4.3 Finansowanie działalności gospodarczej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "4.3 Finansowanie działalności gospodarczej"

Transkrypt

1 4.3 Finansowanie działalności gospodarczej Warunkiem funkcjonowania przedsiębiorstwa, a szczególnie jego dalszego rozwoju, jest dostęp do odpowiednich źródeł finansowania działalności. Stopień dostępności środków finansowych oraz warunki, na których przedsiębiorcy mogą z nich korzystać wpływają dość istotnie na koszty i ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, w tym szczególnie działalności inwestycyjnej. Z drugiej strony, warunki pozyskiwania tego typu środków (np. kredytów bankowych) w dużym stopniu zależą od bieżącej oraz prognozowanej koniunktury gospodarczej. W Polsce w dalszym ciągu najpopularniejszym źródłem finansowania działalności, w tym inwestycji, są kapitały własne, jednak rola kapitału zewnętrznego systematycznie rośnie. Obok kredytów bankowych, coraz bardziej popularne staje się wykorzystanie instrumentów rynku kapitałowego, funduszy typu PC/VC, leasingu czy faktoringu. Akcesja do UE umożliwiła również przedsiębiorcom dostęp do pokaźnych środków z funduszy strukturalnych. Badania NBP wskazują na spadek, począwszy od 1 kw r., liczby przedsiębiorstw deklarujących finansowanie nowo planowanych inwestycji środkami własnymi. Na przestrzeni 2004 r. odsetek tych przedsiębiorstw spadał sukcesywnie z 50% do 42,9%. Od IV kw r. do I kw r. miał miejsce ponowny wzrost wykorzystania środków własnych w finansowaniu inwestycji (do 44,8%). Od II połowy 2006 r. udział przedsiębiorstw deklarujących sfinansowanie środkami własnymi nowo planowanych inwestycji ustabilizował się na poziomie ok. 40%. Deklarowane wykorzystanie kredytu bankowego, jako źródła sfinansowania projektowanych inwestycji, nieco spadło w ostatnim czasie z 38% ankietowanych przez NBP przedsiębiorstw w IV kw r. do 34,1% w I kw r.. Wykres 38 Główne źródło finansowania nowo planowanych inwestycji. Grupa inwestorów 104 % ,0 49,6 48,2 46,4 43,7 42,9 29,6 30,7 30,4 29,5 29,6 30,3 27,6 26,0 24,1 19,7 20,4 21,5 kredyt środki własne inne źródła 47,0 43,4 40,0 36,2 31,9 32,4 23,8 24,7 20,6 44,8 37,3 17,9 38,5 35,4 26,1 39,0 40,3 38,0 34,1 23,0 25, Q Q Q Q Q Q Q3 Źródło: Opracowanie DAP MG na podstawie danych NBP Q Q Q Q Q Q Sytuacja na rynku depozytowo-oszczędnościowym Bardzo dobre wyniki finansowe przedsiębiorstw w 2006 r. wpłynęły na dynamikę depozytów złożonych w bankach. W końcu dnia 2006 r. nominalna wartość zobowiązań banków 104 Przedsiębiorstwa planujące dokonanie inwestycji w ciągu najbliższego kwartału (następującego po kwartale, w którym przeprowadzono ankietę). 96

2 wobec przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 9 osób wyniosła 126,3 mld zł. W ciągu roku wzrosła więc o 26%, czyli znacznie bardziej niż na przestrzeni 2005 r. (17%). Jeszcze w większym stopniu wzrosły depozyty mikroprzedsiębiorstw. Na koniec dnia 2006 r. ich wartość wyniosła 17,4 mld, co oznacza wzrost o 28% w stosunku do dnia 2005 r. W obu pach przedsiębiorstw (mikro i większe 105 ) są to największe roczne przyrosty depozytów zanotowane na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia, co potwierdza znakomitą kondycję finansową polskich firm. Nominalna wartość kredytów udzielonych przedsiębiorstwom większym wyniosła pod koniec ubiegłego roku 136,5 mld (wzrost o 15%). Pomimo tego, że oznaczało to najwyższy roczny przyrost wartości zaciąganych kredytów od 2000 r., wynik nie jest imponujący, biorąc pod uwagę znacznie szybsze tempo zanotowane w drugiej połowie lat 90. (20 30% rocznie). Jest to jednak znacznie więcej niż 2,6-proc. wzrost zaobserwowany w 2005 r. Nieco bardziej, bo o 18,5%, wzrosła w ubiegłym roku wartość kredytów udzielanych mikroprzedsiębiorcom, osiągając poziom 19,5 mld zł. Wykres 39 Depozyty i kredyty przedsiębiorstw większych w bankach w latach Wykres 40 Depozyty i kredyty mikroprzedsiębiorstw w bankach w latach mln zł Źródło: mln zł kredyty kredyty depozyty depozyty Źródło: Opracowanie DAP MG na podstawie danych NBP Struktura udzielonych w 2006 r. kredytów dla przedsiębiorstw pozostawała zbliżona do tej z 2005 r. Wg stanu na dzień 2006 r. największą część stanowiły kredyty na inwestycje (30,9% udzielonych kredytów) oraz operacyjne (28,3%). Następne w kolejności to: kredyty na rachunku bieżącym (22,1%), na nieruchomości (15,2%), pozostałe kredyty i pożyczki (2,9%) oraz kredyty eksportowe (0,2%). Uwagę zwraca duży wzrost wartości udzielonych kredytów na nieruchomości (32,2%). Po raz kolejny spadła za to wartość kredytów eksportowych (-22,1%). 105 Tutaj definiowane jako przedsiębiorstwa zatrudniające powyżej 9 osób. 97

3 Wykres 41 Kredyty udzielone przedsiębiorstwom wg kategorii mln zł na rachunku bieżącym operacyjne na nieruchomości eksportowe na inwestycje pozostałe kredyty i pozyczki 0 sty 03 kwi 03 Źródło: Opracowanie DAP MG na podstawie danych NBP. lip 03 paź 03 sty 04 kwi 04 lip 04 paź 04 sty 05 kwi 05 lip 05 paź 05 sty 06 kwi 06 lip 06 paź 06 sty 07 Z ankiety przeprowadzonej przez Ministerstwo Gospodarki wśród MSP wynika, że w 2006 r. z kredytu bankowego korzystał co trzeci przedsiębiorca. Co czwarta firma wystąpiła w 2006 r. o kredyt inwestycyjny lub obrotowy (co piąty mikroprzedsiębiorca oraz co drugi mały i średni przedsiębiorca). Z badania wynika, że w przypadku ubiegania się o kredyt obrotowy lub inwestycyjny, banki o wiele przychylniej traktowały wnioski kredytowe małych i średnich przedsiębiorców niż firm mikro. O ile pozytywnie rozpatrzono tylko połowę wniosków kredytowych mikroprzedsiębiorstw, w przypadku małych i średnich firm odsetek ten wyniósł 80%. Średnie oprocentowanie kredytu w 2006 r. wyniosło ok. 9% 106 i było o 1 pkt. proc. niższe niż w 2005 r. Poziom oprocentowania był bardzo zróżnicowany w poszczególnych pach firm. Mikroprzedsiębiorcy płacili odsetki w wysokości średnio ok. 11%, mali 8,5%, natomiast średni 6%. Wykres 42 Rozkład oprocentowania kredytów dla MSP 30% 25% 20% % firm 15% 10% 5% 0% 0-2% 2-4% 4-6% 6-8% 8-10% 10-12% 12-14% 14-16% 16-18% 18-20% 20-22% >22% oprocentowanie kredytów Źródło: Opracowanie DAP MG na podstawie badania MG Trendy rozwojowe sektora MSP w ocenie przedsiębiorców w drugiej połowie 2007 r. 106 Ankietowani najczęściej wskazywali oprocentowanie w wysokości 8% (dominanta), identyczną wartość przyjęła również mediana. 98

