Jeana Vanier i jego dzieło mistrzostwo trwania we wspólnocie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jeana Vanier i jego dzieło mistrzostwo trwania we wspólnocie"

Transkrypt

1 Domagała-Zyśk E. (2013). Mistrzostwo trwania we wspólnocie. Jean Vanier i jego dzieło. W: M. Nowak, R. Jusiak, J. Mazur Źródła wielkości mistrzów. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Piotrowi Pawłowi Gachowi. Lublin: Wydawnictwo KUL, Ewa Domagała-Zyśk Instytut Pedagogiki KUL Jeana Vanier i jego dzieło mistrzostwo trwania we wspólnocie We give dignity to each other by the way we listen to each other, in a spirit of trust and dying to oneself so that the other may live, grow and give. (Vanier 1992, 36) Wstęp Celem artykułu jest ukazanie postaci i zarysowanie dzieła Jeana Vaniera, wielkiego myśliciela współczesności, chrześcijanina, który dla zlaicyzowanego świata komercji i rywalizacji głosi swoimi pismami i świadectwem życia pochwalę tego, co słabe i bezbronne, upatrując w tym ratunek dla współczesnego człowiek. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną, które dzisiaj są marginalizowane a nawet eksterminowane (np. w procesie tzw. aborcji eugenicznej) uznaje za postaci kluczowe dla każdego społeczeństwa, pomagające nam wzrastać w człowieczeństwie: Człowiek upośledzony, który odnajdzie swoje miejsce i rolę we wspólnocie staje się dla niej darem. Przynosi 1

2 on równowagę wartościom siły, prestiżu i techniki, ucząc odnoszenia się osobowego, otwartości i bezpośredniości w kontakcie z drugim człowiekiem 1. Artykuł składa się z trzech części. W pierwszej przedstawiona zostanie postać i dzieło Jeana Vaniera. W drugiej przygotowano przegląd fragmentów jego pism i wypowiedzi audiowizualnych, w których analizuje on główne problemy współczesności. Ostatnia, trzecia część, zawiera przykłady mistrzowskich wskazówek Jeana Vaniera oraz działań jego i założonych przez niego ruchów na rzecz wprowadzania zmian społecznych 1. Jean Vanier życie i dzieło Jean Vanier urodził się 10 września 1928 roku w Kandzie w rodzinie Pauline i Georges a Vaniera, który był 19 Gubernatorem Kanady. Jego miejscem urodzenia jest Genewa, ponieważ tam przebywali czasowo jego rodzice w związku ze służba dyplomatyczną jego ojca. Jako młody człowiek został oficerem i służył w Royal Navy oraz Royal Canadian Navy. Po rezygnacji z tej służby odbył studia filozoficzne uwieńczone w 1964 roku doktoratem analizującym myśl Arystotelesa, a następnie pracował jako wykładowca na uniwersytecie w Toronto. W 1964 roku pod wpływem spotkań i doświadczenia swego Mistrza dominikanina Thomasa Philipa postanawia całkowicie zmienić swoje życie. W małej wiosce Trosly-Breuil we Francji kupuje niewielki dom i zaprasza do wspólnego zamieszkania w nim dwóch głęboko niepełnosprawnych 1 J. Vanier, Wspólnota, dz. cyt., s. 9. 2

3 intelektualnie mężczyzn, Raphela Simim i Philippa Seux, nazywając jednocześnie stworzoną w tej sposób wspólnotę L Arche Arką. Stanowiła ona okazję do przewartościowania poglądów Jeana Vaniera: on, zdrowy i silny, ceniący intelekt i sprawność fizyczną dostrzegł piękno bezbronności i czułości ofiarowanej przez osoby z niepełnosprawnością: Uświadomienie sobie tego, że wszystkich nas łączy to samo człowieczeństwo i że przynależność ta jest ważniejsza i bardziej podstawowa od wszelkiej innej przynależności bardzo zmieniło moją postawę i sposób bycia oraz przemieniło moją wizję osoby ludzkiej. Pomogło mi uwolnić się od wewnętrznych zranień, skłoniło mnie do przyjęcia innych, różniących się ode mnie, obcych oraz tych, którzy mnie atakują, wrogów. Przejście od egoizmu do miłości, z niewoli do wolności, z postawy z zamknięcia się w sobie do postawy otwartości na innych oznacza wzrastanie, drogę do dojrzałego człowieczeństwa (Vanier 2001, 5-6 ). Obecnie na całym świecie funkcjonuje ponad 130 ekumenicznych wspólnot Arki, żyjących duchem Ewangelii, a szczególnie Ośmiu Błogosławieństw. Z inspiracji Jeana Vaniera oraz zaprzyjaźnionej z nim Marie-Hélene Mathieu w roku 1971 powstał także ruch Wiara i Światło (Foi et Lumiere), który obecni liczy ponad 1,5 tys. wspólnot. Tworzą je osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz ich rodziny i przyjaciele. Nie mieszkają oni razem, jednak starają się spędzać wspólnie czas, modlić i obdarzać przyjaźnią. W roku 1988 Jean Vanier jako jedna z sześćdziesięciu osób niekonsekrowanych, na zaproszenie Jana Pawła II uczestniczył w Synodzie Laikatu w Rzymie. W roku 1997 Jan Paweł II przyznał mu nagrodę Pawła VI. Jean Vanier jest także oficerem Legii Honorowej 3

4 1. Jeana Vaniera diagnoza problemów współczesności Współcześnie Jean Vanier uznawany jest przez wiele środowiska nie tylko za wybitnego filantropa i działacza społecznego, ale przede wszystkim za osobę posiadającą głęboki wgląd w najbardziej złożone problemy społeczne. Zastanawiające jest to, że ich źródeł nie upatruje on w ogólnoświatowym kryzysie, zagrożeniach klimatycznych czy konfliktach zbrojnych, ale w samym człowieku, a zwłaszcza w zaniku więzi społecznej i relacji osobowych w rodzinach i innych podstawowych wspólnotach, w których spotykamy się i pracujemy. Jako podstawowe źródła zaniku relacji wymienia on w swoich pismach wszechobecne współzawodnictwo, kult siły oraz kult niezależności. Jedno z największych zagrożeń Jean Vanier widzi w powszechnej tendencji do współzawodnictwa i konkurencji: Zostaliśmy nauczeni życia w tym świecie współzawodnictwa i wygrywać, odnosić sukcesy, wspinać się po drabinie awansu, iść naprzód. (Vanier 1992, 31). Zauważa on, że obecnie nie dotyczy to tylko kategorii posiadania pieniędzy czy dóbr materialnych ( więcej mieć ), ale także sfery niematerialnej ( bardziej być ), rozumianej przede wszystkim w kategoriach posiadania władzy i siły. Pragnienie bycia lepszym obecnie jest w większości dzisiejszych wspólnot i grup społecznych klasach szkolnych, miejscach pracy, ale także rodzinach, pobudzając do poświęcania coraz większej ilości czasu i środków materialnych na samorozwój. I tak uczniowie i pracownicy są instruowani, iż aby osiągnąć sukces, powinni wyróżniać się w grupie, zgłaszać oryginalne pomysły częściej niż inni, mieć wyjątkowe hobby, od najmłodszych lat i stale budować swoje CV. W tak rozumianej ścieżce rozwoju nie przewiduje się marnowania 4

