Rola mowy ciała w kreowaniu wizerunku publicznego polityków na przykładzie Angeli Merkel i Gerharda Schrödera

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rola mowy ciała w kreowaniu wizerunku publicznego polityków na przykładzie Angeli Merkel i Gerharda Schrödera"

Transkrypt

1 Olsztyńska Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania im. Prof. T. Kotarbińskiego Studia Podyplomowe Public Relations Marzena Kamińska Rola mowy ciała w kreowaniu wizerunku publicznego polityków na przykładzie Angeli Merkel i Gerharda Schrödera Praca dyplomowa Pod kierunkiem naukowym dr Sebastiana Chachołka Olsztyn 2006

2 SPIS TREŚCI I WSTĘP 4 II KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA 5 1. DEFINICJA POJĘCIA KOMUNIKACJA 5 2. MODELE KOMUNIKACJI MODEL WG SHANNON / WEAVER MODEL WG MC CROSKEY 7 3. BARIERY KOMUNIKACYJNE ZAKŁÓCENIA W KOMUNIKACJI WG PAULA WATZLAWICKA FUNKCJE KOMUNIKACJI RODZAJE KOMUNIKACJI KOMUNIKACJA WERBALNA KOMUNIKACJA NIEWERBALNA 13 III KOMUNIKACJA NIEWERBALNA W ŚWIECIE POLITYKI KANAŁY KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ RODZAJE EKSPRESJI NIEWERBALNEJ FUNKCJE KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ DEMONSTRACJA WŁADZY PRZY POMOCY MOWY CIAŁA POJĘCIE WŁADZY FORMY DEMONSTRACJI WŁADZY SYGNAŁY WŁADZY W MIMICE, GESTYCE, POSTAWIE CIAŁA ORAZ SPOSOBIE PORUSZANIA SIĘ AUTOPREZENTACJA PRZY POMOCY MOWY CIAŁA POJĘCIE AUTOPREZENTACJI AUTOPREZENTACJA POLITYKÓW SYGNAŁY AUTOPREZENTACJI W MIMICE, GESTYCE, POSTAWIE CIAŁA ORAZ SPOSOBIE PORUSZANIA SIĘ 26 2

3 IV KOMUNIKACJA NIEWERBALNA W POLITYCE NA PRZYKŁADZIE MOWY CIAŁA ANGELI MERKEL ORAZ GERHARDA SCHRÖDERA SYLWETKA ANGELI MERKEL WIZERUNEK ANGELI MERKEL PRZED I PO WYBORACH NA KANCLERZA SYLWETKA GERHARDA SCHRÖDERA WIZERUNEK PUBLICZNY GERHARDA SCHRÖDERA ANALIZA PORÓWNAWCZA MOWY CIAŁA ANGELI MERKEL ORAZ GERHARDA SCHRÖDERA BEZPOŚREDNIA KONFRONTACJA ELEFANTENRUNDE 43 V WNIOSKI Z ANALIZY PORÓWNAWCZEJ ZAKOŃCZENIE 44 VI BIBLIOGRAFIA 46 VII ZAŁĄCZNIKI 47 3

4 I WSTĘP Nasze życie zdominowane jest przez różnorodne procesy komunikacyjne, zarówno werbalne, jaki i niewerbalne. Jest to fakt o tyle interesujący, gdyż ponad 93% informacji człowiek zdobywa poprzez odbiór wizualny, a jedynie 7% zawdzięcza pozostałym zmysłom. Wydaje się to dość uzasadnione choćby ze względu na naszą ewolucję. Zanim bowiem człowiek wytworzył i wypracował mowę, posługiwał się już gestami i mimiką, aby wyrazić swoje uczucia i nawiązać komunikację z innymi osobnikami swojego gatunku. W XX wieku zagadnienia związane z mową ciała spotkały się z silnym zainteresowaniem w środowiskach naukowców i badaczy. Psychologowie, socjologowie oraz językoznawcy skupili się na takich pojęciach jak kinestyka, gestyka czy proksemika. Także dynamiczny rozwój mediów oraz pojawienie się nowych możliwości przekazywania informacji wywarły ogromny wpływ na zainteresowanie się komunikacją niewerbalną. W związku z niezwykle ważną rolą, jaką odgrywają osoby publiczne, takie jak politycy, warto przyjrzeć się tej specyficznej grupie, która do mowy ciała przywiązuje bardzo dużą wagę. W tym przypadku należy rozważyć język ciała ze szczególnym uwzględnieniem demonstracji władzy oraz autoprezentacji. W mojej pracy zajmę się ogólnie pojęciem komunikacji interpersonalnej, jej formami, modelami, podziałami oraz funkcjami. Następnie przyjrzę się szczegółowo mowie ciała, czyli tzw. komunikacji niewerbalnej. W ostatniej części mojej pracy przedstawię sylwetki dwóch liczących się polityków: byłego kanclerza Niemiec Gerharda Schrödera oraz obecnie urzędującej pani kanclerz Angeli Merkel. Postaram się wykazać, jak wielki wpływ na wizerunek publiczny tych osób ma ich mowa ciała. Celem mojej pracy jest wykazanie, iż sposób zachowania, gesty, mimika oraz postawa ciała są znaczącymi elementami, nie tylko na poziomie zwykłej komunikacji interpersonalnej, ale przede wszystkim wpływają na wizerunek i postrzeganie osób publicznych, a w przypadku polityków stanowią często o demonstracji władzy. 4

5 II KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA 1. DEFINICJA POJĘCIA KOMUNIKACJA Słowo komunikacja wywodzi się z łaciny od słowa communicatio i znaczy tyle, co łączność, wymiana, rozmowa. 1 Komunikowanie się oznacza proces, dzięki któremu jednostka w bezpośrednim kontakcie z inną osobą przekazuje i otrzymuje informacje. W procesie tym można wyodrębnić kilka etapów: inicjacja: bardziej lub mniej świadoma intencja nadawcy (osoby, która wytwarza przekaz) dot. przekazania pewnej treści, kodowanie: tj. przełożenie tych treści na określone zachowania, nadawanie: tj. przekazanie wiadomości za pośrednictwem określonych zachowań, odbiór: tj. percepcja przez narządy zmysłów odbiorcy zachowań nadawcy, odkodowywanie: tj. przełożenie odebranych sygnałów na wiadomość, interpretacja wiadomości: tj. przypisanie jej przez odbiorcę znaczenia w kontekście jego ogólnej wiedzy o świecie. 2 Wśród wielu definicji komunikacji warto zwrócić uwagę na tę wyprowadzoną przez austriackiego naukowca i radykalnego konstruktywistę Paula Watzlawicka, który skonstruował jedną z najwybitniejszych teorii komunikacji. W przytoczonym poniżej cytacie widać jak wielką wagę przywiązywał on bowiem do komunikacji niewerbalnej, co w kontekście niniejszej pracy nabiera istotnego wymiaru. Nie można się nie zachowywać. Kiedy się zatem zaakceptuje, iż każde zachowanie w sytuacji spotkania dwóch osób ma charakter informacyjny, tzn. jest komunikacją, można z tego wywnioskować, iż jakkolwiek by się nie próbowało, nie można się nie komunikować. Postępowanie czynne czy też bierność, słowa czy też milczenie, wszystko to ma charakter informacyjny. To bowiem oddziałuje na innych, a oni natomiast nie mogą nie zareagować i tym samym biorą udział w procesie komunikacji. 3 Przekazami w komunikacji interpersonalnej mogą być bowiem nie tylko zachowania werbalne (wypowiedzi), ale także niewerbalne (mimika twarzy, pozycja ciała, postawa, 1 sie,pp_2,1.php 2 3 Watzlawick Paul, Janet H. Beavin, Don D. Jackson; Menschliche Kommunikation: Formen, Störungen, Paradoxien; Verlag Hans Huber; Bern, 1990, Str. 50 5