4 4.3.2 Leasing Leasing jest obecnie jedną z najbardziej popularnych form finansowania inwestycji przedsiębiorstw, w tym szczególnie sektora MSP. W latach rynek leasingowy charakteryzował się wysoką dynamiką. Dogodne i mało sformalizowane warunki finansowania oferowane w ramach umowy leasingowej wychodziły naprzeciw potrzebom sektora MSP, wykazującego wówczas duże zapotrzebowanie na zewnętrzne źródła finansowania 107. Późniejsza recesja gospodarcza, na którą nałożyły się również problemy wynikające z braku systemowych uregulowań prawnych dotyczących leasingu, wpłynęła na spadek wartości środków oddanych w leasing w latach Począwszy od 2002 r. obserwuje się ponowny, dynamiczny rozwój rynku leasingowego, wzmacniany w ostatnich 2 latach świetną koniunkturą gospodarczą i wzrastającym popytem inwestycyjnym. Ramka 10 Leasing Leasing jest umową cywilno-prawną, uregulowaną przez Kodeks Cywilny, na mocy której leasingodawca przekazuje leasingobiorcy prawo do użytkowania określonego dobra (środka trwałego), którego jest właścicielem, w zamian za określone płatności, tzw. raty leasingowe. Okres użytkowania przedmiotu leasingu jest ściśle określony. Umowa leasingu w swojej formule jest porównywalna do umowy najmu. Leasing umożliwia realizację inwestycji bez znaczących nakładów kapitałowych, ponieważ koszty użytkowania przedmiotu leasingu są pokrywane z bieżących przychodów firmy, uzyskanych dzięki jego użytkowaniu. Daje to firmie możliwości zaoszczędzenia środków pieniężnych potrzebnych na działalność i inwestycje. Realne oprocentowanie leasingu jest z reguły wyższe niż kredytu bankowego, jednakże za leasingiem przemawia wiele innych korzyści, co w praktyce czyni go tańszym od kredytu. Do korzyści ze stosowania tej formy finansowania działalności można zaliczyć: Korzyści podatkowe: w leasingu operacyjnym raty leasingowe stanowią w całości koszt uzyskania przychodu, w wyniku czego płacone podatki są niższe; w przypadku finansowania przez leasing kapitałowy klient sam amortyzuje przedmiot leasingu podczas trwania umowy leasingowej; Korzyści bilansowe: leasing operacyjny nie jest wliczany do wartości aktywów bilansowych, więc suma aktywów nie ulega zmianie przy jednoczesnym wzroście zysku; leasing operacyjny nie jest uwidaczniany jako zobowiązanie w bilansie leasingobiorcy, nie powiększa zadłużenia i pomaga w podtrzymaniu silnego wizerunku firmy; Poprawa sprawozdań finansowych: możliwość odliczania rat leasingowych dla potrzeb podatku dochodowego wpływa na poprawę sprawozdań finansowych; Łatwiejsze zarządzanie środkami trwałymi: umowa leasingu zawarta na czas określony pozwala na dokładne określenie założeń gospodarowania środkami trwałymi, co jest szczególnie ważne przy ustalaniu długoterminowych budżetów; Uwolnienie zamrożonych środków: leasing zwrotny umożliwia uwolnienie środków zamrożonych w zakupionym sprzęcie, co bardzo korzystnie wpływa na przepływy pieniężne w firmie; Proste i szybkie procedury: średni czas realizacji umowy leasingu, od decyzji poprzez podpisanie umowy do odbioru przedmiotu leasingu to 7 dni. Dla porównania, przy kredycie trwa to średnio od 2 do 3 tygodni Por. M.Kruk, Leasing w Polsce stan prawny i perspektywy rozwoju [w:] Bank i kredyt, nr 3/2006, str Źródło: IPO.pl Doradca dla biznesu (www.ipo.pl) 99

5 W 2006 r. branża leasingowa osiągnęła rekordowe wyniki. Całkowita wartość wyleasingowanych środków wyniosła 21,5 mld zł 109, co oznacza wzrost o 32% w stosunku do 2005 r. Największą część zakupów inwestycyjnych sfinansowanych w ramach leasingu ruchomości stanowiły środki transportu drogowego 12,1 mld zł (wzrost o 37%) oraz maszyny i urządzenia przemysłowe 6,3 mld zł (wzrost o 49%). Konsekwencją dynamicznego wzrostu branży budowlanej jest ponad dwukrotny wzrost wartości wyleasingowanych maszyn i urządzeń budowlanych, co zapewniło tej pie największy udział (21%) w całym portfelu maszyn i urządzeń. Na drugim miejscu, z 6-proc. udziałem, znajduje się leasing maszyn poligraficznych. Zdecydowanie gorzej rozwijał się w ubiegłym roku rynek leasingu nieruchomości. Jego wartość osiągnęła 2 mld zł, co oznacza spadek o 17% w stosunku do 2005 r. Średnia wartość umowy zawieranej w ramach leasingu nieruchomości zmniejszyła się z 33,7 mln zł do 18,8 mln zł. Świadczy to jednak o coraz większym znaczeniu małych i średnich przedsiębiorstw w portfelu umów leasingu nieruchomości. Ubiegły rok nie przyniósł zmian, jeśli chodzi o pozycję największych firm leasingowych. Czołówkę w dalszym ciągu tworzą: Europejski Fundusz Leasingowy (12,2% udziału w rynku), Raiffeissen Leasing Polska (10,3%) oraz BRE Leasing (9,9%). Bardzo dobre perspektywy co do koniunktury gospodarczej w 2007 r., w tym szczególnie spodziewany wysoki wzrost inwestycji, pozwalają przypuszczać, że będzie to rok dalszego, bardzo dynamicznego wzrostu branży Faktoring Faktoring jest stosunkowo nowym instrumentem finansowania działalności przedsiębiorstw. Polega on na wykupie nieprzeterminowanych wierzytelności przedsiębiorstw, należnych im od odbiorców z tytułu dostaw towarów lub usług, połączony z finansowaniem klientów oraz świadczeniem na ich rzecz dodatkowych usług. Faktoring stanowi alternatywę przede wszystkim dla kredytu bankowego i cesji wierzytelności. Usługa ta może często być dla firm, szczególnie tych najmniejszych, jedynym dostępnym źródłem pozyskania kapitału obrotowego, ponieważ nie wymaga spełnienia restrykcyjnych wymogów, jakie wiążą się z uzyskaniem kredytu bankowego. 109 Źródło: Związek Przedsiębiorstw Leasingowych (www.leasing.org.pl) 100

6 Ramka 11 Faktoring Z ekonomicznego i prawnego punktu widzenia (definicja Ottawska, 1988), firma faktoringowa wykonuje co najmniej dwie z czterech czynności: finansuje bezsporne i niewymagalne należności; prowadzi sprawozdawczość i konta dłużników; egzekwuje należności; przejmuje ryzyko wypłacalności odbiorcy. Firmy świadczące usługi faktoringowe (faktorzy) dostarczają przedsiębiorstwom środki finansowe pod nieuregulowane faktury, odnoszące się zarówno do sprzedaży krajowej, jak i eksportowej. Przedsiębiorstwa mogą uzyskać do 90% wartości wystawionych faktur w momencie wysłania towarów (lub świadczenia usług), a wypłata pozostałej części następuje po zapłacie odbiorcy na konto faktora. Typowy adresat faktoringu to firma: prowadząca sprzedaż z odroczoną płatnością; o dużym zapotrzebowaniu na elastyczne finansowanie; utrzymująca stałą współpracę z odbiorcami; realizująca ekspansywną strategię zwiększenia obrotów m.in. poprzez stosunkowo długie terminy płatności. Firma korzystająca z faktoringu uzyskuje natychmiastowe finansowanie, dzięki czemu może spłacać swoje zobowiązania, planować zarządzanie finansami, w znaczący sposób minimalizować ryzyko ściągnięcia należności i przeciwdziałać negatywnym skutkom różnic kursowych w eksporcie 110. Z usług faktoringowych korzysta wciąż znikomy odsetek przedsiębiorców. Mimo swoich zalet, jest to wciąż instrument mało znany wśród przedsiębiorców. Niemniej jednak faktoring rozwija się w ostatnim okresie dość dynamicznie. W 2006 r. podmioty zajmujące się faktoringiem wykupiły wierzytelności za 25,6 mld zł, z czego na firmy faktoringowe przypadło 14,3 mld, a na banki 11,3 mld zł 111. Brak w pełni porównywalnych danych za 2005 r. uniemożliwia wiarygodne określenie dynamiki rynku r/r. Polski Związek Faktorów szacuje wzrost osiągnięty w 2006 r na 20% 112. Do głównych czynników wzrostu rynku faktoringowego w ostatnich latach w Polsce można zaliczyć: zatory płatnicze, niedobór bieżących środków w obrocie gospodarczym, ograniczony dostęp do kapitałów i nieprawidłowa struktura kapitałowa podmiotów, rygorystyczne procedury bankowe, niewydolny system sądowniczy, długotrwały proces dochodzenia wierzytelności Publiczny rynek kapitałowy Ostatnie dwa lata to okres dynamicznego rozwoju Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW) i, w konsekwencji, coraz większego zainteresowania tą formą 110 Źródło: Polski Związek Faktorów (www.faktoring.pl) 111 Źródło: Działalność faktoringowa przedsiębiorstw finansowych w 2006 r., GUS, r. 112 Z danych Polskiego Związku Faktorów (www.faktoring.pl), uwzględniających mniejszą liczbę podmiotów niż w badaniu GUS wynika, że obroty branży faktoringowej wzrosły z 14,2 mld zł w 2005 r. do 17 mld zł w 2006r. Na tle danych GUS wartości te wydają się być znacznie zaniżone, szczególnie w odniesieniu do aktywności faktoringowej banków. 113 M.Barowicz, Faktoring jako źródło finansowania działalności gospodarczej [w:] Bank i kredyt, nr 11 12/2006, str

