00532* Fale EM i optyka, część 1 D

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "00532* Fale EM i optyka, część 1 D"

Transkrypt

1 Fale EM i optyka D, part 1 Dane oobowe właściciela arkuza 00532* Fale EM i optyka, część 1 D Pierwze próby wyznaczania prędkości światła. Wyznaczanie prędkości światła metodą: Römera, Bradleya, Fizeau, Foucaulta, Michelona. Aktualizacja Styczeń ROK 2009 Intrukcja dla zdającego 1. Prozę prawdzić, czy arkuz teoretyczny zawiera 12 tron. Ewentualny brak naleŝy zgłoić. 2. Do arkuza moŝe być dołączona karta wzorów i tałych fizycznych. Jeśli jet, naleŝy ją dołączyć do oddawanej pracy. 3. Prozę uwaŝnie i ze zrozumieniem przeczytać zawartość arkuza. 4. Prozę precyzyjnie wykonywać polecenia zawarte w arkuzu: rozwiązać przykładowe zadania, wyprowadzić wzory, gdy jet takie polecenie. 5. Prozę analizować wzelkie wykrey i ryunki pod kątem ich zrozumienia. 6. W trakcie obliczeń moŝna korzytać z kalkulatora. 7. Wzelkie fragmenty trudniejze prozę zaznaczyć w celu ich późniejzego przedykutowania.. Uzupełniaj wiadomości zawarte w arkuzu o informacje zawarte w Internecie i dotępnej ci literaturze. śyczymy powodzenia! (Wpiuje zdający przed rozpoczęciem pracy) PESEL ZDAJĄCEGO

2 Fale EM i optyka D, part 1 Temat 153 Pierwze próby wyznaczania prędkości światła. 1. Przytępujemy teraz do omówienia problemu, który pojawił ię juŝ w XVII wieku, a mianowicie, czy światło jet falą (twórcą teorii falowej światła był Huygen), czy teŝ ruchem pewnych czątek, które dziiaj nazwalibyśmy fotonami (twórcą teorii korpukularnej światła był Newton). Przez długi cza obie te hipotezy traktowano jako przeczne ze obą i wyzukiwano argumentów na potwierdzenie jednej lub drugiej. Początkowo teoria Huygena nie miała wielu zwolenników, być moŝe wpływ na to miał wielki autorytet Newtona, który wytępował przeciwko tej teorii. Wiek XX przyniół najbardziej niepodziewane rozwiązanie: obie hipotezy okazała ię jednocześnie prawdziwe! To pozornie aburdalne twierdzenie leŝy u podtaw całej fizyki wpółczenej. Ale na razie zajmiemy ię falową naturą światła i pewnymi jej konekwencjami. 2. JeŜeli światło jet falą, to powinno: przenoić energię, rozchodzić ię ze kończoną prędkością. Pierwze z tych twierdzeń nie budzi wątpliwości. Z Ŝycia codziennego wiemy, Ŝe światło przenoi energię ze Słońca na Ziemię. To dotarczanie energii wywołuje wiele znanych zjawik w atmoferze (np. pory roku), a takŝe umoŝliwia Ŝycie na Ziemi (aymilacja roślin zielonych). Wiemy, Ŝe światło rozchodzi ię z bardzo duŝą prędkością, równą w przybliŝeniu [km/], czyli z prędkością kończoną! Nie mówiliśmy jednak jak tę prędkość moŝna zmierzyć. Teraz zajmiemy ię tym zagadnieniem. 3. Światło biegnie tak zybko, Ŝe nic z nazej codziennej praktyki nie ugeruje, iŝ jego prędkość moŝe być kończona. Damianu, yn Heliodora z Lariy uwaŝał, Ŝe rozchodzenie ię światła jet natychmiatowe, gdyŝ w tej amej chwili gdy Słońce przeziera ię przez chmury, jego światło dociera do na. Oczywiście nic z takiej argumentacji nie wynika, bo przecieŝ nie moŝemy zobaczyć, Ŝe Słońce przeziera ię przez chmury, dopóki nie dotrze wywołane przezeń światło. Kepler, w zgodzie z poglądem Damianua, zatrzegał, Ŝe światło nie ma ani may ani cięŝaru. Galileuz jako jeden z pierwzych zaugerował, Ŝe światło moŝe potrzebować na przebycie drogi pomiędzy dwoma punktami pewnego kończonego czau. W wojej kiąŝce Dicori przedtawił on teorię prędkości światła, wykładając ją w dialogu, jaki prowadzą Sagredo i Simplicio. A dialog ten brzmi natępująco: Simplicio: Codzienne doświadczenie pokazuje, Ŝe rozchodzenie ię światła jet natychmiatowe: przecieŝ gdy z daleka widzimy, jak trzela artyleria, to błyk dociera do nazych oczu od razu, a dźwięk dociera do ucha dopiero po jakimś czaie. Sagredo: Tak Simplicio, ale jedyny wnioek jaki jetem w tanie z tego wyciągnąć jet, Ŝe dźwięk w wej drodze do nazego ucha podróŝuje znacznie wolniej niŝ światło; nie wiem natomiat, czy światło rozchodzi ię natychmiat, czy teŝ, chociaŝ niezwykle zybko, ale jednak potrzebuje na to czau. Sagredo, najwyraźniej am Galileuz, ugeruje natępnie poób pomiaru prędkości światła. W nocy dwaj męŝczyźni, kaŝdy z latarnią i odpowiednią maką do ołonięcia latarni, powinni tanąć naprzeciw iebie w pewnej odległości. Jeden z męŝczyzn zybko odkrywa woją latarnię. Drugi męŝczyzna w momencie, gdy widzi światło, odkrywa równieŝ woją latarnię. Pierwzy męŝczyzna w momencie, gdy widzi światło z latarni z naprzeciwka notuje cza, jaki upłynął od momentu, gdy odkrył on woje światło do chwili, gdy zobaczył błyk latarni wojego partnera. Nie muimy wcale tłumaczyć, Ŝe dla więkzości wchodzących w grę odległości na Ziemi cza reakcji człowieka jet duŝo za długi, w porównaniu z czaem, jaki jet potrzebny światłu, aby mogło przebyć drogę w obie trony, tym amym taki ekperyment nie ma Ŝadnych zan powodzenia.