6 gesty, odległość między komunikującymi się osobami, jak również wysokość i natężenie głosu czy też śmiech) MODELE KOMUNIKACJI Podczas procesu komunikacji mamy zawsze do czynienia z nadawcą oraz odbiorcą informacji. Niezależnie od modelu, którym się posługujemy natrafiamy na poszczególne elementy, które towarzyszą każdej komunikacji. W kolejnych punktach przedstawię i omówię model opracowany przez C. E. Shannona i W. Weavera oraz przez J.C. Mc Croskey. 2.1 MODEL WG SHANNON / WEAVER Jeden w pierwszych modeli komunikacji został opracowany w 1949 roku przez dwóch amerykańskich naukowców Claude a Elwooda Shannona oraz Warrena Weavera. W modelu tym pojawiają się najważniejsze elementy potrzebne podczas komunikacji społecznej: 5 Model komunikacji wg C.E. Shannona / W. Weavera ŹRÓDŁO information source NADAWCA transmitter Sygnał ODBIORCA receiver CEL destination ŻRÓDŁO ZAKŁÓCEŃ noise source Źródło: Weinlich Alice, Körpersprache von Politikern. Machtdemonstration und Selbstdarstellung. Powyższa grafika przedstawia najprostszy jednokanałowy model, który w zasadzie tak uproszczony nie ma praktycznego zastosowania w procesie komunikacji. Mamy tutaj do czynienia ze źródłem informacji, które wykorzystuje nadawca, a następnie posługując się 4 Ibidem 2, Str. 1 5 Weinlich Alice; Körpersprache von Politikern. Machtdemonstration und Selbsdarstellung; Uni Press Hochschulschriften Bd. 125; Münster, 2001, Str. 11 6

7 konkretnym sygnałem wysyła przekaz do odbiorcy, osiągając tym samym wyznaczony cel. Na poziomie sygnału może jednak dojść do zakłóceń, które mogą prowadzić do zniekształcenia informacji lub jej błędnego zrozumienia przez odbiorcę. Proces komunikacji jest jednakże o wiele bardziej złożony i często określany jest jako system multikanałowy. 6 Podczas przekazu informacji oraz sygnałów należy bowiem uwzględnić wiele kanałów, takich jak np.: kanał wizualny (kontakt wzrokowy) kanał audytywny (słowo mówione) kanał taktylny (kontakt cielesny) kanał termalny (ciepło, chłód) kanał zapachowy (zapach) kanał dot. naszych preferencji, gustów (smak, gust). 7 Jak widać proces komunikacji nie jest w żadnym wypadku jednoznaczny i bezpośredni, a raczej kompleksowy i skomplikowany. Aby lepiej go zrozumieć warto przyjrzeć się jeszcze innym modelom komunikacji, takim jak np. ten opracowany przez Jamesa C. McCroskey. 2.2 MODEL WG MC CROSKEY W dobie społeczeństwa informacyjnego rozwinęło się wiele różnorodnych modeli komunikacji interpersonalnej. Jeden z ciekawszych zawdzięczamy amerykańskiemu profesorowi Jamesowi C. McCroskey, który od lat zajmuje się problemami związanymi z komunikacją oraz jest autorem wielu prac badawczych dotyczących kontaktów interpersonalnych. W procesie komunikacji wg McCroskey zawsze stykamy się z dwoma osobami, nadawcą oraz odbiorcą. Nadawca formułuje pewną informację, którą chce przekazać partnerowi. Odbiorca po otrzymaniu przekazu musi poddać go dekodowaniu, a następnie w jakiś sposób zareagować. Ta reakcja jest równocześnie konfrontacją z własnymi 6 Delhees Karl Heinz; Soziale Kommunikation. Psychologische Grundlagen für das Miteinander in der modernen Gesellschaft; Westdeutscher Verlag, Opladen, 1994, Str Ibidem 6, Str. 27 7

8 doświadczeniami odbiorcy oraz jego nastawieniem do świata. Dostraja on swoją reakcję stosownie do sytuacji, zanim sam przejdzie w rolę nadawcy i prześle zakodowaną informację do partnera. Dokładnie widać ten proces na poniższej grafice: 8 Model komunikacji wg J. C. Mc Croskey : NADAWCA : (SENDER) : : KODOWANIE BUDOWANIE OPINII, SELEK PRZEKAZ CJA ZACHOWAŃ : ODBIORCA : (REZIPIENT) : : DEKODOWANIE : : : REAKCJA : : : ODBIORCA : (REZIPIENT) : : REAKCJA : BUDOWANIE DEKODOWANIE NADAWCA (SENDER) : : PRZEKAZ : : KODOWANIE : : : : OPINII, SELEKCJA ZACHOWAŃ Źródło: Weinlich Alice, Körpersprache von Politikern. Machtdemonstration und Selbstdarstellung. Na podstawie powyższej grafiki łatwo zauważyć, iż proces komunikacji interpersonalnej zawsze jest dwustronny i zależy zarówno od odbiorcy jak i nadawcy, gdyż role te nie są stałe. W każdej sytuacji spotkania dwóch osób i próbie nawiązania porozumienia następuje proces kodowania i odkodowywania informacji, a partnerzy na przemian wchodzą w rolę nadawcy lub odbiorcy. 9 8 Ibidem 5, Str Ibidem 8, Str. 12 8

9 3. BARIERY KOMUNIKACYJNE Bardzo ważnym czynnikiem, który może pojawić się podczas komunikacji interpersonalnej są tzw. bariery komunikacyjne. Tym mianem określa się wszystkie czynniki, które utrudniają zrozumienie przekazu zawartego w wypowiedzi. Można wyodrębnić bariery o dwojakim charakterze: fizycznym oraz psychologicznym. 10 Warto zwrócić uwagę na kilka barier, które najczęściej zakłócają proces komunikacji międzyludzkiej. Jedną z najważniejszych mogą być różnice kulturowe dzielące partnerów komunikacji. W związku z tym, iż przeszłość i wpisane w nią doświadczenia w decydujący sposób wpływają na system poznawczy jednostki, pojawiają się różnice w interpretacji tej samej wypowiedzi przez kilka osób wynikające z faktu, iż każda z nich posiada własny kontekst poznawczy (bagaż doświadczeń), który w sposób nieświadomy wpływa na sposób myślenia. 11 Innym ważnym aspektem, który może prowadzić do zakłóceń jest brak umiejętności decentracji, bowiem pełne zrozumienie rozmówcy możliwe jest tylko wówczas, gdy przyjmie się jego perspektywę i respektuje jego punkt widzenia. Nie można pominąć faktu, iż utrudnienia percepcyjne wpływają na jakość komunikacji. Jeśli jeden z partnerów mówi niezrozumiałym językiem, źle artykułuje wyrazy, czy też się jąka, dochodzi do nieporozumień, a w rezultacie do niepowodzenia w komunikacji. 12 Wśród innych barier warto wymienić takie jak: posługiwanie się stereotypami, zakłócenia zewnętrzne (np. hałas), problemy z koncentracją, nieprawidłową postawę rozmówców czy też złe samopoczucie. Coraz częściej psychologowie oraz naukowcy zajmujący się komunikacją interpersonalną wskazują, iż jedną z barier komunikacyjnych może okazać się odmienna płeć rozmówców. Mózgi kobiet i mężczyzn różnią się od siebie. Mózg, narząd najważniejszy tak dla ludzkich emocji, jak i działań, jest u nich skonstruowany odmiennie. Przetwarza on informacje w 10 Str Ibidem 10, Str Ibidem 10, Str. 1 9