7 finansowania działalności przedsiębiorstw. Publiczny rynek kapitałowy jest z założenia przeznaczony dla dojrzałych przedsiębiorstw, spełniających odpowiednie wymogi z zakresu ładu korporacyjnego oraz mających dobre perspektywy rozwoju. Notowanie walorów danej spółki na giełdzie znacznie zwiększa jej wiarygodność wobec banków i instytucji finansowych, ułatwiając pozyskanie kapitału również z innych źródeł i czyniąc go mniej kosztownym (np. niższe odsetki od kredytów dzięki zwiększonemu ratingowi). Status spółki giełdowej to również lepsza rozpoznawalność marki, większa wiarygodność przy zdobywaniu nowych kontraktów i kontrahentów, a także możliwość pozyskania inwestora strategicznego na korzystnych warunkach. Rok 2006, na który przypadło 15-lecie istnienia GPW, okazał się dotychczas najlepszym w historii warszawskiej giełdy. Indeks WIG wzrósł o 42% w stosunku do 2005 r., osiągając poziom pkt. Kapitalizacja spółek wzrosła o prawie 50%, osiągając wartość 636 mld zł 114, co stanowi 60% PKB. Warto zwrócić uwagę, że ubiegły rok był trzecim z kolei, w którym liczba debiutów przekroczyła 30, co plasuje pod tym względem GPW w czołówce giełd europejskich. Wykres 43 Kapitalizacja spółek krajowych notowanych na GPW (w mld zł) Źródło: GPW. Tabela 25 Podstawowe dane o GPW Liczba notowanych spółek zmiana r/r (%) - 2% -6% -6% 13% 11% 11% Liczba debiutujących spółek zmiana r/r (%) - -31% -44% 20% 500% -3% 9% Liczba wycofań zmiana r/r (%) - -56% 375% 0% -53% 11% -10% Kapitalizacja ogółem (mln zł)* zmiana r/r (%) - 0,2% -15% 52% 74% 46% 50% w tym kapitalizacja spółek krajowych zmiana r/r (%) - 0,2% -15% 27% 53% 44% 42% * spółki krajowe i zagraniczne (bez obligacji krajowych i obligacji zagranicznych). Źródło: GPW. 114 Bez obligacji krajowych i zagranicznych, których kapitalizacja osiągnęła wartość, odpowiednio, 323,4 mld zł i 0,72 mld zł. 102

8 W najbliższym czasie na Giełdzie Papierów Wartościowych zostanie uruchomiony alternatywny system obrotu (ASO) o nazwie New Connect. Nowy rynek będzie stanowił platformę finansowania i obrotu wtórnego dla małych i średnich przedsiębiorstw o wysokim potencjale wzrostu. Zasadniczo będzie on przeznaczony dla firm działających w obszarze wysokich technologii, choć nie wyklucza się również przedsiębiorstw działających w innych sektorach. Rynek New Connect będzie miał status rynku zorganizowanego, lecz działać będzie poza rynkiem regulowanym w formule alternatywnego systemu obrotu. Tym samym oferta powinna spotkać się z zainteresowaniem przedsiębiorców, którzy nie byliby w stanie sprostać kryteriom rynku regulowanego. Oczekuje się, iż skupienie w jednym miejscu młodych, dynamicznych spółek przyniesie konkretne rezultaty w postaci wzrostu nakładów na działalność w obszarze B+R oraz we wdrażaniu efektów badań w projektach biznesowych. New Connect powinien również wpłynąć korzystnie na rozwój segmentu inwestorów instytucjonalnych i indywidualnych akceptujących wyższe ryzyko w zamian za potencjalnie wyższe zyski z inwestycji 115. Rynek Papierów Wartościowych CeTO (Centralna Tabela Ofert), stanowiący drugi segment regulowanego rynku kapitałowego, obejmuje następujące elementy: rynek instrumentów dłużnych, na którym notowane są listy zastawne, obligacje komunalne, obligacje korporacyjne, obligacje bankowe oraz obligacje skarbowe, rynek akcji, na którym notowane są akcje małych i średnich przedsiębiorstw, rynek certyfikatów inwestycyjnych. W 2004 roku CeTO weszła w alians strategiczny z pą MTS 116. W wyniku połączenia powstał podmiot o nazwie MTS-CeTO S.A. Zgodnie z realizowaną strategią podstawowym przedmiotem działalności MTS-CeTO S.A. jest prowadzenie scentralizowanego obrotu papierami dłużnymi: skarbowymi oraz pozaskarbowymi w formie: rynku nieregulowanego (MTS) oraz regulowanego rynku pozagiełdowego (CeTO). Zdecydowanie dominującym segmentem CeTO jest obrót instrumentami dłużnymi, mimo że w założeniu rynek ten był przeznaczony dla spółek niespełniających odpowiednich standardów giełdowych. Od kilku lat rynek CeTO przeżywa wyraźny kryzys, a dane za 2006 r. wskazują już na bardzo głęboki regres. Wartość obrotu całego rynku spadła w ubiegłym roku 8-krotnie: z 1,4 mld zł do 179 ml zł, na co zasadniczy wpływ miał 91-proc. spadek obrotu obligacjami. Ubiegły rok upłynął pod znakiem dalszego spadku obrotu akcjami z 74 mln zł do 53 mln zł. Niemniej jednak ich udział w wolumenie obrotu wzrósł sztucznie z 5% do 30%. 115 Źródło: GPW (www.newconnect.pl). 116 Grupa MTS stanowi obecnie wiodący w Europie rynek papierów wartościowych o stałym dochodzie. System ten obejmuje ponad 1000 uczestników a przeciętny dzienny wolumen transakcji przekracza 85 miliardów euro (liczone pojedynczo); (źródło: 103

9 Tabela 26 Roczne wskaźniki rynku CeTO Rynek papierów wartościowych CeTO Wartość obrotu (tys. zł) Liczba notowanych instrumentów Rynek akcji Wartość obrotu ogółem (tys. zł) Liczba notowanych akcji Rynek obligacji Wartość obrotu ogółem (tys. zł) Liczba notowanych obligacji Rynek listów zastawnych Wartość obrotu (tys. zł) Liczba notowanych listów zastawnych Rynek certyfikatów Wartość obrotu (tys. zł) Liczba notowanych certyfikatów Źródło: MTS-CeTO (www.mts-ceto.pl) Private Equity/Venture Capital Private equity (PE) to określenie obejmujące wszelkie inwestycje na niepublicznym rynku kapitałowym, w celu osiągnięcia średnio- i długoterminowych zysków z przyrostu wartości kapitału. Z kolei venture capital (VC) jest jedną z odmian private equity i obejmuje inwestycje dokonywane we wczesnych stadiach rozwoju przedsiębiorstw: uruchamiania (seed), wczesnego rozwoju lub początkowej fazy ekspansji (start-up). Charakterystyczną cechą działalności funduszy VC jest dostarczanie przedsiębiorstwom zarówno finansowego, jak i pozafinansowego wsparcia w celu uzyskania wzrostu wartości przedsiębiorstwa, a dzięki temu realizacji zysku ze sprzedaży udziałów. Zainwestowany kapitał pozwala zazwyczaj na bardzo szybki wzrost firmy, a tym samym generuje wysokie zyski dla inwestora, który po okresie szybkiego wzrostu odsprzedaje swoje udziały w firmie założycielom lub wprowadza je na giełdę. Fundusze VC mogą realizować zyski również w inny sposób, np. poprzez sprzedaż udziałów w spółce inwestorowi branżowemu/finansowemu, sprzedaż innemu funduszowi venture capital, a także poprzez spisanie inwestycji (tj. jej likwidację). Charakterystyczne dla funduszy PE/VC jest to, że inwestując w daną spółkę biorą na siebie część ryzyka niepowodzenia przedsięwzięcia, oczekując wyższych niż przeciętne możliwych do osiągnięcia zysków. 104

10 Ramka 12 Rodzaje podmiotów dokonujących inwestycji Private Equity Podmioty dokonujące inwestycji private equity w Polsce można w uproszczeniu podzielić na następujące py 117 : Fundusze specjalne korzystające z powierzonych środków publicznych, pomocowych lub specjalnych funduszy rozwojowych; ich cele inwestycyjne są zazwyczaj jednoznacznie ukierunkowane (np. wspieranie MSP lub tworzenie infrastruktury w danym regionie, ochrona środowiska) i nie zawsze oparte na komercyjnych zasadach. Fundusze jak i spółki zarządzające są zazwyczaj zarejestrowane w Polsce. Fundusze komercyjne (w tym regionalne i ponadregionalne) korzystające głównie z powierzonych środków osób prywatnych oraz komercyjnych inwestorów instytucjonalnych prowadzące stałą działalność inwestycyjną na terenie Polski. Inwestorami funduszy tego typu są osoby prywatne, międzynarodowe podmioty rynku finansowego (np. banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, fundusze emerytalne, fundusze powiernicze specjalnego przeznaczenia), instytucje (np. uniwersytety), regiony administracyjne, fundacje, przedsiębiorstwa, międzynarodowe organizacje finansowe wspierające różne inicjatywy o zasięgu krajowym lub międzynarodowym (np. EBOR) itp. Międzynarodowe podmioty komercyjne (w tym regionalne i ponadregionalne) nie koncentrujące się na konkretnych krajach, ale raczej na projektach. Fundusze te nie prowadzą stałej działalności inwestycyjnej w Polsce (np. niektóre dokonały jednej czy dwóch inwestycji na początku lat dziewięćdziesiątych), ale alokują posiadane środki w krajach, gdzie warunki inwestycyjne są najlepsze. Do tej py należą też podmioty będące spółkami zależnymi międzynarodowych banków komercyjnych i inwestycyjnych, a wielkość środków pozostających w ich dyspozycji zależy od zasobności spółki nadrzędnej. Podmioty, które nie zarządzają konkretnym funduszem, ale posiadają dostęp do środków inwestycyjnych pochodzących ze źródeł krajowych i zagranicznych (osób fizycznych i prawnych). Inwestycje są realizowane zarówno przez specjalistów rynku private equity (np. krajowe firmy doradcze), jak i osoby prywatne związane z danym sektorem. Kapitału dostarczają polscy i zagraniczni inwestorzy. Grupa ta obejmuje również typowych inwestorów określanych jako "business angels", którzy inwestują środki własne. Rynek PE/VC jest w Polsce jest jeszcze stosunkowo mało rozwinięty, ale należy spodziewać się, że jego znaczenie dla gospodarki, w szczególności wpływ na rozwój przedsiębiorstw innowacyjnych, będzie coraz większe. W 2005 roku inwestycje instytucji typu PE/VC z siedzibą w Polsce wyniosły 154 mln euro, co stanowiło wzrost o 18% w porównaniu z 2004 r. Liczba transakcji spadła w tym okresie z 44 do 32, co oznacza, że średnia wartość transakcji wzrosła z 3 mln euro do 4,8 mln euro. Jeśli chodzi o inwestycje ulokowane w kraju, ich wartość spadła o ponad 2 mln euro względem 2004 r., osiągając wartość 120 mln euro. Pozostała część została ulokowana w innych krajach europejskich 118. Biorąc pod uwagę strukturę inwestycji PE/VC, największa część zainwestowanych środków dotyczyła refinansowania (64,6%). Pozostałą część stanowił wykup (32,3%) oraz inwestycje w start-up (0,3%). Podobnie jak w roku 2004 r., nie dokonano żadnej inwestycji dotyczącej kapitału zalążkowego (seed-capital). Udział wartości inwestycji PE/VC w PKB w 2005 r. zmniejszył się z 0,065% do 0,045%, czyli do poziomu wielokrotnie niższego niż średnia dla Europy (0,39% PKB). 117 Źródło: Private Equity Consulting (www.private-equity.pl). 118 Źródło: EVCA 2006 Yearbook. 105