5 czasu na bezproduktywne spotkania z kolegami, którzy być może potrzebują pomocy, lub chcieliby tylko porozmawiać o niczym. Pobodnie w rodzinie źródłem konfliktów małżeńskich stają się nie tylko finanse, ale także walka o przestrzeń osobistego rozwoju: czas na pielęgnowanie hobby, coaching, zabiegi pielęgnacyjne, zajęcia rozwijające. Czas ten i przestrzeń osobista często zdobywane są kosztem czasu spędzanego wspólnie ze współmałżonkiem czy nawet dzieckiem (przecież sesja samorozwoju osobowego z psychologiem jest dla mnie bardziej istotna niż zabawa klockami). Kolejnym źródłem zniszczenia człowieka jest kult siły. Jean Vanier tak o tym pisze: W naszej cywilizacji nie możemy mówić, że jesteśmy słabi. Jeśli ktoś przyznaje się do słabości, sprowadza na siebie śmierć. Mamy potrzebę, żeby mieć rację, być świadomym naszych zdolności i co więcej, przekonać innych do tego, że mamy te zdolności i udowodnić, ze jesteśmy kimś (Vanier 1975, 3-4). Niestety, taka postawa jest niszcząca zarówno dla osoby ją prezentującej, ponieważ zakłamuje jej prawdziwą naturę, jak i dla społeczności, ponieważ jest źródłem agresji i przemocy. W rozmowie z młodzieżą Jean Vanier odpowiadając na pytanie o źródła przemocy w szkole odpowiada, że jest to kwestia tożsamości młodych ludzi, którzy uwierzyli, że jedynie tożsamość mocy (identity of power) da im odpowiednią pozycję wśród rówieśników i przyniesie zadowolenie. Trwając w kulcie takiej tożsamości niszczą oni swoje życie, ale także życie innych. Innym źródłem kryzysu według Jeana Vaniera jest kult niezależności: Wmówiono nam, że powinniśmy być niezależni i kultywować uczucie: Nie potrzebuję nikogo (Vanier 1992, 30). Takie wmawianie dokonuje się w wychowaniu dziecka od bardzo wczesnych etapów: nagradzane jest ono i chwalone nie za manifestowanie przywiązania i miłości, ale samodzielności i niezależności. Dobrze wychowane dziecko nie płacze, gdy w wieku kilkunastu tygodni jest oddawane do żłobka, kiedy miesiącami nie widzi pracującej za granicą matki, a jako trzylatek przebywa w przedszkolu po 12 godzin dziennie. Za naganne uznaje się zachowania dzieci demonstrujące 5

6 przywiązanie do rodziców i potrzebę bliskości z nimi. Dobrze wychowane dziecko potrafi od najmłodszych lat walczyć o swoje w kolejnie do mycia rąk przed obiadem czy na placu zabaw. Patrząc na jego zachowanie, dorośli opiekunowie z dumą przekonują, że takie dziecko poradzi sobie w życiu. Te wzory z najmłodszych lat dziecko z łatwością i przy aprobacie rodziców przenosi w kolejne środowiska, kultywując własną samodzielność i niezależność. Niestety, osiągając na tym polu sukcesy, staje się jednocześnie coraz bardziej samotny i opuszczony. Diagnozując tę sytuacje Jean Vanier pisze, że wszyscy należymy do złamanej, zniszczonej rodziny ludzkiej. Nasze serca są podatne na zranienie. Najgłębszym pragnieniem każdego człowieka nie jest posiadanie siły, wygrywanie i niezależność, ale życie w świecie pełnym pokoju i życzliwości: Długo szliśmy ścieżką niezależności. Zaczynamy jednak czuć nasza samotność. Zaczynamy spostrzegać, że możemy żyć tylko wtedy, kiedy jesteśmy razem. Zaczynamy dostrzegać wielkie niebezpieczeństwo separacji i oddzielenia. Widzimy, że jeśli separujemy się od innych, wkrótce tworzymy bariery wokół każdej z grup i stajemy się rywalami. Mamy już dosyć samotności, niezależności i współzawodnictwa (Vanier 1992, 34). 2. Działania J. Vaniera i L Arche na rzecz zmian społecznych Jeanan Vaniera należy uznać nie tylko za działacza na rzecz osób z niepełnosprawnością, ale budowniczego społeczeństwa jak głosi zresztą tytuł przyznany mu przez jego rodaków. Jego mistrzostwo to nie tylko przykład jego życia, ale także stworzone przez niego dzieła Arka (L Arche) i Wiara i Światło (Foi et Lumiere). Działania na rzecz zmian społecznych obejmują zatem zarówno pisma, wykłady i świadectwo osobiste Jeana Vaniera, jak i działania tych dwóch ruchów, które opierają się na jego poglądach i stworzonych przez niego dziełach. Źródłem zaradzenia współczesnym problemom społecznym jest dla Jeana Vaniera osobisty kontakt z osobami słabszymi, niepełnosprawnymi i potrzebującymi pomocy. Są oni zatem skarbem, bogactwem wspólnot ludzkim, a nie ciężarem i przeszkodą w rozwoju. 6