10 różny sposób, co daje w efekcie odmienne postrzeżenia, preferencje i zachowania, a w rezultacie powoduje zakłócenia w komunikacji. 13 Jak trafne są to spostrzeżenia najlepiej ilustruje załączony do pracy film rysunkowy, w którym małżeństwo prowadzi krótki dialog, na podstawie, którego widać, jak daleko jest do porozumienia między mężczyzną, a kobietą. 3.1 ZAKŁOCENIA W KOMUNIKACJI WG PAULA WATZLAWICKA Zakłócenia w komunikacji są jej stałym elementem i nie można ich tak po prostu wykluczyć. Według austriackiego psychoterapeuty Paula Watzlawicka, który przez lata zajmował się komunikacją i problemami z nią związanymi jest oczywiste, iż na płaszczyźnie komunikacji mamy do czynienia z dwoma aspektami: treścią przekazu (zawartością informacyjną) oraz wzajemną relacją partnerów komunikacji (stosunek rozmówców do siebie). 14 Zakłócenia występujące na poziomie treści przekazu są wg Watzlawicka bardzo łatwe do rozwiązania. Odnoszą się one najczęściej do zawartości informacji i dlatego na drodze argumentacji i dyskusji dochodzi relatywnie szybko do porozumienia. Problem komplikuje się dopiero wtedy, gdy powstałe zaburzenia mają tło we wzajemnych relacjach między partnerami rozmowy. Ogromny obszar możliwych interpretacji oraz nieprawidłowe odkodowanie przekazu mogą bardzo łatwo doprowadzić do nieporozumień. Pod wpływem nagromadzenia się wielu małych nieporozumień może dojść wg Watzlawicka do, pseudokonfliktu, który przenika wszystkie płaszczyzny komunikacji i jest bardzo trudny do rozwiązania. 15 Idealny proces komunikacji polega na całkowitym zrozumieniu na obu płaszczyznach. Jak podkreśla autor, każde zachowanie jednego z partnerów podczas konfliktu jest równocześnie przyczyną i rezultatem zachowania drugiego partnera Moir Anne, Jessel David; Płeć mózgu; Państwowy Instytut Wydawniczy, 1993, Str frankfurt o.de/virtulearn/hs.sommer00/ling 2/kmodelle2.html, Str Ibidem 14, Str Ibidem 14, Str. 1 10

11 Łatwo z tego wywnioskować, iż jedna sytuacja konfliktowa pociąga za sobą następne i powoduje coraz większe zaburzenia w komunikacji, co w efekcie powoduje tworzenie się stałych barier, których przezwyciężenie staje się niezwykle trudne. 4. FUNKCJE KOMUNIKACJI Komunikacja interpersonalna spełnia wiele różnorodnych funkcji, które próbuje się w różnorodny sposób klasyfikować. Warto wymienić najważniejsze z nich: funkcja informacyjna, związana z przekazywaniem i odbieraniem informacji funkcja instruująca, określająca zadanie do wykonania, adresata wiadomości oraz formę przekazu funkcja kontrolna, podkreślająca kompetencje nadawcy funkcja perswazyjna, związana z wywieraniem wpływu na odbiorcę funkcja motywacyjna, zachęcająca funkcja regulacyjna, podkreślająca odczucia i napięcia emocjonalne funkcja integrująca, określająca właściwe kanały komunikacyjne RODZAJE KOMUNIKACJI Komunikacje można podzielić według różnych kategorii. Uwzględniając związek zachodzący pomiędzy partnerami można mówić o komunikacji bezpośredniej, czy też pośredniej. Uwzględniając inne czynniki, takie jak na przykład formę przekazu, wyróżnia się komunikację ustna, pisemną, wizualną oraz akustyczną. Każdy z podziałów kładzie nacisk na inną cechę i stara się z jej uwzględnieniem usystematyzować pojęcia. W moim podziale skupię się na tym najczęściej przyjmowanym, czyli na rozróżnieniu między komunikacją werbalną oraz niewerbalną. Jest to klasyfikacja najpopularniejsza i najodpowiedniejsza pod kątem tematyki mojej pracy. 17 Siegfried Frey; Die Macht des Bildes. Der Einfluß der nonverbalen Kommunikation auf Kultur und Politik; Verlag Hans Huber, Bern 1999, Str

12 5.1 KOMUNIKACJA WERBALNA W przypadku komunikacji werbalnej nośnikiem informacji jest słowo. Słowo te może być przekazywane w sposób bezpośredni (np. podczas rozmowy) lub też przy pomocy graficznego zapisu słów (np. podczas czytania). Analizując informacje przekazywane przy pomocy kanałów werbalnych należy uwzględnić następujące aspekty: zawartość rzeczową (przekaz informacji) samoujawnienie się nadawcy kontakt, stosunek partnerów komunikacji (ujawnienie się relacji między nadawcą, a odbiorcą) apel (informacje powinny wywrzeć jakiś wpływ na odbiorcę). 18 Na poziomie instytucjonalnym, biorąc pod uwagę kierunek przekazywanych informacji rozróżniamy: KOMUNIKACJĘ PIONOWĄ, która jest zwykle formalna; następuje w górę i w dół wzdłuż linii podporządkowania w organizacji. Celem komunikacji skierowanej w dół jest informowanie, doradzanie, kierowanie i ocena. Z kolei komunikacja skierowana w górę ma na celu przede wszystkim informowanie (składanie sprawozdań, propozycje zmian itd.). Typowe przeszkody w komunikacji pionowej to: różnice pozycji i władzy, pragnienie awansu podwładnego, brak zaufania. KOMUNIKACJĘ POZIOMĄ, która ulepsza koordynację w organizacji i pomaga w rozwiązywaniu problemów. Dodatkową korzyścią jest możliwość nawiązywania kontaktów międzyludzkich, co wpływa na wzrost zadowolenia z pracy. W komunikacji poziomej wiele informacji przepływa poza kanałami formalnymi (nieformalny charakter komunikacji) grosshadern.de/campus/kommun/kommu2/kommun.html, Str Str. 1 12