11 Wykres 44 Inwestycje PE/VC jako %PKB w wybranych państwach europejskich % 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 1,223 Dania 0,861 Szwecja 0,662 0,600 Wlk.Brytania Niderlandy 0,475 0,471 0,453 Hiszpania Finlandia Francja 0,388 0,305 0,247 0,240 0,217 0,203 0,180 0,167 0,159 0,123 0,120 0,112 0,088 0,083 0,079 Europa Szwajcaria Niemcy Norwegia Grecja Włochy Portugalia Węgry Belgia Bośnia i Hercegowina Estonia Czechy Rumunia Austria Irlandia 0,073 0,070 0,068 0,052 CEE Litwa Łotwa Słowacja 0,045 Polska 0,030 0,007 0,002 Źródło: Central and Eastern Europe Statistics 2005, European Private Equity&Venture Capital Association (EVCA), November Serbia i Czarnogóra Słowenia Chorwacja Fundusze pożyczkowe i poręczeniowe Rok 2006 był ostatnim rokiem realizacji rządowego programu rozbudowy systemu funduszy pożyczkowych i poręczeniowych w latach Kapitał dla przedsiębiorczych. Celem programu było stworzenie zintegrowanego, efektywnego systemu regionalnych i lokalnych instytucji finansowych służących wzmocnieniu dostępu małych i średnich przedsiębiorstw do finansowania zewnętrznego. Fundusze pożyczkowe zapewniają dostęp do zewnętrznego kapitału przez udzielanie pożyczek oraz przygotowują mikro i małych przedsiębiorców do efektywnego finansowania w przyszłości ze strony systemu bankowego. Dla wielu przedsiębiorców fundusze pożyczkowe stanowią jedyną szansę zaistnienia na rynku, trwania oraz rozwoju. Zgodnie z założeniami programu Kapitał dla przedsiębiorczych system funduszy pożyczkowych tworzą regionalne i lokalne instytucje prowadzące działalność pożyczkową oraz PARP, którego zadaniem jest organizacja systemu. Z kolei w skład systemu funduszy poręczeń kredytowych wchodzą Bank Gospodarstwa Krajowego (a w jego ramach Krajowy Fundusz Poręczeń Kredytowych) oraz regionalne i lokalne instytucje prowadzące działalność poręczycielską. W latach ze środków budżetu państwa oraz środków uzyskanych od Banku Gospodarstwa Krajowego udzielono wsparcia dla około 70 wniosków funduszy pożyczkowych i poręczeniowych na łączną kwotę ponad 100 mln złotych. Jednocześnie ok. 100 funduszy pożyczkowych i poręczeniowych otrzymało pomoc doradczą i szkoleniową dla swoich pracowników. W ramach programów Phare dokapitalizowano 7 funduszy poręczeniowych na kwotę ponad 6 mln euro. Natomiast w ramach programu SPO WKP wsparcie przeznaczone na powiększenie kapitałów funduszy przyznano 39 funduszom pożyczkowym (na realizację 53 projektów) na łączną kwotę 346,0 mln złotych oraz 29 funduszom poręczeniowych (na realizację 39 projektów) na kwotę 366,5 mln złotych. 106

12 W połowie 2006 r. działało w Polsce 70 instytucji prowadzących 76 funduszy pożyczkowych 119, z czego najmniej liczną pę stanowiły fundusze bardzo małe (tj. o kapitale pożyczkowym mniejszym od 1 mln zł). Łącznie fundusze dysponowały kapitałem w wysokości 630,8 mln zł. W stosunku do stanu na koniec I półrocza 2005 r. kapitał pożyczkowy wzrósł zatem o 162,4 mln zł, czyli o 34,7 %. Największy kapitał w kolejności posiadały: Polska Fundacja Przedsiębiorczości z siedzibą w Szczecinie (81,3 mln zł, tj. 12,9% kapitału pożyczkowego funduszy), Fundusz Mikro Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (72,2 mln zł, tj. 11,4% kapitału pożyczkowego funduszy), Fundacja Rozwoju Śląska oraz Wspierania Inicjatyw Lokalnych z siedzibą w Opolu (49,7 mln zł, tj. 7,9% kapitału pożyczkowego funduszy), Fundusz Górnośląski S.A. z siedzibą w Katowicach (39,1 mln zł, tj. 6,2% kapitału pożyczkowego funduszy) oraz Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. z siedzibą w Katowicach (39,0 mln zł, tj. 6,2% kapitału pożyczkowego funduszy). Spośród wszystkich funduszy, najwięcej pożyczek udzielił Fundusz Mikro Sp. z o.o., tj. 86 tys. Stanowiły one 70,8% ogólnej liczby pożyczek. Były to jednak pod względem wartości jedne z mniejszych pożyczek. Przeciętna ich wartość wynosiła 7,7 tys. zł. Również w rankingu instytucji według ogólnej wartości udzielonych pożyczek pierwsze miejsce zajął Fundusz Mikro Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (665,8 mln zł, tj. 37,4% ogólnej wartości pożyczek). Począwszy od 1992 r. do 30 czerwca 2006 r. fundusze pożyczkowe udzieliły łącznie 121,4 tys. pożyczek o łącznej wartości 1.781,4 mln zł i przyczyniły się do powstania 42,5 tys. miejsc pracy. Wśród pożyczek, zarówno w ujęciu ilościowym, jak wartościowym dominowały pożyczki: przeznaczone na cele inwestycyjne stanowiły one ponad dwie trzecie ogółu pożyczek, dla przedsiębiorców działających w handlu i usługach, w kwocie do 10 tys. zł (ale w I półroczu 2006 r. odnotowano dość duży wzrost udziału pożyczek o wartości od 50 do 120 tys. zł), udzielane przedsiębiorcom zatrudniającym do 9 osób (ale wzrasta udział pożyczek udzielanych przedsiębiorcom zatrudniającym od 10 do 49 osób). 54 fundusze poręczeń kredytowych 120, które wzięły udział w badaniu ankietowym przeprowadzonym przez Krajowe Stowarzyszenie Poręczeń Kredytowych, w połowie 2006 r. dysponowały kapitałem w wysokości 355 mln zł. Oprócz nich funkcjonuje działający na skalę ogólnopolską Krajowy Fundusz Poręczeń Kredytowych, którego zaangażowanie środków finansowych w poręczenia kredytów gospodarczych według stanu na 30 czerwca 2006 r. wynosiło ok. 512,4 mln zł 121. Wśród objętych badaniem funduszy poręczeniowych najwięcej było funduszy bardzo małych (o kapitale do 1 mln zł) i małych (o kapitale od ponad 1 do 3 mln zł) po 14 funduszy. Począwszy od 1994 r. fundusze udzieliły ponad 12 tys. poręczeń. Warto zwrócić uwagę na poważny przyrost liczby poręczeń udzielonych od czerwca 2005 roku do czerwca 2006 roku. Udzielono wówczas poręczeń, czyli jedną trzecią całkowitej liczby poręczeń w ujęciu 119 Na podstawie danych zawartych w Raporcie o Funduszach Pożyczkowych w Polsce stan na r., Polskie Stowarzyszenie Funduszy Pożyczkowych. 120 Na podstawie danych zawartych w Raporcie o Funduszach Poręczeń Kredytowych w Polsce stan na r., Krajowe Stowarzyszenie Funduszy Poręczeniowych. 121 BGK udzielił 4728 poręczeń kredytów gospodarczych na łączną kwotę 1.036,3 mln zł. 107