3 Fale EM i optyka D, part 1 O nich warto wiedzieć... Galilei, Galileo (Galileuz) ( ) fizyk, matematyk i atronom włoki. W 159 roku zotał profeorem uniwerytetu w Pizie, w latach był profeorem uniwerytetu w Padwie, od 1610 roku matematykiem i filozofem nadwornym kięcia Coimo II Medyceuza. Stworzył podtawy mechaniki, w zczególności dynamiki, wykazał względność ruchu, podał poób tranformacji wpółrzędnych z jednego układu odnieienia do drugiego, znalazł prawa rządzące padkiem wobodnym i ruchem wahadła, prowadził podtawowe badania w dziedzinie akutyki i nauki o cieple. Skontruował lunetę, przy pomocy której prowadził oberwacje atronomiczne, odkrył kięŝyce Jowiza i fazy planety Wenu. Był zwolennikiem poglądów Kopernika i przeciwtawił je w woim dziele Dialogo opra i due maimi itemi del mondo (1632) poglądom Ptolemeuza. Zotał potawiony za to przed ąd Inkwizycji i zmuzony (1633) do odwołania twierdzenia, Ŝe Ziemia ię poruza. Jak głoi legenda, wychodząc z ali ądu powiedział: Eppur i muove (tłumaczenie: a jednak ię poruza). Skazany zotał na zamiezkanie w Sienie, a potem we włanym domu w Arcetri pod Florencją, gdzie do końca Ŝycia pozotawał więźniem Inkwizycji. Mimo to udało mu ię przełać do Holandii rękopi wego dzieła o mechanice Dicori e dimontrazioni matematiche intorno a due nuove cienze (163). Temat 154 Wyznaczanie prędkości światła metodą Römera 1. Światło rozchodzi ię w przetrzeni z prędkością niezwykle duŝą. PoniewaŜ kilkakrotne próby mierzenia prędkości światła czynione przez Galileuza i Decartea nie dały Ŝadnych wyników, jezcze w początkach XVII wieku przypuzczano, Ŝe prędkość rozchodzenia ię światła jet niekończenie wielka. 2. Dopiero w 1676 roku Ole Römer (prowadząc badania w oberwatorium parykim) roztrzygnął zagadnienie prędkości światła opierając ię na wych oberwacjach zaćmień kięŝyców Jowiza. Planeta Jowiz, najwiękza planeta Układu Słonecznego, ma 12 Kię- Ŝyców. Cztery najwiękze: Io, Europę, Ganimadea i Callito odkrył w 1610 roku Galileuz Pozotałe, znacznie mniejze, nie były znane w czaach Römera. 3. KięŜyce Jowiza obiegają planetę w płazczyźnie bardzo blikiej płazczyzny orbity Jowiza w jego ruchu dokoła Słońca. Wkutek tego podcza kaŝdego obiegu dokoła planety kięŝyce wchodzą w cień Jowiza, ulegając tym amym regularnym zaćmieniom. Okre obiegu najbliŝzego, czyli Io, wynoi około 42,5 godziny, najdalzego (Callito) prawie 17 dni. 4. Römer zauwaŝył, Ŝe oberwowane z Ziemi odtępy czau między kolejnymi dwoma zaćmieniami maleją, gdy Ziemia w wym ruchu dokoła po orbicie zbliŝa ię do Jowiza, roną natomiat, gdy Ziemia oddala ię (okre obiegu Jowiza dokoła Słońca wynoi prawie 12 lat, więc podcza jednego pełnego obiegu Ziemi dokoła Słońca, na co naza planeta potrzebuje około jednego roku, Jowiz przeunie ię na wojej orbicie tounkowo niewiele). Zaćmienia moŝemy uwaŝać za ygnały świetlne wyyłane w równych odtępach czau, a więc jako wkazania wego rodzaju zegara. 5. Będąc na Ziemi moŝemy twierdzić, Ŝe zegar ten chodzi nieregularnie: piezy ię, gdy Ziemia ię od niego zbliŝa, a opóźnia gdy Ziemia ię od niego oddala. W ytuacji, gdy Ziemia zbliŝa ię prawie wzdłuŝ linii protej łączącej ją z Jowizem (połoŝenie Z 4 ry. 1) oberwowane z Ziemi przypiezenie tego zegara wynoi niepełna 2 ekundy dla Io, zaś prawie 15 ekund dla Callito. Gdy Ziemia oddala ię (pozycja Z 3 ) tyleŝ wynozą

4 Fale EM i optyka D, part 1 opóźnienia nazego zegara. Są to wartości makymalne, bowiem w ytuacjach pośrednich, gdy Ziemia biegnie ukośnie względem protej łączącej ją z Jowizem, róŝnice ą mniejze. 6. Oberwując ten pecyficzny zegar w ciągu całego roku zarejetrować moŝna globalne kutki tych efektów. Na podtawie pierwzych wielomieięcznych oberwacji Römer ozacował w ten poób umaryczne opóźnienie (w połoŝeniu Z 2 względem Z 1 ) na około 22 minuty. TyleŜ powinno wynoić umaryczne przypiezenie (w połoŝeniu Z 2 względem Z 1 ). 7. Co z tego wynika? Gdyby światło biegło z niekończoną prędkością, to Ŝadnych opóźnień, ani przypiezeń byśmy nie twierdzili. Skoro bowiem regularnie wyyłane ygnały docierają do na raz nieco za późno (gdy oddalamy ię od zegara), raz nieco za wcześnie (gdy zbliŝamy ię doń), wobec tego muzą one tracić nieco czau, by na dogonić (lub zykać, jeśli wybiegamy im naprzeciw). Zatem ygnały biegną ze kończoną prędkością!. Skoro wiemy juŝ, Ŝe światło przemiezcza ię ze kończoną prędkością, nauwa ię kolejne pytanie: z jaką? Aby na nie odpowiedzieć, trzeba dokładniej znać ów cza opóźnienia (Römer ozacował go na 22 minuty, czyli 1320 ekund) i średnicę orbity okołołonecznej Ziemi. Aby obliczyć prędkość światła wytarczy podzielić średnicę orbity Ziemi przez opóźnienie. Dokładność pomiaru zaleŝy od dokładnej znajomości orbity Ziemi. Za czaów Römera rozmiary te nie były jezcze dokładnie znane. W kaŝdym razie Römer wyznaczył wartość prędkości światła jako c = [km/]. 9. Jak dziiaj wiemy, makymalne opóźnienie zaćmienia kięŝyca Jowiza wynoi około 1000 ekund, zaś średnica orbity okołołonecznej Ziemi ma wartość około 3 10 [km]. Poługując ię podanymi powyŝej wartościami i dzieląc średnicę orbity Ziemi przez makymalne opóźnienie otrzymujemy c = około [km/] Z 4 Jowiz Z 1 Z 2 ½ roku Słońce Jowiz przebycie tej drogi trwa ½ roku K Z 3 średnica orbity Ziemi Ry. 1 Metoda Römera pomiaru prędkości światła. Z 1 Z 4 kolejne połoŝenia Ziemi, K kięŝyc Jowiza.

5 Fale EM i optyka D, part 1 Temat 155 Wyznaczanie prędkości światła metodą Bradleya 1. W roku 1735 Jame Bradley ( ) zaproponował drugą po Römerze atronomiczną metodę wyznaczania prędkości światła. Początkowo za obiekt oberwacji wybrał najjaśniejzą gwiazdę gwiazdozbioru Smoka (Ladona) Etamin. Ladon jet rozległym gwiazdozbiorem połoŝonym bliko północnego bieguna świata. Głowa jego kłada ię z czterech gwiazd o nazwach: Alwaid (niebieka), Etamin (zielona), Grumium (czerwona) i Kuma (Ŝółta). 2. Odkryte przy okazji zjawiko aberracji światła było pierwzym dowodem fizycznym na ruch Ziemi dokoła Słońca, czyli pierwzym dowodem łuzności teorii Kopernika. 3. Światło rozchodzi ię w przetrzeni z bardzo duŝą prędkością. Pierwzego hitorycznego wyznaczenia prędkości światła dokonał Römer około 1675 roku, jednak nie wzycy pogodzili ię od razu z koncepcją, Ŝe światło rozchodzi ię ze kończoną zybkością, Ŝe nie jet to zjawiko natychmiatowe. Pogląd ten zotał powzechnie przyjęty dopiero po roku 1735, a więc po wyznaczeniu przez Bradleya prędkości światła. Angielki atronom królewki Jame Bradley obliczył prędkość rozchodzenia ię światła na podtawie badań aberracji atronomicznej światła. 4. W czaie woich oberwacji Bradley zauwaŝył, Ŝe gwiazdy w ciągu roku zakreślają na ferze niebiekiej elipy (w zczególnych przypadkach okręgi bądź odcinki protej). Ten pozorny ruch wyjaśnił on jako wynik wektorowego umowania ię prędkości światła c i prędkości oberwatora v (czyli prędkości Ziemi w ruchu dokoła Słońca). JeŜeli Ziemia byłaby nieruchoma, to wyznaczony przez oberwację kierunek, w którym widzimy gwiazdę, byłby rzeczywitym kierunkiem. Jednak naza planeta poruza ię z prędkością v, dlatego teŝ telekop, przez który oberwujemy daną gwiazdę, jet odchylony od rzeczywitego kierunku o kąt α (dzięki temu światło wchodzące do obiektywu trafia do okularu (ry. 1). Na ryunku przez v p oznaczono pozorną kładową wypadkowej prędkości światła (proporcje między prędkościami nie zotały zachowane). Aby łatwiej to zrozumieć połuŝymy ię przykładem, z jakim moŝemy zetknąć ię na co dzień. Gdy toimy w padającym pionowo dezczu, chronimy ię przed zmoknięciem, trzymając paraol proto nad głową. Natomiat gdy biegniemy, muimy go nieco pochylić, aby ołonić głowę przed dezczem (ry. 2). 5. Powrócimy teraz do ruchu Ziemi wokół Słońca. Gdy pół roku później od pierwzej oberwacji planeta znajdzie ię w przeciwnym punkcie orbity, jej prędkość będzie miała przeciwny zwrot, więc pozorne połoŝenie gwiazdy zmieni ię o kąt 2α v r Ziemi Ry. 1 względem pierwzej oberwacji. Analogicznie będzie w przypadku człowieka biegnącego po kołowym torze (ry. 3). v r p α r c