13 5.2 KOMUNIKACJA NIEWERBALNA Komunikaty niewerbalne uzupełniają, modyfikują i wspomagają komunikaty słowne nadając im większą wyrazistość i czytelność. 20 Rodzaj ten jest znacznie starszy niż słowo i swe początki bierze w prehistorii. Jednakże prawdziwy rozkwit mowy ciała przypada na okres Antyku, kiedy to w starożytnej Grecji i Rzymie rozwijała się retoryka i sztuka prezentacji. Bezsłowne komunikaty ze względu na ich ewolucyjne pochodzenie można podzielić na: sygnały wrodzone, stanowiące część dziedzictwa biologicznego sygnały wyuczone, należące do dziedzictwa kulturowego. 21 To jak dobrym partnerem komunikacji jesteśmy, zależy od obu tych czynników. Bardzo ważny jest tutaj proces uczenia, w którym na podstawie zdobywanych informacji oraz własnych doświadczeń odkrywamy, które z naszych zachowań służą, a które zakłócają komunikację z innymi osobami. Antropolog Albert Mehrabian odkrył, że w procesie komunikacji interpersonalnej jedynie 7% informacji przekazują słowa, 38% brzmienie głosu i aż 55% zachowania niewerbalne. Podobne wyniki uzyskał amerykański psycholog Ray Birdwhistell. Jego badania dowodzą, że w konwersacjach bezpośrednich 35% informacji pochodzi ze słów, 65% z ekspresji niewerbalnej. 22 Badania te potwierdzają fakt, iż mówiąc posługujemy się słowami, jednakże porozumiewając się używamy całego naszego ciała. Na podstawie powyższych danych nie dziwi również fakt, iż 99% opinii o partnerze rozmowy powstaje w ciągu pierwszych 9 sekund kontaktu z nim. W kolejnym rozdziale mojej pracy zajmę się szczegółowo komunikacją niewerbalną, jej podziałami, rodzajami ekspresji oraz funkcjami. 20 Jamrożek Bożena, Sobczak Joanna; Komunikacja interpersonalna; empi 2, Poznań 2000, Str Str Ibidem 20, Str. 1 13

14 III KOMUNIKACJA NIEWERBALNA W ŚWIECIE POLITYKI 1. KANAŁY EKSPRESJI NIEWERBALNEJ Jak już wcześniej zostało wspomniane komunikacja niewerbalna jest jednym z najważniejszych rodzajów komunikacji. Jest to ten rodzaj, w którym największe znaczenie mają fenomeny pozajęzykowe, niezależnie od tego, czy nadawca i odbiorca posługują się tym samym kodem i intencjami. 23 Wyodrębnione zostało 5 kanałów ekspresji niewerbalnej ściśle związanych z naszymi zmysłami: kanał wizualny (wzrokowy), kanał audytywny (słuchowy), kanał gustatywny (smakowy), kanał olfaktoryczny (zapachowy), kanał taktylny (dotykowy). 24 Najważniejszym organem dostarczającym nam informacji podczas komunikacji niewerbalnej jest oko, co wskazuje na najważniejszą rolę kanału wizualnego. To właśnie oko dostarcza nam informacji na temat mimiki, gestyki, pozycji ciała czy też wzorów ruchów, bliskości oraz odległości, wielkości źrenic rozmówcy, symptomów wegetatywnych czy innych. 25 Dzięki kanałowi słuchowemu doświadczamy awerbalnych elementów komunikacji językowej, takich jak ton czy barwa głosu. Także smak, np. podczas pocałunku może spełniać rolę komunikacji niewerbalnej. Nasz nos natomiast odbiera bodźce zapachowe, które wysyła do nas partner rozmowy. Kanał taktylny jest przyporządkowany zmysłowi dotyku, temperatury i poczucia bólu Harald G. Wallbott; Nonverbale Kommunikation: Forschungsberichte zum Interaktionsverhalten; Weinheim: Beltz, 1984, Str da.de/projekte/ws0304/kursbuch/nonverbalekommunikation/definition.htm, Str Ibidem 24, Str Ibidem 24, Str. 1 14

15 2. RODZAJE EKSPRESJI NIEWERBALNEJ Na ekspresję niewerbalną składają się następujące elementy: 1. mimika 2. gestyka 3. kinezjetyka 4. proksemika oraz 5. parajęzyk. 1. Mimika twarzy stanowi źródło informacji na temat stanów emocjonalnych i postaw, takich jak sympatia czy wrogość. Naukowcy stwierdzili, że istnieje sześć głównych rodzajów mimiki odpowiadających następującym emocjom: szczęście, zdziwienie, strach, smutek, gniew, pogarda. 27 Pośród dwudziestu mięśni twarzy, aż siedemnaście odpowiada za naszą mimikę. Mimika jest czymś wrodzonym, na co nie mamy wpływu, a często odkrywa skrywane przez rozmówcę emocję i odsłania prawdę. 28 Wyraz naszej twarzy ma ogromne znaczenie podczas całego procesu komunikacji i często od niego zależy, czy nasza komunikacja zakończy się sukcesem, czy też nie. 2. Gestyka to element uzupełniający język, jest wyrażana za pomocą dłoni oraz ramion. Przy pomocy dłoni podmalowujemy i komentujemy wypowiedziane słowa. Gestyka stanowi często o naszej pewności siebie oraz uzewnętrznia naszą osobowość. Naukowcy potwierdzili, iż osoby cierpiące na nadpobudliwość zazwyczaj nadużywają gestykulacji, natomiast u osób pogrążonych w depresji gestyka praktycznie nie występuje Kinezjetyka skupia się na ruchach ciała, które obserwuje się podczas komunikacji. Pojęcie to jest stosunkowo młode i zostało wyprowadzone i opisane przez antropologa Raya Birdwhistella. 30 Kinezjetyka analizuje postawy oraz ruchy ciała, 27 Ibidem 20, Str Str Ibidem 28, Str Str. 1 15

16 jak również wygląd zewnętrzny. Jest pojęciem szerszym niż mimika oraz gestyka i zawiera w sobie analizę obu tych elementów. 4. Proksemika zajmuje się wzajemnym wpływem relacji przestrzennych między osobami oraz między osobami, a otoczeniem na relacje psychologiczne oraz komunikację interpersonalną. Proksemika dostarcza informacji o partnerach interakcji na podstawie przestrzennej odległości miedzy nimi, sposobu strukturyzowania i wykorzystania mikroprzestrzeni. Zachowania proksemiczne pozostają pod wpływem dwóch sprzecznych potrzeb: afiliacji i prywatności. 31 Jednym z najważniejszych pojęć w proksemice jest pojęcie stref dystansu komunikacyjnego. Wyróżnia się 4 takie strefy: intymną, osobistą, społeczną oraz publiczną. W zależności od rodzaju relacji między osobami wchodzącymi w proces komunikacji poruszamy się w poszczególnych strefach, i tak np. do naszej strefy intymnej mają dostęp jedynie osoby, z którymi czujemy się związani uczuciowo (rodzice, dzieci, małżonkowie), podczas gdy w strefie publicznej odległość między partnerami wynosi już prawie 4 metry i zazwyczaj występuje więcej niż dwóch partnerów komunikacji Parajęzyk zajmuje się analizą głosu, jego wysokością, natężeniem, tempem mówienia, oraz innymi zakłóceniami płynności mowy. Podkreślają one znaczenie przesyłanych komunikatów oraz nasz stosunek do tego, co i o czym mówimy. Należą do nich między innymi: intonacja i barwa głosu, tempo i rytm mówienia, sposób akcentowania naszych odczuć i emocji. Komunikaty te podkreślają nasze intencje i są skutecznym narzędziem oddziaływania. 33 Ekspresja niewerbalna poszczególnych osób różni się, gdyż każdy z nas posługuje się inną gestyką i mimiką oraz parajęzykiem. Także płeć i uwarunkowania fizyczne znajdują odzwierciedlenie w naszej mowie ciała, a co za tym idzie na podstawie ekspresji niewerbalnej budujemy swój wizerunek i wpływamy na to jak postrzegają nas inni. 31 wyswietl_vad.php?id=199, Str Thiel E.; Mowa ciała zdradzi więcej niż tysiąc słów; (wyd. IV); Wydawnictwo Astrum, Wrocław, Ibidem 20, Str