13 historycznym, tj. od początku działania funduszy. Najwięcej poręczeń udzieliły: POLFUND Fundusz Poręczeń Kredytowych S.A. z siedzibą w Szczecinie (505 poręczeń), Kujawsko- -Pomorski Fundusz Poręczeń Kredytowych sp. z o.o. z siedzibą w Toruniu (444 poręczenia) oraz Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie (252 poręczenia). Łączna wartość poręczeń udzielonych w tym okresie to ponad 316 mln zł. 67% tej wartości przypadało na fundusze bardzo duże (dysponujące kapitałem powyżej 12 mln zł). Pod tym względem na trzech pierwszych miejscach uplasowały się: POLFUND Fundusz Poręczeń Kredytowych S.A. z siedzibą w Szczecinie (48,6 mln zł), Lubelski Fundusz Poręczeń Sp. z o.o. (34,9 mln zł) oraz Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie (23,0 mln zł). Najczęściej poręczanym zobowiązaniem były kredyty obrotowe. Stanowiły one co do wartości 71% poręczanych zobowiązań. Niecałe 24% poręczeń stanowiły kredyty inwestycyjne. Poręczenia innych instrumentów miały mniejsze znaczenie. Również pod względem liczby udzielonych poręczeń, dominował kredyt obrotowy (70%), a drugą dużą pę stanowiły kredyty inwestycyjne (18%). Biorąc pod uwagę sektor działania poręczeniobiorcy, dominują: handel (41%), usługi i transport (28%) oraz produkcja (17%). Pozostałe sektory budownictwo i inne wykazują dużo mniejszy udział. W strukturze udzielonych poręczeń dominują poręczenia o małej wartości (do 50 tys. zł). Stanowią one 52% ogółu poręczeń udzielonych w okresie czerwiec 2005 czerwiec Warto zauważyć, że w tym czasie udzielono również 30 poręczeń o wartości powyżej 500 tys. zł (prawie dwukrotne więcej niż w poprzednim roku) i 212 poręczeń o wartości od 250 do 500 tys. zł (o 73% więcej). Blisko 3/4 poręczeń trafiło do mikroprzedsiębiorców, około ¼ beneficjentów poręczeń stanowiły firmy małe Pomoc publiczna 122 Począwszy od dnia akcesji Polski do struktur Unii Europejskiej, jednym z istotniejszych wyzwań polskiej polityki gospodarczej była konieczność zreformowania zasad udzielania przedsiębiorcom pomocy publicznej. Niezbędne było podjęcie takich działań, które zmierzają do ograniczenia wspierania wybranych sektorów gospodarki na rzecz pomocy horyzontalnej oraz regionalnej. Nieodzownym stało się także uczynienie zasad udzielania pomocy publicznej bardziej transparentnymi z myślą o beneficjentach pomocy, a także o organach udzielających pomocy Pomoc publiczna to pomoc udzielana przez Państwo Członkowskie lub ze źródeł państwowych, w jakiejkolwiek formie, która narusza lub grozi naruszeniem konkurencji przez uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorstw lub produkcji niektórych wyrobów, w zakresie, w jakim wpływa ona negatywnie na wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi maja 2004 roku nastąpiły zasadnicze zmiany w regulacjach prawnych z zakresu pomocy publicznej. Od dnia akcesji Polska zobowiązana jest stosować bezpośrednio przepisy wspólnotowe dotyczące pomocy publicznej, w szczególności określające warunki dopuszczalności pomocy oraz tryb postępowania przed Komisją Europejską. Tryb postępowania w sprawach związanych z pomocą publiczną na szczeblu krajowym reguluje ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. Nr 123, poz. 1291, z późn. zm.). 108

14 Na podstawie wstępnych danych 124, ogólna wartość pomocy udzielonej przedsiębiorcom w 2006 roku wyniosła 4,2 mld zł. W kontekście analizy pomocy publicznej istotna jest ocena, jaką część pomocy przeznaczonej dla podmiotów gospodarczych stanowią bezpośrednie wydatki z budżetu (dotacje, wniesienie kapitału do spółki, kredyty preferencyjne), a jaką część stanowi pomoc bierna, polegająca na rezygnacji z należnych budżetowi wpływów. W UE preferowana jest pomoc aktywna bezpośrednia, jej udział kształtuje się na poziomie około ¾ wydatków na te cele. Według wstępnych danych za rok 2006, w Polsce udział bezpośrednich wydatków w ogólnej wartości pomocy był wyższy niż uszczuplenia wpływu do budżetu i wynosił ok. 93%. Mając na uwadze, że dotacja jest najbardziej przejrzystą formą pomocy publicznej, Polska w 2006 r. z ponad 90% udziałem tej formy pomocy wypada korzystnie na tle średniej UE. W porównaniu z poprzednimi latami, struktura pomocy publicznej z roku 2006 jest najbardziej zbliżona do optymalnej struktury pomocy nakreślonej przez Strategię Lizbońską. Bodźcem dla wydatków krajowych w formie dotacji stały się fundusze strukturalne. Natomiast niski udział pasywnych form pomocy (uszczuplenia wpływów do budżetu) wynika głównie z istotnego ograniczenia pomocy publicznej na ratowanie i restrukturyzację, która w przypadku dużych przedsiębiorstw (a taka pomoc dominowała) może być udzielana tylko pod warunkiem uzyskania pozytywnej decyzji KE. Tabela 27 Struktura pomocy publicznej w Polsce i UE według form pomocy (w %) Formy pomocy UE-25 Polska średnioroczna Grupa A.1 Dotacje 37,8 9,2 24,9 77,1 91,3 50,5 Grupa A.2. Subsydia podatkowe 26,9 66,0 50,1 17,8 2,8 39,5 Grupa B. Subsydia kapitałowo-inwestycyjne 0,3 4,9 15,8 0,0 0,2 1,3 Grupa C. Miękkie kredytowanie 11,5 11,3 3,5 3,1 1,6 5,6 Grupa D. Poręczenia i gwarancje 21,8 5,4 5,8 2,0 0,0 3,1 Inne 1,6 3,1 0,0 0,0 4,1 - Razem 100,0 100,0 100,0 100, ,0 Źródło: State Aid Scoreboard autumn 2006 update, Commission of the European Communities, Brussels, COM (2006) 761 final; Raport o pomocy publicznej w Polsce udzielonej przedsiębiorcom w 2005 r., UOKIK, dzień 2006; wstępne dane UOKiK za 2006 r. Zarówno w Polsce, jak i UE udział pomocy horyzontalnej w pomocy publicznej ogółem był najwyższy w porównaniu z pozostałymi kategoriami pomocy dopuszczalnej. Ze względu na poważne różnice w sprawozdawczości, a także w metodologii kwalifikowania określonego wsparcia udzielonego przedsiębiorstwu do wyodrębnionych kategorii pomocy trudno dokonać wiarygodnego porównania sytuacji UE-25 oraz Polski w zakresie celów przeznaczenia pomocy publicznej. Warto jednak podkreślić, że bez względu na metodologię obliczeń, zarówno w państwach UE- 25, jak i w Polsce następuje przekierowanie udzielanej pomocy. Z roku na rok zmniejsza się skala wsparcia udzielona przedsiębiorstwom z tzw. sektorów wrażliwych, wzrasta znaczenie 124 Dane wstępne UOKiK, bez pomocy udzielonej przez aparat skarbowy, która w 2005 r. stanowiła ok. 15% ogólnej wartości pomocy publicznej. 125 Dotyczy pomocy publicznej kierowanej do przedsiębiorstw przemysłu przetwórczego. 126 Dane wstępne UOKiK. 109