7 Zdaniem Jeana Vaniera współcześnie możemy dostrzec pięć różnych typów postaw w stosunku do osób z niepełnosprawnością (2008, 48). Pierwszą z nich jest postrzeganie niepełnosprawności jako zaburzenia, swego rodzaju zła, które powinno zostać wyeliminowane. Postawa taka prowadzi do aborcji selektywnej, prenatalnej eutanazji eugenicznej oraz marginalizowania obecności osób z niepełnosprawnością w rodzinach i społecznościach. Druga postawią jest filantropia, która z osób niepełnosprawnych czyni przedmiot litości i współczucia, natomiast z osób im pomagających bohaterów. Czwarta postawa to uznanie, że osoby z niepełnosprawnością to w pełni osoby, które mogą wzrastać i rozwijać się, zatem potrzebna jest im pomoc w postaci szkół o charakterze integracyjnym, zapewnienia miejsc pracy i rozwoju osobowego. Piata postawa wyrasta z czwartej i zakłada, ze w relacji z osoba z niepełnosprawnością może wydarzyć się coś dobrego, że doświadczenie bycia z nimi i towarzyszenia im może prowadzić do poznania siebie samego, własnych możliwości i ograniczeń. Taka postawę Vanier nazywa humanizacją niepełnosprawności. Vanier nazywany jest jednym z głównych budowniczych świata cywilizacji miłości. Za fundament budowania takiej cywilizacji, a dosłownie za jedyną wiedzę, która jest w stanie zapewnić ludzkości przetrwanie - uznaje wiedzę o tym, jak przekształcać przemoc i nienawiść w czułość i przebaczenie oraz jak przerwać łańcuch nienawiści w stosunku do osób słabych. Dostrzega potrzebę rozbrojenia, ale nie na poziomie globalnym, lecz osobistym rozbrojenia człowieka z jego agresji w stosunku do drugiego (Vanier, 1982, ). Vanier pokazuje swoim życiem i pismami, że poprzez relację z osobami z niepełnosprawnością możliwe jest nauczenie się swoistej sztuki życia. Przyznaje, że on sam dzięki wspólnym zamieszkaniu z osobami z niepełnosprawnością nauczył się, jak odpoczywać we wzajemnej miłości i trosce, jak celebrować życie i śmierć. Podkreśla, że to nie ukończone uniwersytety i przeczytane lektury, ale osoby z niepełnosprawnością pokazały mu, jak żyć prosto, kochać czule, mówić prawdę, przepraszać, 7

8 przyjmować z otwartością, być pokornym w słabości, pewnym siebie w trudnościach oraz akceptować niepełnosprawność i trudności życia z miłością (Vanier 2008, 61). Zabieganemu współczesnemu człowiekowi Jean Vanier proponuje węc przede wszystkim zatrzymanie się, zwolnienie tempa życia i spojrzenie we własne wnętrze: Zatrzymajmy się i zacznijmy słuchać naszych serc. Dotkniemy tam wiele bólu. Prawdopodobnie dotkniemy ogromnej złości. Prawdopodobnie dotkniemy także ogromnej samotności i udręczenia (ILWH, 82). Najbardziej jednak zaskakującym dla Vaniera odkryciem jest to, że nawet jeśli uznajemy siebie za wspaniałomyślnych i życzliwych, w częstym, bliskim, spontanicznym kontakcie z drugim człowiekiem doświadczamy także tego, że tkwią w nas pokłady złości i nienawiści oraz zdolność do ranienia innych: po doświadczeniu codziennych częstych kontaktów z wyjątkowo uciążliwą osobą z niepełnosprawnością Jean pisze: Ja, który zostałem powołany do dzielenia życia ze słabymi miałem w sobie moc, aby nienawidzić słabszą osobę (BTS 61-63). Nawet jednak takie odkrycie nie jest źródłem przygnębienia i zniszczenia poczucia własnej wartości, ale rodzi potrzebę przebaczenia innym, ale tez sobie. Ta zdolność przebaczenia postrzegana jest jako kolejna siła budująca człowieka: powoli zaprzyjaźniamy się z naszymi słabościami (Vanier 2008, 42). Nasze słabości a także słabości drugiego człowieka są postrzeganie przez Vaniera jako źródło siły i rozwoju, ponieważ ich zauważenie, rozpoznanie i podzielenie się nimi z innymi służy rozwojowi: Wołanie [osób z niepełnosprawnością ] o miłość wypływa z braku poczucia własnej wartości. Wzywali mnie, abym usłyszał ten krzyk i odpowiedział na niego w pełni kompetentnie, przyjął ich wrażliwość i podatność na zranienie z czułością, abym był z nimi zjednoczony. Kiedy odpowiadamy na to fundamentalne wołanie o przyjaźń, oni zaczynają nas przemieniać i leczyć. Możemy wtedy albo ukryć naszą podatność na zranienia za silnym, ochronnym ego, albo też odkryć, że nasza podatność na zranienia jest źródłem komunii i jedności. W ten oto sposób niepełnosprawni obudzili we mnie to, co najgłębsze i 8

9 najbardziej cenne: pragnienie oddania życia drugim i otrzymania od nich życia poprzez komunię serc (Vanier 2008, 42). Źródłem uzdrowienia jest dbanie nie o siebie i swój rozwój, ale o drugiego człowieka, ciągłe uczenie się, jak dawać przestrzeń innym, pomóc im wzrastać i rozwijać ich talenty, a nie współzawodniczyć z nimi i panować nad nimi (Vanier 1992, 31), największą zaś wolnością jest pomagać innym osiągać wolność (Vanier 1992, 31). Vanier nie boi się także mówić, że na tej drodze można osiągnąć szczęście: Szczęście to akceptowanie i wybieranie życia, a nie tylko niechętne poddawania się życiu. Przychodzi wtedy, kiedy decydujemy się być tym, kim jesteśmy, być samym sobą, w tym oto obecnym momencie naszego życia; wybieramy życie takim, jakie jest, z jego radościami, bólem i konfliktami. Szczęście to życie i szukanie prawdy, we wspólnocie z innymi, przyjmowanie odpowiedzialności za nasze życie i życie innych. To akceptowanie faktu, że nie jesteśmy nieskończeni i wieczni, ale możemy wejść w relację osobową z Nieskończonym, odkrywając uniwersalną prawdę i sprawiedliwość, która przekracza wszystkie kultury: każda osoba jest unikalna i święta (Vanier, 2003, 54-55). Bezpieczeostwo pochodzi z komunii, wzajemnego zaufania, od Boga a nie ze zbudowanych przez nas struktur (Vanier 2008, 47) Many of us have experienced bullying as a victim or a bully or both at different times. How do these experiences shape us? How do we bring these experiences to our adult lives? 12. Vanier asks, How can I today be an artisan of peace and pray to have the strength to welcome the enemy an enemy that might be in my own family? How does this statement relate to you? 9

10 13. Mary Jo Leddy says if we can see that the world belongs to God, we are more likely to say, It s not mine to decide who can belong and who can t. She adds, We have to welcome the world... Otherwise we will end up at war with one another because we don t know one another. How might her thinking impact your life? 14. Rabbi Marmur comments, The challenge is how to make people recognize that there is another way of belonging than just building my own little borders. In what ways can you relate this thought to your own life and relationships? 15. Vanier says, At the heart of everything is forgiveness. I ve hurt you; you ve hurt me. Well, we can forgive each other. How does this comment speak to you today? 16. Javed Akbar of the Pickering Islamic Centre suggests, We can better serve God s purposes...by reaching out to those who are different from us. How do you do this? 17. Christina dejong says she didn t realize how much she had expected her sense of belonging to be generated by her husband, church and working community. In what w 18. Vanier says that inside each of us is a yearning for the infinite and that there is a force of love that is stronger than us. Is this your experience? Discuss. 19. Vanier suggests holiness is about how we relate to the world around us. He says, Holiness is the growth from closedness to openness. Is this a new vision of holiness for you? How does Vanier s statement call you? For private reflection: 20. Vanier says, To love someone is not just to hold onto them and protect them but also to reveal, You are precious. Have trust in yourself! You can grow; you ve got gifts. You re special! How well do I love those close to me in the ways Vanier describes? How do I want to grow in this regard? 21. Vanier says that ultimately we belong to God. Is this your experience? What might you do to nurture your awareness of belonging to God? 11. Many of us have experienced bullying as a victim or a bully or both at different times. How do these experiences shape us? How do we bring these experiences to our adult lives? 12. Vanier asks, How can I today be an artisan of peace and pray to have the strength to welcome the enemy an enemy that might be in my own family? How does this statement relate to you? 10