17 3. FUNKCJE KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ Komunikaty niewerbalne spełniają szereg następujących funkcji; służą przekazywaniu znaczeń; są to wyuczone i znane w danym środowisku ruchowe znaki stosowane najczęściej tam, gdzie niemożliwe jest posługiwanie się językiem lub też pojawia się chęć zwiększenia siły ekspresji komunikatu; ilustrują to, co się mówi; towarzyszą rozmowie podkreślając i akcentując treści, pełnią rolę wizualnej interpretacji wypowiedzi. Rozszerzają treść wypowiedzi, ułatwiają precyzowanie niejasnych myśli i wyobrażenie omawianego obiektu; regulują przebieg rozmowy i stosunki między rozmówcami; regulatorami są ruchy rąk, mimika, postawa ciała, sposób patrzenia itp. służą przekazywaniu uczuć; wyrażanie emocji angażuje bardzo wiele aktów werbalnych: intonację głosu, mimikę, rodzaj spojrzeń, zasłanianie oczu, gestykulację, zabarwienie skóry; pozwalają dostosować się do aktualnej sytuacji; jako adaptatorów używamy niekiedy różnych przedmiotów, stąd też obserwować można u niektórych osób bawienie się ołówkiem, rysowanie po kartce, łamanie zapałek, wkładanie i zdejmowanie okularów, zwijanie papieru. 34 Powyżej przytoczona klasyfikacja funkcji komunikacji niewerbalnej jest tylko jedną z wielu cytowanych w literaturze. Jednakże wszystkie podziały są do siebie stosunkowo zbliżone. Dla porównania inna klasyfikacja, która wyróżnia następujące funkcje: informacyjną jest źródłem informacji o partnerze w procesie komunikacji; wspierania przekazów słownych przybiera różne formy, np. powtarzanie, zaprzeczanie, uzupełnianie, zastępowanie i akcentowanie sygnałów werbalnych; wyrażania postaw i emocji uzewnętrznia nasze wewnętrzne nastawienie do partnera (sympatia wrogość); definiowania relacji określanie bilansu kontroli, poziomu zażyłości i poufałości pomiędzy rozmówcami; kształtowania wrażenia przyjmowanie najlepszych strategii w kreowaniu wizerunku Ibidem 20, Str Ibidem 31, Str. 1 17

18 4. DEMONSTRACJA WŁADZY PRZY POMOCY MOWY CIAŁA Ze względu na ogromną rolę mowy ciała w relacjach między partnerami w procesie komunikacji, Nancy Henley zajęła się mową ciała z zupełnie nowego punktu widzenia. Wzięła ona pod uwagę rolę komunikacji niewerbalnej w budowaniu władzy, statusu, dominacji oraz przewagi. 36 Ta specyficzna rola mowy ciała jest szczególnie interesująca, gdy przyjrzeć się zachowaniom i postawom polityków oraz innych osób znajdujących się w sferze publicznej. 4.1 POJĘCIE WŁADZY Zastanawiając się nad wpływem mowy ciała na kreowanie wizerunku dominacji i demonstracji władzy należy najpierw przyjrzeć się samemu pojęciu władzy, skąd pochodzi i co właściwie oznacza. Od XVII wieku wyraz władza jest używany w znaczeniu, w którym rozumiemy je dzisiaj, jako panowanie, rządzenie. W języku staropolskim w XV i XVI wieku pojęcie włodza oznaczało posiadłość, majętność, majątek. 37 Władza to w szerokim znaczeniu stosunek społeczny między dwiema jednostkami lub dwiema grupami społecznymi, polegający na tym, że jedna ze stron może w sposób trwały i uprawniony zmuszać stronę drugą do określonego postępowania i ma środki zapewniające kontrolę tego postępowania; tak pojęte stosunki władzy występują w każdej grupie społecznej, w której ktoś wydaje polecenia, a ktoś inny je wykonuje. Władza może się opierać na dobrowolnej akceptacji mającej źródło w uznaniu jej autorytetu i prawowitości bądź w przymusie społecznym, a nawet przemocy fizycznej. 38 Władzę możemy rozumieć jako ogólne pojęcie skupiające w sobie takie elementy jak dominacja (cecha jednostki o silnej osobowości, która dąży do wywierania wpływu na innych), status (nadrzędna pozycja społeczna względem innych poprzez zarobki, 36 Henley Nancy; Körperstrategien. Geschlecht, Macht und nonverbale Kommunikation; Fischer Taschenbuch Verlag; Frankfurt am Main 1988, Str Boryś Wiesław; Słownik Etymologiczny Języka Polskiego; Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005, Str Str. 1 18

19 wykształcenie, rasę itd.), przewaga, autorytet (uznanie, prestiż oparte na cenionych w danym społeczeństwie wartościach). Powyżej przytoczone pojęcia pomagają lepiej zdefiniować i zrozumieć znaczenie władzy i jej funkcje. Nancy Henley stwierdza biorąc pod uwagę konsekwencje wypływające z dominacji oraz serwilizmu: Ci, którzy chcą panować nad innymi ludźmi, wykazują względem sobie równych, takie same zachowania jak osoby nadrzędne względem innych stojących niżej w hierarchii władzy. 39 Dokładnie taka postawa wyraża się często w mowie ciała, ponieważ zachowania werbalne dążące do zdobycia dominacji byłyby zbyt widoczne. Sięgnięcie po środki ekspresji niewerbalnej ułatwiają zdobycie władzy i przewagi nad innymi jednostkami. Osoby, które aktywnie sprawują władzę nad innymi często posługują się różnorodnymi metodami ekspresji, aby osiągnąć zamierzone rezultaty w relacjach interpersonalnych. 4.2 FORMY DEMONSTRACJI WŁADZY Władza ukazuje się w mowie ciała na wiele różnych sposobów. Do stałych elementów należą: zachowanie równowagi oraz opanowania, pokazanie jak najmniej emocji, spokojne odpieranie zarzutów, ignorowanie tych, którzy próbują zburzyć nasz autorytet. 40 W celu lepszego zrozumienia problemu i poznania sposobów ekspresji niewerbalnej najlepiej przyjrzeć się poszczególnym elementom mimiki, gestyki oraz postawy ciała, które najwyraźniej pokazują, w jaki sposób politycy demonstrują swoją władzę i nadrzędność nad innymi. W poniższym rozdziale przyjrzymy się konkretnym elementom mowy ciała, które wskazują na pozycję społeczną osoby, która z nich korzysta. Zanim jednak przejdziemy do konkretnych postaw i zachowań warto przyjrzeć się tabeli, którą zestawiła Nancy Henley. Poniższa tabela najlepiej ilustruje, jakie niewerbalne sygnały najczęściej i najlepiej stanowią o władzy, przewadze i przywilejach w stosunku do osób stojących w hierarchii 39 Ibidem 36, Str Ibidem 36, Str