15 celów o charakterze horyzontalnym oraz pomocy regionalnej. Wykorzystanie pomocy w zakresie dwóch ostatnich obszarów stanowi ważne narzędzie w realizacji polityki spójności. Tabela 28 Struktura pomocy publicznej w Polsce i UE według celu przeznaczenia (w %) Polska UE * 2005 Pomoc horyzontalna 50,5 49,9 60,0 65,0 Pomoc sektorowa 32,0 28,8 16,7 16,0 Pomoc regionalna 9,7 21,0 23,0 19,0 Inne tytuły 7,8 0,3 0,3 - Ogółem 100,0 100, ,0 * dane wstępne UOKiK. Źródło: State Aid Scoreboard autumn 2006 update, Commission of the European Communities, Brussels, COM (2006) 761 final; Raport o pomocy publicznej w Polsce udzielonej przedsiębiorcom w 2005 r, UOKIK, dzień Zgodnie ze wstępnymi danymi UOKiK, największymi beneficjentami pomocy publicznej udzielonej w 2006 r. były następujące podmioty: PKP Przewozy Regionalne Sp. z o.o. (828,9 mln zł), Spółka Restrukturyzacji Kopalń S.A. (262,3 mln zł), Kompania Węglowa S.A. (185,9 mln zł) oraz LG Philips LCD Poland Sp. z o.o. (176,2 mln zł) Środki funduszy strukturalnych szansą na rozwój przedsiębiorstw Ważnym źródłem finansowania działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwa, zwłaszcza małe i średnie, są środki pochodzące z funduszy strukturalnych. W ramach oferowanego przez nie wsparcia firmy mają możliwość ubiegania się o środki finansowe na rozbudowę i modernizację bazy produkcyjno-usługowej, uzyskanie dostępu do specjalistycznych usług doradczych, wdrażanie rozwiązań innowacyjnych, doskonalenie kwalifikacji kadr czy też osiągnięcie standardów UE w zakresie ochrony środowiska. Podstawowym programem skierowanym do przedsiębiorców w ramach perspektywy finansowej jest Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw (SPO WKP). Ponadto firmy są beneficjentami SPO Rozwój zasobów ludzkich (SPO RZL) oraz Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Z kolei przedsiębiorczość na obszarach wiejskich wspiera również SPO Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich na lata (SPO ROL). Celem SPO WKP jest poprawa pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw działających na terytorium Polski w warunkach jednolitego rynku europejskiego. Działania w ramach SPO WKP obejmują zarówno bezpośrednią pomoc dla przedsiębiorców na doradztwo i inwestycje, jak i pośrednią poprzez zapewnianie dostępu do wysokiej jakości usług świadczonych przez instytucje otoczenia biznesu. Wsparcie oferowane przez ten program cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem przedsiębiorców. Jego miarą jest wartość złożonych wniosków, która w chwili obecnej przekracza 3,5-krotnie kwotę alokacji na cały okres programowania. Nie przekłada się to jednak na wartość wypłaconych środków, która jest rzeczywistym miernikiem stopnia wykorzystania środków unijnych. Łączna ich kwota wyniosła wg stanu na koniec I kwartału 2007 r. 1,59 mld zł, czyli 32,5% alokacji środków wspólnotowych na lata Z kolei kwota zakontraktowanych środków wyniosła na koniec marca br. 84% alokacji Źródło: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego (Stan realizacji programów operacyjnych współfinansowanych z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej Informacja za okres od 1 do 31 marca 2007 r.) 110

16 Wg danych na koniec marca 2007 r. najwięcej wniosków złożono w ramach działania 2.3 Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje (zakończono nabór wniosków), poddziałania Wsparcie w zakresie internacjonalizacji przedsiębiorstw złożonych wniosków (nabór w trybie ciągłym) oraz działania 2.1 Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez doradztwo złożonych wniosków (zakończono nabór wniosków). Wsparcie dla przedsiębiorstw w ramach SPO RZL skoncentrowane jest w działaniu 2.3 Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki. Jego celem jest podniesienie konkurencyjności i rozwój potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw poprzez inwestycje w kadry i pracowników przedsiębiorstw. Zakres wsparcia udzielanego w ramach działania obejmuje doskonalenie umiejętności i kwalifikacji kadr zarządzających oraz pracowników przedsiębiorstw poprzez kursy zawodowe w zakresie języków obcych, szersze zastosowanie technologii informacyjnych oraz nabywanie lub dostosowanie umiejętności związanych ze zmianami technologicznymi, ułatwianie transferu wiedzy i zacieśnianie współpracy między szkołami wyższymi i przedsiębiorstwami (kursy zaawansowanych technologii, zachęcanie kadry kierowniczej oraz pracowników przedsiębiorstw do kontynuowania nauki na poziomie wyższym, jak również do odbywania staży w instytucjach naukowo-badawczych), ułatwienie wprowadzania nowych form zatrudnienia i nowych form organizacji pracy (w tym pracy czasowej, rotacji pracy, telepracy, dostosowanie organizacji i form zatrudnienia do zmian technologicznych z uwzględnieniem poprawy warunków pracy). Ponadto przedsiębiorcy i osoby rozpoczynające działalność gospodarczą mogą korzystać ze wsparcia przewidzianego w ramach poszczególnych działań priorytetu I SPO RZL. Celem priorytetu I Aktywna polityka rynku pracy oraz integracji zawodowej i społecznej jest wzmocnienie potencjału instytucjonalnej obsługi klientów służb zatrudnienia, pomocy społecznej i innych instytucji działających na rzecz rynku pracy. Ma on służyć również działaniom na rzecz bezrobotnych oraz osób z p szczególnego ryzyka. Celem priorytetu jest też wyrównywanie szans kobiet w dostępie do rynku pracy i zatrudnienia. W ramach ZPORR przedsiębiorcy mogą korzystać z działania 2.5 Promocja przedsiębiorczości oraz działania 3.4 Mikroprzedsiębiorstwa: Działanie 2.5 ma na celu stymulowanie powstawania nowych mikroprzedsiębiorstw wraz z zapewnieniem im pomocy w wykorzystaniu dostępnych instrumentów wsparcia. Kwalifikujące się projekty obejmują następujące formy wsparcia: świadczenie usług doradczych z zakresu zasad prowadzenia działalności gospodarczej, rozpowszechnianie dobrych praktyk i metod rozwoju, przekazywanie pomocy finansowej przysługującej po zarejestrowaniu mikroprzedsiębiorstwa. Działanie 3.4 jest ukierunkowane na podniesienie jakości i efektywności zarządzania, a także na poprawę zdolności inwestycyjnych nowo powstałych przedsiębiorstw poprzez ułatwienie im dostępu do wysokiej jakości zewnętrznych usług doradczych świadczonych przez wyspecjalizowane firmy oraz dokapitalizowanie projektów inwestycyjnych. Dofinansowanie projektu doradczego może wynieść do 20 tys. zł, zaś projektu inwestycyjnego do 200 tys. zł. 111

17 Tabela 29 Wsparcie przedsiębiorców w ramach SPO WKP Działanie Cel Działanie 1.1 Wzmocnienie instytucji wspierających działalność przedsiębiorstw Działanie 1.2 Poprawa dostępności do zewnętrznego finansowania inwestycji przedsiębiorstw Działanie 1.3 Tworzenie korzystnych warunków dla rozwoju firm Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy pomiędzy sferą badawczo- -naukową a gospodarką Działanie 1.5 Rozwój systemu dostępu przedsiębiorców do informacji i usług publicznych on-line Działanie 2.1 Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez doradztwo Działanie 2.2 Wsparcie konkurencyjności produktowej i technologicznej przedsiębiorstw Poddziałanie Wsparcie dla przedsiębiorstw dokonujących nowych inwestycji Poddziałanie Wsparcie w zakresie internacjonalizacji przedsiębiorstw poprawa dostępu przedsiębiorców do wysokiej jakości usług świadczonych przez instytucje wspierania biznesu Wartość podpisanych umów 128 (w mln zł) % alokacji 147,9 100,5 ułatwienie przedsiębiorcom dostępu do zewnętrznych źródeł finansowania inwestycji 712,6 89,3 rozwój parków przemysłowych i naukowo - technologicznych oraz tworzenie inkubatorów technologicznych; wsparcie projektów o charakterze inwestycyjnym (tworzenie i rozwój infrastruktury parków przemysłowych i naukowo-technologicznych, budowa, remont oraz wyposażenie inkubatorów technologicznych) oraz doradczych (przygotowanie studiów wykonalności, biznes planów, ocen oddziaływania na środowisko) rozwój badań stosowanych i prac rozwojowych, inwestycje związane z budową i wyposażeniem laboratoriów świadczących specjalistyczne usługi dla przedsiębiorstw oraz laboratoriów Centrów Zaawansowanych Technologii i Centrów Doskonałości, projekty badawcze prowadzone przez Centra Zaawansowanych Technologii oraz w obszarze monitorowania i prognozowania rozwoju technologii (foresight) poprawa warunków funkcjonowania gospodarki poprzez zwiększenie i poprawę jakości usług świadczonych on-line przez instytucje sektora publicznego na rzecz przedsiębiorstw z wykorzystaniem nowoczesnych technologii teleinformatycznych ułatwienie MSP dostępu do specjalistycznej pomocy doradczej, z zakresu m.in.: doradztwa w zakresie prowadzenia przedsiębiorstwa na JRE, powstawania firm opartych na zaawansowanych technologiach, zastosowania i wykorzystania technologii informatycznych w przedsiębiorstwie poprawa oferty produktowej i technologicznej przedsiębiorstw poprzez wspieranie nowych inwestycji związanych z utworzeniem lub rozbudową przedsiębiorstwa, jak również z rozpoczęciem w przedsiębiorstwie działań obejmujących dokonywanie zasadniczych zmian produkcji bądź procesu produkcyjnego, zmian wyrobu lub usługi oraz tworzenie nowych miejsc pracy związanych z nowymi inwestycjami poprawa dostępu polskich przedsiębiorstw do rynków zagranicznych poprzez dofinansowanie pokrycia części kosztów udziału przedsiębiorców w targach i wystawach międzynarodowych oraz misjach gospodarczych związanych z targami i wystawami za granicą 678,3 103, ,7 442, ,8 93,9 666, , ,4 68,9 128 Stan na dzień 31 marca 2007 r. 112

18 Działanie 2.3 Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje Działanie 2.4 Wsparcie dla przedsięwzięć w zakresie dostosowywania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska zwiększenie konkurencyjności MSP poprzez unowocześnienie ich oferty produktowej i technologicznej; wsparcie projektów m.in. z zakresu: działań modernizacyjnych w MSP, wdrażania wspólnych przedsięwzięć inwestycyjnych podejmowanych przez przedsiębiorstwa, zakupu wyników prac badawczo-rozwojowych i praw własności przemysłowej przez przedsiębiorstwa, wdrażania i komercjalizacji technologii i produktów innowacyjnych oraz zastosowania i wykorzystania technologii gospodarki elektronicznej współfinansowane są projekty inwestycyjne przedsiębiorstw z zakresu gospodarki wodno-ściekowej, ochrony powietrza oraz realizacji przedsięwzięć służących wdrażaniu zasad zintegrowanego podejścia do zapobiegania i ograniczania (kontroli) zanieczyszczeń, a w szczególności dostosowywania się do wymagań najlepszych dostępnych technik (BAT), wynikających z konieczności uzyskania pozwolenia zintegrowanego. Wspierana jest także działalność inwestycyjna przedsiębiorstw związana z gospodarką odpadami, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych ,3 743,1 91,7 113

19 Wg stanu na r. wartość dokonanych refundacji z kont programowych wyniosła, dla działania 2.5 i działania 3.4, odpowiednio 14,8% i 37,6% alokacji na lata , a wartość zakontraktowanych środków odpowiednio 97,5% i 91,2% alokacji. Wsparcie przedsiębiorczości na obszarach wiejskich jest realizowane dodatkowo przez działanie 2.4 Różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolnictwa w celu zapewnienia różnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodów, realizowane w ramach SPO ROL. Oferuje ono wsparcie dla projektów związanych z realizacją inwestycji służących podjęciu przez rolników i domowników dodatkowej działalności gospodarczej. Wg stanu na dzień r. w ramach tego działania złożono wniosków na łączną kwotę 524,8 mln zł. i zrealizowano płatności na łączną kwotę 194,8 mln zł. Przedsiębiorczość na wsi wspierają w mniejszym stopniu inne działania przewidziane w Programie (1.1 Inwestycje w gospodarstwach rolnych, 1.5 Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych, 2.6 Rozwój i ulepszanie infrastruktury technicznej związanej z rolnictwem). Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO) są dokumentem określającym kierunki wydatkowania środków dostępnych z budżetu Unii Europejskiej w latach NSRO jest instrumentem odniesienia dla przygotowania programów operacyjnych, uwzględniając jednocześnie zapisy Strategii Rozwoju Kraju na lata (SRK) oraz Krajowego Programu Reform na lata Za cel strategiczny NSRO uznano: tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej Polski. Obok celu strategicznego, NSRO zakłada realizację celów horyzontalnych, wynikających ze Strategii Lizbońskiej, Strategicznych Wytycznych Wspólnoty oraz wniosków wynikających z analizy słabych i mocnych stron polskiej gospodarki, a także stojących przed nią wyzwań. Jednym z takich celów jest podniesienie konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, w tym szczególnie sektora wytwórczego o wysokiej wartości dodanej oraz rozwój sektora usług. Kluczowym instrumentem w ramach NSRO, nastawionym na wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez podnoszenie ich innowacyjności jest Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, (PO IG). Łączna wielkość środków publicznych zaangażowanych w realizację programu w latach wyniesie ok. 9,7 mld euro, z czego ze środków UE będzie pochodziło ok. 8,3 mld euro. 40% środków zostanie przeznaczone na bezpośrednie wsparcie przedsiębiorców. Z pozostałej puli skorzystają inne kategorie beneficjentów jednostki administracji centralnej, instytucje sfery B+R, instytucje otoczenia biznesu, a także obywatele. W ramach PO IG wspierane będą działania z zakresu innowacyjności produktowej, procesowej, marketingowej i organizacyjnej, które w sposób bezpośredni lub pośredni przyczyniają się do powstawania i rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw, przy czym chodzi tutaj o innowacyjność co najmniej w skali kraju lub na poziomie międzynarodowym. Przedsiębiorcy mogą się ubiegać o wsparcie m.in. następujących przedsięwzięć: przedsięwzięcia o wysokim stopniu innowacyjności bez względu na wielkość przedsiębiorstwa i branżę, z wyłączeniem branż wykluczonych na podstawie odrębnych przepisów, projekty wysoko innowacyjne o dużej wartości, np. inwestycje powyżej 2 mln euro, 128 Strategia Rozwoju Kraju, przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 27 czerwca 2006 r. jest podstawowym dokumentem okreslającym cele polityki rozwoju w Polsce w latach

20 świadczenie usług elektronicznych między przedsiębiorstwami (business to business-b2b) oraz przedsięwzięcia z zakresu gospodarki elektronicznej realizowane przez rozpoczynające działalność gospodarczą małe i średnie przedsiębiorstwa, wsparcie dla przedsiębiorców działających na Jednolitym Rynku Europejskim, prace badawczo-rozwojowe zamawiane przez przedsiębiorców, wdrożenia wyników prac B+R oraz nowych technologii, inwestycje związane z działalnością B+R przedsiębiorstw, inicjowanie nowych przedsiębiorstw o wysokim potencjale innowacyjnym, wsparcie powiązań kooperacyjnych. Uzupełnieniem działań przewidzianych w PO IG są pozostałe programy przyczyniające się również do rozwoju przedsiębiorczości, realizowane w ramach NSRO: Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) W PO KL przewidziano działania komplementarne do działań wspieranych na poziomie centralnym i regionalnym, mające na celu wzmocnienie potencjału kadrowego przedsiębiorstw poprzez specjalistyczne szkolenia i rozwój usług doradczych nakierowanych na specyficzne potrzeby przedsiębiorców. Na wsparcie szeroko rozumianej przedsiębiorczości przeznaczono ok. 2,4 mld euro, co stanowi 25% alokacji dla całego PO KL (9,7 mld euro). Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) Program zakłada wsparcie dla przedsięwzięć związanych z budową infrastruktury oraz dostosowujących przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska, a także projektów związanych z bezpieczeństwem energetycznym. Na realizację PO IiŚ zostanie przeznaczonych ponad 36 mld euro, z czego ze środków Unii Europejskiej będzie pochodziło 27,8 mld euro (w tym ze środków Funduszu Spójności 21,5 mld euro oraz EFRR 6,3 mld euro). W ramach PO IiŚ przedsiębiorstwa (duże) będą mogły skorzystać z ok. 2,9 mld euro. 16 Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) W Regionalnych Programach Operacyjnych przewidziano m.in. bezpośrednie wsparcie finansowe na inwestycje przedsiębiorstw, wsparcie powstawania nowych firm, wsparcie udziału w targach, wystawach oraz misjach krajowych i zagranicznych, a także wsparcie instytucji otoczenia biznesu. Z ogólnej kwoty alokacji na RPO, która wynosi 15,9 mld euro, przedsiębiorstwa będą mogły skorzystać z ok. 3,9 mld euro (24,6% alokacji). Tym samym RPO stanowią bardzo istotne źródło wsparcia dla firm działających na rynkach lokalnych i regionalnych. Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej (PO RPW) Celem programu jest przyspieszenie tempa rozwoju społeczno gospodarczego Polski Wschodniej (tj. województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego). Projekty realizowane w ramach PO RPW będą współfinansowane z EFRR, a pula środków przeznaczonych na ten cel to ok. 2,3 mld euro. W ramach Priorytetu I Nowoczesna gospodarka współfinansowane będą m.in. następujące przedsięwzięcia: budowa i uruchomienie parków przemysłowych, parków technologicznych, przygotowanie obszarów produkcyjnych oraz strefy nowoczesnych usług i produkcji, wspieranie sieci współpracy dotyczącej innowacyjnej działalności gospodarczej (np. identyfikacja i rozwój klastrów). W obecnej perspektywie finansowej, w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata , przewiduje się także działania ukierunkowane na rozwój przedsiębiorczości 115

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw www.psab.pl Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytutu Nauk Ekonomicznych i Społecznych Koordynator zarządzający Ponadregionalną Siecią Aniołów Biznesu - Innowacja

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Katowice, 22.11.2013 r. Główne obszary działalności DOTACJE

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce Bariery i stymulanty rozwoju rynku Szymon Bula Wiceprezes Zarządu Association of Business Angels Networks 25 maja 2012 Fazy rozwoju biznesu Zysk Pomysł Seed Start-up Rozwój Dojrzałość Zysk Czas Strata

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne na innowacyjne projekty

Dotacje unijne na innowacyjne projekty Dotacje unijne na innowacyjne projekty Dotychczas głównym źródłem finansowania działalności B+R były środki własne przedsiębiorców. Jednak z upływem czasu potencjał innowacyjnych projektów badawczych został

Bardziej szczegółowo

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Założeniem POIR jest wsparcie realizacji całego procesu powstawania

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 22 czerwca 2015 r. Wyzwanie na najbliższe lata zwiększenie poziomu zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój I. Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE ŚNIADANIE PRASOWE: 700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE 29 października 2013r. Warszawa, Klub Bankowca, ul. Smolna 6 0 KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY

Bardziej szczegółowo

Programy wsparcia finansowego start-up ów

Programy wsparcia finansowego start-up ów Programy wsparcia finansowego start-up ów Piotr Sławski Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 26 maj 2007r. Plan prezentacji 1) Wstęp Działalność PARP Finansowanie wczesnych faz rozwoju i problem equity

Bardziej szczegółowo

pozycji rynkowej napotyka na jedną

pozycji rynkowej napotyka na jedną STAN SYSTEMU POŻYCZKOWO-GWARANCYJNEGO DLA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW szanse i wyzwania Finansowanie polskich przedsiębiorstw w okresie spowolnienia gospodarczego Warszawa 10. grudnia 2008 Sektor

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw

Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw Inwestycje zalążkowe mechanizm finansowania wczesnych faz rozwojowych przedsiębiorstw Wykład M. Gajewski (2016) Przedmiot wykładu Przedmiot: Tło problematyki

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w nowym okresie finansowania 2014 2020. Szczecin, 26.10. 2011r.