11 13. Mary Jo Leddy says if we can see that the world belongs to God, we are more likely to say, It s not mine to decide who can belong and who can t. She adds, We have to welcome the world... Otherwise we will end up at war with one another because we don t know one another. How might her thinking impact your life? 14. Rabbi Marmur comments, The challenge is how to make people recognize that there is another way of belonging than just building my own little borders. In what ways can you relate this thought to your own life and relationships? 15. Vanier says, At the heart of everything is forgiveness. I ve hurt you; you ve hurt me. Well, we can forgive each other. How does this comment speak to you today? 16. Javed Akbar of the Pickering Islamic Centre suggests, We can better serve God s purposes...by reaching out to those who are different from us. How do you do this? 17. Christina dejong says she didn t realize how much she had expected her sense of belonging to be generated by her husband, church and working community. In what ways can you relate to her experience? Here are some questions posed in the film. You might choose one of them as a jumping off point for discussion: a. How do we love [our] own culture but be open to other people s culture? How do we welcome difference? (Jean Vanier) b. Who am I when my systems of meaning and belonging collapse? (Mary Jo Leddy) c. What is a mature man or woman? What does it mean to be fully, fully human? (Vanier) Other questions to choose from: 1. What is culture? How would you describe the culture to which you belong? 2. Eric Barton says that many apparently successful people don t know where they re going in life. In the same segment of the film, Bruce Cockburn sings, I ve proved who I am so many times, The magnetic strip s worn thin; And each time I was someone else, And everyone was taken in. In what ways can you relate to these ideas? 3. Mary Jo Leddy observes that we all have our briefcase or little bag and there s usually nothing in it. What is your briefcase? What would you do without your briefcase? 11

12 4. Vanier says, It s only when I know who I am that I can discover who you are. How is knowing our own identity connected to forming friendships? What helps you or has helped you grow in your own sense of your personal identity? 5. The pictures of the L Arche community where Vanier lives showed many different people celebrating together. What do you think enables such a diverse group of people to live together in community? 6. In speaking of Patrick s birthday, Vanier says that everybody s life deserves to be lifted up. How has your life been raised up? How do you lift up the lives of other people? 7. Vanier says, Loneliness comes because [we are] not God, and that to belong, we have to know how to live our loneliness. In what ways is this statement borne out (or not borne out) in your own experience? 8. What is the value of competition? How do you think about balancing competition and compassion in your life? 9. In the sequence about babies, Vanier speaks of the incredible power of the weak and says, The weak person reveals that it s okay for me to be weak. In what ways does the weak person have power? Under what conditions is the power of the weak person negated? 10. One of the teachers states that the social codes in the classroom are intricate and complex, and that they determine who is included and who is different and, therefore, excluded. How similar is adult society? In your experience, does difference necessarily bring exclusion? Where do you feel alienated from the norms of your group or community? What will you not tolerate in order to belong? 12

13 13

14 14

15 15

16 Zakończenie W roku 2008 Jean Vanier otrzymał w Kanadzie prestiżowy tytuł Budowniczego narodu (Nation Builder). Jest to wyróżnienie przyznawane tym, którzy inspirują, łączą i budują dobro wspólne. W uzasadnieniu zaznaczono, iż współczesny świat nie potrzebuje już technokratów i inżynierów, ale osób, które nauczą nas, jak budować społeczeństwo oparte na szacunku i trosce o bliźniego. Koncepcja Jeana Vaniera, w której osoby upośledzone i słabe nie są postrzeganie jako ciężar dla rodziny i społeczeństwa, ale osoby kompetentne w łączeniu ludzi ze sobą, których słabość wyzwala troskę, miłość i solidarność, co sprawia, że zarówno sprawni jak i niepełnosprawno są bardziej razem (togetherness). Vaniera 3. Chrześcijańska pedagogika niepełnosprawności według Jeana Kiedy Jean Vanier zaczynał budowanie Arki w roku 1964, w pedagogice specjalnej obowiązywały jeszcze te paradygmaty, które osoby niepełnosprawne, a szczególnie osoby z upośledzeniem umysłowym traktowały jako istoty o niemalże ograniczonym człowieczeństwie. Powszechną praktyką było ich ukrywanie w domach lub "oddawanie" (samo to sformułowanie jest dowodem na "urzeczowianie" osób niepełnosprawnych) do znajdujących się daleko za miastami przytułków i innych instytucji o charakterze totalnym. Panujące w nich warunki (przepełnione sale, brak opieki terapeutycznej, nadużywanie stosowania środków farmakologicznych) często urągały godności mieszkających w nich osób. Właśnie pod wpływem pobytu w jednej z takich instytucji Jean Vanier podjął decyzję, że jako chrześcijanin nie może pozostać obojętny wobec tego "pierwotnego płaczu ludzi niepełnosprawnych", postanowił więc coś konkretnego dla nich zrobić: zakupić dom i zmienić warunki ich życia na lepsze. Był to jednak dopiero pierwszy etap jego drogi, który zasadnie może być nazywany po prostu filantropią czy też dziełem dobroczynnym. Jean Vanier nie zatrzymał się jednak na tym etapie, ale szukał formuły, która pomogłaby mu zrobić dla osób niepełnosprawnych intelektualnie coś naprawdę wielkiego, znacznie większego niż poprawa ich warunków bytowych. Było to możliwe, ponieważ 16