20 społecznej na równi, w stosunku do osób wyżej bądź niżej postawionych, jak również w kontaktach między mężczyznami, a kobietami: 41 Osoby o tym samym Osoby o różnym statusie Mężczyźni kontra statusie społecznym społecznym kobiety Osoby zaufane Osoby obce Przełożeni Podwładni Mężczyźni Kobiety Przemowa zaufana formalna zaufana uprzejma zaufana? uprzejma? Postawa rozluźniona spięta rozluźniona spięta rozluźniona spięta Zachowanie informujące ostrożne informujące ostrożne informujące ostrożne Kontakt wzrokowy nawiązanie unikanie wlepianie wzroku, ignorancja odwracanie wzroku, wizualna uwaga wlepianie wzroku, ignorancja odwracanie wzroku, uwaga wizualna Wyraz uśmiech? brak brak uśmiech brak uśmiech twarzy uśmiechu? uśmiechu uśmiechu Wyrażanie uczuć pokazanie uczuć ukrywanie uczuć ukrywanie uczuć pokazanie uczuć ukrywanie uczuć pokazanie uczuć Dotyk dotyk brak dotyku dotyk brak dotyku dotyk brak dotyku (opcja) Przestrzeń bliskość dystans bliskość dystans bliskość dystans osobista (opcja) Czas długi krótki długi krótki długi krótki Kompetencje nie pokazanie pokazanie nie pokazanie nie pokazanie kompetencji kompetencji kompetencji pokazanie kompetencji kompetencji pokazanie kompetencji Nancy Hanley przedstawiła w powyższej tabeli zachowania specyficzne dla poszczególnych typów komunikacji. Na podstawie przeprowadzonych przez nią badań i obserwacji zauważyła swoistą powtarzalność zachowań w zależności od tego, w jakim związku znajdują się osoby, które znalazły się w sytuacji komunikacji interpersonalnej. 4.3 SYGNAŁY WŁADZY W MIMICE, GESTYCE, POSTAWIE CIAŁA ORAZ SPOSOBIE PORUSZANIA SIĘ Przy pomocy gestów, mimiki, postawy ciała oraz sposobu poruszania się kreuje się swój wizerunek i wykazuje stosunek do partnera komunikacji. Przyjrzyjmy się poszczególnym elementom i ich roli w kreowaniu wizerunku władzy. 41 Ibidem 36, Str

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA to psychologiczny proces, dzięki któremu jednostka przekazuje i otrzymuje informacje w bezpośrednim kontakcie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

O czym będziemy mówić?

O czym będziemy mówić? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Człowiek w firmie czyli kto i jak tu rządzi? Sztuka zaprezentowania własnej osoby Anna Śleszyńska-Świderska Uniwersytet w Białymstoku 17 października 2013 r. EKONOMICZNY

Bardziej szczegółowo

Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej

Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej Temat 3: Czy ciało może przekazywać informacje? Wprowadzenie do komunikacji niewerbalnej Kraków, 27 listopada 2015 Warsztaty z komunikacji społecznej: Język ciała z elementami komunikacji interpersonalnej

Bardziej szczegółowo

Umiejętności psychologiczne w pracy doradcy cz 2. komunikacja interpersonalna. dr Małgorzata Artymiak

Umiejętności psychologiczne w pracy doradcy cz 2. komunikacja interpersonalna. dr Małgorzata Artymiak Umiejętności psychologiczne w pracy doradcy cz 2. komunikacja interpersonalna dr Małgorzata Artymiak Komunikacja Komunikacja jest procesem ukierunkowanym na przekazywanie informacji i/lub wywoływanie określonych

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USŁUGA SZKOLENIOWA I.A. Założenia szkoleniowe: Szkolenia będą prowadzone dla 5 grup szkoleniowych 1. GRUPA I Szkolenie z obsługi pacjenta: Komunikacja Pacjent Personel Medyczny

Bardziej szczegółowo

Komunikacja społeczna. Opracowanie: Aneta Stosik

Komunikacja społeczna. Opracowanie: Aneta Stosik Komunikacja społeczna Opracowanie: Aneta Stosik Proces komunikowania się Komunikowanie się to wzajemne przekazywanie informacji, umiejętności, pojęć, idei, uczuć, itp. za pomocą symboli tworzonych przez

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność 1. ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA SIĘ 2. PROCES KOMUNIKOWANIA SIĘ 3. STYLE KOMUNIKOWANIA SIĘ 4. PRZESZKODY W KOMUNIKOWANIU SIĘ 1.ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA

Bardziej szczegółowo

Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia

Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Lp Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Liczba godzin lekcyjnych szkolenia Liczna dni szkoleniowych Proponowany termin szkolenia 1. Nowoczesne standardy obsługi klienta 1. Profesjonalne

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię!

Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię! Wystąpienia publiczne i prezentacje? To lubię lub polubię! CEL PREZENTACJI: Przekazanie wskazówek, jak przygotować się do wystąpienia publicznego PLAN PREZENTACJI: 1. Jak myślimy o wystąpieniach publicznych?

Bardziej szczegółowo

Komunikacja niewerbalna

Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna Wierzyć słowom czy gestom? Po czym rozpoznać czy klient kupi produkt? To, co mówimy nie zawsze odpowiada temu, co czujemy i temu, co mamy na myśli. Klient mówi: Właściwie nie jestem

Bardziej szczegółowo

BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA

BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA Sylwia Wrona Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław, 29.05.2015 KOMUNIKACJA - proces przekazywania (wymiany) informacji między jej uczestnikami -

Bardziej szczegółowo

CECHY EFEKTYWNEJ KOMUNIKACJI. Elżbieta Smołka www.perfumyfm.biz

CECHY EFEKTYWNEJ KOMUNIKACJI. Elżbieta Smołka www.perfumyfm.biz CECHY EFEKTYWNEJ KOMUNIKACJI Elżbieta Smołka www.perfumyfm.biz Opinie Myśli Uczucia Komunikowanie się polega na słownym lub bezsłownym przekazywaniu informacji, opinii, myśli, uczuć Skuteczne komunikowanie

Bardziej szczegółowo

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Budowanie wizerunku współczesnego polityka Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Wizerunek wart jest więcej niż tysiąc słów Carlos Ruiz Zafón Współcześnie potencjał

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Księgarnia PWN: Dale G. Leathers - Komunikacja niewerbalna. Przedmowa... 11

Spis treści. Księgarnia PWN: Dale G. Leathers - Komunikacja niewerbalna. Przedmowa... 11 Księgarnia PWN: Dale G. Leathers - Komunikacja niewerbalna Przedmowa... 11 część I KOMUNIKACJA NIEWERBALNA... 15 Rozdział 1. Natura komunikacji niewerbalnej... 17 1.1. Funkcjonalne znaczenie komunikacji

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci

Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Jeszcze nie mówi, a już porozumiewa się - rozwój komunikowania się małych dzieci Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą w twarz z opiekunem Pierwsze miesiące życia dziecka 1. interakcje twarzą

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Cel szkolenia: Komunikacja społeczna jest podstawą dla wielu innych umiejętności: zarządzania, przewodzenia, efektywnej pracy w zespole, a można jej się nauczyć jedynie w praktyce