6 Fale EM i optyka D, part 1 v r p v r k Znajomość nachylenia telekopu względem wybranego układu wpółrzędnych w czaie obu oberwacji pozwoli nam znaleźć róŝnicę nachyleń wynozącą 2α, a tym amym i wartość kąta α. Bradley twierdził, Ŝe wynoi ona 20 4 =ok rad. Wiedząc, Ŝe prędkość Ziemi w ruchu po km orbicie wynoi około 30 i korzytając z zaleŝności przedtawionych na ry. 1, moŝemy natępu- jąco obliczyć prędkość światła: Ry. 2 v p pozorna kładowa wypadkowej prędkości kropli względem człowieka, v k prędkość kropli. v tg α =, c v c =. tgα Wartość, jaka w ten poób otrzymał Bradley wynoiła km kierunek pozorny do gwiazdy do gwiazdy Ry. 3

7 Fale EM i optyka D, part 1 Temat 156 Wyznaczanie prędkości światła metodą Fizeau. 1. Po raz pierwzy fizyczną metodę pomiaru prędkości światła zatoował Armand Hippolyte Loui Fizeau ( )w połowie XIX wieku. 2. Fizeau był wybitnym fizykiem, członkiem Parykiej Akademii Nauk, od 163 profeor Ecole Politechnique w ParyŜu. Wynalezioną przez iebie metodą koła zębatego dokonał w roku 149 pomiaru prędkości światła w warunkach ziemkich. Badał on wpływ ośrodka na prędkość światła, zajmował ię takŝe rozzerzalnością cieplną ciał i promieniowaniem podczerwonym. Wpólnie z Foucaultem odkrył prąŝki aborpcyjne w podczerwonej części widma łonecznego. 3. Doświadczenie Fizeau. S P K Z oko L Ry. 1 Światło ze źródła S pada na płytkę zklaną P częściowo przezroczytą a częściowo odbijającą światło. Po odbiciu promień kierowany jet w kierunku koła zębatego K łuŝącego do okreowego formowania krótkich impulów świetlnych. Światło przelatuje w przerwie między zębami koła i biegnie w kierunku lutra Z utawionego w odległości L od koła zębatego. Po odbiciu od zwierciadła promień wraca do oberwatora (oko na ry. 1). Gdy koło zotanie wprawione w ruch obrotowy, wtedy przy pewnej czętości obrotów oberwator przetaje widzieć światło odbite. Oznacza to, Ŝe w czaie, gdy światło przebywa odległość od koła zębatego do zwierciadła i z powrotem, czyli 2L, koło obraca ię o odcinek równy odległości przerwy od zęba. Tak więc natrafia nie na przerwę między zębami, lecz na ząb i nie przedotaje ię dalej. Znając czętotliwość obrotów koła, liczbę zębów i odległość od koła do zwierciadła, moŝna obliczyć prędkość światła: (1) v =, t wtawiamy teraz: v = c oraz = 2L i otrzymujemy: 2L (2) c =. t

8 00532 Fale EM i optyka D, part 1 Fizeau uŝył koła zębatego o 720 zębach i 720 odtępach i zaoberwował pierwzą ciemność, gdy koło wykonywało 12,6 obrotów na ekundę.. Wobec tego cza, jakiego potrzebuje koło, aby przeunąć ię o zerokość jednego odtępu, wynoi: T 1 1 (3) t = =, bo T =, 2n 2nf f Wtawiamy teraz otateczną potać wzoru (3) do wzoru (2) i dotajemy: (4) c = 4 L f n. We wzorze (4) uŝyto oznaczeń: c prędkość światła, L odległość od koła zębatego do zwierciadła, f minimalna czętotliwość drgań, n ilość zębów na obwodzie koła. Wtawiamy wartości liczbowe: 1 (5) km c = 4 633[ m] 12,6 720 = Dokładniejzy pomiar wykonany tą amą metodą wykonany Perrotina w 1901 roku dał km wynik ± 0. Temat 157 Wyznaczanie prędkości światła metodą Foucaulta. 1. Jean Bernard Leon Foucault (119 16) to fizyk francuki, który pracował w parykim oberwatorium atronomicznym. Był członkiem parykiej, berlińkiej oraz peterburkiej Akademii Nauk oraz londyńkiego Royal Society. W 151 za pomocą wahadła o długości 67 m, zawiezonego w parykim Panteonie, przeprowadził oberwacje będące bezpośrednim dowodem ruchu obrotowego Ziemi. W 152 roku wynalazł Ŝyrokop, poza tym odkrył zjawiko nagrzewania ię przewodników obracających ię z duŝą prędkością w polu magnetycznym, na kutek przepływu indukujących ię w nich prądów wirowych; prądy te nazwano prądami Foucaulta. Szereg jego prac jet poświęconych zagadnieniom optycznym. Zbudował pryzmat polaryzacyjny i fotometr. W 162 roku opracował nową metodę pomiaru prędkości światła przy zatoowaniu wirującego zwierciadła. 2. Idea doświadczenia Foucaulta jet przedtawiona na poniŝzym ryunku: E α Z 1 S S 1 a 2α l Z b Ry. 1 Z 2

9 Fale EM i optyka D, part 1 Promień pada przez zczelinę S na zwierciadło płakie Z 1, natępnie na zwierciadło wklęłe Z 2, z kolei po odbiciu ię od obydwu zwierciadeł powraca przez tę amą zczelinę S. JeŜeli jednak zwierciadło Z 1 zotanie wprawione w zybki ruch wirowy, to promień odbity od zwierciadła wklęłego po przejściu drogi 2l napotyka zwierciadło Z 1, odchylone o kąt α (połoŝenie Z ) i odbijając ię od niego padnie na ekran E w punkcie S 1 przeuniętym względem zczeliny S o odcinek a. Gdyby światło miało niekończoną prędkość równieŝ przy obracającym ię zwierciadle Z 1 powracałoby tą amą drogą do źródła światła. Nowy promień odbity od odwróconego zwierciadła płakiego Z odchylony jet od pierwotnego b o kąt 2α. 3. Wyznaczanie prędkości światła metodą Foucaulta wyjaśnimy za pomocą poniŝzego przykładu: Zwierciadło płakie w aparacie Foucaulta (ry. 1) oadzone w odległości l = 4[m] od zwierciadła wklęłego i w odległości b = 2,5[m] od zczeliny S, jet obracane z czętotliwością f = 4 000[obrotów na minutę]. Oblicz prędkość światła, jeŝeli przeunięcie na ekranie promienia odbitego względem zczeliny wynoi a = 0,67[mm]. Rozwiązanie przykładu: Prędkość światła na drodze od zwierciadła Z 1 do zwierciadła Z 2 i z powrotem określa wzór: 2l (1) c =, t przy czym cza t, który odpowiada obrotowi zwierciadła o kąt α, moŝna obliczyć z natępującej zaleŝności (uwzględniając, Ŝe w doświadczeniu Foucaulta kąt α jet niewielki): (3) (2) a tg 2α 2α =, czyli b α t = 2π f α = 2b 2π f W zaleŝności (3) wykorzytaliśmy znany wzór z kinematyki ruchu obrotowego: Podtawiamy teraz zaleŝność (3) do wzoru (1): Wtawiamy wartości liczbowe: (6) (4) 2l 2b 2π f c = a (5) b f l c = π a. α ω = α = ω t = 2 π f t. t i otatecznie dotajemy:. 3,14 2,5 00 4m m m km c = = ,00067m =. Za pomocą tej amej aparatury moŝna określić prędkość światła w innych ośrodkach, wtawiając między ziwerciadła Z 1 i Z 2 rurkę wypełnioną odpowiednią ubtancją. Na podtawie podobnych doświadczeń twierdzono, Ŝe prędkość iwatła w róŝnych ośrodkach przezroczytych jet mniejza niŝ w próŝni i zaleŝy od barwy, czyli od długości fali badanego światła. Stoując podaną powyŝej metodę Foucault w 162 roku znalazł prędkość światła i okrelił jako km.

10 Fale EM i optyka D, part 1 Temat 15 Wyznaczanie prędkości światła metodą Michelona. 1. Albert Abraham Michelon ( ) urodził ię w Polce, w Strzelnie. W wieku dwóch lat wyjechał z rodzicami do Stanów Zjednoczonych. Ukończył, a natępnie nauczał w U.S. Naval Academy. Pracował równieŝ w Szkole Nauki Stoowanej Cae a w Cleveland, w Clark Univerity w Worcheter i Uniwerytecie w Chicago. Za opracowanie interferometru, nozącego obecnie jego imię, otrzymał w 1907 roku nagrodę Nobla. Był pierwzym uczonym z USA, którego potkało to wyróŝnienie. Nazwiko Michelona rozławiły nie tylko bardzo precyzyjne pomiary prędkości światła, ale równieŝ jego wkład do metrologii i pektrokopii, a takŝe badania nad ztywnością Ziemi, opracowanie i ulepzenie urządzenia do wykonywania iatek dyfrakcyjnych oraz badania nad unozeniem eteru, które tały ię podtawą dla teorii względności. Michelon zajmował ię takŝe analizą linii widmowych i pomiarem średnic kątowych gwiazd. 2. Opracowany przez Michelona interferometr jet wyjątkowo wzechtronnym intrumentem. Jego zatoowania ą właściwie niezliczone. Jednym z nich jet pomiar wpółczynnika załamania światła dla płytki zklanej, którą umiezcza ię w jednym z ramion interferometru i odpowiednio pochyla. Zmiana efektywnej grubości, wkazywana przez przeunięcie prąŝków, wiąŝe ię bezpośrednio ze wpółczynnikiem załamania. 3. JuŜ w taroŝytności wiedziano, Ŝe światło rozchodzi ię protoliniowo, a kiedy odbija ię od płakiego zwierciadła, równy jet kątowi odbicia, pod jakim to zwierciadło opuzcza. StaroŜytni znali załamanie światła, wierzono jednak, Ŝe prędkość światła jet niekończona. Jak pamiętamy, pierwze ekperymenty przeprowadzał Galileuz, ale ze względu na brak odpowiednich przyrządów zakończyły ię one niepowodzeniem. Dopiero w 1676 roku natąpił przełom dzięki zakończonym powodzeniem ekperymentom Römera, który dowiódł, Ŝe prędkość światła jet kończona. Potem natąpiły badania Fizeau, Foucaulta i Michelona. 4. Do pomiaru prędkości światła Michelon uŝył aparatury działającej na zaadzie idei opracowanej przez Foucaulta. Liczba powierzchni odbijających wirującego zwierciadła, wprawionego w ruch przez trumień powietrza zotała zwiękzona do ośmiu, a odległość przebywana przez światło do ponad 35 km. Ryunek 1 przedtawia w nieco uprozczony poób ideę ekperymentu Michelona. Światło ze źródła S pada na jedną ze ścian ośmiobocznego zwierciadła M i jet odbijane w kierunku odległego układu zwierciadeł D. Stamtąd światło wraca do M i zotaje odbite w kierunku lunety T. Gdy zwierciadło M wiruje, wówcza na ogół światło powracające z D nie pada na ściankę trzecią zwierciadła M dokładnie pod kątem 45 0 i wobec tego nie trafia do lunety. JeŜeli jednak zwierciadło M obraca ię dotatecznie zybko tak, aby ścianka drugiego zwierciadła zdąŝyła zająć pozycję uprzednio zajmowaną przez ściankę trzecią, to wówcza światło trafia do lunetki T. W ten poób, znając odległość MD i prędkość kątową obrotu zwierciadła M, moŝemy obliczyć prędkość światła:

11 Fale EM i optyka D, part 1 S M T D Ry. 1 (3) 2π T (1) T = oraz t =, ω 1 2π π (2) t = =, ω 4ω 2l 2l 4ω c = =, gdzie l = MD t π ω l (4) c = π 5. W oryginalnym ekperymencie wykonanym w 1924 roku wirujące zwierciadło znajdowało ię w oberwatorium Mt. Wilon, a układ D na górze Mt. San Antonio, w odległości 7 35,4[km]. Odległość ta zotała wyznaczona z dokładnością przewyŝzającą 1 : 1,1 10. Średni cza przebiegu światła tam i z powrotem, znaleziony w ponad tyiącu iedmiuet wykonanych pomiarach wyniół 0,00023[]. Stąd obliczono, Ŝe prędkość światła w powietrzu jet równa , a po przeliczeniu dla próŝni km km. 6. Michelon podjął natępnie próbę bezpośredniego pomiaru prędkości w próŝni. W tym celu zbudowano rurę o długości 1,6[km], z której moŝna było odpompować powietrze aŝ do ciśnienia 0,5[mm Hg]. Wirujące zwierciadło miało 32 ścianki i długość drogi światła w rurze w wyniku wielokrotnych odbić wynoiła 16[km]. Michelon zmarł w 1931 roku, przed rozpoczęciem ekperymentu. Wykonane doświadczenie, juŝ po jego śmierci, dało km wynik Całe urządzenie zotało znizczone przez trzęienie Ziemi w 1933 roku.

12 Fale EM i optyka D, part 1 7. Wpółczene metody pomiarów. We wcześniejzych pomiarach prędkości światła wykorzytywano migawki elektrooptyczne, takie jak komórka Kerra, ale podtawowe załoŝenia tych metod nie róŝniły ię od ich poprzedniczek. Opracowano równieŝ zereg bardzo precyzyjnych metod, w których wykorzytano rezonatory wnękowe, interferencję mikrofal, widma rotacyjne itd. Obecnie przyjmuje ię, Ŝe prędkość światła wynoi c = ± 0, 3 km Prędkość światła moŝna wyznaczyć pośrednio ze tounku wielkości pewnych jednotek elektromagnetycznych i elektrotatycznych, które wyprowadza ię z równań Maxwella: c = 1 µ ε 0 0 Jednak dokładność oiągana w ten poób jet niŝza od dokładności bezpośrednich pomiarów, chociaŝ z drugiej trony jet to niezaprzeczalnie wartościowa droga potwierdzenia teorii elektromagnetycznej.. Wyniki ciekawzych pomiarów prędkości światła: Lp. Nazwiko Data pomiaru Wynik w m/ Błąd w m/ 1. Fizeau 149 3, Foucault 162 2, Michelon 10 2, Michelon , Anderon , Bergtrand , Edge ,

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU ĆWICZENIE 76 WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU Cel ćwiczenia: pomiar kąta łamiącego i kąta minimalnego odchylenia pryzmatu, wyznaczenie wpółczynnika załamania zkła w funkcji

Bardziej szczegółowo

Zad. 4 Oblicz czas obiegu satelity poruszającego się na wysokości h=500 km nad powierzchnią Ziemi.

Zad. 4 Oblicz czas obiegu satelity poruszającego się na wysokości h=500 km nad powierzchnią Ziemi. Grawitacja Zad. 1 Ile muiałby wynoić okre obrotu kuli ziemkiej wokół włanej oi, aby iła odśrodkowa bezwładności zrównoważyła na równiku iłę grawitacyjną? Dane ą promień Ziemi i przypiezenie grawitacyjne.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY [ETAP SZKOLNY] ROK SZKOLNY

WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY [ETAP SZKOLNY] ROK SZKOLNY MIEJSCE NA KOD UCZESTNIKA KONKURSU WOJEWÓDZKI KONKURS FIZYCZNY [ETAP SZKOLNY] ROK SZKOLNY 2010/2011 Cza trwania: 90 inut Tet kłada ię z dwóch części. W części pierwzej az do rozwiązania 15 zadań zakniętych,

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Optyka stanowi dział fizyki, który zajmuje się światłem (także promieniowaniem niewidzialnym dla ludzkiego oka).

Optyka stanowi dział fizyki, który zajmuje się światłem (także promieniowaniem niewidzialnym dla ludzkiego oka). Optyka geometryczna Optyka stanowi dział fizyki, który zajmuje się światłem (także promieniowaniem niewidzialnym dla ludzkiego oka). Założeniem optyki geometrycznej jest, że światło rozchodzi się jako

Bardziej szczegółowo

Kinematyka relatywistyczna

Kinematyka relatywistyczna Kinematyka relatywistyczna Fizyka I (B+C) Wykład V: Prędkość światła historia pomiarów doświadczenie Michelsona-Morleya prędkość graniczna Teoria względności Einsteina Dylatacja czasu Prędkość światła

Bardziej szczegółowo

Września Dźwirzyno Września

Września Dźwirzyno Września Września Dźwirzyno Września 09.11.2012 11.11.2012 Ruch jednotajny W ruchu jednotajnym prędkość poruzającego ię ciała jet tała. W takim ruch zależność między prędkością, drogą i czaem opiuje wzór: v = t

Bardziej szczegółowo

Kinematyka relatywistyczna

Kinematyka relatywistyczna Kinematyka relatywistyczna Fizyka I (B+C) Wykład VI: Prędkość światła historia pomiarów doświadczenie Michelsona-Morleya prędkość graniczna Teoria względności Einsteina Dylatacja czasu Prędkość światła

Bardziej szczegółowo

3. RUCHY CIAŁ (KINEMATYKA) Pojęcie ruchu, układ odniesienia, tor, droga, przemieszczenie

3. RUCHY CIAŁ (KINEMATYKA) Pojęcie ruchu, układ odniesienia, tor, droga, przemieszczenie 3. RUCHY CIAŁ (KINEMATYKA) Zakre wiadomości Pojęcie ruchu, układ odnieienia, tor, droga, przemiezczenie Względność ruchu Klayfikacja ruchów Prędkość średnia i chwilowa Ruch jednotajny protoliniowy (równanie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 1 CHARAKTERYSTYKI STATYCZNE DIOD P-N

ĆWICZENIE 1 CHARAKTERYSTYKI STATYCZNE DIOD P-N LBORTORM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNKOWYCH ĆWCZENE 1 CHRKTERYSTYK STTYCZNE DOD P-N K T E D R S Y S T E M Ó W M K R O E L E K T R O N C Z N Y C H 1 CEL ĆWCZEN Celem ćwiczenia jet zapoznanie ię z: przebiegami

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZALEŻNOŚCI PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU OD TEMPERATURY

BADANIE ZALEŻNOŚCI PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU OD TEMPERATURY Ć w i c z e n i e 30 BADANIE ZALEŻNOŚCI PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU OD EMPERAURY 30.1 Wtęp teoretyczny 30.1.1. Prędkość dźwięku. Do bardzo rozpowzechnionych proceów makrokopowych należą ruchy określone wpólną nazwą

Bardziej szczegółowo

Pomiar długości fali świetlnej i stałej siatki dyfrakcyjnej.

Pomiar długości fali świetlnej i stałej siatki dyfrakcyjnej. POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI Pomiar długości fali świetlnej i stałej siatki dyfrakcyjnej. Wprowadzenie Przy opisie zjawisk takich

Bardziej szczegółowo

Widmo fal elektromagnetycznych

Widmo fal elektromagnetycznych Czym są fale elektromagnetyczne? Widmo fal elektromagnetycznych dr inż. Romuald Kędzierski Podstawowe pojęcia związane z falami - przypomnienie pole falowe część przestrzeni objęta w danej chwili falą

Bardziej szczegółowo

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz OPTYKA Leszek Błaszkieiwcz Ojcem optyki jest Witelon (1230-1314) Zjawisko odbicia fal promień odbity normalna promień padający Leszek Błaszkieiwcz Rys. Zjawisko załamania fal normalna promień padający

Bardziej szczegółowo

Przyrząd słuŝy do wykonywania zasadniczych ćwiczeń uczniowskich z optyki geometrycznej.

Przyrząd słuŝy do wykonywania zasadniczych ćwiczeń uczniowskich z optyki geometrycznej. STOLIK OPTYCZNY V 7-19 Przyrząd słuŝy do wykonywania zasadniczych ćwiczeń uczniowskich z optyki geometrycznej. Na drewnianej podstawie (1) jest umieszczona mała Ŝaróweczka (2) 3,5 V, 0,2 A, którą moŝna

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum. kl. III

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum. kl. III Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. III Semestr I Drgania i fale Rozpoznaje ruch drgający Wie co to jest fala Wie, że w danym ośrodku fala porusza się ze stałą szybkością Zna pojęcia:

Bardziej szczegółowo

Rozważania rozpoczniemy od fal elektromagnetycznych w próżni. Dla próżni równania Maxwella w tzw. postaci różniczkowej są następujące:

Rozważania rozpoczniemy od fal elektromagnetycznych w próżni. Dla próżni równania Maxwella w tzw. postaci różniczkowej są następujące: Rozważania rozpoczniemy od fal elektromagnetycznych w próżni Dla próżni równania Maxwella w tzw postaci różniczkowej są następujące:, gdzie E oznacza pole elektryczne, B indukcję pola magnetycznego a i

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejce na naklejkę z kodem zkoły dylekja MFA-PAP-06 EGZAMIN MAURALNY Z FIZYKI I ASRONOMII POZIOM PODSAWOWY Cza pracy 0 minut Intrukcja dla zdającego. Sprawdź, czy arkuz egzaminacyjny zawiera 3 tron (zadania

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE MODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI POSTACIOWEJ G ORAZ NAPRĘŻEŃ SKRĘCAJĄCYCH METODĄ TENSOMETRYCZNĄ

WYZNACZANIE MODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI POSTACIOWEJ G ORAZ NAPRĘŻEŃ SKRĘCAJĄCYCH METODĄ TENSOMETRYCZNĄ Ćwiczenie 7 WYZNACZANIE ODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI POSTACIOWEJ G ORAZ NAPRĘŻEŃ SKRĘCAJĄCYCH ETODĄ TENSOETRYCZNĄ A. PRĘT O PRZEKROJU KOŁOWY 7. WPROWADZENIE W pręcie o przekroju kołowym, poddanym obciążeniu momentem

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego Pieczęć KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 10 marca 2011 r. zawody III stopnia (finałowe) Witamy Cię na trzecim etapie Konkursu Fizycznego i Ŝyczymy powodzenia. Maksymalna liczba

Bardziej szczegółowo

Prawa optyki geometrycznej

Prawa optyki geometrycznej Optyka Podstawowe pojęcia Światłem nazywamy fale elektromagnetyczne, o długościach, na które reaguje oko ludzkie, tzn. 380-780 nm. O falowych własnościach światła świadczą takie zjawiska, jak ugięcie (dyfrakcja)

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura 12. Fale elektromagnetyczne zadania z arkusza I 12.5 12.1 12.6 12.2 12.7 12.8 12.9 12.3 12.10 12.4 12.11 12. Fale elektromagnetyczne - 1 - 12.12 12.20 12.13 12.14 12.21 12.22 12.15 12.23 12.16 12.24 12.17

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN NR Na zwierciadło sferyczne padają dwa promienie światła równoległe do osi optycznej (rysunek).

SPRAWDZIAN NR Na zwierciadło sferyczne padają dwa promienie światła równoległe do osi optycznej (rysunek). SPRAWDZIAN NR 1 JOANNA BOROWSKA IMIĘ I NAZWISKO: KLASA: GRUPA A 1. Na zwierciadło sferyczne padają dwa promienie światła równoległe do osi optycznej (rysunek). Dokończ zdanie. Wybierz stwierdzenie A albo

Bardziej szczegółowo

Dl. WAŻNIEJSZE NORMY DRGANIOWEJ DIAGNOSTYKI MASZYN. s pamiętając, że norma VCI nie wymaga filtracji na częstości obrotowej [11].

Dl. WAŻNIEJSZE NORMY DRGANIOWEJ DIAGNOSTYKI MASZYN. s pamiętając, że norma VCI nie wymaga filtracji na częstości obrotowej [11]. Dl. WAŻNIEJSZE NORMY DRGANIOWEJ DIAGNOSTYKI MASZYN W punkcie 3.5.2 podaliśmy na ryunku 3.24 normę diagnotyczną Międzynarodowej Organizacji Standardów - ISO formułowane w kategoriach kutecznej wartości

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

1 W ruchu jednostajnym prostoliniowym droga:

1 W ruchu jednostajnym prostoliniowym droga: TEST z działu: Kineatyka iię i nazwiko W zadaniac 8 każde twierdzenie lub pytanie a tylko jedną prawidłową odpowiedź Należy ją zaznaczyć data W rucu jednotajny protoliniowy droga: 2 jet wprot proporcjonalna

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Natura światła. W XVII wieku ścierały się dwa, poglądy na temat natury światła. Isaac Newton

Natura światła. W XVII wieku ścierały się dwa, poglądy na temat natury światła. Isaac Newton Natura światła W XVII wieku ścierały się dwa, poglądy na temat natury światła. Isaac Newton W swojej pracy naukowej najpierw zajmował się optyką. Pierwsze sukcesy odniósł właśnie w optyce, konstruując

Bardziej szczegółowo

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste:

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste: Fale świetlne Światło jest falą elektromagnetyczną, czyli rozchodzącymi się w przestrzeni zmiennymi i wzajemnie przenikającymi się polami: elektrycznym i magnetycznym. Szybkość światła w próżni jest największa

Bardziej szczegółowo

Kurs przygotowawczy NOWA MATURA FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY

Kurs przygotowawczy NOWA MATURA FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY Kurs przygotowawczy NOWA MATURA FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY 1.Wielkości fizyczne: - wielkości fizyczne i ich jednostki - pomiary wielkości fizycznych - niepewności pomiarowe - graficzne przedstawianie

Bardziej szczegółowo

Badanie zjawisk optycznych przy użyciu zestawu Laser Kit

Badanie zjawisk optycznych przy użyciu zestawu Laser Kit LABORATORIUM OPTOELEKTRONIKI Ćwiczenie 5 Badanie zjawisk optycznych przy użyciu zestawu Laser Kit Cel ćwiczenia: Zapoznanie studentów ze zjawiskami optycznymi. Badane elementy: Zestaw ćwiczeniowy Laser

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 15 Tomasz Kwiatkowski Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Fizyki Instytut Obserwatorium Astronomiczne Tomasz Kwiatkowski, OA UAM Wstęp do astrofizyki I, Wykład

Bardziej szczegółowo

Grawitacja - powtórka

Grawitacja - powtórka Grawitacja - powtórka 1. Oceń prawdziwość każdego zdania. Zaznacz, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub, jeśli jest A. Jednorodne pole grawitacyjne istniejące w obszarze sali lekcyjnej jest wycinkiem centralnego

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć prędkość światła?

Jak zmierzyć prędkość światła? 1. Trochę historii www.pl.euhou.net mgr inŝ. Tomasz Karol Pietrzak Koło Naukowe Fizyków przy Politechnice Warszawskiej www.knf.pw.edu.pl Festiwal nauki Jak to działa? www.jtd.edu.pl Wydział Fizyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na badanie wyników nauczani z fizyki kl II. [min]

Zagadnienia na badanie wyników nauczani z fizyki kl II. [min] Zagadnienia na badanie wyników nauczani z fizyki kl II Badanie wyników obejmuje natępujące działy: 1.Ruchy.Dynamika 3.Praca, moc, energia mechaniczna Przykładowe zadania Zad.1 (0-3pkt.) Jacek przez dwie

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE MODUŁU YOUNGA METODĄ STRZAŁKI UGIĘCIA

WYZNACZANIE MODUŁU YOUNGA METODĄ STRZAŁKI UGIĘCIA aboratorium z Fizyki Materiałów 010 Ćwiczenie WYZNCZNIE MODUŁU YOUNG METODĄ STRZŁKI UGIĘCI Zadanie: 1.Za pomocą przyrządów i elementów znajdujących ię w zetawie zmierzyć moduł E jednego pręta wkazanego

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA. Ćwiczenie A2. Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyny metodą dynamiczną.

INSTRUKCJA. Ćwiczenie A2. Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyny metodą dynamiczną. INSRUKCJA Ćwiczenie A Wyznaczanie wpółczynnia prężytości prężyny metodą dynamiczną. Przed zapoznaniem ię z intrucją i przytąpieniem do wyonania ćwiczenia należy zapoznać ię z natępującymi zagadnieniami:

Bardziej szczegółowo

Blok 2: Zależność funkcyjna wielkości fizycznych

Blok 2: Zależność funkcyjna wielkości fizycznych Blok : Zależność funkcyjna wielkości fizycznych ZESTAW ZADAŃ NA ZAJĘCIA 1. Na podtawie wykreu oblicz średnią zybkość ciała w opianym ruchu.. Na ryunku przedtawiono wykre v(t) pewnego pojazdu jadącego po

Bardziej szczegółowo

Zasada Fermata mówi o tym, że promień światła porusza się po drodze najmniejszego czasu.

Zasada Fermata mówi o tym, że promień światła porusza się po drodze najmniejszego czasu. Pokazy 1. 2. 3. 4. Odbicie i załamanie światła laser, tarcza Kolbego. Ognisko w zwierciadle parabolicznym: dwa metalowe zwierciadła paraboliczne, miernik temperatury, żarówka 250 W. Obrazy w zwierciadłach:

Bardziej szczegółowo

20. Na poniŝszym rysunku zaznaczono bieg promienia świetlnego 1. Podaj konstrukcję wyznaczającą kierunek padania promienia 2 na soczewkę.

20. Na poniŝszym rysunku zaznaczono bieg promienia świetlnego 1. Podaj konstrukcję wyznaczającą kierunek padania promienia 2 na soczewkę. Optyka stosowana Załamanie światła. Soczewki 1. Współczynnik załamania światła dla wody wynosi n 1 = 1,33, a dla szkła n 2 = 1,5. Ile wynosi graniczny kąt padania dla promienia świetlnego przechodzącego

Bardziej szczegółowo

Drobiną tą jest: A) proton B) neutron C) atom wodoru D) elektron

Drobiną tą jest: A) proton B) neutron C) atom wodoru D) elektron ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO Kod pracy Wypełnia Przewodniczący Wojewódzkiej Koiji Wojewódzkiego Konkuru Przediotowego z Fizyki Iię i nazwiko ucznia... Szkoła... Punkty

Bardziej szczegółowo

Wykład XIV. wiatła. Younga. Younga. Doświadczenie. Younga

Wykład XIV. wiatła. Younga. Younga. Doświadczenie. Younga Wykład XIV Poglądy na naturęświat wiatła Dyfrakcja i interferencja światła rozwój poglądów na naturę światła doświadczenie spójność światła interferencja w cienkich warstwach interferometr Michelsona dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

KO OF Szczecin:

KO OF Szczecin: 55OF D KO OF Szczecin: www.of.zc.pl L OLMPADA FZYZNA (005/006). Stopień, zadanie doświadczalne D Źródło: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej A. Wymołek; Fizyka w Szkole nr 3, 006. Autor: Nazwa zadania:

Bardziej szczegółowo

Metody Optyczne w Technice. Wykład 5 Interferometria laserowa

Metody Optyczne w Technice. Wykład 5 Interferometria laserowa Metody Optyczne w Technice Wykład 5 nterferometria laserowa Promieniowanie laserowe Wiązka monochromatyczna Duża koherencja przestrzenna i czasowa Niewielka rozbieżność wiązki Duża moc Największa możliwa

Bardziej szczegółowo

Metody badania kosmosu

Metody badania kosmosu Metody badania kosmosu Zakres widzialny Fale radiowe i mikrofale Promieniowanie wysokoenergetyczne Detektory cząstek Pomiar sił grawitacyjnych Obserwacje prehistoryczne Obserwatorium słoneczne w Goseck

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU CZĘŚĆ (A-zestaw 1) Instrukcja wykonawcza

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU CZĘŚĆ (A-zestaw 1) Instrukcja wykonawcza ĆWICZENIE 76A WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU CZĘŚĆ (A-zestaw ) Instrukcja wykonawcza. Wykaz przyrządów Spektrometr (goniometr) Lampy spektralne Pryzmaty. Cel ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY

14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY 14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY Ruch jednostajny po okręgu Dynamika bryły sztywnej Pole grawitacyjne Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN NR 1. I promienie świetlne nadal są równoległe względem siebie, a po odbiciu od powierzchni II nie są równoległe względem siebie.

SPRAWDZIAN NR 1. I promienie świetlne nadal są równoległe względem siebie, a po odbiciu od powierzchni II nie są równoległe względem siebie. SPRAWDZIAN NR 1 ŁUKASZ CHOROŚ IMIĘ I NAZWISKO: KLASA: GRUPA A 1. Na dwie różne powierzchnie światło pada pod tym samym kątem. Po odbiciu od powierzchni I promienie świetlne nadal są równoległe względem

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015 kod wewnątrz Zadanie 1. (0 1) KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony Listopad 2015 Vademecum Fizyka fizyka ZAKRES ROZSZERZONY VADEMECUM MATURA 2016 Zacznij przygotowania

Bardziej szczegółowo

SPRĘŻYNA DO RUCHU HARMONICZNEGO V 6 74

SPRĘŻYNA DO RUCHU HARMONICZNEGO V 6 74 Pracownia Dydaktyki Fizyki i Atronoii, Uniwerytet Szczecińki SPRĘŻYNA DO RUCHU HARMONICZNEGO V 6 74 Sprężyna jet przeznaczona do badania ruchu drgającego protego (haronicznego) na lekcji fizyki w liceu

Bardziej szczegółowo

Kwantowe własności promieniowania, ciało doskonale czarne, zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne.

Kwantowe własności promieniowania, ciało doskonale czarne, zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne. Kwantowe własności promieniowania, ciało doskonale czarne, zjawisko fotoelektryczne zewnętrzne. DUALIZM ŚWIATŁA fala interferencja, dyfrakcja, polaryzacja,... kwant, foton promieniowanie ciała doskonale

Bardziej szczegółowo

Fala elektromagnetyczna o określonej częstotliwości ma inną długość fali w ośrodku niż w próżni. Jako przykłady policzmy:

Fala elektromagnetyczna o określonej częstotliwości ma inną długość fali w ośrodku niż w próżni. Jako przykłady policzmy: Rozważania rozpoczniemy od ośrodków jednorodnych. W takich ośrodkach zależność między indukcją pola elektrycznego a natężeniem pola oraz między indukcją pola magnetycznego a natężeniem pola opisana jest

Bardziej szczegółowo

Soczewki. Ćwiczenie 53. Cel ćwiczenia

Soczewki. Ćwiczenie 53. Cel ćwiczenia Ćwiczenie 53 Soczewki Cel ćwiczenia Pomiar ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiająca i rozpraszająca), obliczenie ogniskowej soczewki rozpraszającej. Obserwacja i pomiar wad odwzorowań

Bardziej szczegółowo

34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 1

34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 1 Włodzimierz Wolczyński 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 1 ODBICIE ŚWIATŁA. ZWIERCIADŁA Do analizy obrazów w zwierciadle sferycznym polecam aplet fizyczny http://www.phy.ntnu.edu.tw/ntnujava/index.php?topic=48

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO ZADANIA NA ETAP SZKOLNY KONKURSU PRZYRODNICZEGO W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Instrukcja dla uczestników Konkursu 1. Test musi być rozwiązywany samodzielnie. 2. Test

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 6 Temat: Wyznaczenie stałej siatki dyfrakcyjnej i dyfrakcja światła na otworach kwadratowych i okrągłych. 1. Wprowadzenie Fale

Bardziej szczegółowo

Wykład XI. Optyka geometryczna

Wykład XI. Optyka geometryczna Wykład XI Optyka geometryczna Jak widzimy? Aby przedmiot był widoczny, musi wysyłać światło w wielu kierunkach. Na podstawie światła zebranego przez oko mózg lokalizuje położenie obiektu. Niekiedy promienie

Bardziej szczegółowo

Maksymalny błąd oszacowania prędkości pojazdów uczestniczących w wypadkach drogowych wyznaczonej różnymi metodami

Maksymalny błąd oszacowania prędkości pojazdów uczestniczących w wypadkach drogowych wyznaczonej różnymi metodami BIULETYN WAT VOL LV, NR 3, 2006 Makymalny błąd ozacowania prędkości pojazdów uczetniczących w wypadkach drogowych wyznaczonej różnymi metodami BOLESŁAW PANKIEWICZ, STANISŁAW WAŚKO* Wojkowa Akademia Techniczna,

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika załamania światła za pomocą mikroskopu i pryzmatu

Wyznaczanie współczynnika załamania światła za pomocą mikroskopu i pryzmatu POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: MATEMATYKA Z ELEMENTAMI FIZYKI Kod przedmiotu: ISO73; INO73 Ćwiczenie Nr Wyznaczanie współczynnika

Bardziej szczegółowo

00013 Mechanika nieba A

00013 Mechanika nieba A 1 00013 Mechanika nieba A Dane osobowe właściciela arkusza 00013 Mechanika nieba A Czas pracy 90/150 minut Instrukcja dla zdającego 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 10 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 26 marca 2010 r. zawody III stopnia (finałowe)

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 26 marca 2010 r. zawody III stopnia (finałowe) Pieczęć KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 26 marca 2010 r. zawody III stopnia (finałowe) Witamy Cię na trzecim etapie Konkursu Fizycznego. Przed przystąpieniem do rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU.

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU. 0.X.00 ĆWICZENIE NR 76 A (zestaw ) WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA SZKŁA ZA POMOCĄ SPEKTROMETRU. I. Zestaw przyrządów:. Spektrometr (goniometr), Lampy spektralne 3. Pryzmaty II. Cel ćwiczenia: Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN z działu: Dynamika. TEST W zadaniach 1 33 każde twierdzenie lub pytanie ma tylko jedną prawidłową odpowiedź. Należy ją zaznaczyć.

SPRAWDZIAN z działu: Dynamika. TEST W zadaniach 1 33 każde twierdzenie lub pytanie ma tylko jedną prawidłową odpowiedź. Należy ją zaznaczyć. SPRAWDZIAN z działu: Dynamika TEST W zadaniach 1 33 każde twierdzenie lub pytanie ma tylko jedną prawidłową odpowiedź. Należy ją zaznaczyć....... imię i nazwiko... klaa 1. Które z poniżzych zdań tanowi

Bardziej szczegółowo

POMIARY OPTYCZNE 1. Wykład 1. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

POMIARY OPTYCZNE 1. Wykład 1.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak POMIARY OPTYCZNE Wykład Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej Pokój 8/ bud. A- http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/ OPTYKA GEOMETRYCZNA Codzienne obserwacje: światło

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WARSZAWIE WYDZIAŁ LABORATORIUM FIZYCZNE Ćwiczenie Nr 6 Temat: WYZNACZANIE DYSPERSJI OPTYCZNEJ PRYZMATU METODĄ POMIARU KĄTA NAJMNIEJSZEGO ODCHYLENIA Warszawa 009 WYZNACZANIE DYSPERSJI OPTYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 FIZYKA I ASTRONOMIA

EGZAMIN MATURALNY 2013 FIZYKA I ASTRONOMIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2013 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Egzamin maturalny z fizyki i astronomii Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Interferencja jest to zjawisko nakładania się fal prowadzące do zwiększania lub zmniejszania amplitudy fali wypadkowej. Interferencja zachodzi dla

Interferencja jest to zjawisko nakładania się fal prowadzące do zwiększania lub zmniejszania amplitudy fali wypadkowej. Interferencja zachodzi dla Interferencja jest to zjawisko nakładania się fal prowadzące do zwiększania lub zmniejszania amplitudy fali wypadkowej. Interferencja zachodzi dla wszystkich rodzajów fal, we wszystkich ośrodkach, w których

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY

FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z fizyki i astronomii Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Stałe : h=6, Js h= 4, eVs 1eV= J nie zależy

Stałe : h=6, Js h= 4, eVs 1eV= J nie zależy T_atom-All 1 Nazwisko i imię klasa Stałe : h=6,626 10 34 Js h= 4,14 10 15 evs 1eV=1.60217657 10-19 J Zaznacz zjawiska świadczące o falowej naturze światła a) zjawisko fotoelektryczne b) interferencja c)

Bardziej szczegółowo

Czy można zobaczyć skrócenie Lorentza?

Czy można zobaczyć skrócenie Lorentza? Czy można zobaczyć skrócenie Lorentza? Jacek Jasiak Festiwal Nauki wrzesień 2004 Postulaty Szczególnej Teorii Względności Wszystkie inercjalne układy odniesienia są sobie równoważne Prędkość światła w

Bardziej szczegółowo

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna)

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna) TEMAT: Analiza zdjęć ciał niebieskich POJĘCIA: budowa i rozmiary składników Układu Słonecznego POMOCE: fotografie róŝnych ciał niebieskich, przybory kreślarskie, kalkulator ZADANIE: Wykorzystując załączone

Bardziej szczegółowo

FIZYKA POZIOM PODSTAWOWY

FIZYKA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 FORMUŁA DO 2014 ( STARA MATURA ) FIZYKA POZIOM PODSTAWOWY ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ MFA-P1 MAJ 2016 Zadania zamknięte Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali światła

Wyznaczanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali światła Ćwiczenie O3 Wyznaczanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali światła O3.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności współczynnika załamania światła od długości fali

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Autorów... 7

Spis treści. Od Autorów... 7 Spis treści Od Autorów... 7 Drgania i fale Ruch zmienny... 10 Drgania... 17 Fale mechaniczne... 25 Dźwięk... 34 Przegląd fal elektromagnetycznych... 41 Podsumowanie... 49 Optyka Odbicie światła... 54 Zwierciadła

Bardziej szczegółowo

Optyka geometryczna - 2 Tadeusz M.Molenda Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński. Zwierciadła niepłaskie

Optyka geometryczna - 2 Tadeusz M.Molenda Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński. Zwierciadła niepłaskie Optyka geometryczna - 2 Tadeusz M.Molenda Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński Zwierciadła niepłaskie Obrazy w zwierciadłach niepłaskich Obraz rzeczywisty zwierciadło wklęsłe Konstrukcja obrazu w zwierciadłach

Bardziej szczegółowo

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU I. Zadania zamknięte. Zadania otwarte

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU I. Zadania zamknięte. Zadania otwarte SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU I Jeżeli zdający rozwiąże zadanie inną, merytorycznie poprawną metodą, to za rozwiązanie otrzymuje makymalną liczbę punktów. Zadania zamknięte

Bardziej szczegółowo

POMIARY OPTYCZNE Pomiary kątów (klinów, pryzmatów) Damian Siedlecki

POMIARY OPTYCZNE Pomiary kątów (klinów, pryzmatów) Damian Siedlecki POMIARY OPTYCZNE 1 { 10. (klinów, pryzmatów) Damian Siedlecki 1) Metoda autokolimacyjna i 2φn a = 2φnf ob φ = a 2nf ob Pomiary płytek płasko-równoległych 2) Metody interferencyjne (prążki równej grubości)

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania oceny wyższej niż przewidywana ocena końcowa.

Warunki uzyskania oceny wyższej niż przewidywana ocena końcowa. NAUCZYCIEL FIZYKI mgr Beata Wasiak KARTY INFORMACYJNE Z FIZYKI DLA POSZCZEGÓLNYCH KLAS GIMNAZJUM KLASA I semestr I DZIAŁ I: KINEMATYKA 1. Pomiary w fizyce. Umiejętność dokonywania pomiarów: długości, masy,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Zagadnienia optyki"

Ćwiczenie: Zagadnienia optyki Ćwiczenie: "Zagadnienia optyki" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: 1.

Bardziej szczegółowo

FIZYKA MOLEKULARNA I CIEPŁO

FIZYKA MOLEKULARNA I CIEPŁO FIZYKA MOLEKULARNA I CIEPŁO 102. Wyznaczanie współczynnika lepkości cieczy metodą Stokesa. 105. Pomiar wilgotności powietrza psychrometrem Assmana. 106. Wyznaczanie stosunku c p χ = dla powietrza. c V

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Plan realizacji materiału z fizyki.

Plan realizacji materiału z fizyki. Plan realizacji materiału z fizyki. Ze względu na małą ilość godzin jaką mamy do dyspozycji w całym cyklu nauczania fizyki pojawił się problem odpowiedniego doboru podręczników oraz podziału programu na

Bardziej szczegółowo

C29. Na rysunku zaznaczono cztery łódki. Jeśli któraś z nich znajduje się pod mostem, to jest to łódka numer:

C29. Na rysunku zaznaczono cztery łódki. Jeśli któraś z nich znajduje się pod mostem, to jest to łódka numer: Przyjazne testy Fizyka dla gimnazjum Wojciech Dindorf, Elżbieta Krawczyk Informacje, dźwięki, światło, oko, ucho C27. Fale poprzeczne tym się różnią od fal podłużnych, że: (A) rozchodzą się w poprzek zamiast

Bardziej szczegółowo

Szczególna teoria względności

Szczególna teoria względności Szczególna teoria względności Zdarzenia i czasoprzestrzeń Zdarzenia Doświadczenie to (najczęściej) pomiar jakiejś wielkości fizycznej lub (rzadziej) obserwacja jakiegoś zjawiska (np. zmiany stanu skupienia).

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Szczegółowe wymagania na poszczególne stopnie (oceny) 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy (propozycja)

Plan wynikowy (propozycja) Plan wynikowy (propozycja) 2. Optyka (co najmniej 12 godzin lekcyjnych, w tym 1 2 godzin na powtórzenie materiału i sprawdzian bez treści rozszerzonych) Zagadnienie (tematy lekcji) Światło i jego właściwości

Bardziej szczegółowo

Uwzględniając związek między okresem fali i jej częstotliwością T = prędkość fali można obliczyć z zależności:

Uwzględniając związek między okresem fali i jej częstotliwością T = prędkość fali można obliczyć z zależności: 1. Fale elektromagnetyczne. Światło. Fala elektromagnetyczna to zaburzenie pola elektromagnetycznego rozprzestrzeniające się w przestrzeni ze skończoną prędkością i unoszące energię. Fale elektromagnetyczne

Bardziej szczegółowo

L.P. DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia

L.P. DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia FALE ELEKTROMAGNETYCZNE L.P. DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia 1. Organizacja pracy na lekcjach fizyki w klasie trzeciej. Zapoznanie z wymaganiami na poszczególne oceny. Przegląd zakresu

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Osiak. Od Kopernika do Newtona

Zbigniew Osiak. Od Kopernika do Newtona Historia Teorii Wzglêdnoœci Zbigniew Osiak Od Kopernika do Newtona 01 OZ ACZE IA B notka biograficzna C ciekawostka D propozycja wykonania doświadczenia H informacja dotycząca historii fizyki I adres strony

Bardziej szczegółowo

Badanie przy użyciu stolika optycznego lub ławy optycznej praw odbicia i załamania światła. Wyznaczanie ogniskowej soczewki metodą Bessela.

Badanie przy użyciu stolika optycznego lub ławy optycznej praw odbicia i załamania światła. Wyznaczanie ogniskowej soczewki metodą Bessela. Badanie przy użyciu stolika optycznego lub ławy optycznej praw odbicia i załamania światła. Wyznaczanie ogniskowej soczewki metodą Bessela. I LO im. Stefana Żeromskiego w Lęborku 20 luty 2012 Stolik optyczny

Bardziej szczegółowo

PROFIL PRĘDKOŚCI W RURZE PROSTOLINIOWEJ

PROFIL PRĘDKOŚCI W RURZE PROSTOLINIOWEJ LABORATORIUM MECHANIKI PŁYNÓW Ćwiczenie N 7 PROFIL PRĘDKOŚCI W RURZE PROSTOLINIOWEJ . Cel ćwiczenia Doświadczalne i teoretyczne wyznaczenie profilu prędkości w rurze prostoosiowej 2. Podstawy teoretyczne:

Bardziej szczegółowo

ISBN Redaktor merytoryczny: Jadwiga Salach. Redaktor inicjujący: Anna Warchoł, Barbara Sagnowska

ISBN Redaktor merytoryczny: Jadwiga Salach. Redaktor inicjujący: Anna Warchoł, Barbara Sagnowska Kraków 2011 Redaktor merytoryczny: Jadwiga Salach Redaktor inicjujący: Anna Warchoł, Barbara Sagnowska Korekta językowa: Agnieszka Kochanowska-Sabljak Redakcja techniczna: Anna Miśkowiec, Tomasz Strutyński

Bardziej szczegółowo

POZIOM ROZSZERZONY 11 MAJA 2015

POZIOM ROZSZERZONY 11 MAJA 2015 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) KOD ZDAJĄCEGO PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Arkusz II (dla poziomu rozszerzonego) Czas pracy 120 minut ARKUSZ II

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski

Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Czas trwania: 30 minut Czas obserwacji: dowolny w ciągu dnia Wymagane warunki meteorologiczne:

Bardziej szczegółowo

Elektrotechnika i elektronika

Elektrotechnika i elektronika Elektrotechnika i elektronika Metalurgia, Inżynieria Materiałowa II rok Silnik indukcyjny (aynchroniczny) Materiały do wykładów Katedra Automatyki Napędu i Urządzeń Przemyłowych AGH Kraków 2004 1. Wtęp

Bardziej szczegółowo