17 pomimo stosunkowo młodego wieku (w 1964 roku Jean Vanier miał 36 lat) był człowiekiem doświadczonym życiowo i dojrzałym. Jak sam pisze 2, z perspektywy człowieka osiemdziesięcioletniego ma poczucie, że wszystkie wydarzenia jego życia: służba wojskowa, studia teologiczne i filozoficzne, niemożność pozostania księdzem katolickim - mają sens i posłużyły do wykreowania nowego podejścia w zakresie pomocy osobom z upośledzeniem umysłowym, które wywarło wielki wpływ na sytuację tych osób zarówno w Europie, jak i na innych kontynentach. Jean Vanier z wykształcenia nie był pedagogiem, jeśli jednak rozumiemy pedagogikę jako naukę o wychowaniu, zaś wychowanie jako świadomą i celową działalność ludzką, która ma pomagać wychowankowi we wzrastaniu w człowieczeństwie 3, należy uznać, że jest on twórcą spójnego pedagogicznego systemu pracy z osobami niepełnosprawnymi, opartego na inspiracjach personalizmu chrześcijańskiego. Poniżej przedstawione zatem zostaną najważniejsze cechy chrześcijańskiej pedagogiki niepełnosprawności Jeana Vaniera. Jak wspomniano powyżej, decyzja zamieszkania z osobami niepełnosprawnymi była podyktowana pierwotnie pragnieniem zmiany codziennych warunków ich życia. Bardzo szybko jednak Jean Vanier skonstatował, że potrzebą osób niepełnosprawnych jest nie tyle poprawa ich bytu materialnego, ile potrzeba bycia traktowanym w sposób w pełni osobowy. Naczelną zasadą jego pedagogiki stało się więc hasło, iż nie chodzi o to, aby zrobić coś "dla" słabszego i potrzebującego człowieka - konieczne jest raczej uznanie w nim osoby równej nam w godności, oraz o wsłuchiwanie się w jego zranienia, potrzeby, pragnienia i reagowanie na nie w taki sposób, aby dokonywał się wzrost osoby niepełnosprawnej w jej człowieczeństwie. Osoby niepełnosprawne w koncepcji Vaniera znajdują się w centrum: to wokół nich gromadzi się wspólnota asystentów i profesjonalistów. Takie opisanie relacji z osobą upośledzoną było latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku przewrotem kopernikańskim, choć wynikało z praktycznej realizacji tez personalistów, którzy każdej osobie niezależnie od konstelacji jej cech przypadłościowych przyznają pełnię osobowej godności. Vanier 4 nie ma co do tego wątpliwości i mówi: każda istota narodzona z mężczyzny i kobiety jest osobą, nawet jeśli jej głębia osobowa pozostaje ukryta za głębokimi zaburzeniami i wykolejeniami. Dodaje także z mocą, że także osoba z niepełnosprawnością intelektualną zasługuje na szacunek i w miarę możliwości powinna aktualizować swoje szczególne uzdolnienia 5. J. Vanier umacnia swoje poglądy także argumentami teologicznymi: Wielu ludzi mówi, że wasze dzieci są wariatami i z tego powodu gardzi nimi albo się 2 K. Spink (2008). Cud, przesłanie i historia. Jean Vanier i Arka. Kraków: Znak. Profesjonalne. 3 M. Nowak (2008). Teorie i koncepcje wychowania. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i 4 J. Vanier (2001). Źródło łez. Warszawa: Wydawnictwo Salwator. 5 J. Vanier (1996). Serce Arki. Duchowość na każdy dzień. Warszawa: Verbinum. 17

18 ich boi. Ale czy myślicie, że Bóg mówi "Twoje dziecko jest wariatem"? Nie, Bóg mówi "Twoje dziecko jest moim umiłowanym dzieckiem". Bóg przyjmuje tych, których odrzuca społeczeństwo i przyjmuje ich jako skarb swojego serca 6. Próby określenia potrzeb osób niepełnosprawnych doprowadziły Vaniera do sformułowania kolejnej zasady jego pedagogiki, która można streścić w następującym zdaniu: nadrzędną potrzebą osoby upośledzonej, podobnie jak i potrzebą każdej osoby, jest nawiązanie i podtrzymywanie znaczących relacji z innymi ludźmi. Zaspokojenie tej potrzeby jest istotniejsze, niż realizacja nawet najbardziej ambitnego planu rehabilitacji, stad we wspólnotach Arki pomoc profesjonalistów (np. psychiatrów, psychoterapeutów) jest ograniczona do niezbędnego minimum, zaś głównym zadaniem asystentów jest troska o pielęgnowanie rozmaitych form spotkania z osobą niepełnosprawną. Potrzeba nawiązywania relacji odsłania także nieznane szerzej zdolności i talenty osób niepełnosprawnych w zakresie budowania relacji: to prawda, że występują u nich rozmaite deficyty poznawcze, jednak ich uczucia nie są niepełnosprawne. Osoby z upośledzeniem są w stanie bezbłędnie odczytywać nastroje innych, wyrażać swoje emocje w sposób prawdziwy, spontaniczny, nieskrępowany konwenansami. W tym zakresie dla współczesnego człowieka chodzącego w masce/maskach, stają się oni nauczycielami i mistrzami. Oznacza to, że na osobę niepełnosprawną wskazane jest patrzeć nie w kategoriach jej braków, deficytów i zaburzeń, lecz w kategoriach posiadanych przez nią zalet i umiejętności (por. Domagała - Zysk 2004). Dostrzeganie w człowieku niepełnosprawnym osoby z pełnią przysługujących jej praw domaga się także respektowania w kontakcie z nią wartości, takich jak prawda, miłość, wolność i szacunek dla cielesności. J. Vanier dostrzega (por. Spink 2008), że im konkretny człowiek jest słabszy i bardziej poraniony, tym w większym stopniu powinno się w relacji z nim pamiętać o powyższych człowieczych wartościach. Paradoksalnie, tym co służy osobie z upośledzeniem jest nie ograniczenie jej wolności (w trosce o jej bezpieczeństwo czy wygodę), lecz przyznanie jej prawa do samostanowienia w tych kwestiach, gdzie to jest możliwe. Relacja z osoba niepełnosprawną powinna być także oparta na prawdzie: o tym, kim jesteśmy. Przy całej swojej afirmacji dla osoby niepełnosprawnej intelektualnie J. Vanier nie unika stosowania prawdziwych, choć trudnych określeń i konsekwentnie nazywa tych, którzy mieszkają w Arce z powodu swojego upośledzenia osobami z upośledzeniem umysłowym 7, dodając, że ważną sprawa w używaniu języka jest, by jasno określać różnice, ale jednocześnie szanować osobę 8. Prawda nie oznacza braku szacunku, wprost przeciwnie: prawda pozwala żyć w wolności i budować dojrzałą relację między sprawnymi i niepełnosprawnymi. Praca jest ważnym elementem pedagogiki Jeana Vaniera. Wbrew tendencjom swego czasu proponował on, aby osoby niepełnosprawne, jeśli to możliwe nie 6 J. Vanier (2001), dz. cyt. 7 Zdając sobie jednocześnie sprawę, że jest to sprzeczne z tymi współczesnymi tendencjami w pedagogice specjalnej, które sugerują używanie określeń takich jak sprawni inaczej, osoby z wyzwaniami intelektualnymi (intelectually challenged), osoby z trudnościami w uczeniu się (learning disabled). 8 J. Vanier (1996), dz. cyt. 18

19 pracowały w dużych fabrykach przy taśmach produkcyjnych, wykonując ciągle te same czynności, ale otwierał dla nich warsztaty i pracownie, w których mogli twórczo spędzić czas, wykorzystywać własne umiejętności i talenty np. plastyczne. Praca odbywa się wspólnie z asystentami i ma silne znaczenie wychowawcze. Pisał W. Chudy 9 : Nie występuje wychowanie jako czynność sama w sobie. Wychowuje się zawsze "po drodze", "poprzez coś", np. wspólne zamieszkanie w domu, w internacie, nauczenie określonej wiedzy, wspólnie wykonywaną pracę, poprzez zabawę albo współdziałanie. Bez udziału interakcji wychowanie zmienia się w moralizatorstwo. [...] Wychowawczy wpływ wywiera się swoim sposobem bycia, aktywnego stosunku do ważnych sytuacji życiowych, sposobem rozwiązania konfliktu między uczniami itp. Wspólne wykonywanie określonych czynności oznacza zatem tworzenie sprzyjającej sytuacji wychowawczej, w której asystenci są modelami zachowań. Jednocześnie praca daje możliwość tworzenia, produkowania, co przyczynia się do wzrostu poczucia własnej wartości i wytworzenia pozytywnego obrazu siebie. Dojrzałe respektowanie wolności drugiego człowieka nieodmiennie wiąże się też z szacunkiem dla przestrzeganiem zasad, zwłaszcza tych regulujących codzienne życie wspólnoty. Rolą asystentów jest być dla osób niepełnosprawnych autorytetem, który będzie w stanie rozwiązać sporne kwestie i wskazać sposób sprostania wymaganiom. Zasady codziennego współżycia obowiązują zarówno wychowanka, ale także współpracujących profesjonalistów i asystentów. Wśród zasad budowania wspólnoty nie brakuje także tych, które są świadectwem troski Jeana Vaniera o duchowy rozwój zarówno osób niepełnosprawnych jak i asystentów. Jean jest człowiekiem bardzo religijnym, ukształtowanym przez o. Thomasa Dominique, dominikanina, który mieszkał w Trosly i pełnił rolę kapelana wspólnoty. Powiedział on kiedyś, że przez kilkadziesiąt lat posługi wśród niepełnosprawnych nigdy nie spotkał osoby niepełnosprawnej, która byłaby niewierząca: Wszyscy byli wierzący. Nie powiedziałbym, że praktykujący, ale wierzący. Najlepszą pomocą dla nich było zapoznanie ich z Ewangeliami i sakramentami w takiej formie, w jakiej przedstawił je Jezus 10. Zwyczajem Jeana Vaniera i współpracowników jest wspólna modlitwa wieczorna i cotygodniowa msza św. oraz wspólny udział w rekolekcjach, co ma służyć integralnemu rozwojowi wychowanków. Wychowanie religijne odbywa się więc przez aktywne praktykowanie, a osoby sprawne i niepełnosprawne także i w tej sferze pełnią na przemian rolę uczniów i nauczycieli. Kolejną cechą charakterystyczną pedagogiki Jeana Vaniera jest docenianie znaczenia świętowania w życiu osoby niepełnosprawnej i w życiu wspólnoty. Poza godzinami wspólnej pracy, w domach Arki osoby z upośledzeniem i ich asystenci często spędzają czas na świętowaniu imienin czy urodzin członków wspólnoty, świąt kościelnych, przyjazdu czy też wyjazdu gościa. Świętowanie dokonuje się w czasie spotkania całej wspólnoty, często przy uroczyście zastawionym stole. Osoba, która 9 W. Chudy (2007)., dz. cyt. 10 K. Spink (2008). Cud, przesłanie i historia. Jean Vanier i Arka. Kraków: Znak. 19

20 jest bohaterem dnia jest przez wszystkich zauważana, składane są jej życzenia i przekazywane prezenty, często własnoręcznie wykonane. Takie świętowanie różni się od powszechnego dzisiaj "imprezowania": nie jest potrzebne wykwintne jedzenie, ekskluzywny lokal, drogie prezenty, alkohol i głośna muzyka. Nie jest to też tylko i wyłącznie "czas wolny", czas relaksu i odpoczynku od trudów codzienności. Istotą świętowania jest przekazanie świętującej jakieś wydarzenie osobie, że jest ona w szczególny sposób zauważana, doceniana i afirmowana. Jean Vanier dostrzega szczególną, głęboką wartość świętowania, gdy mówi: Świętować znaczy dziękować Bogu za to, że pozwolił nam się spotkać, że wyrwała nas z naszej samotności i dał nam poczucie przynależności. Wiem, że mnie zaakceptowałeś i ja zaakceptowałem ciebie. Znam twoje zalety i wady. A jednak biorę cię takim jaki jesteś, nie oczekuję niczego więcej i nie płaczę z powodu tego, że nie jesteś dokładnie taki, jakim chciałbym cię widzieć. Świętowanie oznacza zatem dziękowanie za to, że jesteśmy takimi ludźmi, jakimi jesteśmy 11. Tak rozumiane świętowanie jest momentem wychowawczym zarówno dla osób z niepełnosprawnością, jak i dla asystentów: uczy akceptacji siebie i wrażliwości na drugiego człowieka, realizmu pedagogicznego, ale i optymizmu. 4. Współczesne obszary wyzwań dla chrześcijańskiej pedagogiki niepełnosprawności Wśród istotnych współcześnie obszarów wyzwań dla chrześcijańskiej pedagogiki niepełnosprawności dwa obszary wydają się szczególnie istotne: Ważne jest, aby pedagog chrześcijański miał odwagę swoją postawą promować chrześcijaństwo jako styl życia umożliwiający integralny, pełny rozwój każdej osoby, także osoby z niepełnosprawnością. Jest to zwłaszcza istotne dla rodziców dzieci niepełnosprawnych i samych osób niepełnosprawnych, wtedy, kiedy trudno jest im zaakceptować niepełnosprawność i związane z nią cierpienie. Chrześcijaństwo bowiem pomaga nadać sens cierpieniu i chorobie, daje motywację do życia i podejmowania działań w tej trudnej sytuacji, wyznaczając życiu ludzkiemu perspektywę wieczności i oferując duchowe wsparcie Kościoła. Jest oczywistą rzeczą, że osoba niepełnosprawna oczekuje od pedagoga nie słów religijnej pociechy, ale przede wszystkim kompetentnych działań rehabilitacyjnych i edukacyjnych. Jeśli jednak jest osobą wierzącą, rozmowa o religijnym wymiarze jej doświadczenia życiowego może stanowić nieoceniona pomoc. Chrześcijański pedagog, znający specyfikę niepełnosprawności, ale też dojrzały religijnie, zdaje się być doskonałym partnerem do takiej rozmowy, bardziej kompetentnym niż osoba 11 Tamże, s

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Jak zasada Pareto może pomóc Ci w nauce języków obcych?

Jak zasada Pareto może pomóc Ci w nauce języków obcych? Jak zasada Pareto może pomóc Ci w nauce języków obcych? Artykuł pobrano ze strony eioba.pl Pokazuje, jak zastosowanie zasady Pareto może usprawnić Twoją naukę angielskiego. Słynna zasada Pareto mówi o

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm Nauczanie wartości Fundacja ABCXXI Cała Polska czyta dzieciom Przyczyny kryzysu wartości Życie w zawrotnym tempie Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości Permisywizm lub

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

EuroWeek Szkoła Liderów 2015

EuroWeek Szkoła Liderów 2015 EuroWeek Szkoła Liderów 2015 Tegoroczny Obóz Językowy Euroweek, niewątpliwie był jednym z tych wyjazdów, które zapadają w pamięci na długie lata. Grupa uczniów z naszej szkoły wraz z nauczycielem języka

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Lesson 46 ZAIMKI. przymiotnik w funkcji dzierżawczej / zaimek dzierżawczy Liczba pojedyncza

Lesson 46 ZAIMKI. przymiotnik w funkcji dzierżawczej / zaimek dzierżawczy Liczba pojedyncza Lesson 46 ZAIMKI Wersja A Opracowanie: Łukasz Aniśkiewicz Konsultacja: Bogna Ferensztajn W przeciwieństwie do angielskich rzeczowników, które zazwyczaj nie zmieniają formy z wyjątkiem końcówki "-s" w liczbie

Bardziej szczegółowo

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14).

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14). Miłość jest cnotą teologalną, dzięki której miłujemy Boga nade wszystko dla Niego samego, a naszych bliźnich jak siebie samych ze względu na miłość Boga. 1. "Bóg jest miłością" (1 J 4, 8. 16): miłość jest

Bardziej szczegółowo

Samorząd a dyrektorzy szkół

Samorząd a dyrektorzy szkół VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Samorząd a dyrektorzy szkół Marlena Ewa Kazoń W Harmonii Szkolenia i Doradztwo Zarządzanie Zasobami Ludzkimi Dajcie ludziom swobodę działania,

Bardziej szczegółowo

DRODZY WOKALIŚCI. Pozdrawiam serdecznie. Do zobaczenia. Ola Królik 1. Selah Sue - This World https://www.youtube.com/watch?

DRODZY WOKALIŚCI. Pozdrawiam serdecznie. Do zobaczenia. Ola Królik 1. Selah Sue - This World https://www.youtube.com/watch? DRODZY WOKALIŚCI. Podczas tegorocznych, zimowych warsztatów muzycznych będziecie mogli pośpiewać zarówno solo jak i w zespole. Pierwszego dnia odbędzie się spotkanie organizacyjne, zaraz po nim zabierzemy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi Jan Paweł II

Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi Jan Paweł II Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi Jan Paweł II Wolontariat szkolny to bezinteresowne zaangażowanie społeczności szkoły - nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

Tydzień wychowania jest okazją do tego, by każdy postawił sobie pytania: Kogo chcę wychować? I jak zamierzam to czynić?. Odpowiadając na nie trzeba mieć zawsze przed oczyma pełny rozwój wychowanków. Z

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Strefa Nadziei zaprasza na warsztaty rozwoju osobowego.

Strefa Nadziei zaprasza na warsztaty rozwoju osobowego. Strefa Nadziei zaprasza na warsztaty rozwoju osobowego. W tym sezonie proponujemy przyjrzenie się sobie, swojej duchowości a także relacjom i komunikacji z naszymi partnerami. Harmonogram warsztatów: Październik

Bardziej szczegółowo

Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga

Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga Jak motywować dziecko by chciało się dobrze uczyć i zachowywać. Refleksje pedagoga Nie da się sformułować gotowej recepty, jak pomagać dziecku. Do każdego należy podchodzić indywidualnie. Rodzice i nauczyciele

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Niepublicznego Przedszkola Calineczka w Kaliszu

Koncepcja Pracy Niepublicznego Przedszkola Calineczka w Kaliszu Koncepcja Pracy Niepublicznego Przedszkola Calineczka w Kaliszu W przedszkolu funkcjonuje koncepcja pracy ukierunkowana na zapewnienie wszechstronnego rozwoju dziecka, a zwłaszcza rozwoju twórczej i fizycznej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Część ustna (bez określania poziomu). Przykładowe zestawy zadań

Część ustna (bez określania poziomu). Przykładowe zestawy zadań 36 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.2. Część ustna (bez określania poziomu). Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa

Bardziej szczegółowo

Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV

Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV W naszej szkole realizowane są wyjazdy integracyjne dla uczniów klasy IV. Najczęściej wyjazdy te trwają trzy dni i uczestniczy w nim jeden zespół klasowy. Wyjazd

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY WYCHOWAWCY KLASY III W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

PLAN PRACY WYCHOWAWCY KLASY III W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I. PODSTAWA PRAWNA Statut Szkoły, PLAN PRACY WYCHOWAWCY KLASY III W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 Program Wychowawczy, Program Profilaktyki Szkoły. II. ZADANIA WYCHOWAWCZE NA ROK SZKOLNY 2014 / 2015 1. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach

Plan wychowawczy. Oddziału Przedszkolnego. przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II. w Skorzeszycach Plan wychowawczy Oddziału Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II w Skorzeszycach Cele: Plan wychowawczy punktu przedszkolnego zakłada: Pracę nastawioną na poznanie samego siebie Pracę

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

CALLED BY NAME. Bulletin Inserts (page 1 of 3 - POLISH) January 7-8, 2012

CALLED BY NAME. Bulletin Inserts (page 1 of 3 - POLISH) January 7-8, 2012 (page 1 of 3 - POLISH) (You may wish to use these images instead of the text found in the Bulletin Announcement on the previous pages. These images are available in electronic format on www.dioceseofbrooklyn.org/vocations/

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 26 Informator o egzaminie maturalnym z języka obcego nowoŝytnego Część ustna (bez określania poziomu) Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

1. PRESENT SIMPLE CZASY TERAŹNIEJSZE. Czasu Present Simple używamy: 1.Dla wyrażenia zwyczajów, sytuacji stałych i powtarzających się:

1. PRESENT SIMPLE CZASY TERAŹNIEJSZE. Czasu Present Simple używamy: 1.Dla wyrażenia zwyczajów, sytuacji stałych i powtarzających się: CZASY TERAŹNIEJSZE 1. PRESENT SIMPLE Czasu Present Simple używamy: 1.Dla wyrażenia zwyczajów, sytuacji stałych i powtarzających się: We get up at 6 a.m. I always visit my family on Sundays. He often drinks

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna 5 62-080 Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna 5 62-080 Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY - 2014 1 Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. (art. 48, 53, 70) Ustawa o systemie oświaty z 7.09.1991 r. (art. 1, 5, 33, 34a, 40) z późniejszymi zmianami

Bardziej szczegółowo

X KONKURS PRZEDMIOTOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ZESTAWY PYTAŃ dla ucznia (część ustna).

X KONKURS PRZEDMIOTOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ZESTAWY PYTAŃ dla ucznia (część ustna). X KONKURS PRZEDMIOTOWY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ZESTAWY PYTAŃ dla ucznia (część ustna). Zestaw 1 Wybierz jeden temat i przygotuj się do jego prezentacji przez ok. 3min. 1. The most important

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

1. Budowanie właściwych relacji z innymi ludźmi:

1. Budowanie właściwych relacji z innymi ludźmi: DZIAŁANIA PROFILAKTYCZNE: 1. Budowanie właściwych relacji z innymi ludźmi: 1. Integracja zespołu klasowego 2. Poznawanie prawidłowych zasad współżycia społecznego -uświadomienie uczniom, co to znaczy być

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Wojciech Otrębski Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Plan wystąpienia: Skala

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii kl. I gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o własną

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi CZERWIEC 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie

Bardziej szczegółowo

propozycje najbardziej odpowiednich kreacji dobór dodatków i akcesoriów przygotowania przed weselem propozycja wspólnych zakupów

propozycje najbardziej odpowiednich kreacji dobór dodatków i akcesoriów przygotowania przed weselem propozycja wspólnych zakupów Zestaw 1 wersja dla egzaminatora Kolega/Koleżanka wybiera się na wesele i prosi Cię o poradę dotyczącą stroju. Poniżej podane są cztery kwestie, które musisz omówić z egzaminującym. propozycje najbardziej

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Publicznego Przedszkola w Brąszewicach

Program wychowawczy Publicznego Przedszkola w Brąszewicach Program wychowawczy Publicznego Przedszkola w Brąszewicach Podstawy prawne programu wychowawczego: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.), Ustawa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W KANIOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W KANIOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W KANIOWIE Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (

Bardziej szczegółowo

Jak zapobiegać przemocy domowej wobec dzieci i młodzieży.

Jak zapobiegać przemocy domowej wobec dzieci i młodzieży. Jak zapobiegać przemocy domowej wobec dzieci i młodzieży. (Terapia Krótkoterminowa Skoncentrowana na Rozwiązaniu) Kontakt tel.: +48 600779294 e-mail: iwona@gabinetterapeutyczny.eu Iwona Czerwoniuk psychoterapeuta

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Zadanie 7: Mój przyjaciel jest inwalidą jak kształtować postawy akceptujące niepełnosprawność?

Zadanie 7: Mój przyjaciel jest inwalidą jak kształtować postawy akceptujące niepełnosprawność? Zadanie 7: Mój przyjaciel jest inwalidą jak kształtować postawy akceptujące niepełnosprawność? Nasza szkoła we wrześniu i w październiku 2015 r. realizowała zadanie: Mój przyjaciel jest inwalidą jak kształtować

Bardziej szczegółowo

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Drogi przyjaciół Pana Jezusa Księża Jezuici - Wydawnictwo WAM 1 Pan Jezus gromadzi

Bardziej szczegółowo

1. Ile czasu dziennie spędzasz z rodzicami?

1. Ile czasu dziennie spędzasz z rodzicami? Kwestionariusz dla uczniów (50 uczniów, wiek 11-18 lat) 1. Ile czasu dziennie spędzasz z rodzicami? almost never; 0,06 about an hour; 0,15 More than 3 hours; 0,38 2 3 hours; 0,42 2. Jak najczęściej spędzasz

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE 1 Podstawy prawne szkolnego programy wychowawczego Podstawą do sporządzenia niniejszego programu stanowią następujące

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2011 Czas pracy: 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola Dzieciątka Jezus Parafii Świętej Rodziny w Mławie

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola Dzieciątka Jezus Parafii Świętej Rodziny w Mławie Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola Dzieciątka Jezus Parafii Świętej Rodziny w Mławie Jesteśmy przedszkolem katolickim, promującym chrześcijański system wartości, zapewniamy wszechstronny, bezpieczny

Bardziej szczegółowo

KODEKS DOBREGO PRZEDSZKOLAKA

KODEKS DOBREGO PRZEDSZKOLAKA KODEKS DOBREGO PRZEDSZKOLAKA Jednym z ważnych zadań przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dziecka, pozwalających mu w przyszłości na aktywne uczestnictwo w życiu społecznym. To w przedszkolu dziecko

Bardziej szczegółowo

Szkoła Przyjaciół Szkoła

Szkoła Przyjaciół Szkoła Załącznik nr 7 Program wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 1 w Puszczykowie Szkoła Przyjaciół Szkoła przyjaznych kontaktów dzieci, rodziców i pracowników szkoły, sprzeciwu dla brutalności, agresji i nietolerancji,

Bardziej szczegółowo

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Ustrzykach Dolnych Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO program integrujący klasę. Autor programu mgr Ewa Lejowska Ustrzyki

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH. Na lata

KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH. Na lata KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH Na lata 2012-2017 Koncepcja funkcjonowania i rozwoju szkoły została opracowana w oparciu o: 1.Ustawę o systemie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

Hello Cheeky rozkład materiału

Hello Cheeky rozkład materiału Unit 1 Hello, Cheeky Monkey! witanie się i żegnanie z maskotką podawanie swojego imienia rozpoznawanie postaci w rozpoznawanie poszczególnych części ciała Hello/ Bye-bye Eyes Ears mouth What s that? Who

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu

Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu Program wychowawczy Przedszkola Nr 131 w Poznaniu Cele nadrzędne, które realizuje nauczyciel z dziećmi we współpracy z rodzicami tworzenie więzi z rodziną i środowiskiem, w którym dziecko wzrasta; rozwijanie

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo.

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 9 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a shower brać prysznic Zawsze rano biorę prysznic.

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 7

Gimnazjum kl. I, Temat 7 Kartki żółte: Kto czci ojca, zyskuje odpuszczenie grzechów, a kto szanuje matkę, jakby skarby gromadził (Syr 3,3-4). Synu, wspomagaj swego ojca w starości, nie zasmucaj go w jego życiu (Syr 3,12). Miłosierdzie

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2012 Instrukcja dla zdającego Czas pracy: 120 minut 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

General Certificate of Secondary Education June 2013

General Certificate of Secondary Education June 2013 Centre Number Surname Candidate Number For Examiner s Use Other Names Candidate Signature Examiner s Initials Question Mark General Certificate of Secondary Education June 2013 Polish 46854 Unit 4 Writing

Bardziej szczegółowo