Wsparcie dla MŚP w nowym okresie finansowania 2014 2020. Szczecin, 26.10. 2011r. Wsparcie dla MŚP w nowym okresie finansowania 2014 2020 Szczecin, 26.10. 2011r. Wsparcie dla MŚP w ramach RPO WZ 2007-2013 Inicjatywa JEREMIE System dotacyjny Alokacja na konkursy - dotacje: poddziałanie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Zwrotne formy finansowania INWESTYCJI

Zwrotne formy finansowania INWESTYCJI Zwrotne formy finansowania INWESTYCJI grudzień 2012 r. MARR - oferta dla przedsiębiorczych Wspieranie starterów - projekty edukacyjne, szkolenia, punkty informacyjne, doradztwo, dotacje na start Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Dolnośląski Fundusz Gospodarczy Sp. z o.o. ze środków Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego w ramach Inicjatywy JEREMIE

Dolnośląski Fundusz Gospodarczy Sp. z o.o. ze środków Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego w ramach Inicjatywy JEREMIE Poręczenia Tytuł kredytowe prezentacji udzielane przez Dolnośląski Fundusz Gospodarczy Sp. z o.o. ze środków Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego w ramach Inicjatywy JEREMIE BGK Dolnośląski Fundusz Gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw B 316447 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I. Konkurencyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Inicjatywa JEREMIE w województwie pomorskim - PRFPK Sp. z o.o. w procesie finansowania MŚP Inicjatywa JEREMIE dla rozwoju Pomorza Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Realizacja operacji wg stanu na koniec

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4 Katowice, 28 marca 2014 r. Alokacja na działania skierowane dla Przedsiębiorców w okresie 2007-2013 Alokacja na poddziałania skierowane

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny i finansowanie R&D. Prezes Zarządu BGK Tomasz Mironczuk Kraków 3 września 2010

Kredyt technologiczny i finansowanie R&D. Prezes Zarządu BGK Tomasz Mironczuk Kraków 3 września 2010 Kredyt technologiczny i finansowanie R&D Prezes Zarządu BGK Tomasz Mironczuk Kraków 3 września 2010 Kredyt Technologiczny 2005-2010 FKT (2005-2008 r.) Działanie 4.3 (POIG 2007-2013) Banki udzielające BGK

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Działania PARP na rzecz przedsiębiorczości i innowacyjności

Działania PARP na rzecz przedsiębiorczości i innowacyjności 2009 Aneta Wilmańska Zastępca Prezesa Działania PARP na rzecz przedsiębiorczości i innowacyjności Warszawa, 22 kwietnia 2009 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości PARP jest rządową agencją podległą

Bardziej szczegółowo

CAPITAL VENTURE. Jak zdobyć mądry kapitał? Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012. Piotr Gębala

CAPITAL VENTURE. Jak zdobyć mądry kapitał? Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012. Piotr Gębala VENTURE CAPITAL Jak zdobyć mądry kapitał? Piotr Gębala Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012 Agenda Źródła kapitału na rozwój Fundusze VC w Polsce KFK i fundusze VC z jego portfela Źródła kapitału a

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje Katowice, 02.09.2015r Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje RPO WSL Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (RPO WSL) przewiduje

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe Programy Operacyjne (PO) Krajowe Programy Operacyjne (PO) 16 Regionalnych

Bardziej szczegółowo

PORĘCZENIA KREDYTOWE DLA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Małgorzata Andrzejewska Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych

PORĘCZENIA KREDYTOWE DLA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Małgorzata Andrzejewska Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych PORĘCZENIA KREDYTOWE DLA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Małgorzata Andrzejewska Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych ZRFPK Sp. z o.o. w Krajowym Systemie Usług Podstawa prawna Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Olsztyn, 14 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Olsztyn, 14 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Olsztyn, 14 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

Marek Szczepanik Zastępca Prezesa PARP

Marek Szczepanik Zastępca Prezesa PARP 2015 Marek Szczepanik Zastępca Prezesa PARP Wsparcie na innowacje dla przedsiębiorców - PARP perspektywie finansowej 2014-2020 Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Obszary Przedsiębiorcy wsparcia w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Jak instytucje finansowe mogą skorzystać z unijnego wsparcia? Wpisany przez Joanna Dąbrowska

Jak instytucje finansowe mogą skorzystać z unijnego wsparcia? Wpisany przez Joanna Dąbrowska Jednym z programów, w którym uwzględniono potrzeby małych i średnich przedsiębiorców jest Program Ramowy na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013. Obok programów o zasięgu krajowym, do dyspozycji

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw

Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw Portal finansowy IPO.pl Każde mikroprzedsiębiorstwo powinno skorzystać ze wsparcia funduszy unijnych. Fundusze te mają bardzo wiele zalet, które wpływają pozytywnie na

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Priorytet II. Stymulowanie wzrostu inwestycji w przedsiębiorstwach i wzmocnienie potencjału innowacyjnego

Priorytet II. Stymulowanie wzrostu inwestycji w przedsiębiorstwach i wzmocnienie potencjału innowacyjnego Priorytet II. Stymulowanie wzrostu inwestycji Beneficjenci: Mikroprzedsiębiorstwa, Małe i średnie przedsiębiorstwa, Spółki prawa handlowego, Jednostki samorządu terytorialnego oraz związki, porozumienia

Bardziej szczegółowo

Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A.

Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. powstała w 1997 r. w ramach Kontraktu Regionalnego dla województwa śląskiego. W 2000 r. Agencja została włączona w Krajowy System Usług dla małych i średnich przedsiębiorstw.

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności 2011 Bożena Lublińska-Kasprzak Prezes PARP Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności Nowy Sącz, 3 czerwca 2011 r. Innowacyjność polskiej gospodarki Summary

Bardziej szczegółowo

Program wsparcia funduszy kapitału zalążkowego

Program wsparcia funduszy kapitału zalążkowego Program wsparcia funduszy kapitału zalążkowego Tomasz Sypuła Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 19 września 2006r. Plan prezentacji Co to jest fundusz kapitału zalążkowego? Cel udzielanego wsparcia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020

Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020 Wsparcie sektora MŚP w Regionalnych Programach Operacyjnych 2014-2020 Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Warszawa, 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Warszawa, 27 lipca 2005 r. Informacja prasowa BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Skonsolidowane wyniki finansowe Banku BPH po II kwartałach 2005 roku według MSSF osiągnięcie w I półroczu 578 mln zł

Bardziej szczegółowo

- narzędzia wspomagające działania eksportowe w Regionie koncepcja. Poznao, grudzieo 2015

- narzędzia wspomagające działania eksportowe w Regionie koncepcja. Poznao, grudzieo 2015 - narzędzia wspomagające działania eksportowe w Regionie koncepcja Poznao, grudzieo 2015 Aktualny system finansowy wspierający przedsiębiorców w Wielkopolsce 2 Wsparcie przedsiębiorców w Wielkopolsce realizowane

Bardziej szczegółowo

Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych

Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020 Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Katowice, 24.03.2015 Fundusze Europejskie 2014-2020 innowacje przedsiębiorczośd

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA WDROŻEŃ SYSTEMU HACCP ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA WDROŻEŃ SYSTEMU HACCP ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH ORGANIZATORZY: PATRONAT HONOROWY: Małgorzata Okońska-Zaremba Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Instytut Organizacji i

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 18 grudnia 2014 r. Negocjacje POIR z KE 8-10 lipca br. (Warszawa)

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Poznań, 9 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

JEREMIE 2007-2013 Efekty i plany

JEREMIE 2007-2013 Efekty i plany JEREMIE 2007-2013 Efekty i plany Głęboczek, maj 2015 Projekty dotyczące wsparcia sektora MŚP realizowane przez BGK w roli Menadżera Funduszu Powierniczego Data zawarcia umowy Wkład do Projektu Województwo

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ:

ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: ZAGADNIENIA 1. ROZWÓJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: Działanie 1.5 mazowieckiego programu regionalnego Nabory dostępne w innych województwach 2. WSPARCIE PROJEKTÓW BADAWCZYCH: Działanie 1.4 Programu Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE 2012 2011 Jakub Moskal Dyrektor, Departament Koordynacji Wdrażania Programów Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Zielona Góra, 22 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Zielona Góra, 22 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Zielona Góra, 22 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia, fundusze Private Equity/ Venture Capital

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Barbara Nowakowska Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych Poznań, 22 września 2007 r. 1. Fundusze venture capital 2. Finansowanie innowacji 2 Definicje

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej

Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej Wrocław, 02.06.2010 Materiał prasowy Informatyzacja przedsiębiorstwa z dotacji unijnej W sprawnym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa coraz większego znaczenia nabierają zintegrowane systemy informatyczne.

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r.

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r. EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Wrocław, 12 października 2011 r. Dolny Śląsk Dolnośląska Agencja Współpracy Gospodarczej Sp. z o.o. to instytucja otoczenia biznesu powołana

Bardziej szczegółowo