Bardziej szczegółowo

Techniki efektywnej prezentacji i autoprezentacji w biznesie

Techniki efektywnej prezentacji i autoprezentacji w biznesie Techniki efektywnej prezentacji i autoprezentacji w biznesie LondonSAM Polska, Kraków 2014 Opis szkolenia Umiejętność skutecznego komunikowania się jest we współczesnym biznesie sprawą kluczową, a jednym

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak Skuteczna prezentacja PowerPoint Opracowanie: Anna Walkowiak Pomoce wizualne Pomoc wizualna jest dobra gdy: treść i obraz pomocy wizualnej są łatwo zrozumiałe, jest ona czytelna, przekazuje pojedynczą

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu

Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu Gdy brakuje słów - wykorzystanie wspomagających i alternatywnych sposobów komunikacji w porozumiewaniu się osób z problemami w mówieniu AAC (ang.) Augmentive and Alternative Communication Wspomagające

Bardziej szczegółowo

Podstawy komunikacji personalnej. Komunikacja niewerbalna

Podstawy komunikacji personalnej. Komunikacja niewerbalna Podstawy komunikacji personalnej Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna Komunikacja niewerbalna Musi istnieć jakiś język, który obywa się bez słów. Jeśli nauczę się rozszyfrowywać ten język bez

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA Komunikację międzyludzką możemy podzielić na werbalną oraz niewerbalną. Komunikacja werbalna to inaczej słowa, które wypowiadamy, a niewerbalna to kanał wizualny, czyli nasze

Bardziej szczegółowo

Proces komunikacji - materiały szkoleniowe

Proces komunikacji - materiały szkoleniowe Proces komunikacji - materiały szkoleniowe Profesjonalna komunikacja Profesjonalna komunikacja to umiejętność odbierania informacji płynących od rozmówcy i przekazywania treści jakie chcemy podać, przy

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

RAPORT ASSESSMENT CENTRE MENEDŻER ZESPOŁU XXX. Uczestnik: MARIUSZ GŁOWACKI

RAPORT ASSESSMENT CENTRE MENEDŻER ZESPOŁU XXX. Uczestnik: MARIUSZ GŁOWACKI RAPORT ASSESSMENT CENTRE MENEDŻER ZESPOŁU XXX Uczestnik: MARIUSZ GŁOWACKI LUTY 2012 OCENIANE KOMPETENCJE KOMPETENCJA OPIS WYMAGANEGO POZIOMU Poziom oczekiwany ANALIZA/ SYNTEZA Rozpatruje sytuacje problemowe

Bardziej szczegółowo

Negocjacje. Komunikacja perswazyjna Negocjacje jako metoda rozwiązywania sporu vs negocjacje jako walka Bez komunikacji nie ma negocjacji

Negocjacje. Komunikacja perswazyjna Negocjacje jako metoda rozwiązywania sporu vs negocjacje jako walka Bez komunikacji nie ma negocjacji Mediacje Pozasądowa metoda rozwiązywania sporów Wypracowanie satysfakcjonującego obie strony rozwiązania przy pomocy osoby trzeciej Ugoda nie rozstrzyga o winie i karze, nie wskazuje wygranych i przegranych

Bardziej szczegółowo

Mentoring naturalna droga zawodowego rozwoju. Zbigniew Brzeziński

Mentoring naturalna droga zawodowego rozwoju. Zbigniew Brzeziński Mentoring naturalna droga zawodowego rozwoju Zbigniew Brzeziński Program prezentacji Tło kulturowe Teoria i historia Cechy dobrego mentora Krótki katalog trójstronnych korzyści (organizacja mentee - mentor)

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Szkolenie finansowane ze środków Wojewody Kujawsko - Pomorskiego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Szkolenie finansowane ze środków Wojewody Kujawsko - Pomorskiego SCENARIUSZ ZAJĘĆ 1. Temat zajęć: Sztuka komunikacji i negocjacji 2. Czas trwania warsztatów/zajęć: 5godzin (2 h wykład + 2h warsztaty + 1 h dyskusja) 3. Cel główny: Zrozumienie znaczenia komunikacji 4.

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

Sztuka prezentacji i wystąpień publicznych jako podstawowa kompetencja w biznesie

Sztuka prezentacji i wystąpień publicznych jako podstawowa kompetencja w biznesie Sztuka prezentacji i wystąpień publicznych jako podstawowa kompetencja w biznesie Dr Mariusz Trojanowski Agencja Momentum Worldwide Kiedy potrzebne są umiejętności prezentacji? Wystąpienia publiczne przed

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA: SZTUKA PREZENTACJI Działaj, jakby każda osoba, którą spotykasz miała na szyi napis 'Spraw, bym poczuł się ważny'. Nie tylko odniesiesz sukces w sprzedaży, ale także w życiu. Mary Kay Ash GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY. PRZEDMIOT: kultura zawodu KLASA: pierwsza technikum ekonomicznego. I. PROGRAM: Pracownik a przedsiębiorstwo LICZBA GODZIN: 18

PLAN WYNIKOWY. PRZEDMIOT: kultura zawodu KLASA: pierwsza technikum ekonomicznego. I. PROGRAM: Pracownik a przedsiębiorstwo LICZBA GODZIN: 18 PRZEDMIOT: kultura zawodu KLASA: pierwsza technikum ekonomicznego I. PROGRAM: Pracownik a przedsiębiorstwo LICZBA GODZIN: 18 PLAN WYNIKOWY WSTĘPNE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA POZIOM A - nazywa normy społeczne,

Bardziej szczegółowo

AUTOPREZENTACJA WYSTĄPIENIA PUBLICZNE

AUTOPREZENTACJA WYSTĄPIENIA PUBLICZNE AUTOPREZENTACJA WYSTĄPIENIA PUBLICZNE AUTOPREZENTACJA AUTOPREZENTACJA to sztuka, której zasady powinien znać każdy, kto obraca się w środowisku biznesowym - prezes firmy na posiedzeniu rady zarządu, pracownik

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Efektywna Komunikacja i rozwiązywanie konfliktów

Efektywna Komunikacja i rozwiązywanie konfliktów Efektywna Komunikacja i rozwiązywanie konfliktów Korzyści z udziału w naszym szkoleniu: Głównym celem szkolenia jest poznanie zasad, skutecznych metod i dostarczenie niezbędnych narzędzi do budowania pozytywnych

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GIMNAZJUM NR 2 W GOLENIOWIE ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Komunikacja. Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski. Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl

Komunikacja. Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski. Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl Komunikacja Ewa Pisula Wydział Psychologii Uniwersytet Warszawski Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl Leo Kanner (1943) Osoby z autyzmem nie mówią lub też występuje u nich taki rodzaj mowy, który nie służy międzyosobowej

Bardziej szczegółowo

Komunikacja interpersonalna

Komunikacja interpersonalna Komunikacja interpersonalna Prowadzenie: Katarzyna Murawska Konrad Pluciński Zasady Mówimy sobie po imieniu Słuchamy siebie nawzajem Nie krytykujemy, nie oceniamy Tu i teraz Dyskrecja Punktualność Na zajęciach

Bardziej szczegółowo

UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE

UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE UCZENIE SIĘ MIĘDZYKULTUROWE źródłó: https://www.youtube.com/watch?v=rjqb21rnyf Uczenie sięna różnych poziomach Uczenie się poznawcze oznacza zdobywanie wiedzy lub przyswajanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie:

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie: W pracy z Pacjentami bardzo istotna jest komunikacja interpersonalna z elementami asertywności. Wzrost skuteczności obsługi Pacjenta jest ściśle związany z budowaniem dobrych relacji i efektywną komunikacją,

