalnego. Jest to o tyle trudne, że: a) polska gospodarka nadal przechodzi transformację systemową, z tego względu nie są wystarczająco dobrze rozpoznane procesy gospodarcze, w tym cykliczne, b) podobnie jak w przypadku krajów sąsiadujących z Polską, nie mamy pełnej jasności, co do przebiegu ich cykli koniunkturalnych, co powoduje trudności w jego prognozowaniu, c) obecny kryzys finansowy na świecie zmienił przebieg procesów cyklu koniunkturalnego, d) stosunkowo mało jest wdrożonych w życie rozwiązao z zakresu modelowania makroekonomicznego, w których można było wykorzystad mechanizmy cykliczne (wśród nich w Polsce można wymienid model dra Tomasza Kaczora i Instytutu Badao Strukturalnych oraz model d. Instytutu Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego). 7 Aczkolwiek komponent cykliczny nie został włączony do odpowiednich równao modelu. 8 Przyjęliśmy założenie zgodne z celem inflacyjnym NBP, tj. 2,5% przynajmniej do czasu wejścia do strefy euro. Strona 19 z 13

20 W prezentowanym w dalszej części opracowania scenariuszu wykorzystane zostały następujące założenia: a) sprawdzona została, na tyle, na ile to było możliwe, cyklicznośd kształtowania się poszczególnych zmiennych egzogenicznych modelu; w przypadku potwierdzenia wystąpienia tej cechy w zmiennych, narzucony został im taki przebieg, by przybliżał to zjawisko, b) w pozostałych przypadkach sprawdzone również został występowanie trendu; jeśli widoczne będzie to zjawisko, obliczona została skala jego nasilenia biorąc pod uwagę możliwośd zmiany przebiegu trendu, wskutek czego większą wiarygodnością darzono nowsze dane Cykl koniunkturalny Mechanizmy cyklu koniunkturalnego w Polsce są już przynajmniej na tyle rozpoznane, że oczywistym już jest, że cykl taki występuje, chod jeszcze kilka lat temu, a nawet jeszcze na początku 28 r. większośd ekonomistów naszego kraju miała co do tego wątpliwości. Tymczasem okresowe spowolnienia aktywności gospodarczej występowały nawet za czasów socjalistycznych (chod nie był to cykl koniunkturalny). Początek cyklu koniunkturalnego w Polsce już w czasach gospodarki wolnorynkowej wyznaczył okres kryzysu transformacyjnego lat Zbiegł się on w czasie ze światowym spowolnieniem gospodarczym. Podobnie było w przypadku kolejnego spowolnienia, które wystąpiło w latach Wcześniej można było zaobserwowad przejściowe i krótkotrwałe osłabienie koniunktury w wyniku kryzysu rosyjskiego (przełom lat -), a także po osłabnięciu boomu akcesyjnego (25 r.). Oczywiście, okres bieżącego spowolnienia gospodarczego również związany jest ze zjawiskami zewnętrznymi wobec polskiej gospodarki (kryzys finansowy). Rysunek 4. Przebieg polskiego PKB (w cenach stałych, ) Uwaga: na jednym wykresie zestawione dane z dwóch systemów pomiaru PKB. Źródło: GUS oraz prognozy własne. Z zaprezentowanego rysunku dotyczącego dynamiki PKB wynikad by mogło, że cykl koniunkturalny w Polsce może mied długośd ok. 1 lat. Taką też wartośd przyjęto w scenariuszu bazowym. Ważnym czynnikiem opisującym cykl koniunkturalny jest oprócz stóp zmian PKB również stopa bezrobocia. Uwzględniając mechanizmy związane z procesem transformacji systemowej, które w głównej mierze decydowały o wzroście bezrobocia w latach , można wyznaczyd daty występowania najwyższych wartości stopy bezrobocia na lata 22-23, a zatem okres bezpośrednio przypadający po spowolnieniu wywołanym światowym kryzysem sektora dotcomów. Od tego Strona 2 z 13

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN dr Instytut Wiedzy i Innowacji 2 września 2009 r. Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Analiza postępo w w realizacji celu gło wnego RPO WL: do 2010 r. za pomocą modelu HERMIN. Raport kon cowy

Analiza postępo w w realizacji celu gło wnego RPO WL: do 2010 r. za pomocą modelu HERMIN. Raport kon cowy Analiza postępo w w realizacji celu gło wnego RPO WL: do 2010 r. za pomocą modelu HERMIN Raport kon cowy Wydanie drugie, poprawione, zmienione i rozszerzone w stosunku do wydania pierwszego z czerwca 2011

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości Budownictwo polskie w latach światowego kryzysu gospodarczego E l ż b i e t a St a r z y k R e n a t a Ko z i k 40 Świat Nieruchomości W latach 2006-2008, gdy amerykański kryzys finansowy przeradzał się

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Co pokazuje Licznik Długu Publicznego?

Co pokazuje Licznik Długu Publicznego? Wiktor Wojciechowski 27 września roku Co pokazuje Licznik Długu Publicznego? 1. Licznik długu pokazuje szacunkową, bieżącą wielkość: a. państwowego długu publicznego ogółem, oraz b. państwowego długu publicznego

Bardziej szczegółowo

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010

PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Problemy Inżynierii Rolniczej nr 3/2011 Jan Pawlak Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach Oddział w Warszawie PODAŻ CIĄGNIKÓW I KOMBAJNÓW ZBOŻOWYCH W POLSCE W LATACH 2003 2010 Streszczenie W

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

(opis dotyczy części A, B, C)

(opis dotyczy części A, B, C) BDG-V-281-87-MWr/14 Załącznik nr 1 do SIWZ (po zawarciu umowy załącznik nr 3 do umowy) Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na przeprowadzenie badania ewaluacyjnego dotyczącego oceny wpływu realizacji

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Załącznik Z1 Uzupełnienie do metodologii z części 1.2 Raportu Do przygotowania analiz mikrosymulacyjnych wartości podatku VAT płaconego przez gospodarstwa domowe wykorzystano dane dotyczące wydatków konsumpcyjnych

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku pracy w Polsce Raport kwartalny I/2008

Sytuacja na rynku pracy w Polsce Raport kwartalny I/2008 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ Sytuacja na rynku pracy w Polsce Raport kwartalny I/ W III kwartale roku Produkt Krajowy Brutto zwiększył się realnie

Bardziej szczegółowo

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne 12 marca 2012 Aktualne wskaźniki makro: KRAJ Stopy CPI Bezrobocie PKB % r/r r/r r/r USA 0,25 3,90 9,00 2,50 Euroland 1,25 0,80 10,20 1,60 Wielka Brytania 0,50

Bardziej szczegółowo

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Wojciech Dziemianowicz prezentacja składa się z materiałów przygotowanych przez firmy GEOPROFIT i ECORYS Polska sp. z o.o. na zlecenie Urzędu

Bardziej szczegółowo

Ogólne zasady rewizji danych statystycznych

Ogólne zasady rewizji danych statystycznych Ogólne zasady rewizji danych statystycznych Pod pojęciem rewizji danych statystycznych rozumiemy wszystkie działania, podejmowane przez upoważnione służby statystyki publicznej, mające na celu modyfikację

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Instytut Ekonomiczny Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Warszawa / marca Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja młodych na rynku pracy

Sytuacja młodych na rynku pracy Sytuacja młodych na rynku pracy Plan prezentacji Zamiany w modelu: w obrębie każdego z obszarów oraz zastosowanych wskaźników cząstkowych w metodologii obliczeń wskaźników syntetycznych w obrębie syntetycznego

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Zasoby kadr dla zdrowia tendencje i perspektywy w starzejącym się społeczeństwie

Zasoby kadr dla zdrowia tendencje i perspektywy w starzejącym się społeczeństwie Zasoby kadr dla zdrowia tendencje i perspektywy w starzejącym się społeczeństwie Stanisława Golinowska Ewa Kocot Agnieszka Sowa długoterminowej: Finanse Kadry medyczne i socjalne Finansowanie Outline 1.

Bardziej szczegółowo

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r.

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r. Raport miesięczny Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku Warszawa, 14.06.2013 r. Spis treści: 1. INFORMACJE NA TEMAT WYSTĄPIENIA TENDENCJI I ZDARZEŃ W OTOCZENIU RYNKOWYM SPÓŁKI, KTÓRE W JEJ

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

KONIUNKTURA GOSPODARCZA ŚWIATA I POLSKI. Polska koniunktura w 2014 r. i prognoza na lata 2015-2016. Warszawa, lipiec 2015

KONIUNKTURA GOSPODARCZA ŚWIATA I POLSKI. Polska koniunktura w 2014 r. i prognoza na lata 2015-2016. Warszawa, lipiec 2015 KONIUNKTURA GOSPODARCZA ŚWIATA I POLSKI Polska koniunktura w 2014 r. i prognoza na lata 2015-2016 Warszawa, lipiec 2015 Produkt krajowy brutto oraz popyt krajowy (tempo wzrostu w stosunku do analogicznego

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt wieloletniej prognozy finansowej (WPF) na lata 2014-2019 opracowano głównie w oparciu o założenia przyjęte

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 Załącznik Nr 3 do uchwały Rady Gminy Kwilcz z dnia... 2012 r. Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia)

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji województwa lubuskiego. Dokument przedstawia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2013-2020 Gminy Kuślin

Objaśnienia przyjętych wartości w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2013-2020 Gminy Kuślin Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 212 Rady Gminy w Kuślinie z dnia...212 Objaśnienia przyjętych wartości w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 213-22 Gminy Kuślin Do opracowania Wieloletniej Prognozy

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt Wieloletniej prognozy finansowej Miasta Łowicza został sporządzony w szczegółowości określonej w art.226 ust.1

Bardziej szczegółowo

Proces modelowania zjawiska handlu zagranicznego towarami

Proces modelowania zjawiska handlu zagranicznego towarami Załącznik nr 1 do raportu końcowego z wykonania pracy badawczej pt. Handel zagraniczny w województwach (NTS2) realizowanej przez Centrum Badań i Edukacji Statystycznej z siedzibą w Jachrance na podstawie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia siedemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2013 2014

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych *

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Karolina Konopczak karolina.konopczak@ises.edu.pl Instytut Studiów Ekonomiczno Społecznych (ISES) Polska

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Str. 118 pkt 13 części IV Prospektu Dokument Rejestracyjny, po pkt. 13.4. dodanym aneksem nr 2 dodaje się:

Str. 118 pkt 13 części IV Prospektu Dokument Rejestracyjny, po pkt. 13.4. dodanym aneksem nr 2 dodaje się: Aneks nr 16 z dnia 13 lutego 2012 roku do prospektu emisyjnego spółki Work Service S.A. z siedzibą we Wrocławiu, zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 17 listopada 2011 roku Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości.

Objaśnienia przyjętych wartości. Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr III/13/2010 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 29 grudnia 2010 Objaśnienia przyjętych wartości. Do opracowania WPF wykorzystano historyczne materiały źródłowe dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006 Jan Hybel Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej SGGW Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 20002006 Wstęp Jedną z najważniejszych zmian obserwowanych w strukturze współczesnej gospodarki

Bardziej szczegółowo

światowe ceny surowców, w tym ropy naftowej i żywności, co przyczyniło się do przyspieszenia inflacji w większości krajów. - źródło: www.nbp.

światowe ceny surowców, w tym ropy naftowej i żywności, co przyczyniło się do przyspieszenia inflacji w większości krajów. - źródło: www.nbp. Niniejszy materiał został opracowany wyłącznie w celu informacyjnym i nie może być traktowany jako oferta lub rekomendacja do zawierania jakichkolwiek transakcji. Informacje zawarte w materiale pochodzą

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU Mirosław rajewski Uniwersytet Gdański WYORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI ATYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SETORZE TRANSPORTU Wprowadzenie Problemy związane

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Rządowa Rada Ludnościowa Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Zbigniew Strzelecki Janusz Witkowski Warszawa 1. 10. 2009 r. Od przyspieszonego rozwoju do ubytku liczby ludności spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ GMINY KOLBUSZOWA NA LATA 2012-2020 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Założenia do Wieloletniej Prognozy Finansowej... 4 2.1. Założenia makroekonomiczne...

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski

Działalność badawcza i rozwojowa w Polsce w 2013 r. Główne wnioski GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, listopad 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Główne wnioski Wartość nakładów wewnętrznych 1 ogółem na działalność badawczo-rozwojową

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

ANEKS NR 2. do Prospektu Emisyjnego Megaron S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 27 stycznia 2011 roku

ANEKS NR 2. do Prospektu Emisyjnego Megaron S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 27 stycznia 2011 roku ANEKS NR 2 do Prospektu Emisyjnego Megaron S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 27 stycznia 2011 roku sporządzonego w związku z ofertą publiczną 200.000 Akcji zwykłych na okaziciela

Bardziej szczegółowo

II ETAP - FINAŁ III PODKARPACKIEGO KONKURSU EDUKACYJNEGO MISTRZOWIE STATYSTYKI

II ETAP - FINAŁ III PODKARPACKIEGO KONKURSU EDUKACYJNEGO MISTRZOWIE STATYSTYKI II ETAP - FINAŁ III PODKARPACKIEGO KONKURSU EDUKACYJNEGO MISTRZOWIE STATYSTYKI Nazwa szkoły... Imiona i nazwiska uczniów wchodzących w skład zespołu:...... Pytania od 1 do 17 to test wyboru, w którym poprawna

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne

Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne Analiza tygodniowa - ujęcie fundamentalne 26 marca 2012 Aktualne wskaźniki makro: KRAJ Stopy CPI Bezrobocie PKB % r/r r/r r/r USA 0,25 3,90 9,00 2,50 Euroland 1,25 0,80 10,20 1,60 Wielka Brytania 0,50

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy 20 lat od reformy Balcerowicza. oferta sprzedaży raportu KRAKÓW 2010

Polski rynek pracy 20 lat od reformy Balcerowicza. oferta sprzedaży raportu KRAKÓW 2010 Polski rynek pracy 20 lat od reformy Balcerowicza oferta sprzedaży raportu KRAKÓW 2010 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (012) 426 20 60 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY PIONKI NA LATA 2014-2020

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY PIONKI NA LATA 2014-2020 OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY PIONKI NA LATA 2014-2020 I. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PRZYJĘTE DO OPRACOWANIA WPF Wieloletnia Prognoza Finansowa została sporządzona zgodnie z art. 226-232

Bardziej szczegółowo

1. Doświadczenia międzynarodowe. 2. Ramy czasowe analizy i scenariusze symulacyjne

1. Doświadczenia międzynarodowe. 2. Ramy czasowe analizy i scenariusze symulacyjne Wpływ organizacji Mistrzostw Europy w piłce nożnej UEFA EURO 2012 TM na polską gospodarkę podsumowanie aktualizacji wyników badań zleconych przez spółkę celową Ministra Sportu i Turystyki, PL.2012 Sp.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Szczecin

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Szczecin Załącznik Nr 2 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Szczecin 1. Metodologia opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej Metodologia przygotowania Wieloletniej Prognozy Finansowej oparta

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III

6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III 6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III Okres subskrypcji: 02.12.2011 07.12.2011 Okres trwania lokaty: 08.12.2011 08.06.2012 Aktywo bazowe: Kurs EUR/PLN ogłaszany na fixingu Narodowego Banku

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 529 06 00,fax +48 22 529 06 02 wuw.mpips.gov.pl; www.niepeinosprawni.gov.pl;

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r.

Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r. JAK LICZĄ EKONOMIŚCI? JAK OPISYWAĆ GOSPODARKĘ? JAKIMI DANYMI POSŁUGUJĄ SIĘ EKONOMIŚCI? dr Michał Trzęsiok michaltrzesiok@uekatowicepl Akademia Młodego Ekonomisty Katowice, 10 marca 2014 r dr Michał Trzęsiok

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO DO 2060 ROKU WARSZAWA, MARZEC 2010 SPIS TREŚCI Spis treści...2 Wstęp...3 Najważniejsze zmiany w porównaniu

Bardziej szczegółowo