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA 168 godzin zajęć 9 miesięcy nauki 10 zjazdów PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA 1. Style kierowania i przywództwo (12 godz.) przywództwo - kiedy warto być przywódcą praktyczne

Bardziej szczegółowo

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI PROGRAM AKTYWNOŚCI KNILL ÓW RUCH ROZWIJAJĄCY W.SHERBORNE Opracowała: Joanna Dolna Marianna i Christopher Knill Metoda powstała w wyniku trudności, jakie napotykali

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE ORAZ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO 1. Przedmiotowy System Oceniania jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania 2. Poziom wiedzy i umiejętności oceniany

Bardziej szczegółowo

JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA

JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA JĘZYK JAKO KOMUNIKAT WYZWANIA I PORADY Z CYKLU: PORADY DYDAKTYKA Definicje komunikacja ruch polegający na utrzymaniu łączności między odległymi od siebie miejscami, odbywający się środkami lokomocji na

Bardziej szczegółowo

Komunikacja społeczna od dotyku do podzielania znaczeń i wartości

Komunikacja społeczna od dotyku do podzielania znaczeń i wartości Komunikacja społeczna od dotyku do podzielania znaczeń i wartości Szkolenie dla pracowników Biebrzańskiego Parku Narodowego Termin: 04. 03. 2011 r. Prowadzący szkolenie: dr Barbara Perepeczko Instytut

Bardziej szczegółowo

Jak promować i informować o Funduszach Europejskich wskazówki. Kraków, listopad 2012

Jak promować i informować o Funduszach Europejskich wskazówki. Kraków, listopad 2012 Jak promować i informować o Funduszach Europejskich wskazówki Kraków, listopad 2012 JĘZYK FUNDUSZY EUROPEJSKICH dlaczego bywa niezrozumiały? SPECJALISTYCZNY Cechy charakterystyczne języka FE SKOMPLIKOWANY

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ zwiększenie umiejętności efektywnego komunikowania się rozwijanie technik

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia konsumenta Mgr Beata Skowrońska psycholog, coach Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Temat: Jak odnosić się do innych? Iwona Lesiak nauczyciel religii i języka polskiego

Temat: Jak odnosić się do innych? Iwona Lesiak nauczyciel religii i języka polskiego Iwona Lesiak nauczyciel religii i języka polskiego Konspekt lekcji wychowawczej przeznaczony do realizacji w Szkole Podstawowej nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi im. Powstańców Śląskich w Wieluniu, w klasie

Bardziej szczegółowo

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r.

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Kompetencje kluczowe Kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

Zachowania organizacyjne

Zachowania organizacyjne Zachowania organizacyjne Sprawy organizacyjne Mail: weronika.wegielnik@wsl.com.pl Literatura: S. P. Robbins Zasady zachowania w organizacjach S. P. Robbins Zachowania w organizacji B. Kożusznik Zachowania

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc?

Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Kompetencje językowe i komunikacyjne dzieci z autyzmem co oceniaćżeby dobrze pomóc? Prowadzenie i opracowanie: Katarzyna Siwek Węgrów, 15.11.2010r. Autyzm a funkcjonowanie językowe Zaburzenia porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach Centrum Aktywizacji Zawodowej Klub Pracy. Umiejętności interpersonalne

Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach Centrum Aktywizacji Zawodowej Klub Pracy. Umiejętności interpersonalne Powiatowy Urząd Pracy w Gorlicach Centrum Aktywizacji Zawodowej Klub Pracy Program zajęć aktywizacyjnych opracowany na podstawie Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 września 2010r.

Bardziej szczegółowo

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI.

Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Konferencja: EUROPEJSKIE TRENDY W ZAKRESIE DEINSTYTUCJONALIZACJI I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ ZWIĄZANEJ Z OSOBAMI NIEPEŁNOSPRAWNYMI. Łódź 18-19 kwietnia 2011 Projekt ten realizowany jest

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA PSZCZEGÓLNE CENY SZKLNE Z JĘZYKA NEMECKEG DLA GRUP DSD W KLASACH cena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu,

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

Jak poprawić wizerunek firmy?

Jak poprawić wizerunek firmy? Jak poprawić wizerunek firmy? Public Relations Poradnik dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Część 1 Komunikacja w firmie Celem komunikowania się jest: Przekazanie istotnych z punktu widzenia nadawcy

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI KLASY I VI I. Ocenianie osiągnięć uczniów w zakresie języka kaszubskiego ma na celu : - zmierzenie wyników pracy ucznia, - ujawnienie jego osiągnięć i braków,

Bardziej szczegółowo

AKTYWNA SPRZEDAŻ. Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi?

AKTYWNA SPRZEDAŻ. Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi? AKTYWNA SPRZEDAŻ Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi? Potrzebna jest odpowiednia baza, polegająca na odpowiednim nastawieniu sprzedawcy do swojego zawodu, oraz nabyciu i skorygowaniu

Bardziej szczegółowo

Klucz do skutecznej sprzedaży swoich kompetencji podczas rozmowy kwalifikacyjnej

Klucz do skutecznej sprzedaży swoich kompetencji podczas rozmowy kwalifikacyjnej Klucz do skutecznej sprzedaży swoich kompetencji podczas rozmowy kwalifikacyjnej Przemysław Walter Instytut Coachingu i Mentoringu Rozmowa kwalifikacyjna & Autoprezentacja Zwycięskie Strategie Klucz do

Bardziej szczegółowo

Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem

Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem Opis Dwudniowe szkolenie prowadzone jest przez znakomitego eksperta, Pana Macieja Orłosia. Uczestnicząc w szkoleniu, mają Państwo

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze Marta Więckowska

Metody badawcze Marta Więckowska Metody badawcze Marta Więckowska Badania wizualne pozwalają zrozumieć proces postrzegania oraz obserwować jakie czynniki wpływają na postrzeganie obrazu. Czynniki wpływające na postrzeganie obrazu to:

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Wychowanie bez porażek (na podstawie książki T. Gordona)

Wychowanie bez porażek (na podstawie książki T. Gordona) Wychowanie bez porażek (na podstawie książki T. Gordona) Wychowanie bez porażek Wychowanie jest szczególnym rodzajem działalności ludzkiej, polegającym na świadomym wywoływaniu zamierzonych zmian w osobowości

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

Zajęcia aktywizacyjne są prowadzone w grupach składających się z nie więcej niż 16 osób.

Zajęcia aktywizacyjne są prowadzone w grupach składających się z nie więcej niż 16 osób. http://www.pup-rybnik.pl/dla_bezrobotnych/zajecia_aktywizacyjne.html Grafika : drukuj / nie drukuj Zajęcia aktywizacyjne Zajęcia aktywizacyjne dotyczą szczegółowych zagadnień przydatnych w uzupełnianiu

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wpływ mediów masowych na odbiorców dr Anna Adamus-Matuszyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. O Czym będziemy mówić? Czym są i jaką pełnią rolę?

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA. Maria Marciniak Kraśko logopeda

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA. Maria Marciniak Kraśko logopeda KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA Maria Marciniak Kraśko logopeda Komunikacja to wymiana informacji między żywymi istotami. Komunikacja daje nam szansę na wymianę myśli, współdziałanie, przekazywanie informacji,

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo