DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI. Drugie plany gospodarowania wodami w dorzeczu państwo członkowskie: Polska. Towarzyszący dokumentowi:

Save this PDF as:
Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI. Drugie plany gospodarowania wodami w dorzeczu państwo członkowskie: Polska. Towarzyszący dokumentowi:"

Transkrypt

1 KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia r. SWD(2019) 53 draft DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI Drugie plany gospodarowania wodami w dorzeczu państwo członkowskie: Polska Towarzyszący dokumentowi: SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wykonania ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE) i dyrektywy powodziowej (2007/60/WE) Drugie plany gospodarowwania wodami w dorzeczu Pierwsze plany zarządzania ryzykiem powodziowym {COM(2019) 95 final} - {SWD(2019) 30 final} - {SWD(2019) 31 final} - {SWD(2019) 32 final} - {SWD(2019) 33 final} - {SWD(2019) 34 final} - {SWD(2019) 35 final} - {SWD(2019) 36 final} - {SWD(2019) 37 final} - {SWD(2019) 38 final} - {SWD(2019) 39 final} - {SWD(2019) 40 final} - {SWD(2019) 41 final} - {SWD(2019) 42 final} - {SWD(2019) 43 final} - {SWD(2019) 44 final} - {SWD(2019) 45 final} - {SWD(2019) 46 final} - {SWD(2019) 47 final} - {SWD(2019) 48 final} - {SWD(2019) 49 final} - {SWD(2019) 50 final} - {SWD(2019) 51 final} - {SWD(2019) 52 final} - {SWD(2019) 54 final} - {SWD(2019) 55 final} - {SWD(2019) 56 final} - {SWD(2019) 57 final} - {SWD(2019) 58 final} - {SWD(2019) 59 final} - {SWD(2019) 60 final} - {SWD(2019) 61 final} - {SWD(2019) 62 final} - {SWD(2019) 63 final} - {SWD(2019) 64 final} - {SWD(2019) 65 final} - {SWD(2019) 66 final} - {SWD(2019) 67 final} - {SWD(2019) 68 final} - {SWD(2019) 69 final} - {SWD(2019) 70 final} - {SWD(2019) 71 final} - {SWD(2019) 72 final} - {SWD(2019) 73 final} - {SWD(2019) 74 final} - {SWD(2019) 75 final} - {SWD(2019) 76 final} - {SWD(2019) 77 final} - {SWD(2019) 78 final} - {SWD(2019) 79 final} - {SWD(2019) 80 final} - PL PL

2 Spis treści Spis treści... 1 Skróty i definicje... 5 Przedmowa... 6 Informacje ogólne... 7 Stan sprawozdawczości dotyczącej drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu Najważniejsze mocne strony, ulepszenia i słabe strony drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu Zalecenia Zarządzanie i udział społeczeństwa Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Charakterystyka obszaru dorzecza Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w drugim cyklu Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu Postępy w realizacji zaleceń Komisji Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu ekologicznego jednolitych części wód powierzchniowych Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Monitorowanie tematyczne, ocena i klasyfikacja stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych

3 4.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu chemicznego jednolitej części wód podziemnych Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych jednolitych części wód oraz definicja dobrego potencjału ekologicznego Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu do celów wyznaczenia Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Cele środowiskowe i wyłączenia Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD

4 8.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji Program środków Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Środki związane z poborem i niedoborem wody Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Środki związane z zanieczyszczeniami pochodzącymi z rolnictwa Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Środki powiązane z zanieczyszczeniami z innych sektorów niż rolnictwo Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Środki związane z hydromorfologią Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji

5 Analiza ekonomiczna i polityka ustalania cen wody Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Postępy w realizacji zaleceń Komisji Uwagi specyficzne dla obszarów chronionych Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji Przystosowanie się do suszy i zmiany klimatu Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Postępy w realizacji zaleceń Komisji

6 Skróty i definicje Dyrektywa EQS FD Km km 2 GRŚ PŚ OD PGWD RDW WISE Załącznik 0 Dyrektywa w sprawie środowiskowych norm jakości Dyrektywa powodziowa Kilometr Kilometr kwadratowy Główny rodzaj środka Program środków Obszar dorzecza Plan gospodarowania wodami w dorzeczu Ramowa dyrektywa wodna Europejski System Informacji Wodnej Państwa członkowskie przekazały usystematyzowane informacje na temat drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu do WISE (Europejskiego Systemu Informacji Wodnej). Ze względu na opóźnienia w dostępności wytycznych w zakresie sprawozdawczości państwa członkowskie mogły włączyć do sprawozdania załącznik 0 zawierający krótką notę wyjaśniającą, w której określiły informacje, jakich nie były w stanie zamieścić w sprawozdaniu, oraz przyczyny takiej sytuacji. W celu utworzenia tego załącznika wykorzystano wzorzec znajdujący się w wytycznych dotyczących sprawozdawczości. Jeżeli państwa członkowskie zamieściły w sprawozdaniach wszystkie wymagane informacje, nota wyjaśniająca nie była konieczna. 5

7 Przedmowa Zgodnie z wymogami art. 18 ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE) każde państwo członkowskie zobowiązane jest składać do Komisji Europejskiej sprawozdania dotyczące planu (lub planów) gospodarowania wodami w dorzeczu. Państwa członkowskie miały przyjąć drugie plany gospodarowania wodami w dorzeczu w grudniu 2015 r., a w marcu 2016 r. zgłosić je Komisji Europejskiej. Projekt niniejszego sprawozdania dotyczącego ocen opracowanych przez państwa członkowskie został sporządzony na podstawie informacji, które państwa członkowskie w formie elektronicznej przekazywały za pośrednictwem Europejskiego Systemu Informacji Wodnej (WISE). Sprawozdania państw członkowskich odzwierciedlają sytuację, którą zgłaszało każde państwo członkowskie Komisji Europejskiej w latach 2016 lub 2017 oraz w odniesieniu do wcześniej sporządzonego planu gospodarowania wodami w dorzeczu. Od tego czasu sytuacja w państwach członkowskich mogła się zmienić. 6

8 Informacje ogólne Mapa A Mapa obszarów dorzeczy LT1100 SE4 Baltic Sea RU DK3 PL3000 PL7000 PL4000 PL8000 DE9650 BY PL6700 DE6000 PL PL2000 PL6000 DE5000 PL5000 CZ_6000 PL1000 PL9000 UA CZ_ CZ_ SK CZ_1000 SK40000 km Źródło: Europejski System Informacji Wodnej (WISE), Eurostat (granice państw) Międzynarodowe obszary dorzeczy (na terenie UE) Międzynarodowe obszary dorzeczy (poza UE) Krajowe obszary dorzeczy (na terenie UE) Państwa (poza UE) Wody przybrzeżne Polska przystąpiła do Unii Europejskiej w 2004 r. Liczba ludności Polski wynosi 38,1 miliona1, a jej powierzchnia całkowita km². Terytorium Polski rozciąga się między Morzem Bałtyckim na północy a Karpatami na południu. W północnej części państwa znajdują się głównie niziny i pojezierza, natomiast 1 Komisja Europejska 7

9 w południowej części obszary górzyste. Najniżej położony punkt w Polsce leży 1,8 metra poniżej poziomu morza w miejscowości Raczki Elbląskie w delcie Wisły. Najwyższym pasmem w Karpatach są Tatry, w których znajduje się najwyższy szczyt Rysy o wysokości 2499 metrów nad poziomem morza. Polska graniczy z Niemcami (na zachodzie), Republiką Czeską i Republiką Słowacką (na południu), Ukrainą, Białorusią i Litwą (na wschodzie) oraz Morzem Bałtyckim i rosyjskim obwodem kaliningradzkim (na północy). W Polsce znajduje się dziesięć obszarów dorzeczy, które wymieniono w tabeli A. Wszystkie mają charakter międzynarodowy. Najdłuższymi polskimi rzekami są Wisła i Odra, a ich obszary dorzeczy zajmują blisko 97% powierzchni kraju. Obie rzeki uchodzą do Morza Bałtyckiego. Informacje na temat międzynarodowych obszarów dorzeczy, w tym należących do innych państw, zamieszczono w tabeli A. Udział procentowy polskiego obszaru dorzecza o charakterze międzynarodowym podano w tabeli B. Tabela A Przegląd obszarów dorzeczy w Polsce. OD Nazwa obszaru dorzecza Wielkość (km 2 ) (% obszaru dorzecza w Polsce) PL1000 Dunaj 385 (poniżej 1%) Państwa, na których terytorium leży część obszaru dorzecza DE, SK, UA, AT, BG, CZ, HR, HU, RO, IT, MD, ME, RS, SI, BA, AL, CH, MK PL2000 Wisła (około 59%) BY, RU, UA, SK PL3000 Świeża 161 (poniżej 1%) RU PL4000 Jarft 210 (poniżej 1%) RU PL5000 Łaba 238 (poniżej 1%) CZ, DE, AT PL6000 Odra (około 38%) CZ, DE PL 6700 Wkra 134 (poniżej 1%) DE PL7000 Pregoła 7522 (około 2,5%) RU PL8000 Niemen 2515 (poniżej 1%) BY, LT (RU) PL9000 Dniestr 233 (poniżej 1%) UA (MD) Źródło: plany gospodarowania wodami w dorzeczu przekazane do WISE 8

10 Tabela B Dorzecza transgraniczne w podziale na kategorie ze wskazaniem procentowego udziału w Polsce Nazwa międzynarodoweg o dorzecza Dunaj Łaba Odra Dniestr/Dnistr/Nist ru Niemen/Nieman/N eman/nyoman Wisła Bug (zlewnia Wisły) Kraj owy obsz ar dorz ecza PL10 00 PL50 00 PL60 00 PL90 00 PL80 00 PL20 00 Państwa, na których terytorium leży część obszaru dorzecza DE, SK, UA, AT, BG, CZ, HR, HU, RO, IT, MD, ME, RS, SI, BA, AL, CH, MK Kategoria koordynacji km² % 385 CZ, DE, AT 238 CZ, DE UA (MD) BY, LT (RU) BY, RU, UA, SK Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Kategoria 1: umowa międzynarodowa, stały organ współpracy i międzynarodowy PGWD Kategoria 2: umowa międzynarodowa i stały organ współpracy Kategoria 3: umowa międzynarodowa Kategoria 4: brak formalnej współpracy <0,1 0, 2 86,4 k m ² 23 3 % km² % 0, , 1 86,8 48,9 9

11 Stan sprawozdawczości dotyczącej drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu Wszystkie 10 polskich PGWD (Dunaj, Wisła, Świeża, Jarft, Łaba, Odra, Wkra, Pregoła, Niemen, Dniestr) opublikowano w okresie między 8 listopada 2016 r. a 6 grudnia 2016 r. Dokumenty są dostępne w centralnym repozytorium danych EIONET Europejskiej Agencji Środowiska 10

12 Najważniejsze mocne strony, ulepszenia i słabe strony drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu Główne zalety i braki polskich drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu są następujące: Zarządzanie i konsultacje publiczne Polska koordynowała wdrażanie RDW z sąsiednimi państwami członkowskimi, zarówno za pośrednictwem międzynarodowych komitetów ds. dorzeczy, jak i w ramach umów dwustronnych. Ponadto Polska prowadziła współpracę dwustronną z dwoma sąsiadującymi państwami trzecimi Białorusią i Ukrainą. Wydaje się, że współpraca Polski z Rosją nie miała miejsca. Wiele grup zainteresowanych stron aktywnie uczestniczyło w przygotowaniach polskich planów gospodarowania wodami w dorzeczu, w tym w drodze ustanawiania grup doradczych. Wspólne konsultacje dotyczące polskich planów gospodarowania wodami w dorzeczu i planów zarządzania ryzykiem powodziowym obejmowały wspólne posiedzenia, konferencje regionalne i forum krajowe. Polska nie przyjęła i nie opublikowała planów gospodarowania wodami w dorzeczu według harmonogramu zawartego w ramowej dyrektywie wodnej. Charakterystyka obszarów dorzeczy Nie wszystkie rodzaje jednolitych części wód we wszystkich kategoriach wód miały równoważny rodzaj interkalibracji 2. W drugim cyklu Polska zgłosiła, że ustalono warunki referencyjne w stosunku do wszystkich rodzajów jednolitych części wód w każdej kategorii w odniesieniu do wszystkich biologicznych, hydromorfologicznych i fizykochemicznych elementów jakości. Od czasu pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu, które dotyczyły scharakteryzowania wód podziemnych, podjęto dalsze prace w zakresie 2 Polska podkreśliła, że rodzaje interkalibracji zazwyczaj nie odpowiadają bezpośrednio rodzajom krajowym, ponieważ objęcie różnorodności regionalnej typologią ogólnoeuropejską jest niemalże niemożliwe i w związku z tym kompromisem jest podobieństwo. 11

13 charakterystyki. Polska przedstawiła również ocenę powiązań z jednolitymi częściami wód powierzchniowych i ekosystemami lądowymi. Wielkość presji w przeważającej części zdefiniowano w kategoriach wartości granicznych i powiązano je z ewentualnym niepowodzeniem w realizacji celów. Nadal istniało jednak wiele rodzajów presji, w przypadku których do określenia wielkości presji skorzystano z opinii eksperckich, a nie z metod numerycznych, takich jak modelowanie 3. Zgłoszono 27 presji, których nie poddano ocenie w przypadku wód powierzchniowych. Obejmowały one presje związane z poborem wody, których nie poddano ocenie w przypadku wód powierzchniowych, mimo że określono te presje jako takie w pierwszych planach gospodarowania wodami w dorzeczu 4. Nieznane oddziaływania antropogeniczne zgłoszono również jako znaczące w trakcie drugiego cyklu, a rodzaj presji Nieznane oddziaływanie zgłoszono jako obejmujący największy odsetek (36%) jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce: oznacza to, że narzędzia użyte do identyfikacji i oceny znaczących presji i oddziaływań były niewystarczające 5. Polska zgłosiła braki, które należy uzupełnić w odniesieniu do wszystkich znaczących presji zgłaszanych na poziomie jednolitych części wód podziemnych i wód powierzchniowych. Wykazy emisji, zrzutów i strat odnoszące się do wszystkich substancji priorytetowych (poza niektórymi wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi) zgłoszono w przypadku wszystkich 10 obszarów dorzeczy w Polsce. Poziom 1 metodologii wdrożono w odniesieniu do wszystkich substancji zawartych w wykazach (natomiast wytyczne zawierają zalecenie, aby wdrożyć co najmniej poziom w odniesieniu do 3 Polska wyjaśniła później, że ocena presji ze źródeł rozproszonych opierała się zarówno na opinii eksperckiej, jak i na dodatkowej analizie przeprowadzonej w trakcie opracowywania programów środków. Polska wyjaśniła ponadto, że ocena wielkości presji ze źródeł rozproszonych opierała się na obliczonych lub oszacowanych danych liczbowych przedstawionych jako ładunki substancji biogennych pochodzące z tych źródeł w odniesieniu do wartości granicznych określonych w przepisach prawa. 4 Polska wyjaśniła później, że w drugim cyklu planowania zwrócono szczególną uwagę na utrzymanie wyraźnego związku między oceną stanu, zidentyfikowanymi presjami i zaplanowanymi środkami. Nawet jeżeli poboru wody powierzchniowej nie określono jako znaczącej presji, jest on kontrolowany w ramach środków wdrażanych na poziomie krajowym, a środki te są powiązane z: opracowaniem lub weryfikacją warunków korzystania z wód regionów wodnych i zlewni rzek, przeglądem pozwoleń wodnoprawnych, dogłębną analizą presji ukierunkowaną na zmiany hydromorfologiczne i przygotowanie krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych. 5 Polska podkreśliła później, że informacje dotyczące metodologii oceny nieznanych presji i planowanie wprowadzenia specjalnych środków przedstawiono w metodologii programu środków. 12

14 substancji istotnych na poziomie obszaru dorzecza). Jakość danych oceniono jako średnią. Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu ekologicznego Liczba miejsc monitorowania znacznie spadła od czasu pierwszego cyklu PGWD zarówno w odniesieniu do monitorowania operacyjnego, jak i diagnostycznego wszystkich kategorii wód. Polska następnie wyjaśniła, że spadek ten wynika z lepszego ukierunkowania starań w zakresie monitorowania. Liczba elementów jakości monitorowanych w jeziorach zwiększyła się wraz z włączeniem fitobentosu i bezkręgowców bentosowych. W przypadku wszystkich kategorii wód prowadzono monitorowanie 24 zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza (głównie metali) co najmniej z minimalną zalecaną częstotliwością. Większość wyników monitorowania wykorzystano do celów klasyfikacji stanu. Znaczną większość jezior sklasyfikowano jednak na podstawie opinii eksperckiej, a znaczną większość rzek sklasyfikowano na podstawie grupowania. Ogólnie rzecz biorąc, zgłoszono, że więcej jednolitych części wód zostało sklasyfikowanych na podstawie monitorowania niż było części wód, które monitorowano bezpośrednio. Metody klasyfikacji zostały opracowane w odniesieniu do wszystkich biologicznych elementów jakości dla wszystkich rodzajów i kategorii wód, w tym dla określenia warunków referencyjnych. Makroglonów i okrytozalążkowych nie sklasyfikowano w wodach przejściowych i przybrzeżnych. Nie sklasyfikowano ryb w wodach przejściowych. Większość metod klasyfikacji biologicznych elementów jakości objęto interkalibracją do 2013 r., a większość pozostałych metod objęto interkalibracją do 2018 r., tj. po przyjęciu drugich PGWD. Niektórych metod biologicznych jeszcze nie objęto interkalibracją: metod z wykorzystaniem bezkręgowców bentosowych w jeziorach oraz ryb i bezkręgowców bentosowych w wodach przejściowych. Metod klasyfikacji hydromorfologicznych elementów jakości nie powiązano z wrażliwymi biologicznymi elementami jakości. 13

15 Metody klasyfikacji opracowano w odniesieniu do wszystkich fizykochemicznych elementów jakości i zgłoszono ich związek z wrażliwymi biologicznymi elementami jakości. Górna część przedziałów zarówno w przypadku fosforu, jak i azotu jest jednak zbyt wysoka, aby utrzymały się przy życiu biologiczne elementy jakości wrażliwe na substancje biogenne, a zastosowanie tych samych przedziałów norm zawartości substancji biogennych w odniesieniu do jezior i rzek budzi obawy, że mogą one nadal odzwierciedlać stary system klasyfikacji sprzed wejścia w życie RDW. Polska stwierdziła później, że system klasyfikacji ogólnych fizykochemicznych elementów jakości zmieniono w 2016 r., aby powiązać go z klasyfikacją elementów biologicznych (makrofitów i fitobentosów). Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzeczy wyznaczono na podstawie ich występowania w tych jednolitych częściach wód, w przypadku których istnieje ryzyko nieosiągnięcia celów z powodu emisji ze ścieków, przemysłu i rolnictwa. Środowiskowe normy jakości zostały ustanowione dla 25 substancji obecnych tylko w wodzie, przy czym żadna z nich nie została opracowana zgodnie z wytycznymi technicznymi nr 27. Wszystkie stosowane metody analityczne spełniają minimalne kryteria w zakresie wyników określone w art. 4 ust. 1 dyrektywy w sprawie zapewniania i kontroli jakości (2009/90/WE) w odniesieniu do najsurowszych ze stosowanych norm. Stan ekologiczny sklasyfikowano w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód, co oznacza wzrost w stosunku do 20% w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. W przypadku 70% wszystkich jednolitych części wód w drugich planach gospodarowania wodami w dorzeczu zgłoszono stan ekologiczny poniżej dobrego, a poziom ufności klasyfikacji był niski w przypadku większości jednolitych części wód. Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych Oba plany gospodarowania wodami w dorzeczu różniły się znacznym spadkiem udziału jednolitych części wód o nieznanym stanie z 92% do 15%. W efekcie nastąpił wzrost odsetka jednolitych części wód o dobrym stanie z 3% do 59%, a także wzrost odsetka jednolitych części wód nieosiągających dobrego stanu z 5% do 26%. 14

16 30% jednolitych części wód jest monitorowane, a grupowanie i opinię ekspercką stosuje się do celów klasyfikacji stanu znaczącego odsetka niemonitorowanych jednolitych części wód. Wydaje się, że ocena presji, na której opiera się opinia ekspercka, charakteryzuje się pewnymi ograniczeniami (w szczególności na większość jednolitych części wód, które nie osiągają dobrego stanu, oddziałują nieznane czynniki). Wody terytorialne nie były monitorowane ani klasyfikowane. Monitoring operacyjny obejmował niemal wszystkie jeziora, jednolite części wód przejściowych i przybrzeżnych, które nie osiągają dobrego stanu. Rzeki nieosiągające dobrego stanu chemicznego były mniej skutecznie monitorowane na wszystkich obszarach dorzeczy monitorowano 14% 40% takich rzek (wyjątek stanowi obszar dorzecza Łaby, na którym monitorowano również jedyną rzeczną jednolitą część wód nieosiągającą dobrego stanu). Na obszarze dorzecza Wkry nie istnieje jednolita część wód powierzchniowych, w związku z tym na tym obszarze dorzecza nie zgłoszono żadnych danych z monitorowania. W przypadku dziewięciu pozostałych obszarów dorzeczy ocena stanu uwzględnia wszystkie substancje priorytetowe. Wszystkie substancje (w tym zrzucone) monitorowano w siedmiu obszarach dorzeczy. Na dwóch obszarach dorzeczy nie wykryto żadnej zrzucanej substancji i nie monitorowano żadnej substancji, wydaje się jednak, że dokonując oceny, czy substancja została zrzucona do odbiornika, nie uwzględniano presji ze źródeł rozproszonych. Częstotliwość monitorowania jest czasami niższa od zalecanej minimalnej częstotliwości, co prowadzi do niskiego poziomu ufności w przypadku znacznej części klasyfikowanych jednolitych części wód. W przypadku oceny stanu w ramach drugiego planu gospodarowania wodami w dorzeczu nie prowadzono monitoringu fauny i flory. Do Europejskiego Systemu Informacji Wodnej nie przekazano żadnych informacji na temat monitorowania tendencji, wydaje się jednak, że w pewnym zakresie monitorowano osady. Nie jest jednak jasne, czy monitorowano wszystkie istotne substancje ani jakie były zasięg przestrzenny i rozdzielczość czasowa tego monitorowania. Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych. 15

17 Nie wszystkie jednolite części wód podziemnych są objęte monitorowaniem ilościowym wód podziemnych. Stan ilościowy wód podziemnych poprawił się. Odsetek powierzchni jednolitej części wód podziemnych nieposiadających dobrego stanu ilościowego uległ zmniejszeniu (z 13% w pierwszym cyklu PGWD do 4% całkowitej powierzchni jednolitej części wód podziemnych w drugim cyklu PGWD). Zgłoszono wysoki poziom ufności wyników oceny stanu. W ocenie stanu uwzględniono ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych. Wody powierzchniowe pozostające w związku hydraulicznym z wodami podziemnymi w dwóch obszarach dorzeczy nie zostały w żaden sposób uwzględnione, mimo że były powiązane z zagrożeniem dla stanu wód podziemnych. Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu chemicznego jednolitej części wód podziemnych. Nie wszystkie jednolite części wód podziemnych zostały objęte monitoringiem diagnostycznym. Z przekazanych danych wynika, że monitoring operacyjny nie jest prowadzony, chociaż 14 jednolitych części wód podziemnych narażone jest na ryzyko. Polska wyjaśniła później, że drugi PGWD obejmujący 39 zagrożonych jednolitych części wód podziemnych zakładał kontynuowanie monitoringu operacyjnego. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Polskę wszystkie kluczowe parametry określone w RDW są monitorowane, w tym grupa amonowa, ale nie zostały zgłoszone. Sytuacja związana ze stanem wód uległa pogorszeniu. Powierzchnia jednolitych części wód podziemnych, która nie osiąga dobrego stanu, wzrosła z 3,7% do 7,8% (z 11 do 14 jednolitych części wód podziemnych) całkowitej powierzchni jednolitych części wód podziemnych. Z informacji przedstawionych przez Polskę wynika, że dostępna jest metoda oceny tendencji, ale nie można jej jeszcze wykorzystać do oceny odwrócenia tendencji. Ekosystemy lądowe zależne od wód powierzchniowych i pozostające z nimi w związku hydraulicznym wody powierzchniowe były powiązane z ryzykiem i uwzględnione w ocenie stanu i ustalaniu wartości granicznej. 16

18 Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych jednolitych części wód oraz definicja dobrego potencjału ekologicznego W ramach drugiego cyklu PGWD w odniesieniu do jezior, jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych opracowano nowe metody wskazywania silnie zmienionych jednolitych części wód. Metoda wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód rzek nie uległa zmianie od czasu pierwszego cyklu PGWD, chociaż informacje na temat hydromorfologii zostały zaktualizowane. Luka informacyjna polega na tym, że w przypadku większości silnie zmienionych jednolitych części wód w rzekach, wykorzystanie do celów którego zostały wskazane, zgłoszono jako nieznane. Metody wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód obejmują dane dotyczące kryteriów identyfikacji istotnych zmian charakteru, a także ogólne wytyczne (na poziomie krajowym) dotyczące oceny innych środków pozwalających osiągnąć korzyści wynikające ze zmian oraz znaczącego negatywnego wpływu środków na użytkowanie i szersze środowisko. Nie przekazano jednak informacji na temat szczegółowych wyników badań znaczących niekorzystnych skutków dla użytkowania i korzystniejszych opcji środowiskowych (innych środków) w odniesieniu do poszczególnych jednolitych części wód. W celu określenia dobrego potencjału ekologicznego odnotowano nowe zmiany metodologiczne w przypadku jezior oraz przybrzeżnych/przejściowych jednolitych części wód. Dobry potencjał ekologiczny zgłasza się jako określony w kontekście biologicznym zgodnie z rozporządzeniem w sprawie klasyfikacji. Jeżeli chodzi o środki ograniczające ryzyko, jak do tej pory jedynym zgłoszonym środkiem służącym określeniu dobrego potencjału ekologicznego są przepławki, natomiast nie znaleziono żadnego opisu zmian ekologicznych, które miały zostać osiągnięte za pomocą tych środków. Cele środowiskowe i wyłączenia Na wszystkich obszarach dorzecza zgłoszono cele środowiskowe dotyczące ekologicznego i chemicznego stanu jednolitych części wód powierzchniowych oraz chemicznego i ilościowego stanu wód podziemnych. Zgłoszono czynniki, presje i zanieczyszczenia prowadzące do wyłączeń. 17

19 W planach gospodarowania wodami w dorzeczu i zgłoszonych dokumentach referencyjnych brakowało istotnych informacji, które pozwoliłyby ustalić, czy wyłączenia związane z nieproporcjonalnymi kosztami i warunkami naturalnymi można uzasadnić w kontekście spełnienia wymogów RDW. Polska poinformowała, że znaczna liczba projektów spełnia wymogi określone w art. 4 ust. 7. Konieczne są dalsze informacje, aby można było w pełni ocenić, czy jest to wystarczające. Program środków Poczyniono znaczne postępy, w szczególności pod względem określenia braków w osiąganiu dobrego stanu na poziomie jednolitych części wód oraz poziomu wdrożenia środków niezbędnych do osiągnięcia dobrego stanu do 2027 r. Brakowało jasnych informacji na temat sposobu, w jaki ustalono priorytety środków. Władze polskie wyjaśniły, że dobór środków opierał się na ich skuteczności i możliwościach wdrożenia, przy czym szczegółowe informacje przedstawiono w dokumencie referencyjnym dotyczącym aktualizacji programu środków. Koszty środków zostały określone, a finansowanie zgłoszono jako wprowadzone. W przypadku niektórych obszarów dorzeczy zabezpieczono znaczne unijne środki finansowe. Główne rodzaje środków operacyjnych (GRŚ), wprowadzone w celu zmniejszenia presji w wodach powierzchniowych na wszystkich obszarach dorzecza i wodach podziemnych Odry i Wisły, dobrze pokrywają się ze zgłoszonymi znaczącymi presjami. Polska określiła łącznie 1410 krajowych środków podstawowych w stosunku do 15 wcześniej określonych GRŚ i dziewięciu GRŚ określonych na szczeblu krajowym. 139 krajowych środków uzupełniających zestawiono z dziewięcioma określonymi wcześniej GRŚ i 17 GRŚ określonymi na szczeblu krajowym. Jeżeli chodzi o zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza, informacje podano jedynie w odniesieniu do dwóch obszarów dorzeczy. W przypadku tych obszarów dorzeczy nie przedstawiono żadnych informacji na temat liczby jednolitych części wód powierzchniowych, których stan nie jest dobry, chociaż podano informacje na temat 18

20 głównych rodzajów środków. W odniesieniu do tych obszarów dorzeczy dostarczono informacje na temat jednolitych części wód podziemnych. Informacje te obejmowały liczbę wód powierzchniowych, które nie osiągnęły dobrego stanu ze względu na substancje priorytetowe występujące na siedmiu obszarach dorzeczy, a GRŚ mające na celu wyeliminowanie tych substancji zostały zgłoszone jedynie w odniesieniu do czterech obszarów dorzeczy. GRŚ nie zostały zgłoszone w odniesieniu do wszystkich substancji priorytetowych będących przyczyną braku dobrego stanu wód, ale wydaje się, że są one objęte innymi środkami zwalczania zanieczyszczeń. Polska przedstawiła wskaźniki w odniesieniu do braków, które należy uzupełnić za pomocą głównych rodzajów środków, oraz wskaźniki skali i postępów we wdrażaniu środków do 2027 r. 19

21 Środki związane z poborem i niedoborem wody Presje związane z poborem wody nie zostały zgłoszone jako istotne, chociaż w przypadku niewielkiej liczby jednolitych części wód podziemnych może istnieć ryzyko pogorszenia stanu ilościowego. Wskaźnik zużycia wody plus (Water Exploitation Index WEI+) nie został obliczony i nie zgłoszono żadnych danych dotyczących ilości wody na poparcie europejskiego sprawozdania o stanie środowiska w odniesieniu do ilości wody. Plany gospodarowania wodami w dorzeczu nie obejmują przydziału zasobów wodnych i planu zarządzania. Istnieje system koncesji, zezwoleń lub pozwoleń mający na celu kontrolę wód powierzchniowych i wód podziemnych, a także rejestr wykorzystania wód powierzchniowych i podziemnych. Wdrażane są środki przewidziane w art. 11 ust. 3 lit. c) na rzecz skutecznego i zrównoważonego wykorzystania wody. Środki związane z zanieczyszczeniami pochodzącymi z rolnictwa Istnieje wyraźny związek między oddziaływaniem rolnictwa a środkami rolnymi. Nie przeprowadzono oceny braków w odniesieniu do środków rolnych na wszystkich obszarach dorzeczy i nie określono celów zarządzania w zakresie zanieczyszczenia substancjami biogennymi. W odniesieniu do poboru wody ustanowiono strefy ochronne. Na wszystkich obszarach dorzeczy zapewniono wdrożenie podstawowych środków na mocy art. 11 ust. 3 lit. h) w celu kontroli zanieczyszczeń ze źródeł rozproszonych pochodzących z rolnictwa. Na obszarach dorzeczy Wisły i Odry przepisy stosowano wyłącznie w strefach narażonych na zanieczyszczenia azotanami. Na wszystkich pozostałych obszarach dorzeczy te same przepisy stosowano w odniesieniu do całego obszaru dorzeczy. Zgłoszono dodatkowe środki mające na celu zmniejszenie zanieczyszczeń pochodzących z rolnictwa, jak również środki mające na celu zmniejszenie sedymentacji z erozji gleby i spływu powierzchniowego. 20

22 Poziom ambicji jest niejasny, ponieważ nie zgłoszono obszaru objętego środkami służącymi osiągnięciu celów środowiskowych. Ogólnie rzecz biorąc, trudno jest określić postępy w realizacji zaleceń 6. 6 Polska stwierdziła później, że obszary, na których rolnictwo ma znaczący wpływ na stan wód, zostały zidentyfikowane w związku z wdrożeniem dyrektywy azotanowej. 21

23 Środki powiązane z zanieczyszczeniami z innych sektorów niż rolnictwo Polska poczyniła postępy w ograniczaniu emisji zanieczyszczeń pozarolniczych poprzez poprawę oczyszczania ścieków komunalnych. Jak wspomniano powyżej, nie zgłoszono GRŚ w odniesieniu do wszystkich poszczególnych substancji priorytetowych będących przyczyną braku dobrego stanu wód ani w odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy, ale GRŚ 15 został zestawiony ze środkami krajowymi i dotyczy eliminowania znaczących presji na wszystkich obszarach dorzeczy. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły nie zgłoszono żadnych środków dotyczących dwóch substancji priorytetowych. Zgłoszono jedynie ogólne środki dotyczące zanieczyszczeń uniemożliwiających osiągnięcie dobrego stanu chemicznego wód podziemnych (w tym dogłębną analizę oddziaływania na środowisko w celu ustalenia przyczyn nieosiągnięcia dobrego stanu wód, powiązaną z GRŚ14 badania naukowe i rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności). Środki związane z hydromorfologią Powiązania między oddziaływaniami hydromorfologicznymi i środkami poprawiły się dzięki lepszej sprawozdawczości na temat presji i powiązanych GRŚ, przekazywanej do WISE. W przypadku znaczących zmian fizycznych oraz w przypadku tam, zapór i śluz odpowiedni sektor lub wykorzystanie wody wskazano jako nieznane lub przestarzałe. Zgodnie z WISE znaczące zmiany hydrologiczne i hydromorfologiczne nie zostały przypisane do żadnego z określonych sektorów (natomiast sektor został zgłoszony jako inny ). Przepływy hydrobiologiczne zostały określone i częściowo wdrożone, tj. w przypadku niektórych odpowiednich jednolitych części wód, na ośmiu obszarach dorzeczy, ale prace są nadal w toku. Podstawy metodologiczne powinien być gotowe w 2018 r., a zmiany legislacyjne spodziewane są w ciągu najbliższych kilku lat. Zgłoszono program zatrzymywania przepływu w lasach (zgłoszony również w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu, ale kontynuowany do 2020 r.) mający na celu zatrzymanie przepływu i utrzymanie strumieni oraz powiązanej infrastruktury w dobrym stanie. Polska poinformowała również, że środki 22

24 związane z coraz większą retencją naturalną stanowią integralną część planów zarządzania ryzykiem powodziowym. Analiza ekonomiczna i polityka ustalania cen wody Definicja usług wodnych nie była jasna i przedstawiono niespójne informacje. Obliczono koszty środowiskowe i koszty zasobów, jakkolwiek nie zostały one kompleksowo zastosowane do wszystkich usług wodnych. Nie jest jasne, czy polityka cenowa zapewniła odpowiednie zachęty do efektywnego gospodarowania wodą. Uwagi dotyczące obszarów chronionych (identyfikacja, monitorowanie, cele i środki) Wyznaczono cele dla najważniejszych rodzajów obszarów chronionych. W przypadku obszarów naturalnych nie dostarczono jednak żadnych informacji, czy cele zostały osiągnięte, co oznacza, że program monitorowania może nie dostarczyć danych niezbędnych do oceny statusu obszaru chronionego. Polski program monitorowania ekologicznego obszarów chronionych wód powierzchniowych jest dosyć szeroko zakrojony i obejmuje miejsca monitorowania w powiązaniu z odpowiednimi dyrektywami. W przypadku obszarów chronionych wód podziemnych nie zgłoszono jednak żadnego konkretnego programu monitorowania, chociaż systemy monitorowania zostały opracowane w ramach krajowego programu monitorowania środowiska. Przystosowanie się do suszy i zmiany klimatu Na wszystkich obszarach dorzeczy wzięto pod uwagę zmianę klimatu i zastosowano wytyczne w sprawie wspólnej strategii wdrażania dotyczące sposobu przystosowania się do zmiany klimatu. W ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu przeprowadzono kontrolę programu środków pod kątem zmiany klimatu. 23

25 Działania adaptacyjne (GRŚ 24) nie zostały zgłoszone jako operacyjne w celu zaradzenia którejkolwiek ze znaczących presji. Nie zgłoszono planów zarządzania ryzykiem wystąpienia suszy dla Polski. Z informacji przekazanych przez Polskę wynika, że plany działania przeciwko skutkom suszy zostały przygotowane przez różne regionalne zarządy gospodarki wodnej. 24

26 Zalecenia Polska musi dopilnować, aby przygotowanie kolejnego cyklu PGWD było prowadzone zgodnie z harmonogramem przewidzianym w RDW w celu zagwarantowania terminowego przyjęcia trzeciego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. W krajowych PGWD należy zawrzeć jasne informacje dotyczące międzynarodowych działań koordynacyjnych. Polska powinna w dalszym ciągu usprawniać współpracę międzynarodową, w tym skoordynowane oceny technicznych aspektów RDW, takich jak zapewnienie zharmonizowanego podejścia do oceny stanu oraz skoordynowanego programu środków w celu zapewnienia terminowej realizacji celów ramowej dyrektywy wodnej. Polska poczyniła znaczne postępy w zakresie charakteryzowania jednolitych części wód. Nadal jednak potrzebne są dalsze działania w zakresie określenia znaczenia presji i wyjaśnienia skutków, które są obecnie zgłaszane jako nieznane. Konieczne są dalsze działania mające na celu uzyskanie pełnej zgodności monitoringu, oceny i klasyfikacji stanu wód podziemnych z wymogami dyrektywy w sprawie wód podziemnych. Należy zakończyć prace w zakresie dostosowania krajowych rodzajów wskaźników stanu ekologicznego do wskaźników poddanych interkalibracji na szczeblu UE. Polska powinna usprawnić monitorowanie wód powierzchniowych, uwzględniając wszystkie istotne elementy jakości we wszystkich kategoriach wód. Podwyższony poziom monitorowania powinien prowadzić do mniejszej zależności od opinii ekspertów i od grupowania do celów klasyfikacji stanu/potencjału ekologicznego, a w konsekwencji do zwiększenia ufności oceny stanu ekologicznego. Polska powinna dopilnować, aby metoda zastosowana do określenia norm jakości środowiska spełniała minimalne wymagania w zakresie ochrony ekosystemów słodkowodnych i morskich przed możliwymi niekorzystnymi skutkami, a także ochrony zdrowia ludzkiego. Polska powinna dokonać pełnej oceny stanu ekologicznego wszystkich kategorii wód, w tym ocen wszystkich istotnych elementów jakości. Opracowane metody klasyfikacji stanu ekologicznego hydromorfologicznych i fizykochemicznych elementów jakości 25

27 powinny być zgodne z RDW, w szczególności powinny dotyczyć ich powiązań z dobrym stanem odpowiednich biologicznych elementów jakości. Polska powinna poczynić dalsze postępy w przenoszeniu wyników interkalibracji na wszystkie krajowe rodzaje stanu ekologicznego i dostarczyć jasnych informacji w sprawie wartości granicznych klas, wykorzystywanych do klasyfikacji statusu różnych krajowych rodzajów stanów ekologicznych. Należy w dalszym ciągu zwiększać poziom ufności oceny stanu wszystkich kategorii wód (w tym wód terytorialnych, których stan powinien zostać oceniony), a odsetek wód o nieznanym stanie powinien jeszcze bardziej się zmniejszyć). W szczególności należy prowadzić monitorowanie w taki sposób, aby zapewniało wystarczającą rozdzielczość czasową i odpowiedni zasięg przestrzenny do celów sklasyfikowania wszystkich jednolitych części wód (w razie potrzeby w połączeniu z solidnymi metodami grupowania/ekstrapolacji) w odpowiedniej matrycy. Jeżeli stosuje się inną matrycę lub niższe częstotliwości, należy przedstawić odpowiednie wyjaśnienia zgodnie z wymogami określonymi w dyrektywie. Polska powinna w dalszym ciągu usprawniać monitorowanie tendencji, aby zapewnić wystarczający zasięg przestrzenny i rozdzielczość czasową monitorowania wszystkich istotnych substancji wymienionych w dyrektywie 2008/105/WE. W odniesieniu do wód podziemnych powinna mieć zastosowanie metoda oceny odwrócenia tendencji. Konieczne są dalsze wysiłki w celu opracowania spójnej metodyki wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód dla wszystkich istotnych kategorii wód w oparciu o monitorowanie zgodne z RDW. W planach gospodarowania wodami w dorzeczu należy wyraźnie wspomnieć o ocenie znaczącego niekorzystnego wpływu kompleksowego zestawu środków łagodzących na ich stosowanie lub środowisko w szerszym znaczeniu oraz brak znacznie korzystniejszych opcji środowiskowych na poziomie jednolitych części wód. W ten sposób zapewniona zostanie przejrzystość procesu wyznaczania. Konieczne jest podjęcie dalszych wysiłków w celu określenia potencjału ekologicznego pod względem odpowiednich biologicznych elementów jakości dla wszystkich kategorii wód. Polska powinna nadal udoskonalać metodykę oraz uzasadnienia oceny i stosowanie wyłączeń określonych w art. 4 ust. 4 i 5. Podejście do stosowania tych wyłączeń należy 26

28 opisać w sposób bardziej szczegółowy i przejrzysty w PGWD. Należy wyraźnie odróżnić kryteria stosowania art. 4 ust. 4 od kryteriów stosowania art. 4 ust. 5 w odniesieniu do możliwości technicznych i nieproporcjonalnych kosztów. Zgłoszono, że znaczna liczba projektów spełnia wszystkie wymogi określone w art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy wodnej. Polska musi zapewnić, aby stosowanie wyłączeń na mocy art. 4 ust. 7 opierało się na dogłębnej ocenie wszystkich etapów wymaganych zgodnie z RDW, w szczególności na ocenie, czy realizacja projektu stanowi nadrzędny interes publiczny i czy korzyści dla społeczeństwa przeważają nad degradacją środowiska, przy uwzględnieniu braku realnych rozwiązań alternatywnych stanowiących korzystniejszą opcję środowiskową. Ponadto projekty te mogą być realizowane jedynie wówczas, gdy zostaną zastosowane wszystkie możliwe środki w celu złagodzenia negatywnego wpływu na stan/potencjał jednolitych części wód. Polska powinna zapewnić zgłaszanie GRŚ w odniesieniu do zidentyfikowanych substancji priorytetowych, z powodu których cele nie zostały osiągnięte. Polska powinna rozważyć sposób, w jaki dodatkowe środki (przeznaczone do wdrożenia jako uzupełnienie środków podstawowych) mogą skuteczniej przyczynić się do osiągnięcia celów RDW i ilościowego określenia całkowitego obszaru objętego każdym ze środków. Aby ułatwić osiągnięcie celów określonych w RDW, Polska powinna przeprowadzić kompleksową ocenę braków w odniesieniu do rozproszonych ładunków zanieczyszczeń pochodzących z rolnictwa (substancje biogenne, chemikalia rolnicze, osad, materia organiczna) na wszystkich wodach OD i powiązać ją bezpośrednio ze środkami łagodzącymi w trzecim cyklu PGWD (zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. h) RDW). Polska powinna zakończyć wyznaczanie wystarczającej liczby stref narażonych na zanieczyszczenia azotanami w trzecim cyklu PGWD i przyjąć środki mające na celu skuteczne zwalczanie zanieczyszczeń azotanami w tych strefach zgodnie z wymogami dyrektywy azotanowej i art. 11 ust. 3 lit. a) RDW. Polska powinna zakończyć przyjmowanie środków mających na celu poprawę postępowania z obornikiem i recyklingu w gospodarstwach rolnych, ograniczenie zrzutów substancji biogennych (stosowanie nawozów i pestycydów), przeprowadzanie większej liczby kontroli i monitorowania itp. oraz powinna określić źródła finansowania tych środków. 27

29 Polska powinna kontynuować przegląd i rozwijać strategię na rzecz realizacji celów RDW we współpracy ze społecznością rolniczą i władzami odpowiedzialnymi za wspólną politykę rolną (WPR) w Polsce, aby zapewnić techniczną wykonalność trzeciego planu gospodarowania wodami w dorzeczu oraz znaczący wkład wszystkich odpowiednich strategii i instrumentów politycznych (np. PROW, filar 1 WPR, wymiar północny itp.) w PGWD. Polska powinna dostarczyć więcej informacji na temat sposobu, w jaki dobiera środki, w tym w odniesieniu do zwalczania zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi i innymi zanieczyszczeniami chemicznymi. Należy zwrócić baczniejszą uwagę na zanieczyszczenia docierające przez atmosferę, które mogą być istotne na wszystkich obszarach dorzeczy, oraz na określenie środków specyficznych dla poszczególnych zanieczyszczeń wód podziemnych. Polska powinna wdrożyć i zgłosić szczególne środki mające na celu przeciwdziałanie oddziaływaniom hydromorfologicznym powodowanym przez rolnictwo zgodnie z wymogami określonymi w art. 11 ust. 3 RDW. W ramach drugiego cyklu należy również określić i wdrożyć przepływy hydrobiologiczne. Polska powinna nadal priorytetowo traktować wykorzystanie zielonej infrastruktury lub naturalnych środków retencji wód, które zapewniają szereg korzyści środowiskowych (poprawa jakości wody, ochrona przeciwpowodziowa, ochrona siedlisk itp.), korzyści społecznych i gospodarczych, które w wielu przypadkach mogą być bardziej opłacalne niż szara infrastruktura. Polska powinna zastosować zwrot kosztów w odniesieniu do działań związanych z wykorzystaniem wody, które mają znaczący wpływ na jednolite części wód, lub uzasadnić wszelkie wyłączenia na podstawie art. 9 ust. 4. Polska powinna nadal w przejrzysty sposób przedstawiać sposób obliczania kosztów finansowych, środowiskowych i związanych z zasobami oraz sposób zapewnienia wkładu różnych użytkowników. Powinna również w sposób przejrzysty przedstawiać politykę w zakresie cen wody i zapewniać przejrzysty przegląd szacowanych inwestycji i potrzeb inwestycyjnych. Polska zgłosiła dodatkowe cele tylko w odniesieniu do tych obszarów chronionych wód powierzchniowych, które związane są z dyrektywą ptasią i siedliskową. W związku 28

30 z tym Polska powinna dążyć do realizacji dodatkowych celów w odniesieniu do obszarów chronionych dotyczących wód gruntowych. Ponadto Polska powinna dopilnować, aby wszystkie odnośne obszary chronione były odpowiednio monitorowane w ramach drugich PGWD. Polska powinna rozważyć objęcie wszystkich obszarów podatnych na suszę odpowiednimi planami i środkami w zakresie zarządzania ryzykiem wystąpienia suszy. 29

31 Zarządzanie i udział społeczeństwa 1.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Rozwiązania administracyjne obszary dorzeczy Na terenie Polski znajduje się 10 obszarów dorzeczy, z których wszystkie mają charakter międzynarodowy. Najdłuższe polskie rzeki to Wisła i Odra; ich obszary dorzeczy obejmują prawie 97% całego kraju Rozwiązania administracyjne właściwe organy Polska zgłosiła szereg właściwych organów, spośród których wiele ma udział w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. Określono następujące ministerstwa krajowe 7 : Ministerstwo Środowiska odgrywa główną rolę w egzekwowaniu przepisów, wdrażaniu środków i koordynacji ich wdrażania; Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej odgrywa główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków; Ministerstwo Rozwoju odgrywa główną rolę w egzekwowaniu przepisów. Za właściwe organy uznaje się krajowe organy ochrony środowiska i zdrowia: Dyrektor Generalny Ochrony Środowiska odgrywa główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. Główny Inspektor Ochrony Środowiska odgrywa główną rolę w monitorowaniu i ocenie stanu wód gruntowych i powierzchniowych, jak również w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. Główny Inspektorat Sanitarny odgrywa główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. 7 W niniejszej sekcji przedstawiono informacje na temat PGWD. W lipcu 2017 r. Polska przyjęła nowe prawo wodne, które może zmienić m.in. skład grupy właściwych organów. 30

32 Wskazane zostały organy odpowiedzialne za gospodarkę wodną i kwestie związane z gospodarką morską: Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej odgrywa główne role w zakresie egzekwowania przepisów, analizy presji i oddziaływań, analizy ekonomicznej, przygotowania PGWD i programu środków, udziału społeczeństwa, wdrażania środków, koordynacji wdrażania i składania sprawozdań Komisji Europejskiej. Dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej (wymienionych jest siedmiu) odgrywają główną rolę w zakresie egzekwowania przepisów, presji i analizy wpływu, analizy ekonomicznej, udziału społeczeństwa i wdrażania środków. Dyrektorzy zarządów melioracji i urządzeń wodnych odgrywają główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. Dyrektorzy urzędów żeglugi śródlądowej (wymienionych jest ośmiu) odgrywają główną rolę w egzekwowaniu przepisów. Dyrektorzy urzędów morskich (wymienionych jest trzech) odgrywają główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków (z wyjątkiem dyrektora Urzędu Morskiego w Słupsku, który nie pełni głównej roli w egzekwowaniu przepisów). Określa się właściwe organy na szczeblu regionalnym: Marszałkowie województw i wojewodowie odgrywają główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. Wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska oraz wojewódzkie inspektoraty sanitarne odgrywają główną rolę w egzekwowaniu przepisów i wdrażaniu środków. Ponadto gminy również odgrywają główną rolę we wdrażaniu środków Plany gospodarowania wodami w dorzeczach struktura i strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Polskie PGWD nie mają planów cząstkowych. Polska przeprowadziła strategiczne oceny oddziaływania na środowisko w odniesieniu do wszystkich swoich PGWD. 31

33 1.1.4 Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne przeprowadzono w drodze zaproszenia bezpośredniego, za pomocą ankiet telefonicznych i internetu. W przypadku wszystkich 10 PGWD dokumenty konsultacyjne były dostępne przez wymagany okres sześciu miesięcy 8 ; dokumenty były dostępne do pobrania, a dokumenty papierowe były udostępniane w budynkach gminnych oraz rozdawane na wystawach. Na wszystkich 10 obszarach dorzeczy w opracowywanie PGWD czynnie zaangażowane były następujące grupy zainteresowanych stron: rolnictwo/rolnicy, grupy konsumentów, sektory energii/energii wodnej, rybołówstwa/akwakultury, przemysłu, władze lokalne/regionalne, nawigacja/porty, organizacje pozarządowe/ochrona przyrody oraz zaopatrzenie w wodę i infrastruktura sanitarna. To aktywne uczestnictwo zostało zapewnione dzięki powołaniu grup doradczych i ich uczestnictwie w opracowaniu PGWD. W przypadku wszystkich 10 obszarów dorzeczy konsultacje przyniosły następujące skutki: dodanie nowych informacji, dostosowanie specjalnych środków, zaangażowanie w działania w ramach kolejnych PGWD oraz zaangażowanie na rzecz dalszych badań Włączenie do dyrektywy powodziowej i dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej Polska przeprowadziła wspólne konsultacje w sprawie planów zarządzania zagrożeniem powodziowym na podstawie dyrektywy powodziowej 9 ; w przypadku dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej nie przeprowadzono wspólnych konsultacji 10. Polska poinformowała, że w ramach wspólnych konsultacji w sprawie PGWD i planów zarządzania ryzykiem powodziowym stosowano wspólne mechanizmy komunikacji i konsultacji dotyczące obu rodzajów planów, w tym: spotkania konsultacyjne, konferencje regionalne oraz Krajowe Forum Wody. Zastosowano wspólny slogan Niezawodne plany oraz logo. Strony internetowe PGWD i planów zarządzania ryzykiem powodziowym były ze sobą powiązane, a w ankietach publicznych były pytania dotyczące obu planów. 8 Polska odnotowała, że konsultacje społeczne w sprawie PGWD trwały od listopada 2014 r. do czerwca 2015 r., czyli przez okres siedmiu miesięcy. 9 Dyrektywa 2007/60/WE w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim weszła w życie w dniu 26 listopada 2007 r Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) 32

34 1.1.6 Międzynarodowa koordynacja Wszystkie 10 polskich obszarów dorzeczy stanowi część międzynarodowych obszarów dorzeczy. Dotyczy to także polskich odcinków obszarów dorzeczy Dunaju, Łaby i Odry: w przypadku tych trzech międzynarodowych obszarów dorzeczy zawarto umowę międzynarodową, ustanowiono stały organ współpracy i międzynarodowe PGWD (co określono jako współpracę kategorii pierwszej). Polska informuje również, że w ramach międzynarodowych planów gospodarowania wodami w dorzeczach Łaby i Odry dokonano wyraźnych powiązań z krajowymi PGWD oraz jednoznacznie poinformowała Komisję, że program środków oraz międzynarodowy plan gospodarowania wodami w dorzeczu Odry został przygotowany wspólnie z Niemcami i Republiką Czeską. Polska poinformowała Komisję o braku programu środków i międzynarodowego planu gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły z uwagi na charakterystykę i lokalizację tego obszaru dorzecza. W tym kontekście Polska poinformowała, że prawie 90% obszaru dorzecza znajduje się na terytorium Polski, a także, że obszar dorzecza jest współdzielony ze Słowacją. W ramach dwustronnej Komisji ze Słowacją (zob. poniżej) grupy robocze wymieniały się informacjami na temat właściwości jednolitych części wód (np. typologii, oceny stanu, identyfikacji silnie zmienionych jednolitych części wód). Prowadzone są wspólny monitoring oraz koordynacja działań (w polskim planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły odnotowano, że niedawno uzgodniona współpraca transgraniczna między Słowacją a Polską obejmuje wspólny monitoring, harmonizację danych, wymianę danych i wspólne projekty). Ponadto Polska podpisała szereg umów dwustronnych z sąsiadującymi państwami członkowskimi i państwami trzecimi. Są to między innymi 11 : Polska Białoruś: porozumienie z 2003 r. w sprawie współpracy między Departamentem Hydrometeorologii Ministerstwa Zasobów Naturalnych i Ochrony Środowiska Republiki Białorusi a polskim Zakładem Hydrologii i Zasobów Wodnych; Polska Białoruś: porozumienie z 2009 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony środowiska; Polska Rosja: porozumienie z 1992 r. w sprawie współpracy w północno-wschodnich prowincjach Rzeczypospolitej Polskiej i Obwodu Kaliningradzkiego Federacji 11 Zgodnie z planem gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły i badaniem Pressures & Measures z 2012 r. dostępnym na stronie internetowej: Transboundary%20Fact%20Sheets.pdf) 33

35 Rosyjskiej (dotyczy wyłącznie ochrony środowiska i monitorowania transgranicznych wód przybrzeżnych); Polska Słowacja: porozumienie z 1997 r. między Rządem Słowacji a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie zarządzania wodami transgranicznymi (realizowane za pośrednictwem Polsko-Słowackiej Komisji ds. Wód Transgranicznych); Polska Ukraina: porozumienie z 1996 r. między Rządem Ukrainy a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie współpracy w dziedzinie gospodarki wodnej na wodach przygranicznych (na podstawie tej umowy działa ukraińsko-polska komisja); Polska Ukraina: porozumienie z 2004 r. w sprawie współpracy między państwowym Departamentem Ekologii i Zasobów Naturalnych Obwodu Lwowskiego i podkarpackim Wojewódzkim Inspektoratem Ochrony Środowiska; Polska Ukraina: porozumienie z 2006 r. w sprawie współpracy między instytucją zarządzającą zasobami wodnymi zlewni Bugu na Ukrainie a regionalnym organem zarządzającym zasobami wodnymi w Warszawie; Polska były ZSRR: porozumienie z 1964 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie wykorzystania zasobów wodnych na wodach przygranicznych. W ramach Polsko-Słowackiej Komisji ds. Wód Granicznych powołano grupy robocze zajmujące się: kontrolą przeciwpowodziową, regulacją granicznych cieków wodnych, zaopatrzeniem w wodę, rekultywacją, zagospodarowaniem terenu i hydrogeologią; hydrologią i ochroną przeciwpowodziową wód granicznych; ochroną wód granicznych przed zanieczyszczeniem; oraz realizacją zadań zgodnie z ramową dyrektywą wodną. Niedawno uzgodnione transgraniczne działania między Słowacją a Polską obejmują wspólne monitorowanie, harmonizację danych, wymianę danych i wymianę doświadczeń oraz wspólne projekty. 34

36 Polska i Ukraina powołały następujące grupy robocze ds.: planowania wód transgranicznych; ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem; regulacji przeciwpowodziowej i melioracji; zwalczania nadzwyczajnych zanieczyszczeń; oraz hydrometeorologii i hydrogeologii. Polska i Ukraina ustanowiły skoordynowany program monitorowania. Koordynacja ma miejsce w odniesieniu do dwustronnie uzgodnionych wskaźników i wymiany informacji w ramach posiedzeń Polsko-Ukraińskiej Komisji ds. Wód Transgranicznych. W PGWD zwrócono uwagę, że współpraca z Białorusią na wodach granicznych odbywa się za pośrednictwem Polsko-Białoruskiej Podkomisji ds. Współpracy Transgranicznej w ramach Polsko-Białoruskiej Międzyrządowej Komisji Koordynacyjnej ds. Współpracy Transgranicznej. Współpraca z Federacją Rosyjską w zakresie gospodarki wodnej jest prowadzona w ramach porozumienia pomiędzy Polską a ZSRR z 1964 r.; wydaje się jednak, że wspólne działania zostały obecnie zawieszone. Więcej informacji znajduje się w sprawozdaniach dotyczących międzynarodowej koordynacji ramowej dyrektywy wodnej. 1.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Polska poprawiła międzynarodową koordynację w zakresie gospodarki wodnej, w tym na Słowacji (w obszarze dorzecza Wisły). 1.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji Nie wydano zaleceń na ten temat. 35

37 Charakterystyka obszaru dorzecza 2.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w drugim cyklu Wydzielenie jednolitych części wód i wskazanie mocno zmodyfikowanych i sztucznych jednolitych części wód Między dwoma cyklami w całej Polsce nastąpiła jedynie zmiana liczby jeziornych jednolitych części wód wzrost o sześć z 1038 w pierwszym cyklu PGWD do 1044 w drugim cyklu PGWD (Tabela 2.1). Trzy z nich, które znajdowały się na obszarze dorzecza Wisły (o powierzchni przekraczającej 50 ha), nie zostały ujęte w pierwszym cyklu PGWD (PLLW Likieckie, PLLW Kuchnia, PLLW Motława Wielka) 12. W obu cyklach PGWD zgłoszono tę samą liczbę przybrzeżnych, rzecznych i przejściowych jednolitych części wód. Powody i konsekwencje ponownego wydzielenia nie zostały opisane bezpośrednio w planach gospodarowania wodami w dorzeczach. Odnotowano wyraźny wzrost liczby jednolitych części wód podziemnych w Polsce ze 161 w pierwszym cyklu PGWD do 178 (172) 13 w drugim cyklu PGWD ( Tabela 2.2). Liczba silnie zmienionych jednolitych części wód w Polsce w drugim cyklu PGWD zmniejszyła się o 25% w porównaniu z pierwszym cyklem planów (Wykres 2.1). Największy spadek nastąpił pod względem silnie zmienionych rzecznych jednolitych części wód na dwóch obszarach dorzeczy: w pierwszym cyklu było ich 904 w obszarze dorzecza Wisły i 594 w obszarze dorzecza Odry, a w drugim cyklu ich liczba spadła odpowiednio do 491 i 559. W okresie między opracowaniem obu PGWD temu spadkowi towarzyszyła identyfikacja niemal równoważnej liczby naturalnych rzecznych jednolitych części wód 14. Między dwoma cyklami PGWD nastąpił natomiast wzrost pod względem liczby silnie zmienionych jeziornych jednolitych części wód z 75 w pierwszym cyklu do 123 w drugim cyklu Polska wyjaśniła później, że w drugim cyklu PGWD utworzono sześć nowych jeziornych jednolitych części wód o powierzchni ponad 50 ha, ważnych z punktu widzenia gospodarki wodnej, a omyłkowo pominiętych w pierwszym PGWD. 13 Polska wyjaśniła, że rzeczywista liczba jednolitych części wód podziemnych wynosi 172. Kilka z nich obejmuje więcej obszarów dorzecza niż jeden i zostały zgłoszone jako oddzielne jednolite części wód w ramach każdego obszaru dorzecza, co prowadzi do podwójnego liczenia i stanowi wyjaśnienie większej liczby w WISE. 14 Polska potwierdziła później, że liczba silnie zmienionych rzecznych jednolitych części wód zmniejszyła się, a liczba naturalnych rzecznych jednolitych części wód proporcjonalnie wzrosła. Podkreślono, że wynika to z bardziej szczegółowej analizy i lepszej dostępności danych z monitorowania w ramach drugiego cyklu. 15 Polska wyjaśniła, że w przypadku silnie zmienionych jezior nastąpiła aktualizacja metod ich identyfikacji, co doprowadziło do ujawnienia większej liczby takich jednolitych części wód w drugich PGWD. 36

38 W Tabela 2.3 pokazano różnice w rozkładzie wielkości jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce między drugim a pierwszym cyklem PGWD. Nie wprowadzono żadnych istotnych zmian. Zgłoszone minimalne kryteria wielkości obejmowały 10 km 2 obszaru zlewni dla rzek i 0,5 km 2 powierzchni dla jezior, co jest systemem B w załączniku II do RDW. W Tabela 2.4 podsumowano informacje przekazane przez Polskę na temat zmian jednolitych części wód w obu PGWD. Nie wydaje się, aby zmiany wymienione powyżej zostały zidentyfikowane, co może stanowić błąd w sprawozdawczości. 37

39 Tabela 2.1 Liczba i powierzchnia/długość wydzielonych jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w drugim i pierwszym cyklu PGWD Rok OD Liczba jednolitych części wód Jeziora Rzeki Wody przejściowe Wody przybrzeżne Całkowita powierzchnia (km 2 ) jednolitych części wód Liczba jednolitych części wód Długość całkowita jednolitej części wód (km) 2016 PL Liczba jednolitych części wód Całkowita powierzchnia (km 2 ) jednolitych części wód Liczba jednolitych części wód Całkowita powierzchnia (km 2 ) jednolitych części wód 2016 PL PL PL PL PL PL PL PL Ogółem PL PL PL PL PL PL PL PL PL Ogółem

40 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Tabela 2.2 Liczba i obszar wydzielonych jednolitych części wód podziemnych w Polsce w drugim i pierwszym cyklu PGWD Rok OD Liczba Powierzchnia (km 2 ) Minimalna Maksymalna Średnia 2016 PL ,71 360,16 128, PL , , , PL ,6 161,6 161, PL ,34 210,34 210, PL ,29 92,76 34, PL , , , PL ,69 14,69 14, PL , , , PL ,8 2008, , PL ,98 232,98 232, Ogółem 178 ( ) 2010 PL ,59 359,66 192, PL , , , PL PL PL ,15 214,15 214, PL , , , PL , , , PL , , ,42 16 Polska wyjaśniła, że rzeczywista liczba jednolitych części wód podziemnych wynosi 172. Kilka z nich obejmuje więcej obszarów dorzecza niż jeden i zostały zgłoszone jako oddzielne jednolite części wód w ramach każdego obszaru dorzecza, co prowadzi do podwójnego liczenia i stanowi wyjaśnienie większej liczby w WISE. 39

41 2010 PL ,06 233,06 233, Ogółem , , ,96 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Wartości w nawiasach podane przez Polskę jako wartość z WISE to liczba podjednostek. Tabela 2.3 Rozkład wielkości jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w drugim i pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Rok OD Powierzchnia jeziora (km 2 ) Długość rzeki (km) Wody przejściowe (km 2 ) Wody przybrzeżne (km 2 ) Min. Maks. Średnia Min. Maks. Średnia Min. Maks. Średnia Min. Maks. Średnia 2016 PL1000 1,29 47,32 20, PL2000 0,31 102,43 2,38 0,15 234,41 24,62 64,33 711,21 295,06 0,12 141,17 52, PL3000 0,81 0,81 0,81 3,23 40,31 16, PL4000 2,65 65,27 17, PL5000 5,19 34,33 18, PL6000 0,35 54,18 1,88 0,43 256,05 23,96 2,39 406,95 115,46 38,81 153,67 87, PL PL7000 0,34 29,04 2,78 1,24 174,58 24, PL8000 0,49 21,69 1,95 0,21 81,82 21, PL ,71 93,79 43, PL1000 1,29 47,29 20, PL2000 0,31 102,36 2,39 0,15 234,24 24,61 64,24 710,28 294,66 0, , PL3000 0,81 0,81 0,81 3,23 40,28 16, PL4000 2,65 65,22 17, PL5000 5,19 34,32 18, PL6000 0,35 54,22 1,88 0,43 255,98 23,96 2,39 407,28 115,55 38,78 153,67 87, PL6700 0,34 29,02 2,78 1,24 174,55 24,48 40

42 2010 PL7000 0,49 21,7 1,99 0,21 81,8 21, PL ,72 93,83 43,24 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE 41

43 Wykres 2.1 Odsetek jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce wskazanych jako sztuczne, mocno zmienione lub naturalne w drugim i pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach. Należy zauważyć, że liczby w nawiasach oznaczają liczby jednolitych części wód w każdej kategorii wód Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Tabela 2.4 Rodzaj zmiany sposobu wydzielania jednolitych części wód podziemnych i powierzchniowych w Polsce w drugim i pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Rodzaj zmiany jednolitej części wód dla drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczach Agregacja Podział Agregacja i podział Powiększona powierzchnia Wody podziemne Rzeki Jeziora Utworzenie 178 (172) 1 6 Anulowanie Zmiana kodu Wody przejściowe Wody przybrz eżne Bez zmian Łączna liczba jednolitych części wód przed anulowaniem Wydzielone w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach (po anulowaniu w pierwszych planach gospodarowania wodami w dorzeczach) (172)

44 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Jak wyjaśniono powyżej, wartości w nawiasach zostały podane przez Polskę. Polska zgłosiła 147 transgranicznych jednolitych części wód powierzchniowych na ośmiu spośród dziesięciu obszarów dorzeczy; Większość z nich (67) znajdowała się na obszarze dorzecza Odry 17. Zgłoszono również transgraniczne jednolite części wód jezior, przybrzeżnych i przejściowych. Nie zgłoszono żadnych transgranicznych jednolitych części wód podziemnych Typologia jednolitych części wód powierzchniowych W Tabela 2.5 przedstawiono liczbę rodzajów jednolitych części wód powierzchniowych na poziomie obszaru dorzecza w Polsce w pierwszym i drugim cyklu PGWD. W ramach drugiego cyklu Polska zgłosiła 25 rodzajów rzek; jeden rodzaj był wspólny dla sześciu obszarów dorzeczy, a pięć rodzajów dla czterech obszarów dorzeczy. Zgłoszono trzy rodzaje przybrzeżnych, cztery rodzaje przejściowych i trzynaście rodzajów jezior. Między dwoma PGWD odnotowano jedynie niewielkie zmiany w liczbie zgłoszonych rodzajów w odniesieniu do każdej kategorii wód w każdym obszarze dorzecza. Wszystkie te różnice występowały w przypadku jezior, gdzie nastąpił spadek o dwa rodzaje w obszarze dorzecza Odry, spadek o jeden rodzaj w obszarze dorzecza Pregoły i wzrost o jeden rodzaj w obszarze dorzecza Niemna. Tabela 2.5 Liczba rodzajów jednolitych części wód powierzchniowych na poziomie obszaru dorzecza w Polsce w pierwszym i drugim cyklu PGWD OD Rzeki Jeziora Wody przejściowe Wody przybrzeżne PL PL PL PL PL PL Polska podkreśliła później, że koordynacja właściwości jednolitych części wód została zapewniona przez Komisję ds. Odry (PL/DE/CZ). 43

45 OD Rzeki Jeziora Wody przejściowe Wody przybrzeżne PL PL PL PL OGÓŁEM Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Należy zauważyć, że wartość ogółem nie stanowi sumy rodzajów w każdym obszarze dorzecza, ponieważ niektóre rodzaje są wspólne dla obszarów dorzeczy. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu stwierdzono, że w Polsce rodzaje wód powierzchniowych zostały określone w oparciu o system A uzupełniony wybranymi parametrami systemu B. W odniesieniu do Wisły w PGWD stwierdzono, że warunki referencyjne dla bezkręgowców bentosowych były w trakcie opracowywania. Inne parametry biologiczne zgłoszono w stosunku do innych rodzajów jednolitych części wód. Wydaje się jednak, że nie każdy parametr biologiczny został uwzględniony w odniesieniu do każdego rodzaju wody, np. ryby nie zostały uwzględnione w odniesieniu do rodzaju 26 w odniesieniu do rzek, makrofity zostały uwzględnione wyłącznie w odniesieniu do rodzajów 4, 5, 6, 7, 12, 17, 18, 24; fitobentos w odniesieniu do rodzajów 4, 5, 17, 18, 19, 20, 24, 25 itd. W odniesieniu do jeziornych jednolitych części wód, jednolitych części wód przejściowych i jednolitych części wód przybrzeżnych nie było szczegółowych informacji dotyczących uwzględnianych rodzajów i parametrów biologicznych, ale wszystkie wymagane parametry biologiczne zostały wymienione. Wszystkie krajowe rodzaje jezior zostały objęte interkalibracją pod kątem trzech wspólnych rodzajów. 10 rodzajów jezior posiadało również dwa równoważne rodzaje objęte interkalibracją. Wydaje się, że jest to błąd w sprawozdawczości. 14 krajowych rodzajów rzek zostało objęte interkalibracją pod kątem czterech wspólnych rodzajów. Zgłoszono jednak, że cztery rodzaje rzek należą do dwóch różnych rodzajów objętych interkalibracją. Inne krajowe rodzaje rzek nie posiadały równoważnych wspólnych rodzajów objętych interkalibracją: odpowiada to 37% rzecznych jednolitych części wód bez równoważnego rodzaju objętego interkalibracją 18. Przełożenie rodzajów objętych interkalibracją na nieskalibrowane rodzaje krajowe jest zatem istotnym aspektem wymagającym uwzględnienia. Tylko jeden z czterech rodzajów wód przejściowych posiadał równoważne rodzaje objęte interkalibracją odpowiadające trzem 18 Polska podkreśliła, że rodzaje interkalibracji zazwyczaj nie odpowiadają bezpośrednio rodzajom krajowym, ponieważ objęcie różnorodności regionalnej typologią ogólnoeuropejską jest niemalże niemożliwe i w związku z tym kompromisem jest podobieństwo. 44

46 z dziewięciu jednolitych części wód przejściowych. Wszystkie rodzaje części wód przybrzeżnych miały równorzędne rodzaje objęte interkalibracją, chociaż jeden rodzaj miał dwa równoważne rodzaje objęte interkalibracją: ponownie może to być błąd w sprawozdawczości. W PGWD nie znaleziono informacji na temat tego, czy typologia została skoordynowana z państwami członkowskimi 19. Dostarczono dokument referencyjny datowany na 2004 r. W dokumentach referencyjnych 20 (opublikowano trzy sprawozdania, każde w odniesieniu do osobnego etapu), wskazano jednak, że typologia wspólnych granic państw członkowskich została uwzględniona i zbadana, ponieważ zamieszczono krótką sekcję dotyczącą niektórych państw członkowskich. Znajdowało się w niej więcej informacji na temat Niemiec (z którymi współdzielony jest obszar dorzecza Odry) i podobieństw do polskiego systemu (uwzględnione ekoregiony podobne do Polski, zastosowany system A z niektórymi aspektami systemu B) Ustanowienie warunków referencyjnych dla jednolitych części wód powierzchniowych W Tabela 2.6 przedstawiono udział procentowy rodzajów jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w warunkach referencyjnych ustalonych w pierwszym i drugim cyklu PGWD. W drugim cyklu Polska zgłosiła, że ustalono warunki referencyjne w stosunku do wszystkich rodzajów jednolitych części wód w każdej kategorii w odniesieniu do wszystkich biologicznych, hydromorfologicznych i fizykochemicznych elementów jakości. Dla porównania, w pierwszym cyklu tylko 8 spośród 26 rodzajów rzek miało ustalone warunki referencyjne, a dla pozostałej części zostały określone jedynie wstępne warunki referencyjne. W związku z tym odnotowano znaczną poprawę w drugim cyklu PGWD w stosunku do pierwszego w zakresie ustanawiania warunków referencyjnych dla jednolitych części wód powierzchniowych. Tabela 2.6 Odsetek rodzajów jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce z warunkami referencyjnymi ustalonymi dla wszystkich, niektórych i żadnego z biologicznych, hydromorfologicznych i fizykochemicznych elementów jakości. Liczby w nawiasach oznaczają liczbę rodzajów w każdej kategorii 19 Polska podkreśliła później, że w ramach dwustronnej Polsko-Czeskiej Komisji ds. Wód Granicznych działa grupa robocza ds. ramowej dyrektywy wodnej. Polska stwierdziła, że grupa ta dzieli się informacjami na temat typologii. Również w ramach dwustronnej Polsko-Czeskiej Komisji ds. Wód Granicznych działa grupa robocza W2 udostępniająca informacje na temat typologii wód link do sprawozdania na temat Typologii: 13Typologia.zip 45

47 Kategoria wód Jeziora (13) Rzeki (25) Wody przejściowe (4) Wody przybrzeżne (3) Rodzaje wód Biologiczne elementy jakości Hydromorfologiczne elementy jakości Fizykochemiczne elementy jakości Wszystkie 100% 100% 100% Niektóre Żadne Wszystkie 100% 100% 100% Niektóre Żadne Wszystkie 100% 100% 100% Niektóre Żadne Wszystkie 100% 100% 100% Niektóre Żadne Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE W planach gospodarowania wodami w dorzeczu brak jest jakichkolwiek informacji na temat koordynacji identyfikacji warunków referencyjnych specyficznych dla danego rodzaju z innymi państwami członkowskimi lub państwami spoza Unii Europejskiej. Dostarczono dokument referencyjny datowany na 2004 r. Nie zgłoszono żadnych nowych informacji Cechy charakterystyczne części wód podziemnych Na wszystkich obszarach dorzeczy z częściami wód powierzchniowych (9) występowały zgłaszane połączenia z jednolitymi częściami wód podziemnych, a we wszystkich 10 obszarach dorzeczy występowały jednolite części wód podziemnych z połączeniami z ekosystemami lądowymi. Zgłoszono również charakterystykę formacji geologicznej i warstwowania jednolitych części wód podziemnych Znaczące oddziaływania na jednolite części wód W drugim cyklu Polska określiła 13 zdefiniowanych znaczących presji na wody powierzchniowe oraz nieznane i historyczne presje oraz presje ze strony turystyki i rekreacji. Nie zgłoszono żadnych presji związanych z poborem wody 21. Zanieczyszczenia rozproszone pochodzące ze zrzutów, które nie są odprowadzane do sieci kanalizacyjnej, zostały zgłoszone na sześciu obszarach dorzeczy, presje depozycji zanieczyszczeń ze źródeł rozproszonych z rolnictwa i atmosfery na pięciu obszarach dorzeczy, a oddziaływania źródeł punktowych w formie ścieków komunalnych na czterech obszarach dorzeczy. Zmiany 21 Polska wyjaśniła później, że nawet jeżeli poboru wody powierzchniowej nie określono jako znaczącej presji, jest on kontrolowany w ramach środków wdrażanych na poziomie krajowym. 46

48 hydromorfologiczne inne stanowiły najczęściej zgłaszane znaczące presje na wody przybrzeżne i przejściowe w Polsce w drugim cyklu: zgłoszono również znaczące presje ze źródeł rozproszonych w rolnictwie na wody przybrzeżne, ale nie na wody przejściowe (Wykres 2.2). Presje z rozproszonych źródeł zanieczyszczeń z rolnictwa miały wpływ na największy odsetek jezior (62%) w Polsce, ale wpłynęły tylko na 8% rzecznych jednolitych części wód. Najbardziej znaczącą presję na rzeki (50% rzecznych jednolitych części wód) stanowiły nieznane oddziaływania antropogeniczne. Porównanie presji w obu PGWD mogło zostać udaremnione na skutek zmian w wydzielaniu jednolitych części wód, a także zmian w definicji presji. Porównując oba PGWD, odnotowano tylko niewielkie zmiany w sposobie wydzielania jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce. Zgłoszono jednak pewne zauważalne różnice między tymi dwoma planami gospodarowania wodami w dorzeczu pod względem rodzajów i zakresu presji (Wykres 2.3). W przypadku drugich PGWD nastąpiło również zwiększenie odsetka jednolitych części wód, na które mają wpływ rozproszone źródła zanieczyszczeń z rolnictwa: 2% jezior w pierwszym cyklu, 62% w drugim cyklu 22 ; 3% rzek w pierwszym cyklu, 8% w drugim cyklu. Zgłoszono oddziaływania związane z poborem wody, które miały wpływ na 12% jednolitych części wód powierzchniowych w 2010 r., ale w ogóle nie zostały zgłoszone w drugim cyklu. Zgłoszono również, że nieznane oddziaływania antropogeniczne są znaczące w drugim cyklu 23. Zgłoszono 27 oddziaływań, które nie zostały uwzględnione w odniesieniu do wód powierzchniowych w ramach drugiego cyklu, w tym pobór wody i przemysłowe źródła punktowe 24. W PGWD nie przedstawiono żadnych informacji na temat przyczyn, dla których 22 Polska podkreśliła, że większa liczba jezior, na które wywiera presję rolnictwo, wynika z zastosowania nowej metodyki określania presji: ładunki azotu i fosforu zostały obliczone jako wytwarzane na obszarze całej zlewni jeziora i w 1000-metrowej strefie buforowej wokół jeziora, przy uwzględnieniu zmienności morfologicznej i hydrograficznej w jeziorze. Polska stwierdziła, że w pierwszym cyklu głównie jeziora znajdujące się w strefach narażonych na zanieczyszczenia azotanami zgłoszono jako znajdujące się pod presją rolnictwa. 23 Polska stwierdziła później, że Oddziaływanie antropogeniczne nieznane było zgłaszane, gdy nie było możliwe określenie presji, co obejmowało wszystkie jednolite części wód, których stan był oceniany na podstawie opinii eksperckiej, a te jednolite części wód, w odniesieniu do których nie można było poddać wiarygodnej ocenie wpływu presji na stan wody, zgłoszono jako zbiorniki wodne będące pod wpływem nieznanych presji. Polska stwierdziła również, że jednolite części wód oceniane na podstawie wyników monitorowania, ale w których nie miały miejsca znaczące zrzuty ścieków z przemysłowych lub komunalnych oczyszczalni ścieków w jego zlewni, również zostały zgłoszone jako jednolite części wód poddawanych nieznanej presji. Polska wskazała, że w odniesieniu do takich jednolitych części wód wdrożenie podejścia mającego na celu potwierdzenie, czy zidentyfikowana presja jest znacząca czy nie, oraz czy ma ona wpływ na stan wód, było planowane w programie środków. 24 Polska podkreśliła później, że oddziaływania z sektora przemysłowego były zgłaszane głównie jako Punktowe źródła zanieczyszczeń ścieki komunalne, Rozproszone źródła zanieczyszczeń górnictwo i Punktowe źródła zanieczyszczeń inne. Duża liczba środków ukierunkowanych na zarządzanie ściekami (tj. budowa, 47

49 oddziaływania zgłoszone do Europejskiego Systemu Informacji Wodnej nie zostały uwzględnione na etapie oceny ryzyka. W drugim cyklu odnotowano 7 różnych rodzajów presji znaczących dla wód podziemnych. Najbardziej znaczący wpływ pod względem jednolitych części wód miały rozproszone źródła zanieczyszczeń z sektora górniczego (8% części wód podziemnych), a drugi w kolejności zmiany poziomu zwierciadła wód podziemnych (7%) (Wykres 2.3). Porównując oba PGWD, odnotowano znaczny wzrost liczby wydzielonych jednolitych części wód podziemnych (ze 161 do 172). W przypadku obu PGWD ten wzrost liczby jednolitych części wód nie wyjaśnia dużych różnic, jakie wystąpiły między rodzajem i zakresem presji zgłoszonych w odniesieniu do wód podziemnych. W 2010 r. pobór wody pochodzącej z publicznych zasobów wodnych miał wpływ na 92% jednolitych części wód podziemnych; w drugim cyklu nie zgłoszono wpływu na żadną z nich 25. Oddziaływania rozproszonych źródeł zanieczyszczeń z górnictwa zgłoszono jako najbardziej znaczące w drugim cyklu, ale w 2010 r. ich nie zgłoszono. modernizacja, renowacja, rozbudowa oczyszczalni ścieków) wdrażanych w ramach realizacji celu krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych jest jednocześnie ukierunkowana na presje punktowych źródeł zanieczyszczeń z przemysłu. 25 Polska stwierdziła później, że w ramach standardowej procedury określonej w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 listopada 2008 r. gromadzone są informacje na temat zarejestrowanego poboru wód podziemnych (suma roczna oraz średni dzienny pobór wody). Podkreślono również, że w 2011 r. informacje na temat skali poboru wody zebrano z ujęć wód podziemnych (łącznie 1584,7 mln m 3 ). 48

50 Wykres 2.2 Najbardziej znaczące presje na jednolite części wód powierzchniowych i wód podziemnych w Polsce w odniesieniu do drugiego cyklu PGWD 2.8 Rozproszone górnictwo 6.2 Wody podziemne zmiany poziomu lub 7% 8% 2.2 Rozproszone rolnictwo 5% 7 Oddziaływanie antropogeniczne inne 3% 1.7 Punktowe wody kopalniane 1.6 Punktowe składowiska odpadów Zmiany hydrologiczne publiczne 1% 2% 2% 0% 1% 2% 3% 4% 5% 6% 7% 8% 9% 10% % jednolitych części wód podziemnych Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE 49

51 Wykres 2.3 Porównanie presji na jednolite części wód powierzchniowych w Polsce w pierwszym i drugim cyklu PGWD. Presje przedstawione na poziomie zagregowanym. Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Nie wszystkie presje przedstawiono Definicja i ocena znaczących presji na wody powierzchniowe i podziemne Jedynym oddziaływaniem na wody powierzchniowe, w przypadku którego w celu oceny istotności w drugim cyklu stosowane były potencjalnie ilościowe narzędzia liczbowe, były presje punktowych źródeł zanieczyszczeń, w przypadku których narzędzia te zostały wykorzystane w połączeniu z opinią ekspercką. Zgłoszono opinię ekspercką, która ma zostać wykorzystana do oceny istotności presji rozproszonych źródeł zanieczyszczeń i presji wynikającej ze zmian przepływu wody 26. Presji związanych z poborem wody nie poddano ocenie 27. W pierwszym cyklu PGWD wykorzystano głównie metody numeryczne, aby ocenić istotność zidentyfikowanych presji punktowych źródeł zanieczyszczeń, rozproszonych źródeł zanieczyszczeń i presji na wody powierzchniowe związanych z poborem wody. W pierwszym cyklu PGWD do oceny istotności wykorzystano narzędzia numeryczne, co wydaje się mieć 26 Polska wyjaśniła później, że ocena presji ze źródeł rozproszonych opierała się zarówno na opinii eksperckiej, jak i na dodatkowej analizie przeprowadzonej w trakcie opracowywania programów środków. Polska wyjaśniła ponadto, że ocena wielkości presji ze źródeł rozproszonych opierała się na obliczonych lub oszacowanych danych liczbowych przedstawionych jako ładunki substancji biogennych pochodzące z tych źródeł w odniesieniu do wartości granicznych określonych w przepisach prawa. 27 Polska podkreśliła, że w drugim cyklu zwrócono szczególną uwagę na utrzymanie wyraźnego związku między oceną stanu jednolitych części wód, zidentyfikowanymi presjami i planowanymi działaniami, a także przygotowanymi ekspertyzami. 50

52 miejsce również w przypadku drugiego cyklu PGWD. W planach gospodarowania wodami w dorzeczu opisano, w jaki sposób oddzielnie oceniono znaczące presje punktowych źródeł zanieczyszczeń, rozproszonych źródeł zanieczyszczeń i hydromorfologiczne oraz w jaki sposób uwzględniono skumulowane skutki tych presji. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły stwierdzono, że zidentyfikowano przypadki przekroczenia wskaźników fizykochemicznych (w tym substancji biogennych) na podstawie monitoringu w latach oraz znaczne zrzuty ścieków komunalnych. W PGWD określono wartości graniczne znaczącej presji w odniesieniu do ładunków azotu i fosforu w zlewni oraz w 1000-metrowej strefie buforowej wokół każdego jeziora, biorąc pod uwagę przyjęte abiotyczne rodzaje jezior. Wartości graniczne znaczącej presji zostały ustalone w oparciu o analizę związku między stanem monitorowanych jezior a nasileniem presji na te jeziora. Dzięki ustaleniu tego związku możliwe było określenie ryzyka nieosiągnięcia celu środowiskowego w przypadku jezior, w odniesieniu do których nie prowadzono monitorowania i nie było dostępnych danych dotyczących stanu ich wód, natomiast dostępne były dane dotyczące presji na nie. Stwierdzono, że te niemonitorowane jeziora będą zagrożone, jeżeli wartości graniczne zostaną przekroczone w przypadku obu parametrów (ładunki fosforu i azotu) lub jednego z nich. W tabeli w PGWD podano również wartości graniczne dla punktowych źródeł zanieczyszczeń, które odpowiadały wartościom stężenia granicznego stosowanym do obliczania dopuszczalnego obciążenia różnych parametrów, takich jak biologiczne zapotrzebowanie na tlen, chemiczne zapotrzebowanie na tlen, azot, fosfor i nikiel. Oznacza to, że niektóre wartości graniczne były wykorzystywane zarówno w przypadku presji punktowych, jak i rozproszonych źródeł zanieczyszczeń, i zgłoszono, że nie określono istotności z uwzględnieniem progów zawartych w danych WISE, lecz były one powiązane z niepowodzeniem w realizacji celów. Do WISE zgłoszono, że nie określono liczbowych wartości granicznych w odniesieniu do presji hydromorfologicznych 28. Określenie presji hydromorfologicznych zostało przeprowadzone na podstawie danych z badania dotyczącego administratorów wody oraz informacji na temat obecnego systemu ochrony przeciwpowodziowej i badań przeprowadzonych w dziedzinie weryfikacji tego, co określono jako silnie zmienione jednolite części wód. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu przedstawiono również mapy różnych znaczących presji. Presja hydromorfologiczna została uznana za znaczącą w oparciu o dane z monitorowania z lat , w których tylko wskaźniki biologiczne zostały 28 Polska wyjaśniła później, że do celów oceny presji hydromorfologicznej zastosowano wartości graniczne wskaźników wstępnej identyfikacji silnie zmienionych jednolitych części wód (jeżeli zostały przekroczone wskaźniki biologiczne). 51

53 przekroczone, a na etapie wstępnego określania jednolitych części wód powierzchniowych zostały wskazane jako silnie zmienione jednolite części wód. Takie jednolite części wód powierzchniowych uznano również za zagrożone nieosiągnięciem celów środowiskowych z powodu presji hydromorfologicznej na stan elementów biologicznych. Stwierdzono i zgłoszono presję hydromorfologiczną również w odniesieniu do szczególnie ważnych lub ważnych rzek, w przypadku których istniały budynki poprzeczne wymagające przywrócenia drożności. Wszystkie narzędzia wykorzystywane do oceny wielkości presji na wody podziemne opierały się na połączeniu narzędzi liczbowych i opinii eksperckiej we wszystkich obszarach dorzeczy oraz w odniesieniu do wszystkich ocenionych presji. Istotność presji określono w odniesieniu do wartości granicznych i powiązano z potencjalnym niepowodzeniem realizacji celów Znaczące oddziaływanie na jednolite części wód Zgłoszono, że rodzaj nieznane oddziaływanie dotyczył największej jednolitej części (36%) wód powierzchniowych w Polsce, a w dalszej kolejności plasują się zanieczyszczenie substancjami biogennymi (22%) i siedliska zmienione na skutek zmian morfologicznych (8%) (Wykres 2.4). 52

54 Wykres 2.4 Znaczące oddziaływanie na jednolite części wód powierzchniowych i wód podziemnych w Polsce w odniesieniu do drugiego cyklu PGWD. Odsetki liczby jednolitych części wód 53

55 Pobór wody przekracza dostępne zasoby wód podziemnych (obniżając zwierciadło wody) Pogorszenie jakości powiązanych wód powierzchniowych ze względu na stan chemiczny/ilościowy Uszkodzenie ekosystemów lądowych zależnych od wód podziemnych ze względu na stan chemiczny/ilościowy 5% 7% 7% Zanieczyszczenie mikrobiologiczne 3% Zanieczyszczenie substancjami biogennymi 3% Zanieczyszczenie wodą słoną lub jej intruzja 2% Zanieczyszczenia chemiczne 2% Zmiany kierunku przepływu skutkujące intruzją wód słonych 1% Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE 0% 10% 20% 30% 40% % jednolitych części wód podziemnych Trzy najbardziej znaczące oddziaływania na jednolite części wód podziemnych w Polsce (Wykres 2.4) były następujące: pobór wody przekraczający dostępne zasoby wód podziemnych (obniżenie zwierciadła wody) (7% jednolitych części wód podziemnych); pogorszenie jakości wód powierzchniowych pozostających w związku hydraulicznym z wodami podziemnymi ze względów chemicznych lub ilościowych (7%), oraz szkody wyrządzone w ekosystemach lądowych uzależnionych od wód podziemnych z przyczyn chemicznych lub ilościowych (4,5%) Jednolite części wód podziemnych, w przypadku których istnieje ryzyko, że nie osiągną dobrego stanu Na dwóch obszarach dorzeczy stwierdzono, że jednolite części wód podziemnych są zagrożone nieosiągnięciem dobrego stanu chemicznego: około 8% jednolitych części wód podziemnych 54

56 było zagrożone w całej Polsce. Zgłoszono 13 zanieczyszczeń wód podziemnych, stanowiących zagrożenie dla osiągnięcia dobrego stanu chemicznego w jednolitych częściach wód podziemnych na dwóch spośród dziesięciu obszarów dorzeczy w Polsce. Azotany miały wpływ na większość jednolitych części wód podziemnych (sześć) na tych dwóch obszarach dorzeczy. Stwierdzono, że 7% jednolitych części wód podziemnych w Polsce jest zagrożonych nieosiągnięciem dobrego stanu ilościowego z powodu intruzji wód słonych lub innej ingerencji, a przyczyną ryzyka jest wpływ na bilans wodny. Jednolite części wód podziemnych, w przypadku których istniało ryzyko nieosiągnięcia dobrego stanu ilościowego, znajdowały się jedynie na obszarach dorzecza Wisły i Odry Oznaczenie ilościowe luki i podział oddziaływań Polska zgłosiła braki, które należy uzupełnić w odniesieniu do wszystkich znaczących presji zgłaszanych na poziomie jednolitych części wód podziemnych i wód powierzchniowych. Polska zgłosiła 36 różnych substancji chemicznych powodujących niepowodzenie w realizacji celów: 12 substancji chemicznych w wodach podziemnych i 25 substancji chemicznych w wodach powierzchniowych. Substancje chemiczne obejmują substancje priorytetowe i substancje zanieczyszczające w wodach podziemnych. Zgłoszono braki w przypadku obu tych rodzajów substancji pod względem liczby jednolitych części wód, w których presje chemiczne uniemożliwiają osiągnięcie celów i liczby jednolitych części wód, w których przeszkodą w osiągnięciu celów jest depozycja atmosferyczna z rozproszonych źródeł zanieczyszczeń Wykazy emisji, zrzutów i strat substancji chemicznych W art. 5 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości 29 zobowiązano państwa członkowskie do sporządzenia wykazu emisji, zrzutów i strat wszystkich substancji priorytetowych i ośmiu innych substancji zanieczyszczających wymienionych w części A załącznika I do dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości w odniesieniu do każdego obszaru dorzecza lub jego części znajdującego się na ich terytorium. Wykaz ten powinien umożliwić państwom członkowskim promowanie docelowych środków ukierunkowanych na eliminowanie zanieczyszczeń powodowanych przez substancje priorytetowe. Powinien on również zawierać informacje na temat przeglądu sieci monitorowania oraz umożliwiać ocenę 29 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/105/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej, zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy Rady 82/176/EWG, 83/513/EWG, 84/156/EWG, 84/491/EWG i 86/280/EWG oraz zmieniająca dyrektywę 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 55

57 postępów poczynionych w celu ograniczenia (lub powstrzymania) emisji, zrzutów i strat substancji priorytetowych (lub priorytetowych substancji niebezpiecznych). Wykazy emisji, zrzutów i strat odnoszące się do wszystkich substancji priorytetowych zgłoszono w przypadku wszystkich 10 obszarów dorzeczy w Polsce, a także uwzględniono wszystkie substancje priorytetowe i grupy substancji priorytetowych, z wyjątkiem benzo(ghi)pirenu i indeno(1,2,3-cd)pirenu (należą one do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych). Dwuetapowe podejście przedstawione w wytycznych dotyczących wspólnej strategii wdrażania nr nie zostało zastosowane w odniesieniu do żadnej substancji zawartej w wykazach. Poziom 1 metodologii wdrożono w odniesieniu do wszystkich substancji zawartych w wykazach (natomiast wytyczne zawierają zalecenie, aby wdrożyć co najmniej poziom w odniesieniu do substancji istotnych na poziomie obszaru dorzecza). Jakość danych oceniono jako średnią. 2.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu Liczba silnie zmienionych jednolitych części wód w Polsce w drugim cyklu PGWD zmniejszyła się o 25% w porównaniu z pierwszym cyklem planów. Największy spadek nastąpił pod względem silnie zmienionych rzecznych jednolitych części wód na dwóch obszarach dorzeczy: Wisły i Odry. W okresie między opracowaniem obu PGWD temu spadkowi towarzyszyła identyfikacja niemal równoważnej liczby naturalnych rzecznych jednolitych części wód. W okresie między dwoma cyklami PGWD nastąpił natomiast wzrost pod względem liczby silnie zmienionych jeziornych jednolitych części wód z 75 w pierwszym cyklu do 123 w drugim cyklu. Między dwoma PGWD odnotowano jedynie niewielkie zmiany w liczbie zgłoszonych rodzajów w odniesieniu do każdej kategorii wód w każdym obszarze dorzecza, przy czym wszystkie różnice dotyczyły jezior. Zgłoszono jednak pewne zauważalne różnice między tymi dwoma planami gospodarowania wodami w dorzeczu pod względem rodzajów i zakresu presji. Presje związane z poborem wody zgłoszono jako mające wpływ na 12% jednolitych części wód powierzchniowych w pierwszym cyklu, nie poddano ich jednak ocenie w drugim cyklu 31. W przypadku drugich PGWD nastąpiło również zwiększenie odsetka jednolitych części wód, na które mają wpływ 30 Wytyczne dotyczące wspólnej strategii wdrażania nr 28 przygotowywanie wykazu emisji substancji priorytetowych 31 Polska wyjaśniła później, że nawet jeżeli poboru wody powierzchniowej nie określono jako znaczącej presji, jest on kontrolowany w ramach środków wdrażanych na poziomie krajowym. 56

58 rozproszone źródła zanieczyszczeń z rolnictwa: 2% jezior w pierwszym cyklu, 62% w drugim cyklu; 3% rzek w pierwszym cyklu, 8% w drugim cyklu. Wydaje się, że wynika to z udoskonalonej metodologii, w przypadku której wykorzystano zarówno dane dotyczące ładunków zanieczyszczeń, jak i opinię ekspercką. W drugim cyklu jako znaczące zgłoszono również nieznane oddziaływania antropogeniczne: tego rodzaju presji nie wykorzystano w sprawozdaniach z pierwszego cyklu. Porównując oba PGWD, odnotowano znaczny wzrost liczby wydzielonych jednolitych części wód podziemnych (ze 161 do 172). W przypadku obu PGWD ten wzrost liczby jednolitych części wód nie wyjaśnia dużych różnic, jakie wystąpiły między rodzajem i zakresem presji zgłoszonych w odniesieniu do wód podziemnych. W 2010 r. pobór wód do celów publicznego zaopatrzenia w wodę miał wpływ na 92% jednolitych części wód podziemnych, natomiast w drugim cyklu nie zgłoszono wpływu na żadną z nich. Pobór wody z wód podziemnych oceniono przy zastosowaniu połączenia narzędzi numerycznych i opinii eksperckiej, przy czym nie wprowadzono żadnych zmian w metodologii dlatego przyczyny tej zmiany pozostają niejasne. Presje rozproszonych źródeł zanieczyszczeń z górnictwa zgłoszono jako najbardziej znaczące w drugim cyklu, przy czym nie występowały one jako takie w pierwszym cyklu. 2.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: w przypadkach, w których występuje obecnie duża niepewność co do charakterystyki obszarów dorzeczy, identyfikacji presji i oceny stanu należy kwestie te uwzględnić w bieżących PGWD, aby można było zapewnić wdrożenie odpowiednich środków przed wprowadzeniem następnych PGWD. Ocena: w drugim cyklu Polska zgłosiła, że określono warunki referencyjne w stosunku do wszystkich rodzajów jednolitych części wód w każdej kategorii w odniesieniu do wszystkich biologicznych, hydromorfologicznych i fizykochemicznych elementów jakości, co stanowi znaczne udoskonalenie względem pierwszego cyklu PGWD. Oceny presji dokonano, stosując połączenie opinii eksperckiej i analizy ilościowej. Odnotowano znaczący wzrost zgłoszonych nieznanych oddziaływań, co mogłoby oznaczać, że metody nie były wystarczająco różnicujące, aby można było je stosować na potrzeby 57

59 ramowej dyrektywy wodnej 32. Ogólnie rzecz biorąc, poczyniono postępy i zalecenie to zostało częściowo wdrożone. 32 Polska stwierdziła później, że Oddziaływanie antropogeniczne nieznane było zgłaszane, gdy nie było możliwe określenie presji, co obejmowało wszystkie jednolite części wód, których stan był oceniany na podstawie opinii eksperckiej, a te jednolite części wód, w odniesieniu do których nie można było poddać wiarygodnej ocenie wpływu presji na stan wody, zgłoszono jako zbiorniki wodne będące pod wpływem nieznanych presji. Polska stwierdziła również, że jednolite części wód oceniane na podstawie wyników monitorowania, ale w których nie miały miejsca znaczące zrzuty ścieków z przemysłowych lub komunalnych oczyszczalni ścieków w jego zlewni, również zostały zgłoszone jako jednolite części wód poddawanych nieznanej presji. Polska wskazała, że w odniesieniu do takich jednolitych części wód wdrożenie podejścia mającego na celu potwierdzenie, czy zidentyfikowana presja jest znacząca czy nie, oraz czy ma ona wpływ na stan wód, było planowane w programie środków. 58

60 Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu ekologicznego jednolitych części wód powierzchniowych 3.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Monitorowanie stanu/potencjału ekologicznego Programy monitorowania Art. 8 ust. 1 ramowej dyrektywy wodnej nakłada na państwa członkowskie wymóg ustanowienia programów monitorowania na potrzeby oceny stanu wód powierzchniowych i wód podziemnych w celu zapewnienia spójnego i całościowego przeglądu stanu wód na każdym obszarze dorzecza. W świetle RDW wody terytorialne nie stanowią kategorii jednolitej części wód. Należy jednak zwrócić uwagę, że na mocy art. 2 ust. 1 RDW wody terytorialne są uwzględnione w ocenie i sprawozdawczości w zakresie stanu chemicznego. W zgłaszanych programach monitorowania w odniesieniu do określonych w Polsce kategorii wód występował szereg braków. Nie istniały programy dotyczące monitoringu diagnostycznego rzek na obszarach dorzeczy Dunaju, Jarft, Łaby lub Dniestru. Nie było programu monitoringu diagnostycznego, o którym mowa w RDW, w odniesieniu do wód przybrzeżnych i wód przejściowych na obszarach dorzeczy Wisły lub Odry. Nie istniał program monitorowania jezior w obszarze dorzecza Świeżej, aczkolwiek istnieje tam jedna jeziorna jednolita część wód. Ponadto nie zgłoszono żadnego programu monitorowania dotyczącego wód terytorialnych, mimo że w przypadku dwóch obszarów dorzeczy wydzielono jednolite części wód przybrzeżnych. Polska stwierdziła później, że program monitoringu diagnostycznego realizowano w latach w dorzeczach Jarftu, Dniestru, Dunaju i Łaby, a także na wszystkich obszarach przejściowych i przybrzeżnych. Brak sprawozdawczości w odniesieniu do tych programów prawdopodobnie stanowił błąd. Miejsca monitorowania i monitorowane jednolite części wód wykorzystane do celów monitoringu diagnostycznego i operacyjnego W Tabela 3.1 porównano liczbę miejsc monitorowania stosowanych do celów diagnostycznych i operacyjnych w dwóch PGWD, a w Tabela 3.2 podano liczbę miejsc stosowanych do różnych celów w odniesieniu do drugich PGWD. Należy zauważyć, że nie 59

61 przekazano informacji na temat obszaru dorzecza Wkry, ponieważ na tym obszarze dorzecza nie wydzielono żadnej jednolitej części wód powierzchniowych. Jeżeli chodzi o rzeki, w drugich PGWD istniało pięć razy więcej miejsc monitorowania stosowanych do celów operacyjnych niż do celów monitoringu diagnostycznego, natomiast w przypadku jezior istniało niemal tyle samo miejsc monitorowania stosowanych do celów monitoringu operacyjnego, jak i diagnostycznego. Porównując pierwszy i drugi cykl PGWD, odnotowano znaczne zmniejszenie liczby miejsc monitorowania operacyjnego wszystkich czterech kategorii wód. Proporcjonalnie największy spadek odnotowano w przypadku wód przejściowych (71%), a następnie jezior (46%), wód przybrzeżnych (33%) i rzek (14%). Tabela 3.1 Liczba miejsc wykorzystanych do monitoringu diagnostycznego i operacyjnego w Polsce w drugim i pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Należy mieć na uwadze, że w celach porównywalności z danymi przekazanymi w pierwszym cyklu PGWD, dane dotyczące drugiego cyklu PGWD nie uwzględniają tego, czy miejsca monitorowania wykorzystuje się do celów monitorowania stanu ekologicznego, czy chemicznego Drugi PGWD Rzeki Jeziora Wody przejściowe Wody przybrzeżne diag. op. diag. op. diag. op. diag. op. PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ Łącznie według rodzaju miejsca Całkowita liczba miejsce monitorowania Pierwszy PGWD 338 (494) PL_ PL_ PL_

62 Rzeki Jeziora Wody przejściowe Wody przybrzeżne diag. op. diag. op. diag. op. diag. op. PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ PL_ Łącznie według rodzaju miejsca Całkowita liczba miejsce monitorowania Źródła: sprawozdania elektroniczne państw członkowskich przekazywane do WISE. Liczbę umieszczoną w nawiasie Polska podała później, aby skorygować to, co wydaje się błędem sprawozdawczym. 61

63 Polska wskazała później, że pozorny spadek liczby reprezentatywnych miejsc monitorowania w drugim cyklu PGWD w stosunku do pierwszego cyklu był wynikiem ponownego zdefiniowania roli punktów monitorowania. Zmiany w aktach prawnych dotyczących monitorowania usprawniały zarządzanie danymi z monitorowania, sprawiając, że ocena jednolitych części wód stała się bardziej reprezentatywna, oraz przyczyniły się do poprawy jakości analizy stanu części wód. Miejsca monitorowania są przeznaczone do celów reprezentatywnej oceny całej jednolitej części wód i składają się z wielu części. W przypadku monitoringu diagnostycznego istnieje do ośmiu różnych funkcjonalnych rodzajów miejsc wchodzących w skład miejsc monitorowania. Polska wskazała również, że część zgłoszonych zmian w drugim cyklu PGWD w stosunku do pierwszego cyklu może wynikać ze sposobu, w jaki informacje przekazywano do WISE wystąpiły niezamierzone błędy w sprawozdaniach. Tabela 3.2 Liczba miejsc monitorowania odpowiednich kategorii wód wykorzystywanych do różnych celów w ramach drugiego planu gospodarowania wodami w dorzeczu w Polsce. Należy zauważyć, że nie dokonuje się rozróżnienia między miejscami wykorzystywanymi do monitorowania stanu ekologicznego lub chemicznego Cel monitorowania Jeziora Rzeki Dyrektywa dotycząca jakości wody w kąpieliskach jednolite części wód przeznaczone do celów rekreacyjnych lub obszary wyznaczone jako kąpieliska załącznik IV pkt 1 ppkt (iii) do RDW Dyrektywa w sprawie wody pitnej woda pitna załącznik IV pkt 1 ppkt (i) do RDW Wody przejściow e Wody przybrzeżn e ECO stan ekologiczny HAB Ochrona siedlisk lub gatunków w zależności od stanu wód załącznik IV pkt 1 ppkt (v) do RDW INV monitoring badawczy Dyrektywa w sprawie azotanów obszar wrażliwy na substancje biogenne na podstawie dyrektywy azotanowej załącznik IV pkt 1 ppkt (iv) do RDW OPE monitoring operacyjny SUR monitoring diagnostyczny UWW obszar wrażliwy na substancje biogenne na podstawie dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych załącznik IV pkt 1 ppkt (iv) do RDW Łączna liczba miejsc niezależnie od ich przeznaczenia Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. 62

64 Odnotowano również znaczne zmniejszenie liczby miejsc monitoringu diagnostycznego w drugim cyklu PGWD w stosunku do pierwszego, przy czym w ramach drugiego PGWD nie ma żadnych miejsca monitorowania wód przybrzeżnych i przejściowych. Odnotowano odpowiednio zmniejszenie liczby punktów monitoringu diagnostycznego jezior i rzek w drugim cyklu PGWD w stosunku do pierwszego cyklu, tj. o 45% w przypadku jezior (z 581 do 322 miejsc) i o 35% w przypadku rzek (z 523 do 338 miejsc), W Tabela 3.2 podano liczbę punktów zgłaszanych jako stosowane do różnych celów w drugim PGWD. Różnice w liczbie miejsc zgłaszanych jako stosowane do celów określania stanu ekologicznego oraz do monitoringu diagnostycznego/operacyjnego prawdopodobnie wskazują na istnienie niepewności co do informacji, jakie państwa członkowskie miały zawierać w sprawozdaniach w odniesieniu do tych elementów, które powodują wystąpienie niezamierzonych błędów w sprawozdaniach. Na Wykres 3.1 przedstawiono odsetek jednolitych części wód objętych monitoringiem diagnostycznym i operacyjnym w drugim cyklu planów (w pierwszym cyklu planów nie przekazano żadnych danych na poziomie jednolitych części wód). W ramach drugich PGWD około jedną trzecią jeziornych jednolitych części wód monitorowano zarówno w celach operacyjnych, jak i diagnostycznych, przy czym około jedną trzecią rzecznych jednolitych części wód monitorowano w celach operacyjnych, a tylko 7% z nich monitorowano w celach diagnostycznych. W celach diagnostycznych nie monitorowano żadnych jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych, natomiast wszystkie monitorowano w celach operacyjnych. 63

65 Wykres 3.1 Odsetek jednolitych części wód objętych monitoringiem diagnostycznym i operacyjnym w Polsce na potrzeby drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu (2016). Uwaga: nie dokonuje się rozróżnienia między jednolitymi częściami wód objętymi monitorowaniem ekologicznym lub chemicznym Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Miejsca monitorowania i monitorowane jednolite części wyznaczania stanu/potencjału ekologicznego wód wykorzystywane do Na Wykres 3.2 przedstawiono odsetek jednolitych części wód w każdej klasie stanu/potencjału ekologicznego, które w Polsce są objęte monitoringiem diagnostycznym. Jak stwierdzono powyżej nie prowadzi się już monitoringu diagnostycznego wód przejściowych i przybrzeżnych zgłaszanych w odniesieniu do Polski Polska stwierdziła później, że ten brak sprawozdawczości dotyczący monitoringu diagnostycznego wód przejściowych i przybrzeżnych prawdopodobnie stanowił niezamierzony błąd sprawozdawczy. 64

66 Wykres 3.2 Odsetek jednolitych części wód w każdej klasie stanu/potencjału ekologicznego, które w Polsce są objęte monitoringiem diagnostycznym. Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Monitorowanie transgranicznej jednolitych części wód powierzchniowych Polska zgłosiła transgraniczne rzeczne jednolite części wód w przypadku ośmiu spośród dziesięciu obszarów dorzeczy znajdujących się na jej terenie. Większość z nich znajdowała się na obszarach dorzeczy Odry (67) i Wisły (49). Odnotowano również transgraniczne jednolite części wód przybrzeżnych, jezior i przejściowych. Nie zgłoszono żadnych miejsc monitorowania, które wchodziłyby w skład międzynarodowych sieci monitorowania. Polska wyjaśniła później, że monitorowanie transgranicznych jednolitych części wód kontynuowano w trakcie cyklu monitorowania w latach Wszystkie jednolite części wód podlegające współpracy międzynarodowej zostały objęte monitoringiem badawczym zgodnie z tymi porozumieniami. Transgraniczne jednolite części wód, które są najważniejsze w kontekście gospodarki wodnej, objęto dodatkowo monitoringiem diagnostycznym oraz, jeżeli ocena presji i oddziaływań wskazała, że jest to konieczne monitoringiem operacyjnym. Braki w elektronicznych sprawozdaniach do WISE wynikają prawdopodobnie z błędów w sprawozdaniach. Monitorowane elementy jakości (z wyjątkiem zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza) W Tabela przedstawiono elementy jakości zastosowane do monitorowania jezior i rzek w odniesieniu do drugich PGWD: nie dokonuje się rozróżnienia między celami monitorowania. 65

67 Tabela 3.3 Monitorowane elementy jakości w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu w Polsce (z wyjątkiem zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza) 34.Uwaga: element jakości można wykorzystać do celów monitoringu diagnostycznego lub operacyjnego. Inne rośliny wodne niektóre państwa członkowskie mogą zgłaszać osobno w odniesieniu do elementów składowych, przykładowo makrofitów i fitobentosów występujących w rzekach. Biologiczne elementy jakości Hydromorfologiczne elementy jakości Fitoplankton Makrofity Fitobentos Bezkręgowce bentosowe Ryby Okrytozalążko we Makroglony Inne rośliny wodne Inne gatunki System hydrologiczny lub reżim pływów Warunki ciągłości Warunki morfologiczne Rzeki Tak Tak Tak Tak Nie Nie Tak Nie Nie Nie Jeziora Tak Tak Tak Tak Nie Nie Tak Nie Nie Nie Wody przejściowe Tak Nie Nie Nie Nie Nie Tak Nie Nie Nie Wody przybrzeżne Tak Nie Nie Nie Nie Tak Nie Nie Nie Ogólne fizykochemiczne elementy jakości Przejrzystość Warunki termiczne Stan natlenienia Zasolenie Zakwaszenie Poziom azotanów Poziom fosforu Krzemiany Inne wyznaczniki substancji biogennych Rzeki Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Jeziora Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Wody przejściowe Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Wody przybrzeżne Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Tak Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Istniały poważne braki w zakresie elementów jakości monitorowanych w Polsce. Ryb nie monitorowano w rzekach, jeziorach i wodach przejściowych; jedynym biologicznym elementem jakości monitorowanym na wodach przybrzeżnych i przejściowych był fitoplankton (chociaż chlorofil a został zgłoszono jako inny element jakości); makrofitów 34 Polska wyjaśniła później, że monitoruje następujące elementy jakości: bezkręgowce bentosowe w wodach przejściowych i przybrzeżnych; ryby w rzekach, jeziorach i wodach przejściowych; okrytozalążkowe w wodach przejściowych i przybrzeżnych; makroglony w wodach przejściowych i przybrzeżnych (w miejscach, w których występują naturalnie); oraz trzy hydromorfologiczne elementy jakości w jeziorach. 66

68 i fitobentosów nie monitoruje się w rzekach na dwóch obszarach dorzeczy (Świeża i Jarft); w żadnej kategorii wód nie monitoruje się hydromorfologicznych elementów jakości. Nie istniały żadne szczegółowe dane, jakie konkretne elementy jakości monitorowano w pierwszym cyklu PGWD, chociaż z alternatywnego źródła wynika, że niektóre elementy jakości monitorowano w rzekach i wodach przybrzeżnych. Z porównania z tym alternatywnym źródłem wynika, że odnotowano pewne postępy w odniesieniu do tego rodzaju fitobentosu, a bezkręgowce bentosowe obecnie monitoruje się w jeziorach, jednak w drugim cyklu PGWD nadal występuje większość niedociągnięć wykrytych w pierwszym cyklu planów. Na wodach przybrzeżnych i przejściowych nie monitorowano żadnych biologicznych elementów jakości oprócz chlorofilu fitoplanktonu. W związku z tym w polskim monitorowaniu położono nacisk na ogólne fizykochemiczne elementy jakości. 35 Żadnej z jednolitych części wód objętych monitorowaniem diagnostycznym w Polsce nie zgłoszono jako monitorowanej w odniesieniu do wszystkich wymaganych biologicznych i hydromorfologicznych elementów jakości. Polska wyjaśniła jednak później, że wszystkie wymagane biologiczne i hydromorfologiczne elementy jakości monitorowano w wielu jednolitych częściach wód. Jeżeli chodzi o ogólne właściwości fizykochemiczne elementów jakości, wszystkie wymagane elementy były monitorowane w każdej jednolitej części wód objętej monitoringiem diagnostycznym. Zgłoszono trzy z wymaganych biologicznych elementów jakości, które należy wykorzystać do monitoringu operacyjnego rzek. Dominującym elementem był fitobentos (25% jednolitych części wód w ramach monitoringu operacyjnego), a następnie bezkręgowce bentosowe (18%) i makrofity (17%). Ryb nie monitorowano w rzekach, jeziorach i wodach przejściowych, niemniej jednak zgłoszono, że klasyfikuje się je w oparciu o monitorowanie małych rzecznych i jeziornych jednolitych części wód. Monitorowane matryce i zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza Polska zgłosiła, że monitorowano 30 substancji niebędących substancjami priorytetowymi. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi sprawozdawczości w odniesieniu do drugich PGWD 35 Polska wyjaśniła później, że dane przekazane do WISE nie odzwierciedlają pełnej sytuacji w Polsce. Monitorowanie ryb przeprowadzono w rzekach, jeziorach i przejściowych jednolitych częściach wód w latach Na przykład ryby monitorowano w 763 rzecznych jednolitych częściach wód, a jedynie niewielką część wyników wyłączono z oceny stanu ekologicznego. System hydrologiczny jest stale monitorowany przez polski Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Hydromorfologiczne elementy rzek monitorowano w polskim Państwowym Monitoringu Środowiska w 2011 i 2012 w ramach programu pilotażowego Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, a od 2013 r. robi się to w ramach rutynowego monitorowania. 67

69 oczekiwano, że będą to zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza. Polska wyjaśniła jednak później, że rejestr zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza składa się z 24 syntetycznych i niesyntetycznych zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza. Wśród substancji, w odniesieniu do których zgłoszono normę jakości środowiska (które uznaje się za substancje określone jako 24 zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza), miedź była monitorowana w największej liczbie punktów (1688 w ramach siedmiu obszarów dorzeczy). Zgłoszono, że fenol jest monitorowany w dziewięciu spośród 10 obszarów dorzeczy w 1031 punktach. W ramowej dyrektywie wodnej stwierdza się, że w celu nadzorowania i operacyjnego monitorowania zanieczyszczenia specyficznego dla dorzecza częstotliwość monitorowania powinna wynosić odpowiednio co najmniej raz na trzy miesiące w ciągu jednego roku w cyklu PGWD i co najmniej raz na trzy miesiące każdego roku (częstotliwość tę należy rozumieć w odniesieniu do monitorowania w wodzie). Można zastosować większe odstępy czasu, pod warunkiem że zostały uzasadnione na podstawie opinii eksperckiej lub wiedzy technicznej. Ogólnie rzecz biorąc, zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza w Polsce były monitorowane z częstotliwością równą lub wyższą niż minimalna częstotliwość w ciągu roku (4 razy w roku) w większości punktów. Nie znaleziono żadnego wyjaśnienia dla zmniejszonej częstotliwości monitorowania w niektórych punktach. Zgłoszono, że zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza są monitorowane wyłącznie w wodzie. W tabeli 3.4 wskazano, że 30 substancji zgłoszonych w WISE jako monitorowane było monitorowanych w 391 punktach jezior i punktach rzek. Pomimo pewnych niewielkich rozbieżności w liczbie miejsc monitorowania między różnymi źródłami informacji oraz pomimo niespójności między liczbą substancji, które mają być monitorowane jako zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza określone w WISE, a zanieczyszczeniami specyficznymi dla dorzecza rzeczywiście zidentyfikowanymi w Polsce, oczywiste jest, że monitorowanie zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza oznaczało dużą poprawę w porównaniu z pierwszym cyklem PGWD, w którym nie zgłoszono monitorowania takich zanieczyszczeń. Tabela 6 Liczba punktów wykorzystywanych do monitorowania zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu i niepriorytetowych specyficznych zanieczyszczeń lub innych krajowych zanieczyszczeń w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu w Polsce. Należy zauważyć, że dane z pierwszego i drugiego cyklu PGWD mogą nie być w pełni porównywalne, ponieważ zastosowano różne 68

70 definicje, a nie wszystkie państwa członkowskie przekazały informacje na poziomie punktu, co oznacza, że nie istniały równoważne dane w odniesieniu do pierwszego cyklu PGWD. PGWD Jeziora Rzeki Wody przejściowe Drugi Pierwszy cykl Miejsca wykorzystywane do monitorowania zanieczyszczenia specyficznego dla dorzecza Miejsca wykorzystywane do monitorowania niepriorytetowych specyficznych zanieczyszczeń lub innych zanieczyszczeń krajowych Źródła: sprawozdania elektroniczne WISE Wody przybrzeż ne Stosowanie wyników monitorowania do celów klasyfikacji Odnotowano szereg rozbieżności między jednolitymi częściami wód klasyfikowanymi w oparciu o monitorowanie a tymi, które są bezpośrednio monitorowane w odniesieniu do większości biologicznych elementów jakości i dodatkowych fizykochemicznych elementów jakości. W żadnej kategorii wód nie zgłoszono monitorowania ryb. Zgłoszono jednak również, że do klasyfikacji niektórych jeziornych i rzecznych jednolitych części wód z użyciem wyników monitorowania wykorzystywano ryby: nie jest to zgodne ze zgłoszonymi danymi z monitorowania. Hydromorfologiczne elementy jakości nie były bezpośrednio monitorowane, lecz nadal twierdzono, że są klasyfikowane częściowo na podstawie monitorowania wód przybrzeżnych, rzek i wód przejściowych. W przypadku jezior opinię ekspercką wykorzystywano wyłącznie do celów klasyfikacji hydromorfologicznych elementów jakości. Opinię ekspercką zastosowano do sklasyfikowania proporcjonalnie większej liczby jeziornych jednolitych części wód w odniesieniu do każdego elementu jakości w porównaniu z wynikami monitorowania: grupowania nie stosowano w ogóle. Klasyfikacja wszystkich elementów jakości w wodach przejściowych opierała się wyłącznie na danych z monitorowania. W przypadku rzek grupowanie stosowano w celu sklasyfikowania proporcjonalnie większej liczby jednolitych części wód niż wyniki monitorowania w odniesieniu do wszystkich klasyfikowanych elementów jakości: w ogóle nie korzystano z fachowej opinii. Istniały również rozbieżności między klasyfikowanymi i monitorowanymi biologicznymi elementami jakości w wodach przybrzeżnych i przejściowych. Jedynym zgłoszonym monitorowanym biologicznym elementem jakości w obu przypadkach był fitoplankton, ale bezkręgowce bentosowe zostały użyte w klasyfikacji wód przejściowych, a makroglony oraz bezkręgowce bentosowe wodach przybrzeżnych. W przypadku bezkręgowców bentosowych w dwóch kategoriach wód słonych klasyfikacja została zgłoszona jako oparta na wynikach 69

71 monitorowania, chociaż nie zgłoszono żadnego monitorowania w odniesieniu do tego biologicznego elementu jakości. W odniesieniu do zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza odsetek jednolitych części wód sklasyfikowanych w oparciu o monitorowanie różnił się znacząco w przypadku obszarów dorzeczy i kategorii wód, przy czym znaczna większość jednolitych części wód klasyfikowanych na podstawie grupowania w odniesieniu do rzek oraz na podstawie fachowej opinii w odniesieniu do jezior Stan/potencjał ekologiczny wód powierzchniowych Stan/potencjał ekologiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w odniesieniu do drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu przedstawiono na Mapa 3.1. Sporządzono ją na podstawie najnowszej oceny stanu. Mapa 3.1 Stan lub potencjał ekologiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce na podstawie ostatnio ocenionego stanu/potencjału jednolitych części wód powierzchniowych Uwaga: Standardowe kolory na podstawie art lit. i) załącznika V do ramowej dyrektywy wodnej. Źródło: WISE, Eurostat (granice państw) Wysoki 70

72 Dobry Umiarkowany Słaby Zły Nieznany Obszary dorzeczy Kraje spoza Unii Europejskiej Sklasyfikowano wszystkie jednolite części wód z wyjątkiem dwóch. Odsetek stanów nieznanych zmniejszył się z 80% w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu do poniżej 1% w drugim, co stanowi istotną poprawę. Odsetek jednolitych części wód o gorszym niż dobry stanie ekologicznym wynosił jednak 70%. Większość z nich była w umiarkowanym stanie. Na Wykres 3.3 przedstawiono poziom ufności klasyfikacji stanu/potencjału ekologicznego. Większość (60%) rzecznych i jeziornych jednolitych części wód zostało sklasyfikowanych z niskim poziomem ufności oceny, natomiast wszystkie przybrzeżne i przejściowe części wód zostały sklasyfikowane z wysokim poziomem ufności ceny (trudno to pogodzić, biorąc pod uwagę fakt, że do klasyfikacji tych dwóch kategorii wód słonych zastosowano bardzo mało biologicznych elementów jakości). Pozostałe rzeczne i jeziorne jednolite części wód zostały sklasyfikowane z wysokim poziomem ufności oceny. Polska wyjaśniła później, że wszystkie wody przejściowe i wody przybrzeżne oceniono na podstawie danych dotyczących wszystkich biologicznych elementów jakości wymaganych w odniesieniu do tych kategorii wód na podstawie ramowej dyrektywy wodnej. Informacja ta nie znalazła się w sprawozdaniu elektronicznym przekazanym WISE z powodu błędów sprawozdawczych. Oceniono fitoplankton (chlorofil A), makroglony, okrytozalążkowe i bezkręgowce bentosowe w jednolitych częściach wód przybrzeżnych, a także ryby w wodach przejściowych; w związku z tym w odniesieniu do tych kategorii jednolitych części wód poziom ufności oceny jest wysoki. Ponadto rzeczne i jeziorne jednolite części wód zostały ocenione na podstawie opinii eksperckiej z niskim poziomem ufności oceny wynikającym z faktu, że ocena nie opierała się na danych z monitorowania. 71

73 Odsetek jednolitych części wód powierzchniowych Wykres 3.3 Poziom ufności klasyfikacji stanu lub potencjału ekologicznego jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce na podstawie ostatnio ocenionego stanu/potencjału 70% 60% 50% 40% 30% Brak informacji Wysoki poziom ufności Średni poziom ufności Niski poziom ufności 20% 10% 0% Wysoki Dobry Umiarkowany Słaby Zły Nieznany Stan lub potencjał ekologiczny Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Na Wykres porównano stan ekologiczny jednolitych wód powierzchniowych w Polsce w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu ze stanem w drugim cyklu (na podstawie najnowszej oceny stanu/potencjału) i stanem oczekiwanym w 2015 r. Wyniki wskazują przede wszystkim na znaczne zmniejszenie odsetka stanów nieznanych od czasu pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu, ale również na niższy udział wód o dobrym stanie/potencjale niż wód o dobrym stanie w przypadku 70% wszystkich jednolitych części wód. W odniesieniu do 2015 r. przewidywano, że stan 64% wszystkich jednolitych części wód będzie poniżej dobrego stanu ekologicznego. 72

74 Wykres 3.4 Stan lub potencjał ekologiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu, pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz oczekiwany w 2015 r. W nawiasach podano liczbę jednolitych części wód powierzchniowych w każdym cyklu. Należy zauważyć, że okres oceny stanu w odniesieniu do drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu obejmował lata Rok dokonania oceny stanu w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu jest nieznany Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Zwrócono się do państw członkowskich o przedstawienie przewidywanego terminu osiągnięcia dobrego stanu/potencjału ekologicznego. Informacje w odniesieniu do Polski przedstawiono na 1. Oczekuje się, że 37% rzecznych jednolitych części wód osiągnie swoje cele do 2015 r., co jest zgodne z informacjami podanymi na Wykres, zgodnie z którym oczekuje się, że do 2015 r. 36% wszystkich jednolitych części wód powierzchniowych osiągnie dobry stan ekologiczny (rzeki stanowią kategorię wód z największą liczbą zbiorników wodnych w Polsce). 73

75 W odniesieniu do jezior przewidywano, że 1/3 osiągnie cele do 2015 r., około 50% do lat , a reszta do lat W przypadku wód przybrzeżnych oczekuje się, że większość z nich osiągnie cele określone w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu ( ), podczas gdy ponad 80% wód przejściowych miało osiągnąć swoje cele dopiero w latach Nie zgłoszono żadnych jednolitych części wód, które osiągnęły już mniej rygorystyczne cele. Wykres 1 Oczekiwany termin osiągnięcia dobrego stanu/potencjału ekologicznego jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce. Liczba nawiasie oznacza liczbę jednolitych części wód w każdej kategorii Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Klasyfikacja stanu ekologicznego pod względem każdego klasyfikowanego elementu jakości Na Wykres 2 pokazano, że odsetek jednolitych części wód o dobrym lub wysokim stanie ekologicznym był znacznie wyższy w przypadku pojedynczych biologicznych elementów jakości niż w przypadku całkowitego stanu ekologicznego rzek (por. Wykres 2 z Mapa 3.1, na której przeważają rzeczne jednolite części wód). W przypadku rzek większość biologicznych elementów jakości została sklasyfikowana prawie w 80% jednolitych części wód, a odsetek w dobrym lub lepszym stanie wyniósł 40 50%, natomiast w przypadku jezior odsetek sklasyfikowanych jednolitych części wód wyniósł prawie 90% w odniesieniu do fitoplanktonu, fitobentosu i makrofitów, natomiast bezkręgowce bentosowe i ryby zostały sklasyfikowane w 60 70% wód. Odsetek sklasyfikowanych jezior o dobrym lub lepszym stanie wyniósł 20 40%, czyli mniej niż w przypadku rzek. Jednolite części wód przejściowych i przybrzeżnych zostały 74

76 zaklasyfikowane jedynie pod kątem fitoplanktonu i bezkręgowców bentosowych, z wyjątkiem kilku jednolitych części wód przybrzeżnych, które klasyfikowano pod kątem makroglonów (10% wszystkich części wód, co oznacza tylko jedną jednolitą część wód). Stan ekologiczny był poniżej dobrego w 80% lub większym odsetku całości jednolitych części wód przybrzeżnych lub przejściowych. Duży odsetek jednolitych części wód został sklasyfikowany na podstawie opinii eksperckiej lub grupowania. W przypadku ryb nie zgłoszono bezpośredniego monitorowania, natomiast niewielki odsetek zgłoszono jako oparty o monitorowanie Polska stwierdziła później, że ryby były monitorowane w trakcie całego cyklu. Nie zostało to zgłoszone z powodu niezamierzonych błędów w sprawozdawczości. 75

77 Wykres 2 Stan/potencjał ekologiczny biologicznych elementów jakości stosowanych w klasyfikacji wód powierzchniowych w Polsce. Należy zauważyć, że nie przedstawiono jednolitych części wód o nieznanym stanie/potencjale na poziomie elementu jakości oraz tych, które są monitorowane, lecz nie są klasyfikowane lub ich to nie dotyczy. Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Na Wykres 3 porównano klasyfikację biologicznych elementów jakości pod względem stanu/potencjału ekologicznego w pierwszym i drugim cyklu PGWD. Należy zauważyć, że do takiego porównania należy podchodzić z pewną ostrożnością, ponieważ istnieją różnice między liczbą jednolitych części wód powierzchniowych zaklasyfikowanych w odniesieniu do poszczególnych elementów między pierwszym a drugim cyklem PGWD. Zmian stanu ekologicznego biologicznych elementów jakości nie można ocenić ze względu na bardzo 76

78 zróżnicowany odsetek nieznanego stanu w pierwszym i drugim cyklu PGWD (80% nieznanych w PGWD i brak nieznanych w drugim). Wykres 3 Porównanie stanu/potencjału ekologicznego w Polsce zgodnie z klasyfikowanymi biologicznymi elementami jakości w jednolitych częściach wód powierzchniowych między pierwszym i drugim cyklem PGWD. Liczby w nawiasach oznaczają liczbę jednolitych części wód objętych klasyfikacją w odniesieniu do tego elementu 2016 makroglony (1) 2010 makroglony (0) 2016 inne rośliny wodne (4297) 2010 inne rośliny wodne (493) 2016 fitoplankton (1222) 2010 fitoplankton (673) 2016 fitobentos (4661) 2010 fitobentos (0) 2016 makrofity (4509) 2010 makrofity (0) 2016 ryby (3786) 2010 ryby (0) 2016 bezkręgowce bentosowe (4180) 2010 bezkręgowce bentosowe (110) 0% 20% 40% 60% 80% 100% % wysoki/dobry % umiarkowany/słaby/zły Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Na 4 i Wykres 5 zilustrowano podstawy klasyfikacji stanu/potencjału ekologicznego rzek i jezior w Polsce w drugim cyklu PGWD. Z rysunków tych wynika, że wszystkie cztery grupy (rodzaje) elementów jakości zostały wykorzystane do sklasyfikowania znacznej większości (80%) rzecznych jednolitych części wód, natomiast 20% sklasyfikowano z wykorzystaniem trzech grup elementów jakości. W przypadku jezior odsetek jednolitych części wód sklasyfikowanych z wykorzystaniem wszystkich czterech grup elementów jakości wyniósł zaledwie 61%, natomiast 24% sklasyfikowano z wykorzystaniem trzech rodzajów elementów jakości, a 14% z wykorzystaniem tylko dwóch rodzajów. W przypadku wód przybrzeżnych i przejściowych odpowiednio 90% i 100% sklasyfikowano z wykorzystaniem wszystkich czterech grup elementów jakości. Większość jednolitych części wód została jednak sklasyfikowana z wykorzystaniem grupowania lub opinii eksperckiej, zwłaszcza w przypadku 77

79 hydromorfologicznych elementów jakości, które nie były bezpośrednio monitorowane w drugim cyklu PGWD. Wykres 4 Klasyfikacja stanu lub potencjału ekologicznego rzek i jezior w Polsce przy zastosowaniu 1, 2, 3 lub 4 rodzajów elementu jakości Uwaga: Przedmiotowe cztery rodzaje są następujące: biologiczny, hydromorfologiczny, ogólny fizykochemiczny i zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza Źródło: Sprawozdania państw członkowskich przekazane do WISE 78

80 Odsetek jednolitych części wód Wykres 5 Odsetek rzecznych i jeziornych jednolitych części wód w Polsce, w przypadku których w klasyfikacji stanu lub potencjału ekologicznego nie zastosowano żadnego biologicznego elementu jakości ani hydromorfologicznego (HYMO) ani ogólnego fizykochemicznego (PHYSCHEM) ani zanieczyszczenia specyficznego dla dorzecza 45% 40% 39% 35% 33% 33% 33% 33% 30% 25% 20% 15% 10% 15% 21% 10% 5% 0% 1% 1% 0% 0% 1% 0% 0% 0% Jeziora Rzeki Wody przybrzeżne Wody przejściowe Źródło: Sprawozdania państw członkowskich przekazane do WISE Hydromorfologiczne elementy jakości nie zostały sklasyfikowane w 39% jeziornych jednolitych części wód (Wykres 5). W klasyfikacji odpowiednio 15, 21, 10 i 33% jezior, rzek, wód przybrzeżnych i wód przejściowych nie wykorzystano zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza. Co najmniej jeden biologiczny element jakości, a także fizykochemiczne elementy jakości były monitorowane w prawie wszystkich jednolitych częściach wód we wszystkich kategoriach wód. Klasyfikację poszczególnych elementów jakości zilustrowano na 6. W przypadku wód przejściowych klasyfikacja wszystkich elementów jakości opierała się na monitorowaniu, natomiast w przypadku rzek i jezior 60% sklasyfikowano na podstawie grupowania (rzeki) lub opinii eksperckiej (jeziora). Wyniki monitorowania były przede wszystkim wykorzystywane w przypadku wód przybrzeżnych, przy czym grupowanie było również wykorzystywane w odniesieniu do niektórych elementów jakości. Brak biologicznych elementów jakości Brak hydromorfologicznych elementów jakości Brak fizykochemicznych elementów jakości Brak zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza 79

81 Wody przybrzeżne Wody przejściowe Jeziora Rzeki Wykres 6 Podstawa klasyfikacji stanu/potencjału ekologicznego w Polsce. Odsetki odnoszą się do wszystkich jednolitych części wód w każdej kategorii Monitorowanie Grupowanie Opinia ekspercka Fitoplankton Makrofity Fitobentos Bezkręgowce bentosowe Ryby Inne rośliny wodne System hydrologiczny lub reżim pływów Warunki ciągłości rzeki Warunki morfologiczne Warunki termiczne Stan natlenienia Zasolenie Zakwaszenie Poziom azotanów Poziom fosforu Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza Fitoplankton Makrofity Fitobentos Bezkręgowce bentosowe Ryby Warunki morfologiczne Przejrzystość Poziom natlenienia Zasolenie Zakwaszenie Poziom azotanów Poziom fosforu Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza Fitoplankton Bezkręgowce bentosowe System hydrologiczny lub reżim pływów Warunki morfologiczne Przejrzystość Poziom natlenienia Zakwaszenie Poziom azotanów Poziom fosforu Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza Fitoplankton Bezkręgowce bentosowe Makroglony System hydrologiczny lub reżim pływów Warunki morfologiczne Przejrzystość Stan natlenienia Zasolenie Zakwaszenie Poziom azotanów Poziom fosforu Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Odsetek jednolitych części wód 80

82 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Metody oceny i klasyfikacja biologicznych elementów jakości Metody oceny były kompletne w odniesieniu do wszystkich biologicznych elementów jakości we wszystkich kategoriach wód i obszarach dorzeczy (objęte rozporządzeniem Ministerstwa Środowiska z 2011 r. w ramach wytycznych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska dotyczących klasyfikacji i objęte interkalibracją w 2013 r.). Wszystkie biologiczne elementy jakości z opracowanymi metodami zostały wykorzystane do klasyfikacji we wszystkich kategoriach wód i obszarach dorzeczy (duża część rzek i jezior została jednak oceniona na podstawie grupowania lub opinii eksperckiej zob. powyżej). Metody z wykorzystaniem ryb w odniesieniu do rzek i jezior nie zostały objęte interkalibracją w 2013 r. (informacje ex ante). Więcej informacji na temat pojedynczych wskaźników stosowanych do klasyfikacji różnych biologicznych elementów jakości w rzekach podano w rozdziale 5 PGWD. W rozdziale 5 wyjaśniono, w jaki sposób ustalono cele w odniesieniu do różnych rodzajów jednolitych części wód. Kontrola oficjalnej decyzji w sprawie interkalibracji z 2013 r. 37 wykazała kolejne braki w odniesieniu do wód przybrzeżnych, ponieważ objęto interkalibracją jedynie metodę z wykorzystaniem fitoplanktonu, natomiast w odniesieniu do wód przejściowych żaden z biologicznych elementów jakości nie został objęty interkalibracją. W decyzji w sprawie interkalibracji z 2018 r. 38 większość braków została uzupełniona, ale nadal istniały pewne metody biologiczne, które nie były objęte interkalibracją: makroglony i okrytozalążkowe w wodach przybrzeżnych, bezkręgowce bentosowe w jeziorach oraz ryby i bezkręgowce bentosowe w wodach przejściowych 39. Braki te odpowiadają w głównej mierze brakom w zgłaszanej klasyfikacji elementów jakości w przypadkach, w których nie było informacji na temat makroglonów wód przybrzeżnych w większości jednolitych części wód, okrytozalążkowe określono jako niemające zastosowania, rośliny wodne wód przejściowych nie występowały lub nie miały zastosowania (pomimo niedawno objętej interkalibracją metody dotyczącej makrofitów), i w przypadku wód przejściowych, gdy nie było informacji o rybach we wszystkich jednolitych częściach wód /480/UE: decyzja Komisji z dnia 20 września 2013 r. ustanawiająca, na podstawie dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, wartości liczbowe do celów klasyfikacji w systemach monitorowania państw członkowskich będące wynikiem ćwiczenia interkalibracyjnego, i uchylająca decyzję 2008/915/WE (notyfikowana jako dokument nr C(2013) 5915) Tekst mający znaczenie dla EOG Polska stwierdziła później, że metoda stosowana w odniesieniu do bezkręgowców bentosowych w jeziorach zostanie poddana autointerkalibracji w 2018 r. 81

83 Polska stwierdziła później, że makrofity i okrytozalążkowe są oceniane w jednolitych częściach wód, w których występują w warunkach naturalnych, tj. w dwóch jednolitych częściach wód przejściowych i jednej jednolitej części wód przybrzeżnych. Panel ds. przeglądu wspólnej strategii wdrażania grupy roboczej ds. stanu ekologicznego przyjął w 2014 r. polskie uzasadnienie braku interkalibracji w odniesieniu do makrofitów i okrytozalążkowych dla rodzaju BC7. Niedawno objęte interkalibracją granice klas w odniesieniu do chlorofilu fitoplanktonu w Zalewie Wiślanym mieszczą się w przedziale hypereutroficznym z wartością graniczną dla klasy Wysoki Dobry o wartości 33 mikrogramów na litr oraz z granicą klasy Dobry Umiarkowany o wartości 42 mikrogramów na litr. Należy wyjaśnić naukową podstawę tych granic. Polska stwierdziła później, że chociaż objęte interkalibracją wartości chlorofilu A są wysokie, są one identyczne z wartościami stosowanymi na Litwie i zostały włączone do decyzji Komisji w sprawie interkalibracji. Interkalibracja biologicznych metod oceny i krajowych systemów klasyfikacji Duży odsetek krajowych rzek nie był powiązany z żadnym rodzajem interkalibracji, a wiele rodzajów jezior było powiązanych z dwoma różnymi rodzajami interkalibracji (płytkie i bardzo płytkie jeziora), które mają bardzo różne wartości graniczne dla klasy w odniesieniu do kilku biologicznych elementów jakości (np. fitoplanktonu). W związku z tym nie jest jasne, które wartości graniczne dla klasy były stosowane w odniesieniu do tych krajowych rodzajów. Z dokumentów ex ante wynika, że metody połowu ryb w rzekach i jeziorach nie zostały objęte interkalibracją w odpowiednim czasie w odniesieniu do drugiego cyklu PGWD, ale od tego czasu są z powodzeniem objęte interkalibracją (oficjalna decyzja w sprawie interkalibracji z 2018 r. 40 ). Inne nieobjęte interkalibracją metody oceny biologicznej zob. powyżej. Polska stwierdziła później, że metody zostały objęte interkalibracją jako całość, nie tylko w rozdziale odpowiadającym rodzajom interkalibracji: zatem jeżeli dany rodzaj krajowy nie odpowiada żadnym z rodzajów interkalibracji, metoda jego klasyfikacji z wykorzystaniem danego elementu biologicznego jest opracowywana w taki sam sposób, jak w przypadku rodzajów odpowiadających rodzajom interkalibracji. 40 Decyzja Komisji (UE) 2018/229 z dnia 12 lutego 2018 r. ustanawiająca, na podstawie dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, wartości liczbowe do celów klasyfikacji w systemach monitorowania państw członkowskich będące wynikiem ćwiczenia interkalibracyjnego, i uchylająca decyzję Komisji 2013/480/UE (notyfikowana jako dokument nr C(2018) 696). Tekst mający znaczenie dla EOG. 82

84 Metody oceny dla hydromorfologicznych elementów jakości Metody hydromorfologiczne opracowano w odniesieniu do wszystkich elementów jakości we wszystkich kategoriach wód. Brakowało informacji na temat jednolitych części wód bezpośrednio monitorowanych pod kątem tych elementów jakości 41, chociaż zgłoszono, że około 40% rzek zostało sklasyfikowanych w oparciu o monitorowanie, a pozostała część w oparciu o grupowanie. Nie jest więc jasne, w jaki sposób przeprowadzono ocenę hydromorfologiczną w rzekach. W przypadku jezior wszystkie oceny hydromorfologicznych elementów jakości opierały się na opiniach eksperckich i żadna z nich nie opierała się na monitorowaniu. W przypadku dwóch kategorii wód słonych hydromorfologiczne elementy jakości nie były bezpośrednio monitorowane, niemniej jednak zgłoszono, że zostały sklasyfikowane głównie na podstawie monitorowania. Niedociągnięcia w zakresie oceny hydromorfologicznych elementów jakości i ryb w rzekach budzą zaniepokojenie, biorąc pod uwagę istniejące plany zmian morfologii rzeki w celu poprawy warunków nawigacyjnych. Metody oceny ogólnych fizykochemicznych elementów jakości Normy fizykochemiczne ustanowiono dla wszystkich ogólnych fizykochemicznych elementów jakości w odniesieniu do wszystkich kategorii wód zgodnie z ramową dyrektywą wodną. Zgłoszono je jednak jako dość szeroki zakres wartości dla każdego parametru, co może odzwierciedlać potrzebę stosowania różnych wartości granicznych dla różnych rodzajów jednolitych części wód. W PGWD stwierdzono, że wartości graniczne dla ogólnych parametrów fizykochemicznych zostały zmienione rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 października 2014 r. w sprawie sposobów klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych. Stwierdzono, że ogólne normy fizykochemiczne dotyczące substancji biogennych odnoszą się do biologicznych elementów jakości wrażliwych na substancje biogenne, ale górna część przedziałów zarówno dla fosforu, jak i azotu jest zbyt wysoka, aby utrzymały się przy życiu wrażliwe biologiczne elementy jakości (do 0,5 miligrama na litr w przypadku fosforu ogólnego i do 5 miligramów na litr w przypadku azotanów). Stosowanie tych samych zakresów norm substancji biogennych w odniesieniu do wszystkich kategorii wód (całkowita zawartość azotu: 0,27 8,2 miligrama na litr i całkowita zawartość fosforu 0,03 0,51 miligrama na litr) budzi obawy, że nadal mogą one być powiązane ze starym systemem klasyfikacji sprzed RDW. 41 Polska stwierdziła później, że monitorowane są hydromorfologiczne elementy jakości, a fakt, że nie zostały one zgłoszone w sprawozdaniach elektronicznych do WISE jako monitorowane, był prawdopodobnie błędem. 83

85 Polska stwierdziła później, że system klasyfikacji ogólnych fizykochemicznych elementów jakości został zmieniony w 2016 r. Od tamtej pory fizykochemiczne elementy jakości są związane z klasyfikacją elementów biologicznych (makrofity i fitobentos). Nowe normy zostały przyjęte w planie PGWD na lata jako cele środowiskowe. Nowe normy opracowywane są zgodnie z nowymi wytycznymi wspólnej strategii wdrażania oraz z wykorzystaniem zestawu narzędzi przygotowanego w 2017 r. Wybór zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza oraz stosowanie środowiskowych norm jakości Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza wybrano na podstawie ich występowania w jednolitych częściach wód, w przypadku których istnieje ryzyko nieosiągnięcia celów z powodu emisji pochodzących ze ścieków, przemysłu i rolnictwa (strefa narażona na zanieczyszczenia azotanami na mocy dyrektywy azotanowej 42 oraz strefy wrażliwe na mocy dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych 43 ). Normy jakości środowiska zostały zgłoszone do WISE w odniesieniu do 25 substancji (głównie metali i kilku zanieczyszczeń organicznych), przy czym wszystkie dotyczyły tylko wody. Polska wspomniała jednak, że zidentyfikowano 24 zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza. Różnica ta może wynikać z błędu sprawozdawczego: fenole zgłoszono przy użyciu dwóch różnych numerów CAS, ale z podaniem takich samych środowiskowych norm jakości. Żadna ze środowiskowych norm jakości nie została określona zgodnie z wytycznymi technicznymi nr 27 z 2011 r. 44 Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza określono w około 80% wszystkich jednolitych części wód dla wszystkich istotnych kategorii wód na wszystkich obszarach dorzeczy. Około 20 30% ustalono na podstawie monitorowania rzek i jezior, a % na podstawie monitorowania wód przejściowych lub przybrzeżnych. W przypadku niektórych substancji (5 metali, fluor i dwa zanieczyszczenia organiczne, fenole i frakcje oleju) stwierdzono przekroczenia w przypadku obszaru dorzecza Wisły i Odry, ale nie w przypadku pozostałych obszarów dorzeczy. Nie jest jasne, dlaczego zidentyfikowano tak niewiele zanieczyszczeń organicznych, a także dlaczego nie było informacji o przekroczeniach na pozostałych obszarach dorzeczy. 42 Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego 43 Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnychhttp://eurlex.europa.eu/legal-content/pl/txt/?uri=celex:31991l WFD%2027%20EC% pdf 84

86 Metody analityczne stosowane w odniesieniu do wszystkich 25 substancji, dla których ustanowiono normy, spełniają minimalne kryteria w zakresie wyników określone w art. 4 ust. 1 dyrektywy w sprawie zapewniania i kontroli jakości (2009/90/WE) w odniesieniu do najsurowszych ze stosowanych norm 45. Ogólna klasyfikacja stanu ekologicznego (zasada one-out, all-out ) Polska poinformowała, że zastosowano zasadę one-out, all-out. Nie zgłoszono jednak szczegółów dotyczących zasad łączenia poszczególnych grup elementów jakości. 3.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Porównując pierwszy i drugi cykl PGWD, odnotowano znaczne zmniejszenie liczby miejsc monitorowania operacyjnego wszystkich czterech kategorii wód. Proporcjonalnie największy spadek odnotowano w przypadku wód przejściowych (71%), a następnie jezior (46%), wód przybrzeżnych (33%) i rzek (14%). Odnotowano również znaczny spadek liczby miejsc objętych monitoringiem diagnostycznym między pierwszym a drugim cyklem PGWD, przy czym w ramach drugiego cyklu PGWD na wodach przejściowych i przybrzeżnych nie było miejsc objętych monitoringiem, w przeciwieństwie do pierwszego cyklu PGWD, gdy monitorowano odpowiednio 16 i 14 miejsc. Nastąpiło znaczne zmniejszenie liczby jezior i rzek objętych monitoringiem diagnostycznym między pierwszym a drugim cyklem PGWD, co odpowiada 45% (z 581 do 322 miejsc) w przypadku jezior i 35% (z 523 do 338 miejsc) w przypadku rzek. Polskie organy odpowiedzialne za ramową dyrektywę wodną powinny wyjaśnić zmniejszenie liczby miejsc objętych monitoringiem we wszystkich kategoriach wód, biorąc również pod uwagę, że średnia wielkość polskich rzek (16 43 km na różnych obszarach dorzeczy), a w szczególności wód przejściowych ( km 2 ) (tabela 2 w rozdziale 2 powyżej) znacznie przewyższa średnią unijną wynoszącą 13 km dla rzek oraz 19 km 2 dla wód przejściowych (sprawozdanie Europejskiej Agencji Środowiska w sprawie stanu środowiska, tabela 1.1). W przypadku wód przejściowych liczba miejsc objętych monitoringiem operacyjnym jest taka sama jak liczba jednolitych części wód, co oznacza, że na bardzo dużych jednolitych częściach wód może istnieć tylko jedno miejsce objęte monitoringiem w każdej 45 Dyrektywa Komisji 2009/90/WE z dnia 31 lipca 2009 r. ustanawiająca, na mocy dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, specyfikacje techniczne w zakresie analizy i monitorowania stanu chemicznego wód: 85

87 jednolitej części wód. Należy również wyjaśnić kwestię reprezentatywności miejsc monitorowania w odniesieniu do rzecznych jednolitych części wód o dużej średniej wielkości. Odnotowano pewne postępy od czasu pierwszego cyklu PGWD dotyczących biologicznych elementów jakości, które uwzględniono w programach monitorowania: fitobentos i bezkręgowce bentosowe są obecnie monitorowane w jeziorach. W innych przypadkach większość niedociągnięć obecnych w pierwszym cyklu PGWD nadal występuje w drugim cyklu PGWD: nie zgłoszono monitorowania ryb w żadnej kategorii wód 46 ani monitorowania makroglonów, okrytozalążkowych i fauny bentosowej w wodach przejściowych i przybrzeżnych. Nie przeprowadzono również monitoringu hydromorfologicznych elementów jakości w żadnej kategorii wód. Monitorowanie zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza stanowiło znaczącą poprawę w porównaniu z pierwszym cyklem PGWD, w przypadku których zanieczyszczenia te nie zostały zgłoszone w celu objęcia monitoringiem. Odnotowano znaczną poprawę w zakresie liczby i odsetka jednolitych części wód sklasyfikowanych pod względem stanu ekologicznego odsetek nieznanych zmniejszył się z 80% do prawie 0% między pierwszym a drugim cyklem PGWD. Co najmniej jeden biologiczny element jakości, a także fizykochemiczne elementy jakości były monitorowane w prawie wszystkich jednolitych częściach wód we wszystkich kategoriach wód. Jednak poziom ufności klasyfikacji w odniesieniu do znacznej większości jednolitych części wód był niski, ponieważ w przypadku większości jednolitych części wód (60%) w rzekach i jeziorach opracowano ją na podstawie grupowania lub opinii eksperckiej, a jedynie w niewielkim zakresie na podstawie monitorowania większości biologicznych elementów jakości i wszystkich hydromorfologicznych elementów jakości. Ocena zmiany stanu ekologicznego między pierwszym a drugim cyklem PGWD jest pozbawiona sensu, ponieważ 80% jednolitych części wód zostało sklasyfikowanych po raz pierwszy w drugim cyklu PGWD. W PGWD wyjaśniono, że metody klasyfikacji opracowano dla wszystkich biologicznych elementów jakości we wszystkich rodzajach i wszystkich kategoriach wód. Większość metod oceny biologicznej została z powodzeniem poddana interkalibracji od czasu pierwszego cyklu PGWD. Wrażliwość na różne skutki była zgłaszana za pomocą logicznej kombinacji różnych wskaźników biologicznych i oddziaływań. Znaczną liczbę jednolitych części wód 46 Polska wyjaśniła później, że ryby są monitorowane w wodach przejściowych i przybrzeżnych, chociaż nie jest to wymagane w przypadku tych ostatnich. 86

88 sklasyfikowano, wykorzystując większą liczbę elementów jakości biologicznej niż w pierwszym cyklu PGWD, a przynajmniej niektóre zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza zostały uwzględnione w klasyfikacji. Stanowi to znaczną poprawę od czasu pierwszego cyklu PGWD. Dla wszystkich elementów jakości we wszystkich kategoriach wód opracowano metody oceny hydromorfologicznej i ogólnej oceny fizykochemicznej, ale nie jest jasne, czy są one zgodne z wymogami ramowej dyrektywy wodnej. W odniesieniu do zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza określono środowiskowe normy jakości dla 25 substancji, jednak metodyka jest niejasna (zob. poniżej). 3.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie 2: W przypadkach, w których występuje obecnie duża niepewność co do charakterystyki obszarów dorzeczy, identyfikacji presji i oceny stanu należy kwestie te uwzględnić w bieżących PGWD, aby można było zapewnić wdrożenie odpowiednich środków przed wprowadzeniem następnych PGWD. Ocena: wstępna ocena planów gospodarowania wodami w dorzeczu wykazała, że nadal istnieją poważne braki w polskich programach monitorowania ryb, które nie są monitorowane w oczekiwanych kategoriach wód; fitoplankton stanowił jedyny biologiczny element jakości monitorowany w wodach przejściowych i przybrzeżnych; w żadnej kategorii wód nie monitorowano hydromorfologicznych elementów jakości. Odnotowano jednak pewne postępy w zakresie monitorowania fitobentosu i bezkręgowców bentosowych w jeziorach. Elementy jakości monitorowane na każdym obszarze zostały zgłoszone, ale widoczne są pewne niespójności w zgłoszonych danych elektronicznych, w szczególności dotyczące miejsc monitorowania w jeziorach, wodach przejściowych i wodach przybrzeżnych w pierwszym cyklu PGWD. Na obszarze dorzecza Wkry nie jest prowadzone monitorowanie wód powierzchniowych, ponieważ na tym obszarze dorzecza nie wydzielono żadnej jednolitej części wód powierzchniowych. 87

89 Po udzieleniu wyjaśnień przez Polskę wiele z tych braków zostało jednak zlikwidowanych. Zalecenie to jest częściowo wdrożone. Zalecenie 3: należy wskazać zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza, podając wyraźne informacje o tym, jak je wybrano; jak i gdzie są one monitorowane; gdzie występują przekroczenia ich określonych poziomów; oraz jak przekroczenia te zostaną uwzględnione w ocenie stanu ekologicznego. Istotne znaczenie ma przyjęcie ambitnego podejścia do przeciwdziałania zanieczyszczeniom chemicznym oraz wprowadzanie odpowiednich środków. Najwyraźniej nie monitorowano zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza, a przynajmniej nie uwzględniono ich w ocenie stanu ekologicznego. Ocena: zidentyfikowano zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza (głównie metale), co stanowi znaczną poprawę w porównaniu z pierwszym cyklem PGWD. Istnieją również informacje wyjaśniające, w jaki sposób wybrano zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza, wykorzystując emisje i ocenę ryzyka (należy jednak zauważyć, że zgodnie z wytycznymi technicznymi nr 27 nie ustalono wartości środowiskowych norm jakości). Informacje na temat monitorowania i przekroczeń zostały zgłoszone. Informacje zawarte w WISE dotyczące monitorowanych zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza nie wydają się jednak w pełni zgodne z informacjami przekazanymi na temat środowiskowych norm jakości ustalonych dla zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza. Wydaje się, że w WISE brakuje informacji na temat przekroczeń w przypadku niektórych obszarów dorzeczy. Do oceny stanu ekologicznego zastosowano zasadę oneout, all-out. Poczyniono znaczne postępy, a zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: należy zapewnić, aby monitorowanie i późniejsze oceny stanu jednolitych części wód przebiegały zgodnie z wymogami określonymi w ramowej dyrektywie wodnej. W szczególności Polska powinna zgodnie z art. 8 RDW rozbudować spójną i kompleksową sieć monitorowania, która umożliwi prawidłową klasyfikację wszystkich jednolitych części wód, monitorowanie jednolitych części wód zgodnie z wymogami załącznika V do RDW i odpowiednią częstotliwością oraz określić warunki referencyjne dla wszystkich elementów jakości w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód. Zalecenie: należy podjąć dalsze działania służące temu, aby monitoring, ocena i klasyfikacja stanu wód powierzchniowych i podziemnych osiągnęły pełną zgodność z wymogami RDW, środowiskowych norm jakości i dyrektywy w sprawie wód podziemnych. 88

90 Ocena: prawie wszystkie jednolite części wód w Polsce zostały sklasyfikowane w drugim cyklu PGWD, co stanowi znaczną poprawę w porównaniu z pierwszymi PGWD, na potrzeby których zaklasyfikowano jedynie 20%. Znaczna liczba jednolitych części wód została zaklasyfikowana pod kątem większej liczby biologicznych elementów jakości niż w pierwszym cyklu PGWD. Dla większości jednolitych części wód klasyfikację tę zgłoszono z niskim poziomem ufności prawdopodobnie z powodu szerokiego wykorzystania opinii eksperckiej lub grupowania do celów klasyfikacji tych elementów jakości w większości jeziornych i rzecznych jednolitych części wód. Metody oceny są kompletne w odniesieniu do wszystkich biologicznych elementów jakości we wszystkich kategoriach wód i obszarach dorzeczy (objęte rozporządzeniem Ministerstwa Środowiska z 2011 r. w ramach wytycznych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska dotyczących klasyfikacji i objęte interkalibracją w 2013 r.). Wrażliwość kilku metod dotyczących biologicznych elementów jakości na różne oddziaływania zgłoszono za pomocą logicznej kombinacji biologicznych elementów jakości i oddziaływań. Wszystkie biologiczne elementy jakości z opracowanymi metodami zostały wykorzystane do klasyfikacji we wszystkich kategoriach wód i obszarach dorzeczy (duża część rzek i jezior została jednak oceniona na podstawie grupowania lub opinii eksperckiej zob. powyżej). Więcej informacji na temat pojedynczych wskaźników stosowanych do klasyfikacji różnych biologicznych elementów jakości w rzekach podano w rozdziale 5 PGWD. W rozdziale 5 wyjaśniono, w jaki sposób ustalono cele w odniesieniu do różnych rodzajów jednolitych części wód. W trakcie kontroli oficjalnej decyzji w sprawie interkalibracji z 2013 r. wykazano dalsze braki w odniesieniu do wód przybrzeżnych, ponieważ interkalibracją objęto jedynie metodę z wykorzystaniem fitoplanktonu, zaś w przypadku wód przejściowych żaden z biologicznych elementów jakości nie został objęty interkalibracją. Z dokumentów ex ante wynika, że metody połowu ryb w rzekach i jeziorach nie zostały objęte interkalibracją w odpowiednim czasie w odniesieniu do drugiego cyklu PGWD, ale od tego czasu są z powodzeniem objęte interkalibracją (decyzja w sprawie interkalibracji z 2018 r. 47 ). W decyzji z 2018 r. zlikwidowano również większość 47 Decyzja Komisji (UE) 2018/229 z dnia 12 lutego 2018 r. ustanawiająca, na podstawie dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, wartości liczbowe do celów klasyfikacji w systemach monitorowania państw członkowskich będące wynikiem ćwiczenia interkalibracyjnego, i uchylająca decyzję Komisji 2013/480/UE (notyfikowana jako dokument nr C(2018) 696)Tekst mający znaczenie dla EOG. 89

91 pozostałych braków, ale nadal istnieją pewne metody biologiczne, które nie zostały objęte interkalibracją. Metody hydromorfologiczne zostały opracowane dla wszystkich elementów jakości we wszystkich kategoriach wody, ale nie we wszystkich przypadkach zgodnie z RDW oraz z niedociągnięciami w ich stosowaniu. Normy fizykochemiczne ustanowiono dla wszystkich fizykochemicznych elementów jakości w odniesieniu do wszystkich kategorii wód zgodnie z RDW. Zgłoszono je jednak jako dość szeroki zakres wartości dla każdego parametru, co może odzwierciedlać potrzebę stosowania różnych wartości granicznych dla różnego rodzaju jednolitych części wód. Podsumowując, zalecenia zostały częściowo wdrożone. 90

92 Monitorowanie tematyczne, ocena i klasyfikacja stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych 4.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Monitorowanie stanu chemicznego wód powierzchniowych Miejsca monitorowania i monitorowane jednolitych części wód stosowane do monitorowania stanu chemicznego Państwa członkowskie wdrażają programy monitoringu diagnostycznego i operacyjnego zgodnie z wymogami RDW i dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości w odniesieniu do oceny stanu ekologicznego/potencjału i stanu chemicznego. Programy monitoringu diagnostycznego powinny umożliwić państwom członkowskim uzupełnienie i zatwierdzenie procedury oceny skutków, sprawny i skuteczny przegląd projektu ich programów monitorowania oraz ocenę długoterminowych zmian warunków naturalnych i tych wynikających z szeroko zakrojonej działalności antropogenicznej. Ze względów operacyjnych konieczne jest prowadzenie monitorowania w celu ustalenia stanu jednolitych części wód, w przypadku których uznano, że istnieje ryzyko nieosiągnięcia celów środowiskowych, oraz w celu oceny wszelkich zmian stanu tych jednolitych części wód wynikających z programu środków. W pkt niniejszego sprawozdania podsumowano charakterystykę programów monitoringu diagnostycznego i operacyjnego w Polsce w odniesieniu do drugiego cyklu PGWD. Na 7 podsumowano odsetek miejsc wykorzystywanych do monitorowania stanu chemicznego w jeziorach i rzekach w ramach drugiego cyklu PGWD. Na tym wykresie nie dokonuje się rozróżnienia między miejscami wykorzystywanymi do celów nadzoru i do celów operacyjnych. 91

93 Wykres 7 Odsetek miejsc wykorzystywanych do monitorowania stanu chemicznego oraz, dla porównania, stanu ekologicznego w Polsce. Liczba w nawiasie obok kategorii oznacza całkowitą liczbę monitorowanych miejsc niezależnie od ich przeznaczenia. Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Na wykresie 4.1 pokazano, że do monitorowania stanu chemicznego wykorzystano duży odsetek miejsc monitorowania jezior (85%) i dwie trzecie miejsc monitorowania rzek i wód przejściowych. Jedynie 30% miejsc monitorowania wód przybrzeżnych (trzy miejsca) było monitorowanych pod kątem stanu chemicznego. Wody terytorialne nie były monitorowane ani klasyfikowane pod względem stanu chemicznego. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej Europejskiej Agencji Środowiska 48. Na Wykres 8 podsumowano odsetek jednolitych części wód monitorowanych pod względem stanu chemicznego w ramach drugiego cyklu PGWD. Na tym wykresie nie dokonuje się rozróżnienia między miejscami wykorzystywanymi do celów nadzoru i do celów operacyjnych. Podany jest również odsetek jednolitych części wód monitorowanych w dowolnym celu oraz, dla porównania, tych odnoszących się do stanu ekologicznego. Wykres 4.2 przedstawia, że zgodnie z informacjami przekazanymi do WISE, 30% jednolitych części wód przybrzeżnych było monitorowanych pod kątem stanu chemicznego. Polska wyjaśniła jednak później, że 50% jednolitych części wód przybrzeżnych było monitorowanych pod

94 kątem stanu chemicznego (niższy odsetek zidentyfikowany w tym przypadku może być wynikiem błędu sprawozdawczego). 93

95 Wykres 8 Odsetek wszystkich jednolitych części wód w każdej kategorii, które są monitorowane w Polsce, monitorowane pod kątem stanu chemicznego i monitorowane pod kątem stanu ekologicznego. Liczba w nawiasie obok kategorii jest całkowitą liczbą jednolitych części wód w tej kategorii Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Prawie wszystkie jednolite części wód jezior, przejściowych i przybrzeżnych, które nie osiągnęły dobrego stanu chemicznego, były zgłaszane do monitorowania w całej Polsce. Rzeki, które nie osiągnęły dobrego stanu chemicznego, były gorzej monitorowane, a ich liczba wahała się od 14% do 40% wszystkich obszarów dorzeczy, z wyjątkiem obszaru dorzecza Łaby, gdzie monitorowana była jedyna rzeczna jednolita część wód, która nie osiągnęła dobrego stanu chemicznego. Długoterminowe monitorowanie i monitorowanie substancji priorytetowych w wodzie, osadach oraz w faunie i florze. Monitorowanie w celu oceny stanu Wymogi W art. 8 ust. 1 RDW od państw członkowskich wymaga się utworzenia programów monitorowania w celu zapewnienia między innymi spójnego i całościowego przeglądu stanu wód na każdym obszarze dorzecza. Monitorowanie prowadzone w zakresie substancji priorytetowych, częstotliwości i liczby miejsc monitorowania powinno być wystarczające, aby 94

96 można było uzyskać wiarygodną i rzetelną ocenę stanu. Zgodnie z dyrektywą w sprawie środowiskowych norm jakości (wersja obowiązująca w 2009 r.), rtęć, heksachlorobenzen i heksachlorobutadien muszą być monitorowane w faunie i florze do celów oceny stanu, chyba że państwa członkowskie opracowały normę dla innej matrycy, która jest co najmniej tak samo ochronna jak norma dla fauny i flory. Zasięg przestrzenny Z obszarów dorzeczy Świeżej, Jarft i Wkry nie zgłoszono monitorowania substancji priorytetowych na poziomie miejsc monitorowania. Nie zidentyfikowano żadnej jednolitej części wód powierzchniowych na obszarze dorzecza Wkry, co wyjaśnia brak monitorowania substancji priorytetowych na tym obszarze dorzecza. W związku z tym ten obszar dorzecza nie będzie omawiany w pozostałej części niniejszego rozdziału. Wydaje się, że w pozostałych dwóch obszarach dorzeczy nie przeprowadzono monitorowania substancji priorytetowych 49. Wszystkie pozostałe obszary dorzeczy zgłosiły, że wszystkie 41 substancji priorytetowych było monitorowanych. Wody przybrzeżne nie były jednak w ogóle monitorowane na obszarze dorzecza Wisły. W ocenie stanu Polska nie zgłosiła monitorowania obecności rtęci, heksachlorobenzenu ani heksachlorobutadienu w faunie i florze do celów oceny stanu 50. Częstotliwości W ramowej dyrektywie wodnej stwierdza się, że w celu nadzorowania i operacyjnego monitorowanie substancji priorytetowych w wodzie powinno odbywać się z częstotliwością odpowiednio co najmniej raz w miesiącu w ciągu jednego roku w cyklu PGWD i co najmniej raz w miesiącu każdego roku. Monitorowanie fauny i flory do celów oceny stanu powinno odbywać się co najmniej raz w roku zgodnie z dyrektywą w sprawie środowiskowych norm jakości. We wszystkich przypadkach państwa członkowskie mogą stosować większe odstępy czasu, jeżeli jest to uzasadnione wiedzą techniczną i opinią ekspercką. Częstotliwości monitorowania zgłoszono w odniesieniu do 37 substancji priorytetowych na poziomie miejsca monitorowania we wszystkich obszarach dorzeczy z wyjątkiem obszarów 49 Polska potwierdziła później, że substancje priorytetowe nie były monitorowane w latach w obszarze dorzecza Świeżej. 50 Polska stwierdziła później, że monitorowanie fauny i flory jest prowadzone od 2016 r., a zatem brak jest dostępnych danych dotyczących drugiego cyklu PGWD. Monitorowanie to będzie prowadzone w odniesieniu do 11 substancji zgodnie z dyrektywą 2013/39/UE. 95

97 dorzeczy Świeżej i Jarft 51. Częstotliwość monitorowania wahała się od jednego do 12 razy w roku, a następnie od jednego razu na cykl do jednego razu w roku. Częstotliwość pobierania próbek spełnia zalecane minimalne częstotliwości w odniesieniu do monitorowania operacyjnego i nadzoru w niektórych, ale nie we wszystkich miejscach Polska nie przekazała do WISE informacji o częstotliwości monitorowania wszystkich monitorowanych substancji priorytetowych. 52 Polska wyjaśniła później, że wynika to z ograniczeń w zakresie analitycznych metod badawczych, warunków pogodowych, które uniemożliwiały pobieranie próbek (np. powodzie, susze, pokrywa lodowa) oraz ograniczeń w osiąganiu właściwej jakości pomiarów analitycznych. 96

98 Monitorowanie w celu oceny długoterminowych tendencji Wymogi Art. 3 ust. 3 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości (wersja obowiązująca w 2009 r.) zobowiązuje państwa członkowskie do monitorowania 14 substancji priorytetowych 53, które mają tendencję do gromadzenia się w osadach i/lub faunie i florze, w celu oceny długoterminowych tendencji. Monitorowanie powinno odbywać się co najmniej raz na trzy lata, chyba że wiedza techniczna i fachowa opinia uzasadniają inny odstęp czasu. Zasięg przestrzenny Zgodnie z PGWD planowano monitoring osadów w jeziorach i rzekach z częstotliwością równą lub niższą od zalecanej częstotliwości minimalnej. Polska wspomniała później, że niektóre substancje priorytetowe były monitorowane w osadzie (niektóre substancje, takie jak WWA, rtęć, ołów i kadm, były monitorowane od 1998 r.), jednak wyniki nie zostały zgłoszone. Nie jest jasne, czy monitorowano wszystkie istotne substancje priorytetowe oraz jaki jest zasięg przestrzenny i rozdzielczość czasowa. Monitorowanie substancji priorytetowych, które zrzucane są do każdego obszaru dorzecza W załączniku V do RDW, w sekcji (Projektowanie monitoringu diagnostycznego), stwierdza się, że Monitoring diagnostyczny przeprowadzany jest w każdym przekroju pomiarowym przez okres jednego roku podczas okresu objętego planem gospodarowania wodami w dorzeczu, dla dostarczenia informacji [między innymi]: o zanieczyszczeniach z listy priorytetowej, które zrzucane są w dorzeczu lub podzlewni. W sekcji (Projektowanie monitoringu operacyjnego) dyrektywy stwierdza się, że W celu oceny wielkości i oddziaływania wywieranego na części wód powierzchniowych, państwa członkowskie monitorują te elementy jakości, które są wskaźnikowe dla oddziaływania, pod którego wpływem znajdują się części wód. W celu oceny wpływu oddziaływania, państwa członkowskie monitorują odpowiednie [między innymi]: wszystkie zrzucane substancje priorytetowe i inne zanieczyszczenia zrzucane w znacznych ilościach. Państwa członkowskie są zatem zobowiązane do monitorowania wszystkich substancji priorytetowych, które zrzucane są do dorzecza lub zlewni. 53 Antracen, bromowany difenyloeter, kadm, chloroalkany C10-13, DEHP, fluoranten, heksachlorobenzen, heksabutadien, heksachlorocykloheksan, ołów, rtęć, pentachlorobenzen, WWA, tributylocyna. 97

99 W obszarach dorzeczy Świeżej i Jarft nie zidentyfikowano żadnej substancji zrzucanej i żadna substancja nie była monitorowana. Na pozostałych siedmiu obszarach dorzeczy monitorowano wszystkie substancje priorytetowe, w tym substancje ocenione jako zrzuty (obszar dorzecza Wkry nie został uwzględniony w tej części oceny, ponieważ na tym obszarze dorzecza nie wyznaczono żadnej jednolitej części wód powierzchniowych). Skuteczność zastosowanej metody analitycznej Polska zgłosiła, że w odniesieniu do wszystkich 41 substancji priorytetowych stosowane metody analityczne spełniają minimalne kryteria w zakresie wyników określone w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2009/90/WE w odniesieniu do najsurowszych ze stosowanych norm. Metoda pomiarów substancji priorytetowych poniżej granicy oznaczalności została określona zgodnie z art. 5 dyrektywy 2009/90/WE Stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych Państwa członkowskie są zobowiązane do informowania, który rok jest podstawą oceny stanu chemicznego. Może to być rok, w którym monitorowano jednolitą część wód powierzchniowych. W przypadku grupowania może to być rok, w którym monitorowano jednolite części wód powierzchniowych w grupie, którą wykorzystano do ekstrapolowania wyników dla niemonitorowanych jednolitych części wód powierzchniowych w obrębie tej samej grupy. Wszystkie oceny w Polsce przeprowadzono w latach Stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w odniesieniu do drugich PGWD przedstawiono na Mapa Sporządzono ją na podstawie najnowszej oceny stanu. Ogółem w Polsce stan chemiczny 59% jednolitych części wód powierzchniowych był dobry, 26% niewystarczająco dobry, a 15% zaklasyfikowano jako nieznany. Mapa 4.1. Stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce na podstawie ostatnio ocenionego stanu jednolitych części wód powierzchniowych Uwaga: Standardowe kolory na podstawie ppkt załącznika V do ramowej dyrektywy wodnej. Źródło: WISE, Eurostat (granice państw) 98

100 99

101 Stan chemiczny jezior i rzek w Polsce w odniesieniu do pierwszych i drugich PGWD podano w Tabela 4.1. Więcej informacji na temat stanu chemicznego w każdym obszarze dorzecza i w każdej kategorii wód można znaleźć na stronie internetowej Europejskiej Agencji Środowiska 54. Tabela 4.1 Stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce Kategoria Drugi PGWD w odniesieniu do drugich i pierwszych planów gospodarowania wodami w dorzeczach. Uwaga: liczba w nawiasie obok kategorii wód jest liczbą jednolitych części wód. Uwaga: Ocena stanu chemicznego opiera się na normach określonych w dyrektywie w sprawie środowiskowych norm jakości 2008/105/WE (w wersji obowiązującej na dzień 13 stycznia 2009 r.). Biorąc pod uwagę fakt, że termin transpozycji upłynął w lipcu 2010 r., czyli po przyjęciu PGWD pierwszego cyklu, niektóre państwa członkowskie nie wdrożyły dyrektywy w pierwszym cyklu PGWD Dobry Niewystarczająco dobry Nieznany Liczba % Liczba % Liczba % Rzeki (4586) % % 5 0% Jeziora (1044) % 35 3% % Wody przejściowe (9) 2 22% 4 44% 3 33% Wody przybrzeżne (10) 3 30% 3 30% 4 40% Ogółem (5649) % % % Pierwszy PGWD Rzeki (4568) 88 2% 272 6% % Jeziora (1038) 64 6% 7 1% % Wody przejściowe (9) 9 100% Wody przybrzeżne (10) % Ogółem (5643) 152 3% 279 5% % Ogólnie rzecz biorąc, między tymi dwoma cyklami planów gospodarowania wodami w dorzeczach odnotowano wzrost odsetka jednolitych części wód powierzchniowych o dobrym stanie chemicznym z 3% do 59%. Podobne wzrosty nastąpiły we wszystkich rodzajach jednolitych części wód (sztucznych, silnie zmienionych i naturalnych). Odnotowano również ogólny wzrost odsetka jednolitych części wód powierzchniowych, które nie osiągnęły

102 dobrego stanu chemicznego między dwoma cyklami PGWD, z 5% do 26%. Wzrost odsetka jednolitych części wód powierzchniowych o dobrym stanie chemicznym lub o niewystarczająco dobrym stanie chemicznym wynika ze znacznego spadku odsetka jednolitych części wód powierzchniowych o nieznanym stanie chemicznym z 92% w pierwszym cyklu PGWD do 15% w drugim cyklu PGWD. Grupowanie zostało wykorzystane do sklasyfikowania znacznej liczby jednolitych części wód, w szczególności rzek (grupowanie zostało wykorzystane wobec 67% do 96% wód rzecznych w zależności od obszaru dorzecza). W obszarze dorzecza Świeżej wszystkie klasyfikacje oparte były na grupowaniu i ocenie eksperckiej, ponieważ nie przeprowadzono monitorowania. Monitoring był wykorzystywany do klasyfikacji wszystkich jezior w obszarze dorzecza Wisły, Odry, Pregoły i Niemna, wszystkich wód przejściowych w obszarze dorzecza Wisły i Odry oraz wszystkich wód przybrzeżnych w obszarze dorzecza Wisły. W PGWD przedstawiono wyjaśnienia dotyczące metody grupowania, jednak nie było całkowicie jasne, czy chodzi o stan chemiczny, stan ekologiczny czy o oba stany. W przypadku rzek stan jednolitych części wód zaklasyfikowanych na podstawie wyników monitorowania przeniesiono na niemonitorowane jednolite części wód, pod warunkiem że te jednolite części wód miały podobną charakterystykę. W przypadku jezior skorzystano z opinii eksperckiej opartej na analizie oddziaływań. Wydaje się jednak, że ocena oddziaływań ma pewne ograniczenia, ponieważ 58% jednolitych części wód, które nie osiągnęły dobrego stanu chemicznego, podlega nieznanej presji, a 27% tych jednolitych części wód jest identyfikowana jako niepodlegająca znaczącej presji. Polska podkreśliła, że w programach działań zaplanowano działania mające na celu dokładniejszą identyfikację oddziaływań i ich wpływu na stan. Na 9 przedstawiono poziom ufności klasyfikacji stanu chemicznego w drugim cyklu PGWD. Nie zgłoszono poziomu ufności klasyfikacji stanu chemicznego w pierwszym cyklu PGWD. Większość sklasyfikowanych jednolitych części wód charakteryzowała się niskim poziomem ufności, a pozostałe wysokim poziomem ufności. Wszystkie jeziora, wody przejściowe 101

103 i wody przybrzeżne zostały sklasyfikowane jako wody o wysokim poziomie ufności, jednak dotyczyło to jedynie około 30% rzek. 102

104 Wykres 9 Poziom ufności klasyfikacji stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce na podstawie ostatnio ocenionego stanu/potencjału Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) przyjął następujące wytyczne w celu określenia poziomu pewności: 1) stan oparty na 12 lub większej liczbie wyników monitorowania został objęty wysokim poziomem pewności; 2) stan oparty na 10 lub 11 wynikach monitorowania został objęty średnim poziomem ufności; 3) stan oparty na mniejszej liczbie wyników niż 10, ale na co najmniej czterech wynikach został objęty niskim poziomem ufności (jeżeli dla jednej substancji dostępne były mniej niż cztery wyniki monitorowania, wyniki te nie zostały uwzględnione w ocenie stanu). Na Wykres 10 porównano stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w pierwszym cyklu PGWD ze stanem w drugim cyklu PGWD (na podstawie najnowszej oceny stanu) i oczekiwanym do 2015 r. Istnieje znaczna różnica między odsetkiem jednolitych części wód w dobrym stanie w cyklu drugiego PGWD a odsetkiem jednolitych części wód w dobrym stanie oczekiwanym w 2015 r. Ocena stanu chemicznego w odniesieniu do drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczach miała opierać się na normach określonych w dyrektywie w sprawie środowiskowych norm jakości 2008/105/WE (w wersji obowiązującej na dzień 13 stycznia 2009 r.). Z uwagi na fakt, że termin transpozycji upłynął w lipcu 2010 r., czyli po przyjęciu 103

105 pierwszych PGWD, niektóre państwa członkowskie nie wdrożyły dyrektywy w pierwszym cyklu PGWD. Wykres 10 Stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce w pierwszym i drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach oraz stan oczekiwany w 2015 r. W nawiasach podano liczbę jednolitych części wód powierzchniowych w obu planach gospodarowania wodami w dorzeczach. Należy zauważyć, że okres oceny stanu w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach obejmował lata Rok dokonania oceny stanu w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu jest nieznany Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Dyrektywa 2013/39/UE zmieniła dyrektywę w sprawie środowiskowych norm jakości. W szczególności przewiduje ona bardziej rygorystyczne środowiskowe normy jakości dla siedmiu substancji 55. Polska poinformowała, że nowe normy nie spowodowały pogorszenia stanu. Dobry stan chemiczny powinien zostać osiągnięty do 2021 r. w odniesieniu do zmienionych środowiskowych norm jakości, chyba że państwa członkowskie zastosują wyłączenia na mocy art. 4 ust. 4 RDW lub mniej rygorystyczne cele na mocy art. 4 ust. 5 RDW. 55 Antracen, bromowany difenyloeter, fluoranten, ołów i jego związki, naftalen, nikiel i jego związki oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA). 104

106 Przewidywany termin osiągnięcia dobrego stanu chemicznego podano na Wykres 11. Oczekiwano, że dobry stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych zostanie osiągnięty do końca trzeciego cyklu we wszystkich obszarach dorzeczy. W pierwszym cyklu PGWD nie przedstawiono żadnych danych na temat przewidywanego osiągnięcia dobrego stanu chemicznego. Wykres 11 Oczekiwany termin osiągnięcia dobrego stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce. Liczby w nawiasach oznaczają liczby jednolitych części wód w każdej kategorii. Odsetek jednolitych części wód jest przedstawiany łącznie Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Substancje priorytetowe uniemożliwiające osiągnięcie dobrego stanu chemicznego Państwa członkowskie miały zgłaszać przekroczenia w oparciu o zmienione, bardziej rygorystyczne środowiskowe normy jakości określone w dyrektywie 2013/39/UE. 105

107 Do substancji najbardziej wpływających na zły stan chemiczny jednolitych części wód należały benzo(ghi)perylen + indeno(1,2,3-cd)piren, rtęć i kadm. Nie przekazano żadnych informacji na temat obszarów dorzeczy Dunaju 56, Świeżej ani Jarft. Dziesięć najważniejszych substancji przedstawiono w Wykres 12. Ogółem w przypadku jednolitych części wód powierzchniowych w Polsce największy odsetek przekroczeń dotyczył rocznej średniej środowiskowej normy jakości dla benzo(ghi)perylenu + indeno(1,2,3-cd)pirenu. Największe przekroczenia maksymalnych dopuszczalnych stężeń środowiskowych norm jakości dotyczyły rtęci i jej związków. Pod względem przekroczenia obu norm największy udział miał benzo(ghi)perylen + indeno(1,2,3-cd)piren. Wykres najważniejszych substancji priorytetowych uniemożliwiających osiągnięcie dobrego stanu chemicznego w jednolitych częściach wód powierzchniowych w Polsce Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. 56 Polska wyjaśniła następnie, że w obszarze dorzecza Dunaju prowadzono monitoring diagnostyczny, który obejmował substancje priorytetowe, w związku z czym może to być niezamierzony błąd w sprawozdawczości. 106

108 Substancje priorytetowe wszechobecne, trwałe, wykazujące zdolność do bioakumulacji i toksyczne Zgodnie z art. 8 lit. a) dyrektywy 57 w sprawie środowiskowych norm jakości osiem substancji priorytetowych i grup substancji priorytetowych jest wszechobecnych, trwałych, toksycznych i wykazujących zdolność do bioakumulacji 58. Przewiduje się, że substancje te będą przyczyną powszechnych przekroczeń, a ograniczenie ich emisji może stanowić wyzwanie (np. z powodu depozycji i przemieszczania się w atmosferze na duże odległości). Aby pokazać postępy poczynione w zwalczaniu innych substancji priorytetowych, państwa członkowskie mają możliwość przedstawienia informacji dotyczących stanu chemicznego oddzielnie dla tych substancji. Jeśli weźmie się pod uwagę wszystkie 41 substancji priorytetowych, około jednej czwartej jednolitych części wód nie osiąga dobrego stanu chemicznego, jednak odsetek ten spada do kilku procent, gdy pomija się substancje wszechobecne, trwałe, wykazujące zdolność do bioakumulacji i toksyczne. Ilustruje to sprawozdanie Europejskiej Agencji Środowiska z 2018 r. w sprawie stanu wód 59. Brak monitorowania fauny i flory może powodować niedoszacowanie wpływu tej substancji na stan chemiczny. Substancje priorytetowe wykorzystywane w ocenie stanu chemicznego w porównaniu z substancjami monitorowanymi Nie licząc obszarów dorzeczy Świeżej i Jarft, w odniesieniu do wszystkich pozostałych obszarów dorzeczy zgłoszono 41 substancji priorytetowych, które były monitorowane i które zostały uwzględnione w ocenie stanu. W przypadku tych obszarów dorzeczy zgłoszono, że wszystkie 41 substancji zostało uwzględnionych w ocenie stanu, ale nie były one monitorowane. Stosowanie alternatywnych środowiskowych norm jakości dla wody, fauny i flory oraz osadów Zgodnie z dyrektywą w sprawie środowiskowych norm jakości państwa członkowskie mogą zdecydować się na stosowanie środowiskowych norm jakości dla innej matrycy niż określona w dyrektywie dla danej substancji. W takim przypadku państwa członkowskie zobowiązane są 57 Zmieniona dyrektywą 2013/39/UE. 58 Bromowany difenyloeter, rtęć i jej związki, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), tributylocyna, PFOS, dioksyny, heksabromocyklodekan i heptachlor (s sprawozdania). Dostępny również w bardziej interaktywnej wersji na: ailing_good_chemical_status_rbd?iframesizedtowindow=true&:embed=y&:showappbanner=false&:dis play_count=no&:showvizhome=no 107

109 do dopilnowania, aby środowiskowe normy jakości określone w innej matrycy (lub matrycach) zapewniały co najmniej taki sam poziom ochrony jak norma ustanowiona w dyrektywie. Polska zastosowała wszystkie środowiskowe normy jakości określone w załączniku I do dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości. Nie zastosowano żadnych alternatywnych ani dodatkowych norm dla poszczególnych substancji priorytetowych. Stosowanie stref mieszania W art. 4 dyrektywy w sprawie środowiskowych norm jakości przewidziano dla państw członkowskim możliwość wyznaczenia stref mieszania przylegających do punktów zrzutu w wodach powierzchniowych. Stężenia substancji priorytetowych mogą przekraczać odpowiednie środowiskowe normy jakości w obrębie takich stref mieszania, o ile nie mają one wpływu na zgodność pozostałej jednolitej części wód powierzchniowych z tymi normami. Państwa członkowskie, które wyznaczają strefy mieszania, są zobowiązane do uwzględnienia w swoich planach gospodarowania wodami w dorzeczu opisu stosowanych podejść i metod w celu określenia takich stref oraz opisu środków podjętych w celu zmniejszenia zakresu stref mieszania w przyszłości. W Polsce nie wskazano stref mieszania. Tło hydrogeochemiczne i biodostępność Dyrektywa w sprawie środowiskowych norm jakości stanowi, że przy przeprowadzaniu oceny wyników monitorowania pod kątem środowiskowych norm jakości państwa członkowskie mają możliwość uwzględnienia: a) naturalnego tła hydrogeochemicznego dla metali i ich związków, jeżeli uniemożliwia ono osiągniecie środowiskowej normy jakości, i b) twardości wody, jej ph lub innych parametrów jakości wody, które mają wpływ na biodostępność metali. Siedem z dziesięciu obszarów dorzeczy uwzględnia naturalne tło hydrogeochemiczne dla metali, w przypadku których takie tło nie pozwalało na osiągnięcie zgodności. W dziewięciu z dziesięciu obszarów dorzeczy podczas oceny zgodności metali uwzględniono biodostępność. 108

110 4.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Między dwoma planami gospodarowania wodami w dorzeczu odnotowano spadek netto na obszarach i w jednolitych częściach wód powierzchniowych monitorowanych do celów operacyjnych (spadek o 592 miejsca monitorowania i 24 części wód). Do celów monitoringu diagnostycznego liczba miejsc zmniejszyła się o 447, a liczba jednolitych części wód zmniejszyła się o 179. W planach gospodarowania wodami w dorzeczu brakuje jednak konkretnych informacji na temat zmian w programach monitorowania od czasu pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Między obu cyklami planów gospodarowania wodami w dorzeczu odnotowano wzrost odsetka jednolitych części wód powierzchniowych o dobrym stanie chemicznym z 3% do 59% i podobne wzrosty nastąpiły we wszystkich rodzajach jednolitych części wód (sztucznych, silnie zmienionych i naturalnych). Nastąpił również ogólny wzrost odsetka jednolitych części wód powierzchniowych, które nie osiągnęły dobrego stanu chemicznego, z 5% do 26%. Zmiany te wynikają ze znacznego spadku odsetka jednolitych części wód powierzchniowych o nieznanym stanie chemicznym z 92% w pierwszy cyklu do 15% w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu nie podano szczegółowych informacji na temat przyczyn tych zmian. Od czasu pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Polska nie zgłosiła żadnej poprawy w stanie substancji priorytetowych w jakiejkolwiek jednolitej części wód. 4.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: monitorowanie substancji priorytetowych powinno być wystarczające, aby umożliwić określenie stanu chemicznego dla znacznie większej liczby jednolitych części wód. Przy ocenie zgodności z maksymalnymi stężeniami rocznymi należy wykonać prawidłowe obliczenia statystyczne. Z planów powinno jasno wynikać, które substancje priorytetowe są monitorowane, gdzie i w jakiej matrycy. W przypadku fauny i flory monitorować należy rtęć, heksachlorobenzen i heksachlorobutadien, chyba że dla wód ustalono środowiskowe normy jakości o równorzędnym stopniu ochrony. Monitorowanie trendów, prowadzone faktycznie w przypadku osadów lub fauny i flory, powinien uwzględniać substancje określone w art. 3 ust. 3 dyrektywy w sprawie środowiskowych 109

111 norm jakości i będzie musiał zostać ujęty w następnym planie gospodarowania wodami w dorzeczu. Ocena: między dwoma cyklami planów gospodarowania wodami w dorzeczu nastąpił znaczny spadek udziału jednolitych części wód powierzchniowych o nieznanym stanie chemicznym z 92% do 15%. Znaczny odsetek jednolitych części wód jest jednak nadal klasyfikowany z niskim poziomem zaufania. Wynika to z faktu, że czasami wdraża się mniejszą częstotliwość pobierania próbek (częstotliwość niższą od zalecanej minimalnej częstotliwości), co prowadzi do większej niepewności przy ocenie. Ten niski poziom zaufania może również wynikać z zastosowania grupowania i fachowej opinii, w oparciu o ocenę oddziaływań, do klasyfikacji niemonitorowanych jednolitych części wód (70% wszystkich jednolitych części wód nie jest monitorowane). Wszystkie substancje priorytetowe (w tym zrzucone) są monitorowane w siedmiu obszarach dorzeczy. Z drugiej strony w dwóch obszarach dorzeczy nie monitorowano żadnej substancji priorytetowej 60. Nie znaleziono informacji na temat obliczeń statystycznych wykonanych przy ocenie zgodności z maksymalnymi stężeniami rocznymi. Polska wyjaśniła jednak później, że 90. percentyl zmierzonych stężeń został porównany ze środowiskową normą jakości, w przypadku gdy dostępne było dwanaście wyników monitorowania. Jeżeli istniało mniej niż dwanaście wyników monitorowania, najwyższe zmierzone stężenie porównywano z normą. Polska wyjaśniła, że ma to na celu uniknięcie dużej niepewności statystycznej, która miałaby miejsce przy obliczaniu percentyla w odniesieniu do małego zbioru danych. Siedem z dziesięciu obszarów dorzeczy przekazało do celów oceny stanu informacje na temat tego, które substancje priorytetowe były monitorowane, gdzie i w jakiej matrycy. Na trzech obszarach dorzecza nie uzyskano takich informacji na jednym nie ma żadnej jednolitej części wód powierzchniowych, a w przypadku pozostałych dwóch wydaje się, że na żadnym z nich nie monitorowano żadnej substancji priorytetowej. Przedstawione informacje na temat monitorowania tendencji były niejasne. W przypadku oceny stanu w ramach drugiego planu gospodarowania wodami w dorzeczu nie prowadzono monitoringu fauny i flory. Do Europejskiego Systemu Informacji Wodnej nie przekazano żadnych informacji na temat monitorowania tendencji, wydaje się jednak, że w pewnym zakresie monitorowano 60 Jak wspomniano powyżej, w dorzeczu Wkry nie występuje żadna jednolita część wód powierzchniowych i w związku z tym nie jest objęta analizą. 110

112 osady. Nie jest jednak jasne, czy monitorowano wszystkie istotne substancje ani jakie były zasięg przestrzenny i rozdzielczość czasowa tego monitorowania. Zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: W przypadkach, w których występuje obecnie duża niepewność co do charakterystyki obszarów dorzeczy, identyfikacji oddziaływań i oceny stanu, kwestie te należy uwzględnić w obecnym cyklu w celu zapewnienia zastosowania odpowiednich środków przed kolejnym cyklem. Ocena: zob. ocena dotycząca powyższego zalecenia. Ponadto wydaje się, że ocena oddziaływań ma pewne ograniczenia, ponieważ większość jednolitych części wód, które nie osiągnęły dobrego stanu, podlega nieznanemu oddziaływaniu, a ponad jedna czwarta jednolitych części wód jest identyfikowana jako niepodlegająca żadnemu oddziaływaniu. Zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zapewnienie monitorowania i późniejszej oceny stanu jednolitych części wód zgodnie z wymogami określonymi w ramowej dyrektywie wodnej. W szczególności Polska powinna zgodnie z art. 8 RDW rozbudować spójną i kompleksową sieć monitorowania, która umożliwi prawidłową klasyfikację wszystkich jednolitych części wód, monitorowanie jednolitych części wód zgodnie z wymogami załącznika V do RDW i odpowiednią częstotliwością oraz określić warunki referencyjne dla wszystkich elementów jakości w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód. Ocena: uwzględniona w ocenie dwóch powyższych zaleceń. W związku z tym zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: należy podjąć dalsze działania służące temu, aby monitoring, ocena i klasyfikacja stanu wód powierzchniowych i podziemnych osiągnęły pełną zgodność z wymogami ramowej dyrektywy wodnej, środowiskowych norm jakości i dyrektywy w sprawie wód podziemnych. Biologiczne elementy jakości powinny być w pełni objęte interkalibracją na szczeblu UE. Ocena: od czasu pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu podjęto znaczne wysiłki w celu sklasyfikowania o wiele większego odsetka jednolitych części wód. Nadal jednak istnieją pewne ograniczenia (niski poziom zaufania do oceny związany z ograniczeniem częstotliwości monitorowania, ograniczenia w ocenie oddziaływań, która 111

113 zasila fachową opinię, brak monitorowania fauny i flory). Zalecenie to jest częściowo wdrożone. Zalecenie: wprowadzenie w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu konkretnych działań mających na celu zmniejszenie liczby niewiadomych oraz zwiększenie odsetka jednolitych części wód w dobrym stanie chemicznym. Ocena: jak wspomniano powyżej, nastąpił znaczny spadek odsetka jednolitych części wód powierzchniowych o nieznanym stanie chemicznym z 92% w pierwszym cyklu do 15% w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Odnotowano również znaczny wzrost udziału jednolitych części wód w dobrym stanie chemicznym, wynikający z klasyfikacji jednolitych części wód, które w przeszłości miały stan nieznany (brak poprawy stanu wód w odniesieniu do każdej substancji priorytetowej w jakiejkolwiek jednolitych części wód). Poczyniono zatem postępy w kierunku spełnienia wymogów określonych w zaleceniu. Zostało ono częściowo wdrożone. 112

114 Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych. 5.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Monitorowanie stanu ilościowego wód podziemnych Łączna liczba jednolitych części wód podziemnych w Polsce wynosi 178 ( Tabela 2.2) jednolitych części wód podziemnych nie podlegało monitorowaniu pod względem stanu ilościowego (7).Oznacza to, że 8% jednolitych części wód podziemnych nie było monitorowane. Z przeglądu informacji na temat stosowania grupowania w planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły wynika, że takiego grupowania nie stosowano. Tabela 7 Liczba jednolitych części wód w Polsce monitorowanych bezpośrednio oraz cel monitorowania OD Całkowita liczba jednolitych części wód podziemnych monitorowanych bezpośrednio CHE Stan chemiczny Cel monitorowania QUA Stan ilościowy PL SUR monitoring diagnostyczny PL PL PL PL PL PL PL Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Liczba jednolitych części wód podziemnych wzrosła o 7% ze 161 w pierwszym cyklu PGED do 178 w drugim cyklu PGWD, jednak łączna powierzchnia jednolitych części wód podziemnych pozostała prawie na tym samym poziomie. W rzeczywistości żadna jednolita część wód podziemnych nie pozostała niezmieniona i wszystkie jednolite części wód podziemnych zostały wydzielone ponownie. 61 Polska wyjaśniła później, że liczba jednolitych części wód podziemnych wynosiła 172. Polska stwierdziła, że liczba 178 została zgłoszona, ponieważ podjednostki policzono jako jednolite części wód podziemnych (jednolite części wód podziemnych należące do więcej niż jednego obszaru dorzecza). 113

115 Liczba jednolitych części wód podziemnych monitorowanych pod kątem stanu ilościowego wzrosła ze 145 na 161 (90%) w pierwszym cyklu PGWD do 163 na 178 (97%) w drugim cyklu PGWD 62. Liczba miejsc monitorowania nieznacznie wzrosła z 828 w pierwszym cyklu PGWD do 836 w drugim cyklu PGWD (Tabela 8, 9). Jedyna jednolita część wód podziemnych na obszarze dorzecza rzeki Jarft jest obecnie objęta monitorowaniem ilościowym (w jednym miejscu monitorowania). Tabela 8 Odsetek jednolitych części wód podziemnych w Polsce monitorowanych pod kątem stanu ilościowego OD Liczba jednolitych części wód podziemnych objętych monitorowaniem ilościowym Łączna liczba jednolitych części wód podziemnych % wszystkich jednolitych części wód podziemnych monitorowanych pod kątem stanu ilościowego PL ,67% PL ,87% PL ,00% PL ,29% PL ,94% PL ,00% PL ,00% PL ,00% Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Tabela 9 Liczba miejsc monitorowania wód podziemnych w Polsce i ich cel OD Łączna liczba miejsc monitorowania wód podziemnych CHE Stan chemiczny Cel monitorowania QUA Stan ilościowy PL SUR monitoring diagnostyczny PL PL PL PL PL PL PL PL PL Polska wyjaśniła później, że tylko pięć jednolitych części wód podziemnych w Polsce nie jest monitorowanych 106, 122, 123, 138,

116 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE 174 spośród 178 jednolitych części wód podziemnych uznano za obszary chronione wody pitnej na wszystkich obszarach dorzeczy, na których znajdowały się jednolite części wód podziemnych Ocena i klasyfikacja stanu ilościowego wód podziemnych Na Mapa 5.1 przedstawiono najnowszy stan ilościowy jednolitych części wód podziemnych poddany ocenie. Pokazuje ona, że 165 spośród 178 jednolitych części wód podziemnych (93%) ma dobry stan ilościowy, a 13 (7%) nie ma dobrego stanu (13) 64. Jeżeli chodzi o powierzchnię, oznacza to, że około 4% nie osiągnęło dobrego stanu ilościowego. Wszystkie jednolite części wód podziemnych miały i nadal mają określony stan. 63 Polska wyjaśniła później, że 168 spośród 172 jednolitych części wód podziemnych uznano za obszary chronione wody pitnej. 64 Polska wyjaśniła później, że 159 spośród 172 (92%) jednolitych części wód podziemnych ma dobry stan ilościowy. Co za tym idzie, 13 (8%) z nich nie osiągnęło dobrego stanu. 115

117 Mapa 5.1 Mapa najnowszego stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych poddanego ocenie Uwaga: Standardowe kolory na podstawie ppkt załącznika V do ramowej dyrektywy wodnej. Źródło: WISE, Eurostat (granice państw) 116

118 Wykres 13 Stan ilościowy jednolitych części wód podziemnych w Polsce w pierwszym i drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz stan przewidywany w 2015 r. W nawiasach podano liczbę jednolitych części wód podziemnych dla obu cykli planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Należy zauważyć, że okres oceny stanu w odniesieniu do drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu obejmował lata Rok dokonania oceny stanu w odniesieniu do pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu jest nieznany Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Na Wykres 14 pokazano, że poziom ufności klasyfikacji stanu wszystkich jednolitych części wód podziemnych był wysoki, ale plany gospodarowania wodami w dorzeczu ukazały pewne rozbieżności. W przypadku 50 spośród 172 jednolitych części wód podziemnych dane nie były dostępne. Podane poziomy ufności były wystarczające i niskie. 12 ze 122 uznano za wskazujące na słaby stan ilościowy (zgłoszono 13 7 w obszarze dorzecza Wisły i 6 w obszarze dorzecza Odry), jednak tylko 5 z wystarczającym poziomem ufności; natomiast w przypadku pozostałych 7 w ocenie uwzględniono fakt, że poziom ufności jest niski. W 110 jednolitych częściach wód podziemnych stwierdzono oznaki dobrego stanu ilościowego, w tym wystarczający poziom ufności oceny 76 jednolitych części wód podziemnych. Wyniki oceny PGWD Wisły nie są zatem spójne ze zgłoszonymi danymi (wykres 5.2), w według 117

119 których poziom ufności jest wysoki w odniesieniu do oceny wszystkich jednolitych części wód podziemnych 65. Wykres 14 Poziom ufności klasyfikacji stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych w Polsce na podstawie najnowszej oceny stanu Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Całkowita liczba jednolitych części wód podziemnych, które nie osiągnęły dobrego stanu ilościowego, znacznie spadła z 29 spośród 161 (18%) jednolitych części wód podziemnych w pierwszym cyklu PGWD do 13 spośród 178 (7%) w drugim cyklu PGWD (z 13% do 4% całkowitej powierzchni jednolitych części wód podziemnych). Plan gospodarowania wodami w dorzeczu ujawnił rozbieżność w sprawozdaniach elektronicznych WISE dotyczących obszaru dorzecza Pregoły, gdzie nie było żadnej jednolitej części wód podziemnych w słabym stanie, ale stwierdzono, że jedna jednolita część wód podziemnych w obszarze dorzecza Pregoły nie uzyskała dobrego stanu z powodu intruzji wód słonych 66. Na wszystkich obszarach dorzecza bilans wodny został oceniony w drodze porównania średniego rocznego poboru wód podziemnych z dostępnymi zasobami wód podziemnych w odniesieniu do każdej jednolitej części wód podziemnych. 65 Polska wyjaśniła później, że poziom ufności oceny stanu został uznany za wystarczający we wszystkich 13 jednolitych częściach wód podziemnych o słabym stanie. W przypadku 5 spośród 159 jednolitych części wód podziemnych o dobrym stanie poziom ufności oceny stanu określono jako niski. Dotyczyło to trzech jednolitych części wód podziemnych na obszarze dorzecza Odry i dwóch jednolitych części wód podziemnych na obszarze dorzecza Łaby. 66 Polska wyjaśniła później, że w sprawozdaniu wystąpił błąd, a w przypadku tej jednolitej części wód podziemnych na obszarze dorzecza Pregoły nie należało podawać informacji na temat nieuzyskania dobrego stanu. Na obszarze dorzecza Pregoły wszystkie jednolite części wód podziemnych są w dobrym stanie ilościowym. 118

120 Przyczyny nieosiągnięcia dobrego stanu ilościowego przez jednolite części wód podziemnych przedstawiono na 15. Dziewięć jednolitych części wód podziemnych nie osiągnęło dobrego stanu, ponieważ nie przeszły pozytywnie badania bilansu wodnego, co oznacza, że długoterminowy średni roczny poziom poboru wód podziemnych przekracza dostępne zasoby wód podziemnych. Pięć jednolitych części wód podziemnych nie przeszło pozytywnie badań z powodu szkód w ekosystemach lądowych zależnych od wód podziemnych, a pięć jednolitych części wód podziemnych nie przeszło pozytywnie badania z powodu intruzji wód słonych. Oczekiwaną datę osiągnięcia dobrego stanu ilościowego w Polsce pokazano na Wykres 16. Na wszystkich 10 obszarach dorzeczy kryterium dostępnych zasobów wód podziemnych było w pełni stosowane zgodnie z art. 2 ust. 27 RDW. Cele środowiskowe zostały częściowo uwzględnione w ocenie stanu. Nie uwzględniono celów wód powierzchniowych, pogorszenia stanu wód powierzchniowych, z wyjątkiem obszaru dorzecza Wkry 67. W przypadku wszystkich obszarów dorzeczy uwzględniono bilans wodny, ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych i intruzję wód słonych. Łącznie 13 jednolitych części wód podziemnych znajdujących się na obszarze dorzecza Wisły i dorzecza Odry (7%) było zagrożonych utratą dobrego stanu ilościowego (17). Dziesięć jednolitych części wód podziemnych było zagrożonych utratą dobrego stanu ilościowego ze względu na negatywny wynik badania bilansu wodnego, a pięć jednolitych części wód z powodu intruzji wód słonych. 67 Polska wyjaśniła później, że na obszarze dorzecza Wkry nie zidentyfikowano jednolitej części wód powierzchniowych, jak zgłoszono już w pierwszym cyklu PGWD, dlatego nie ma powiązania między wodami powierzchniowymi i podziemnymi na tym obszarze dorzecza. 119

121 Wykres 15 Przyczyny nieosiągnięcia dobrego stanu ilościowego wód podziemnych w Polsce na podstawie najnowszej oceny stanu Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Wykres 16 Oczekiwany termin osiągnięcia dobrego stanu ilościowego i dobrego stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych w Polsce. W ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu wydzielono 178 jednolitych części wód podziemnych Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Wykres 17 Odsetek jednolitych części wód podziemnych w Polsce, które nie były w dobrym stanie chemicznym i dobrym stanie ilościowym w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu 120

122 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Uwzględnienie wód powierzchniowych pozostających w związku hydraulicznym z wodami podziemnymi lub ekosystemów uzależnionych od wód podziemnych. Wody powierzchniowe pozostające w związku hydraulicznym z wodami podziemnymi zgłoszono w odniesieniu do 172 spośród 178 jednolitych części wód podziemnych 68. W 13 jednolitych częściach wód podziemnych (na obszarach dorzeczy Wisły i Odry) istniało związane z nimi ryzyko, jednak wody powierzchniowe powiązane hydraulicznie z wodami podziemnymi zostały wzięte pod uwagę tylko przy ocenie stanu obszaru dorzecza Wkry 69. W przypadku 165 spośród 178 jednolitych części wód podziemnych odnotowano ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych 70. W przypadku 13 jednolitych części wód podziemnych (w obszarach dorzeczy Wisły i Odry) istniało powiązane ryzyko. W ocenie stanu wszystkich obszarów dorzeczy wzięto pod uwagę ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych, a potrzeby tych ekosystemów zostały uwzględnione w ocenie stanu wszystkich obszarów dorzeczy. 68 Polska wyjaśniła później, że 168 spośród 172 jednolitych części wód podziemnych ma połączenie hydrauliczne z wodami powierzchniowymi. 69 Jak już wcześniej wskazano, Polska wyjaśniła później, że na obszarze dorzecza Wkry nie zidentyfikowano żadnej jednolitej części wód powierzchniowych, dlatego nie ma żadnego powiązania między wodami powierzchniowymi i podziemnymi na tym obszarze dorzecza. Polska wyjaśniła również, że uwzględnienie wód powierzchniowych nie było możliwe ze względu na brak niezbędnych danych. 70 Polska wyjaśniła później, że w przypadku 160 spośród 172 jednolitych części wód podziemnych istnieją ekosystemy lądowe zależne od tych wód podziemnych. 121

123 5.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD We wszystkich jednolitych częściach wód podziemnych nastąpiły zmiany od czasu pierwszego cyklu PGWD. Plan gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły zawiera bardzo krótkie podsumowanie zmian. Wspomniano w nim, że program monitorowania wód został w pełni dostosowany do wymogów prawa Unii, a na podstawie jego wyników przeprowadzono bieżącą ocenę stanu wód. Monitorowanie wód przeprowadzone w ramach drugich PGWD było o wiele bardziej kompleksowe, jednak nie wyciągnięto konkretnych wniosków, ani nie wspominano o ilościowym monitorowaniu jednolitych części wód podziemnych. Wszystkie jednolite części wód podziemnych zostały wydzielone ponownie. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły wyjaśniono, że w pierwszym cyklu PGWD wydzielono 161 jednolitych części wód podziemnych, a w świetle potrzeb drugiego cyklu PGWD opracowano nowy podział na 172 jednolitych części wód podziemnych. Zmiana ta była konieczna ze względu na definicję modelu ideowego systemu hydrogeologicznego (przyjętą przez Polski Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy). Zgodnie z tą definicją model ideowy opisuje strukturę systemu i wskazuje zależności, które w nim istnieją (oddziaływanie proces) i zachodzą między poszczególnymi elementami systemu oraz interakcję systemu ze środowiskiem. W tym podejściu model ideowy opiera się na danych, takich jak: 1) struktura geologiczna; 2) informacje litologiczne, rozkład i dystrybucja, a także hydrogeologiczne parametry warstwy wodonośnej; 3) elementy środowiskowe oddziaływania antropogeniczne; 4) czynniki wpływające na przebieg poszczególnych procesów w systemie. Nowa metodologia w zakresie wydzielania kieruje się ogólną zasadą mającą na celu ograniczenie liczby warstw wodonośnych uwzględnionych w modelu (poprzez połączenie) maksymalnie do trzech poziomów. Jest to zgodne z systemem monitorowania jednolitych części wód podziemnych, który przyjęto w Polsce, a w czasie monitorowania obserwuje się następujące poziomy lub zespoły warstw wodonośnych: 1) pierwszą warstwę wodonośną o niezależnym poziomie wód podziemnych, najbardziej narażoną na oddziaływanie ze strony powierzchni; 2) nadające się do wykorzystania warstwy wodonośne o ograniczonym poziomie wód podziemnych, stanowiące główne źródło zaopatrzenia w wodę do spożycia przez ludzi; 3) poziom wód głębokich, narażonych na intruzję wód słonych. Sytuacja w zakresie monitorowania nieznacznie się poprawiła. Odsetek monitorowanych jednolitych części wód podziemnych wzrósł z 90% do 92%, a liczba miejsc monitorowania nieznacznie się zwiększyła. Jednolita część wód podziemnych na obszarze dorzecza rzeki Jarft 122

124 była monitorowana. Monitorowanie drugich PGWD przeprowadzono zgodnie z wymogami jakości określonymi w rozporządzeniu w sprawie monitorowania z 2011 r., nie jest jednak jasne, czy i w jaki sposób wymogi ilościowe w zakresie monitorowania zmieniły się między dwoma cyklami. Wyniki mogły jednak mieć wpływ na ocenę stanu. Sytuacja stanu znacznie się poprawiła. Od czasu pierwszego cyklu PGWD odsetek łącznego obszaru wód podziemnych w słabym stanie zmniejszył się z 7% do 4%. Porównanie liczby jednolitych części wód podziemnych jest utrudnione ze względu na ponowne wydzielenie wszystkich jednolitych części wód podziemnych. W PGWD stwierdzono, że metodologia oceny stanu pochodzi z 2008 r. Następnie stwierdzono, że metodologia oceny stanu jednolitych części wód podziemnych przyjęta w 2012 r. objęła dziewięć badań klasyfikacyjnych, aby ocenić stan ilościowy i chemiczny, a także stan jednolitych części wód podziemnych. 5.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: zapewnienie monitorowania i późniejszej oceny stanu jednolitych części wód zgodnie z wymogami określonymi w ramowej dyrektywie wodnej. W szczególności Polska powinna zgodnie z art. 8 RDW rozbudować spójną i kompleksową sieć monitorowania, która umożliwi prawidłową klasyfikację wszystkich jednolitych części wód, monitorowanie jednolitych części wód zgodnie z wymogami załącznika V do RDW i odpowiednią częstotliwością oraz określić warunki referencyjne dla wszystkich elementów jakości w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód. Należy podjąć dalsze działania służące temu, aby monitoring, ocena i klasyfikacja stanu wód powierzchniowych i podziemnych osiągnęły pełną zgodność z wymogami RDW, środowiskowych norm jakości i dyrektywy w sprawie wód podziemnych i były objęte pełną interkalibracją na poziomie Unii Europejskiej. Ocena: zalecenia wdrożono częściowo. Liczba miejsc monitorowania zwiększyła się nieznacznie z 828 do 836, a odsetek monitorowanych jednolitych części wód podziemnych wzrósł z 90% do 92%. Istnieje jedna jednolita część wód podziemnych na obszarze dorzecza rzeki Jarft, którą monitorowano po raz pierwszy. Zalecenie: Należy udzielić informacji na temat obszarów chronionych wody pitnej powiązanych z jednolitymi częściami wód podziemnych oraz na temat liczby obszarów chronionych wody pitnej w tym informacji o tym, czy są one w dobrym stanie. 123

125 Ocena: w oparciu o przekazane informacje, to zalecenie uznaje się za wdrożone. 124

126 Monitorowanie, ocena i klasyfikacja stanu chemicznego jednolitej części wód podziemnych. 6.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Monitorowanie stanu chemicznego wód podziemnych Łączna liczba jednolitych części wód podziemnych w Polsce wynosi W sumie 18 (10%) jednolitych części wód podziemnych, które znajdują się głównie na mniejszych obszarach dorzeczy, nie podlegało monitorowaniu w ramach monitoringu diagnostycznego. Przegląd planu gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły wykazał, że nie stwierdzono żadnego odniesienia do grupowania jednolitych części wód podziemnych do celów monitorowania i oceny stanu chemicznego 72. Ze sprawozdań elektronicznych WISE wynika, że nie istnieje już monitoring operacyjny, chociaż zgłoszono, że 14 jednolitych części wód podziemnych (8%) jest zagrożonych (na obszarze dorzecza Wisły i Odry) 73. W pierwszym cyklu PGWD zgłoszono 369 miejsc monitorowania operacyjnego znajdujących się w 55 jednolitych częściach wód podziemnych. Plan gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły wskazuje, że monitoring operacyjny prowadzono w odniesieniu do tych jednolitych części wód podziemnych, w których wartości graniczne zostały przekroczone, co jednak nie znalazło odzwierciedlenia w sprawozdawczości w zakresie punktów monitorowania przeznaczonych do monitoringu operacyjnego. Zgodnie z danymi przekazanymi do WISE liczba jednolitych części wód podziemnych wzrosła o 11% ze 161 w pierwszym cyklu PGWD do 178 w drugim cyklu PGWD, jednak po przedstawieniu przez Polskę dodatkowych wyjaśnień okazało się, że wzrost ten wynosił około 7%. Całkowita powierzchnia jednolitych części wód podziemnych niemal się nie zmieniła (odnotowano niewielki spadek całkowitego obszaru objętego monitorowaniem). W rzeczywistości żadna jednolita część wód podziemnych nie pozostała niezmieniona i wszystkie jednolite części wód podziemnych zostały wydzielone ponownie. Nie wszystkie jednolite części wód podziemnych objęto monitorowaniem stanu chemicznego. Na obszarach dorzeczy Świeżej lub Wkry nie odnotowano monitorowania stanu chemicznego 74. Liczba jednolitych części wód podziemnych objętych monitoringiem 71 Polska wyjaśniła, że liczba jednolitych części wód podziemnych w rzeczywistości wynosi 172. Polska stwierdziła, że liczba 178 jednolitych części wód podziemnych została błędnie zgłoszona i jest efektem liczenia podjednostek jako jednolitych części wód podziemnych. 72 Polska wyjaśniła, że o ile nie istniały dowody na to, że niemonitorowane jednolite części wód były poddane oddziaływaniu antropogenicznemu, stan chemiczny klasyfikowano jako dobry, na ogół z niskim poziomem ufności. 73 Polska wyjaśniła później, że monitoring operacyjny prowadzony jest w ramach drugiego cyklu PGWD i obejmuje 39 jednolitych części wód podziemnych zagrożonych nieosiągnięciem celów środowiskowych. Prowadzony jest corocznie z wyjątkiem roku, w którym prowadzony jest monitoring diagnostyczny. 74 Polska wyjaśniła następnie, że z powodu małego obszaru leżącego w obszarze dorzecza rzeki Świeża, na późniejszym etapie prac w zakresie monitoringu zaplanowano włączenie stacji monitorowania wód 125

127 diagnostycznym zwiększyła się ze 148 (86%) na sześciu obszarach dorzeczy w pierwszym cyklu PGWD do 160 (90%) na trzech obszarach dorzeczy w drugim cyklu PGWD. Liczbę miejsc monitorowania wykazano w tabeli 14 (zob. rozdział 5), pokazuje ona znaczny wzrost z 789 w pierwszym cyklu PGWD do 1172 w drugim cyklu PGWD. Liczba miejsc monitorowania operacyjnego znacznie spadła w stosunku do pierwszego cyklu PGWD, tj. z 369 do Na obszarach dorzeczy Wisły i Odry wszystkie substancje stwarzające zagrożenie, z wyjątkiem amonu (obszary dorzeczy Wisły i Odry) i azotu ogólnego (obszar dorzecza Wisły), podlegały monitoringowi diagnostycznemu. Uznano, że jednolite części wód podziemnych na innych obszarach dorzeczy nie były zagrożone. Z wyjątkiem amonu monitorowano wszystkie pozostałe kluczowe parametry RDW, tj. azotany, przewodność elektryczną, zawartość tlenu i ph Ocena i klasyfikacja stanu chemicznego wód podziemnych Na Mapa 6.1. i Wykres 18 przedstawiono stan chemiczny jednolitych części wód podziemnych w odniesieniu do ostatnio ocenionego stanu. Wynika z nich, że 164 spośród jednolitych części wód podziemnych (92%) miało dobry stan chemiczny, a pozostałe 14 jednolitych części wód podziemnych (8%) nie osiągnęło dobrego stanu. Pod względem obszaru oznacza to, że około 8% jednolitych części wód podziemnych nie osiągnęło dobrego stanu chemicznego. Na 19 przedstawiono, że poziom zaufania w odniesieniu do klasyfikacji stanu był wysoki 77. Wszystkie jednolite części wód podziemnych miały wyraźnie określony stan zarówno w pierwszym jak i drugim cyklu PGWD. podziemnych. Ocenę dorzecza przeprowadzono w ramach oceny stanu jednolitych części wód podziemnych nr 20 (PLGW700020). Na obszarze leżącym w obszarze dorzecza Wkry istnieje fragment jednej jednolitej części wód podziemnych PLGW60003 który znajduje się na terytorium dwóch obszarów dorzeczy: zdecydowana większość (97,66%) obszaru jednolitej części wód podziemnych znajduje się na obszarze dorzecza Odry, a 2,34% na obszarze dorzecza Wkry. Ze względu na niewielki obszar dorzecza Wkry na kolejnych etapach prac w zakresie monitoringu planowano rozważenie utworzenia stacji monitorowania wód podziemnych na jego terenie. Ocenę stanu chemicznego tej jednolitej części wód podziemnych przeprowadzono na podstawie stacji monitorowania znajdujących się na obszarach dorzeczy Odry. 75 Polska wyjaśniła później, że w 2012 r. amon został uwzględniony w sprawozdaniu z oceny stanu i dlatego był monitorowany. 76 Polska wyjaśniła, że 158 spośród 172 jednolitych części wód podziemnych jest w dobrym stanie chemicznym. 77 Polska wyjaśniła później, że poziom ufności w odniesieniu do oceny stanu chemicznego uznano za wystarczający w przypadku 148 jednolitych części wód podziemnych i niski w przypadku 24 jednolitych części wód podziemnych. Wszystkie jednolite części wód podziemnych o niskim poziomie ufności ceny charakteryzowały się dobrym stanem chemicznym. W przypadku pięciu jednolitych części wód podziemnych, w odniesieniu do których nie przeprowadzono monitoringu diagnostycznego ze względu na brak punktów monitorowania, stan chemiczny oceniono jako dobry, a poziom ufności oceny był niski. 126

128 Mapa 6.1. Mapa stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych w Polsce na podstawie ostatnio ocenionego stanu jednolitych części wód podziemnych Uwaga: standardowe kolory na podstawie ppkt załącznika V do RDW. Źródło: WISE, Eurostat (granice państw) 127

129 Wykres 18 Stan chemiczny jednolitych części wód podziemnych w Polsce w odniesieniu do drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu, do pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz stan przewidywany w 2015 r. Liczba w nawiasie oznacza liczbę jednolitych części wód podziemnych w odniesieniu do obu cykli planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Należy zauważyć, że okres oceny stanu w odniesieniu do drugich planów gospodarowania wodami w dorzeczu obejmował lata Rok dokonania oceny stanu w odniesieniu do pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu jest nieznany Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Wykres 19 Poziom ufności klasyfikacji stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych w Polsce na podstawie najnowszej oceny stanu 128

130 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Całkowita liczba jednolitych części wód podziemnych, które nie osiągnęły dobrego stanu chemicznego, wzrosła od czasu pierwszego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu z 11 (7%) do 14 (8%) jednolitych części wód podziemnych (z 3,7% do 7,8% całkowitej powierzchni jednolitych części wód podziemnych). Oczekiwaną datę osiągnięcia dobrego stanu chemicznego w Polsce przedstawiono na Wykres 18. Przyczyny nieosiągnięcia dobrego stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych przedstawiono na rysunku 6.2 Badanie wody pitnej, przeprowadzono badania dotyczące wód powierzchniowych powiązanych z wodami podziemnymi i ekosystemów lądowych zależnych od wód podziemnych, a także badanie dotyczące intruzji wód słonych lub innych. Główną przyczyną jest ogólna ocena jakości wody, która powoduje, że sześć jednolitych części wód podziemnych jest w słabym stanie. 129

131 Wykres 20 Przyczyny nieosiągnięcia dobrego stanu chemicznego w Polsce w odniesieniu do najnowszej oceny stanu Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Na 21 przedstawiono dziesięć zanieczyszczeń powodujących nieosiągnięcie stanu, na 22 wskazano dwie substancje zanieczyszczające powodujące trwałą tendencję wzrostową. Wykres głównych substancji zanieczyszczających powodujących nieosiągnięcie dobrego stanu chemicznego w Polsce Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. 130

132 Wykres 22 Substancje zanieczyszczające wykazujące tendencje wzrostowe w jednolitych częściach wód podziemnych w Polsce Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE. Obliczenie stopnia przekroczenia normy jakości wód podziemnych lub wartości granicznej dla wód podziemnych oparto na wielkości powierzchni jednolitej części wód podziemnych. Wartości graniczne dla wód podziemnych określono w odniesieniu do wszystkich substancji zanieczyszczających lub wskaźników zanieczyszczeń stwarzających ryzyko nieosiągnięcia dobrego stanu chemicznego. Nic nie wskazuje jednoznacznie na to, że uwzględniono wszystkie substancje wymienione w załączniku II do dyrektywy w sprawie wód podziemnych 78. Poziomy naturalnego stężenia tła uwzględniono przy ocenie wartości granicznych na wszystkich obszarach dorzeczy z wyjątkiem Wisły, co oznacza że uwzględniono je w inny sposób. Nie wyjaśniono, co oznacza w inny sposób. Oceny tendencji zgłoszono w odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy, jednak nie zastosowano metodologii określania znaczących tendencji wzrostowych w zakresie żadnego stężenia zanieczyszczeń. Metodologia oceny odwrócenia tendencji nie jest dostępna Dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu 79 Polska wyjaśniła później, że metodologię w zakresie określania znacznych tendencji wzrostowych opisano w sprawozdaniu w sprawie stanu chemicznego i ilościowego jednolitych części wód podziemnych w 2012 r., które przedłożono jako sprawozdanie w formie tekstowej. Na tym etapie nie opracowano metodologii w zakresie oceny odwrócenia tendencji, ponieważ długość szeregów czasowych nie jest wystarczająca do przeprowadzenia oceny w 2012 r. 131

133 6.1.3 Uwzględnienie wód powierzchniowych pozostających w związku hydraulicznym z wodami podziemnymi lub ekosystemów uzależnionych od wód podziemnych W przypadku 172 spośród 178 jednolitych części wód podziemnych zgłoszono istnienie wód powierzchniowych powiązanych hydraulicznie z wodami podziemnymi, a w przypadku 14 jednolitych części wód podziemnych wskazano związane z tym zagrożenie. Pogorszenie stanu wód powierzchniowych pozostających w związku hydraulicznym z wodami podziemnymi uwzględniono w ocenie stanu w odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy. W przypadku 165 spośród jednolitych części wód podziemnych odnotowano istnienie ekosystemów lądowych zależnych od wód podziemnych, a w przypadku 14 jednolitych części wód podziemnych wskazano związane z tym zagrożenie. W ocenie stanu uwzględniono ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych. Przy ustalaniu wartości granicznych wód podziemnych na obu obszarach dorzeczy, na których zagrożone były jednolite części wód podziemnych, uwzględniono ekosystemy wodne i ekosystemy lądowe zależne od wód podziemnych. 6.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Liczba jednolitych części wód podziemnych zwiększyła się o około 7%, jednak całkowita powierzchnia jednolitych części wód podziemnych niemal się nie zmieniła (odnotowano niewielki spadek całkowitej powierzchni objętej monitorowaniem). W rzeczywistości wszystkie jednolite części wód podziemnych uległy zmianie i wszystkie jednolite części wód podziemnych wydzielono ponownie. Wprowadzenie tej zmiany było konieczne ze względu na definicję (przyjętą przez Polski Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy) modelu ideowego systemu hydrogeologicznego (więcej informacji w sekcji 5.2). W Polsce stan sieci monitorowania diagnostycznego nieznacznie się poprawił pod względem liczby jednolitych części wód podziemnych objętych monitorowaniem (z 92% do 93% obszarów objętych monitorowaniem) oraz pod względem liczby miejsc monitorowania. Monitoringu diagnostycznego nie przeprowadzono jednak na siedmiu obszarach dorzeczy (z bardzo niewielką liczbą jednolitych części wód podziemnych). Jeżeli chodzi o monitoring operacyjny, sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu ze względu na niedostępność monitoringu, mimo że zagrożonych było 14 jednolitych części wód podziemnych znajdujących się na 80 Polska wyjaśniła, że istnieje 158 (spośród 172) ekosystemów lądowych zależnych od wód podziemnych. 132

134 obszarach dorzeczy Wisły i Odry. Polska jednak wyjaśniła, że w rzeczywistości drugi PGWD obejmujący 39 zagrożonych jednolitych części wód podziemnych zakładał kontynuowanie monitoringu operacyjnego. Przykładowo w odniesieniu do obszaru dorzecza Wisły przekazano krótkie podsumowanie zmian. Wspomniano w nim, że program monitorowania wód w pełni dostosowano do wymogów prawodawstwa europejskiego. Na tej podstawie przeprowadzono bieżącą ocenę stanu wód. Nie udzielono dalszych informacji w odniesieniu do monitorowania, oceny i klasyfikacji stanu chemicznego wód podziemnych. Polska wyjaśniła jednak, że we wszystkich PGWD znajduje się streszczenie wszystkich wprowadzonych zmian lub dokonanych aktualizacji po przyjęciu pierwszego PGWD wraz z wynikami monitorowania. Jak opisano powyżej, sytuacja dotycząca stanu wód uległa pogorszeniu. Powierzchnia jednolitych części wód podziemnych, które nie osiągnęły dobrego stanu, wzrosła z 3,7% do 7,8% całkowitej powierzchni jednolitych części wód podziemnych, co może być wynikiem wydzielania. 6.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: Należy zapewnić, aby monitorowanie i późniejsze oceny stanu jednolitych części wód odbywały się zgodnie z wymogami określonymi w ramowej dyrektywie wodnej. W szczególności Polska powinna zgodnie z art. 8 RDW rozbudować spójną i kompleksową sieć monitorowania, która umożliwi prawidłową klasyfikację wszystkich jednolitych części wód, monitorowanie jednolitych części wód zgodnie z wymogami załącznika V do RDW i odpowiednią częstotliwością oraz określić warunki referencyjne dla wszystkich elementów jakości w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód. Zalecenie: Należy podjąć dalsze działania służące temu, aby monitoring, ocena i klasyfikacja stanu wód powierzchniowych i podziemnych osiągnęły pełną zgodność z wymogami RDW, środowiskowych norm jakości i dyrektywy w sprawie wód podziemnych i były objęte pełną interkalibracją na poziomie UE. 133

135 Ocena: Sytuacja pod względem monitorowania poprawiła pod względem liczby jednolitych części wód podziemnych objętych monitorowaniem oraz liczby miejsc monitorowania. Z kolei nie przeprowadzono monitoringu diagnostycznego w przypadku około 10% jednolitych części wód podziemnych (tj. 18 jednolitych części wód podziemnych) na siedmiu obszarach dorzeczy (z bardzo niewielka liczbą jednolitych części wód podziemnych). Wstępna ocena wykazała, że jeżeli chodzi o monitoring operacyjny, sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu ze względu na brak monitoringu, mimo że zagrożone były jednolite części wód podziemnych (znajdujących się na obszarach dorzeczy Wisły i Odry). Polska wyjaśniła jednak, że drugie PGWD obejmujące 39 zagrożonych jednolitych części wód podziemnych zakładały kontynuowanie monitoringu operacyjnego. Zalecenie zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: W drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu należy wprowadzić konkretne działania mające na celu zmniejszenie liczby niewiadomych oraz zwiększenie odsetka jednolitych części wód w dobrym stanie chemicznym. Zalecenie dotyczące ograniczenia liczby niewiadomych nie ma znaczenia, ponieważ wszystkie jednolite części wód podziemnych miały i nadal mają jednoznaczną klasyfikację stanu zarówno w pierwszych, jak i w drugich PGWD. Nie wdrożono zalecenia dotyczącego zwiększenia odsetka jednolitych części wód podziemnych o dobrym stanie chemicznym. Całkowita liczba jednolitych części wód podziemnych, które nie osiągnęły dobrego stanu chemicznego wzrosła z 7% do 8% jednolitych części wód podziemnych, a powierzchnia jednolitych części wód podziemnych, które nie osiągnęły dobrego stanu, wzrosła z 3,7% do 7,8% całkowitej powierzchni jednolitych części wód podziemnych. Może to jednak wiązać się z ponownym wydzieleniem jednolitych części wód. Nie ma jednak dowodów na to, że zalecenie to zostało wdrożone. Zalecenie: W przypadku wód podziemnych ważne jest stosowanie jasnej metodologii uwzględniania przekroczeń wartości granicznych w ocenie stanu chemicznego wód podziemnych. Ponadto należy wprowadzić metodę analizy tendencji, nawet jeżeli na razie nie było możliwe prowadzenie takiej analizy w ramach pierwszego PGWD, w celu dopilnowania, aby przeprowadzono ją w ramach drugiego planu, oraz w celu powiązania środków ochrony wód podziemnych z odpowiednimi presjami. 134

136 Wypełniono zalecenie dotyczące jasnej metodologii radzenia sobie z przekroczeniami wartości granicznych w ocenie stanu chemicznego wód podziemnych, ponieważ na wszystkich obszarach dorzeczy zgłoszono, że obliczenie stopnia przekroczenia normy jakości wód podziemnych lub wartości granicznej dla wód podziemnych oparto na wielkości powierzchni jednolitej części wód podziemnych. Wstępna ocena wykazała, że zalecenie dotyczące metody analizy tendencji nie zostało wdrożone. Odnotowano, że oceny tendencji były przeprowadzane we wszystkich obszarach dorzeczy, ale jednocześnie zgłoszono, że metoda ta nie jest dostępna. Ponadto nie była również dostępna metoda oceny odwrócenia tendencji. Polska wyjaśniła później, że metodę określania znaczących tendencji wzrostowych opisano w przedłożonym sprawozdaniu dotyczącym stanu chemicznego i ilościowego jednolitych części wód podziemnych w 2012 r. W związku z tym zalecenie zostało częściowo wdrożone. 135

137 Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych jednolitych części wód oraz definicja dobrego potencjału ekologicznego 7.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu do celów wyznaczenia Wyznaczenie silnie zmienionych i sztucznych jednolitych części wód Podobnie jak w pierwszym cyklu PGWD na pięciu spośród dziesięciu obszarów dorzeczy wskazano mocno zmienione lub sztuczne jednolite części wód (23). Na dwóch obszarach dorzeczy (Wisły i Odry) istniało 38 silnie zmienionych jednolitych części wód rzek, które obecnie są wyznaczone jako zbiorniki wodne, a wcześniej były wyznaczone jako rzeki. Wykres 23 Odsetek wszystkich jednolitych części wód w każdej kategorii w Polsce wskazanych jako silnie zmienione lub sztuczne Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE 136

138 Zastosowania wody, w przypadku których wskazano silnie zmienione rzeczne jednolite części wód, były ograniczone przede wszystkim do nawadniania w rolnictwie, rozwoju obszarów miejskich, magazynowania produktów pochodzących z rybołówstwa/akwakultury/gospodarstw rybackich, zapobiegania powodzi, melioracji gruntów rolnych, energii wodnej, turystyki i rekreacji, transportu i szerzej rozumianego środowiska. Na obszarze dorzecza Odry i dorzecza Wisły odpowiednio dla 23,4% i 9,1% silnie zmienionych jednolitych części wód rzek zastosowania są zgłaszane jako nieznane. W przypadku dwóch silnie zmienionych rzecznych jednolitych części wód położonych na obszarze dorzecza Dunaju zastosowania, dla których zostały wyznaczone, zgłoszono jako nieznane. Zastosowania wody, przypadku których wskazano jeziorne jednolite części wód, były ograniczone głównie do rozwoju obszarów miejskich, turystyki i rekreacji oraz innych rodzajów wykorzystania, które nie zostały określone zgodnie z zastosowaniami wyszczególnionymi w WISE. Jedną z silnie zmienionych jednolitych części wód przybrzeżnych na obszarze dorzecza Wisły wskazano z uwagi na żeglugę/porty a przejściowe silnie zmienione jednolite części wód przejściowych wskazano ze względu na ochronę przeciwpowodziową, żeglugę/porty i inne zastosowania. Główne zmiany fizyczne w silnie zmienionych rzecznych jednolitych częściach wód polegały na wyznaczeniu kanałów/prostowaniu/stabilizowaniu koryta/wzmacnianiu nabrzeży i budowie jazów/tam/zbiorników wodnych. Wyznaczenie kanałów/prostowanie/stabilizacja dna/wzmocnienie nabrzeża oraz inne zmiany (nieokreślone w WISE) miały wpływ na silnie zmienione jeziorne jednolite części wód. Również w odniesieniu do silnie zmienionych jednolitych części wód przybrzeżnych i przejściowych, fizyczne zmiany nie są określone w WISE (zgłaszane jako inne ). Metody wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód obejmują dane dotyczące kryteriów identyfikacji istotnych zmian charakteru, a także ogólne wytyczne (na poziomie krajowym) dotyczące oceny innych środków pozwalających osiągnąć korzyści wynikające ze zmian oraz znaczącego negatywnego wpływu środków na użytkowanie i szersze środowisko Definicja dobrego potencjału ekologicznego w odniesieniu do silnie zmienionych i sztucznych jednolitych części wód Zgłoszono, że dobry potencjał ekologiczny został określony w odniesieniu do podejścia stosowanego jako szczegółowe zgodnie z wytycznymi wspólnej strategii wdrażania (podejście 137

139 oparte na biologicznych elementach jakości, jak przedstawiono w wytycznych nr 4 wspólnej strategii wdrażania 81 ). W praktyce w Polsce dobry potencjał ekologiczny został określony na różnych poziomach, w zależności od kategorii jednolitej części wód: Rzeki: dobry potencjał ekologiczny określono dla do grup silnie zmienionych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód stosowanych do tego samego celu lub charakteryzujących się taką samą zmianą fizyczną; Jeziora: dobry potencjał ekologiczny określono na poziomie krajowym; Wody przejściowe i przybrzeżne: dobry potencjał ekologiczny określono na poziomie jednolitych części wód. Zgłoszono również, że dobry potencjał ekologiczny określono w kategoriach biologicznych. Biologiczne elementy jakości, dla których ustalono wartości biologiczne w celu określenia maksymalnego potencjału ekologicznego i dobrego potencjału ekologicznego to fitoplankton, makrofity, fitobentos, bezkręgowce bentosowe i ryby. W przypadku dwóch obszarów dorzeczy (Wisły i Odry) uzyskano dodatkowo wartości biologicznych elementów jakości w celu określenia maksymalnego potencjału ekologicznego i dobrego potencjału ekologicznego w odniesieniu do makroglonów i okrytozalążkowych. Zgodnie z informacjami zawartymi w drugich PGWD ocena potencjału ekologicznego opierała się na danych z monitorowania z poprzednich lat. Klasyfikacja silnie zmienionych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód pod względem elementów biologicznych była zgodna z rozporządzeniem w sprawie klasyfikacji z 2011 r. dotyczącym stanu ekologicznego, stanu chemicznego i potencjału ekologicznego. W rozporządzeniu tym nie podano jednak wartości dla biologicznych elementów jakości, a jedynie ogólniejsze definicje potencjału ekologicznego. Ze sprawozdawczości wynika, że dokonano porównania między dobrym potencjałem ekologicznym a dobrym stanem ekologicznym. W odniesieniu do rzek zgłoszono, że metody oceny ryb i bezkręgowców bentosowych są wrażliwe na przekształcone siedliska z powodu zmian morfologicznych. W przypadku wód przybrzeżnych jedynie metody oceny bezkręgowców bentosowych zostały zgłoszone jako wrażliwe na hydromorfologię. Jeżeli chodzi o jeziora i wody przejściowe, zgłoszone metody 81 %20heavily%20modified%20water%20bodies%20-%20HMWB%20(WG%202.2).pdf 138

140 oceny biologicznych elementów jakości nie są wrażliwe na zmiany hydromorfologiczne. W odniesieniu do wód przybrzeżnych zgłoszono, że dwie metody oceny bezkręgowców bentosowych są wrażliwe na przekształcone siedliska z powodu zmian morfologicznych. Jako jedyny środek łagodzący zidentyfikowany w celu określenia dobrego potencjału ekologicznego zgłoszono przepławki. Nie znaleziono jednak opisu zmian ekologicznych, które miały zostać osiągnięte przez środki łagodzące. 7.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Odnotowano znaczne zmiany w wyznaczonych silnie zmienionych jednolitych częściach wód rzek, w szczególności na obszarze dorzecza Wisły, gdzie ich liczba spadła z 904 do 491 między pierwszym a drugim cyklem PGWD. W przypadku silnie zmienionych części jednolitych wód jezior odnotowano pewne zmiany. Na obszarze dorzecza Wisły i Pregoły liczba silnie zmienionych jeziornych jednolitych części wód nieznacznie się zmniejszyła, natomiast na obszarze dorzecza Odry liczba ta wzrosła (z 34 do 102 jeziornych jednolitych części wód, chociaż wzrost powierzchni z 201 do 297 km² nie jest aż tak znaczący). W pierwszym cyklu PGWD na obszarze dorzecza Wisły nie wyznaczono żadnych silnie zmienionych jednolitych części wód przejściowych, natomiast dwie silnie zmienione części wód zostały wyznaczone w drugim cyklu PGWD. Na obszarze dorzecza Odry w drugim cyklu planów cofnięto wyznaczenie dwóch silnie zmienionych jednolitych części wód przybrzeżnych z pierwszego cyklu. Silnie zmienione jednolite części wód / sztuczne części wód zostały wyznaczone w Polsce po raz pierwszy w 2007 r. W pierwszym cyklu PGWD metodyka zastosowana do wyznaczania obejmowała ocenę stanu hydromorfologicznego i dopracowanie wartości granicznych w celu zakończenia wstępnej identyfikacji silnie zmienionych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód. W ramach drugiego cyklu w latach przeprowadzono weryfikację identyfikacji silnie zmienionych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód, która obejmowała aktualizację informacji na temat hydromorfologii. Metodologia identyfikacji silnie zmienionych rzecznych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód, ustalona w pierwszym cyklu PGWD, jest nadal aktualna. Chociaż stwierdzono, że informacje dotyczące hydromorfologii zostały zaktualizowane, od czasu pierwszego cyklu 139

141 PGWD nie przedstawiono żadnych dalszych wyjaśnień dotyczących zmiany liczby wyznaczonych silnie zmienionych rzecznych jednolitych części wód. Na potrzeby drugiego cyklu PGWD opracowano metodykę wyznaczania silnie zmienionych jeziornych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód, natomiast w pierwszym cyklu PGWD nie było dostępnej metodologii, a identyfikacja opierała się na opinii eksperckiej. Jeśli chodzi o wyznaczenie silnie zmienionych jednolitych części wód / sztucznych jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych, zgłoszono dokument metodologiczny z 2011 r., jednak nie jest jasne, czy ta sama metoda została również zastosowana w pierwszym cyklu PGWD, ani czy metoda ta została opracowana na potrzeby drugiego cyklu PGWD. Polska poinformowała Komisję, że dokument dotyczący metodologii z 2011 r. został przygotowany na drugi cykl. W pierwszym cyklu regionalne organy ds. gospodarki wodnej w Gdańsku i Szczecinie opracowały podejście metodologiczne (obejmujące całą linię brzegową Polski). W drugim cyklu podejścia te zmieniono i zaktualizowano na poziomie krajowym. Poinformowano, że podejście zastosowane do określenia dobrego potencjału ekologicznego było zgodne z podejściem uwzględnionym w wytycznych wspólnej strategii wdrażania. Nie było to całkowicie jasne w przypadku sprawozdawczości z pierwszych planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Dokument metodologiczny dotyczący definicji dobrego potencjału ekologicznego w rzecznych jednolitych częściach wód nie uległ zmianie od czasu pierwszego cyklu PGWD i jest opatrzony datą 2007 r. Dokumenty metodologiczne na temat definicji dobrego potencjału ekologicznego w częściach wód jezior i przybrzeżnych/przejściowych są nowsze i pochodzą z 2011 r. 7.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie (sprawozdanie 2012): wyznaczenie sztucznych i silnie zmienionych jednolitych części wód oraz uzasadnienie ich wyznaczenia; opracowanie systemu ich klasyfikacji oraz stworzenie spójnej i kompleksowej sieci monitorowania w celu umożliwienia ich klasyfikacji; należyte uzasadnienie wyłączeń na poziomie jednolitych części wód. Zalecenie (sprawozdanie 2012): wyznaczenie silnie zmienionych jednolitych części wód powinno być zgodne ze wszystkimi wymogami określonymi w art. 4 ust. 3. W planach 140

142 gospodarowania wodami w dorzeczach należy położyć szczególny nacisk na ocenę znaczącego niekorzystnego wpływu na sposób korzystania z wód lub środowisko naturalne oraz brak opcji znacznie korzystniejszych środowiskowo. Jest to konieczne do zapewnienia przejrzystości procesu wyznaczania. Ocena: metoda wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód rzek nie uległa zmianie od czasu pierwszego cyklu PGWD. Chociaż stwierdzono, że informacje dotyczące hydromorfologii zostały zaktualizowane, od czasu pierwszego cyklu PGWD nie przedstawiono żadnych dalszych wyjaśnień dotyczących zmiany liczby wyznaczonych silnie zmienionych jednolitych części wód rzek. W ramach drugiego cyklu PGWD w odniesieniu do jezior, a także jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych, opracowano nowe metodyki wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód. Metody wyznaczania silnie zmienionych jednolitych części wód obejmują dane dotyczące kryteriów identyfikacji istotnych zmian charakteru, a także ogólne wytyczne (na poziomie krajowym) dotyczące oceny innych środków pozwalających osiągnąć korzyści wynikające ze zmian oraz znaczącego negatywnego wpływu środków na użytkowanie i szersze środowisko. Nie przekazano jednak informacji na temat szczegółowych wyników badań znaczących niekorzystnych skutków dla użytkowania i korzystniejszych opcji środowiskowych (innych środków) w odniesieniu do poszczególnych jednolitych części wód. Aby spełnić to zalecenie pod względem klasyfikacji, należy stosować zgodne z RDW metody monitorowania i oceny ryb w rzekach, jeziorach i jednolitych częściach wód przejściowych; makrofitów w rzekach; oraz okrytozalążkowych i makroglonów w wodach przejściowych i przybrzeżnych. Elementy te należy monitorować w jednolitych częściach wód podlegających oddziaływaniu hydromorfologicznemu. Metody oceny biologicznych elementów jakości zostały zgłoszone w odniesieniu do ryb w rzekach, jeziorach i jednolitych częściach wód przejściowych, a także w odniesieniu do makrofitów w rzekach i jeziorach. Metody oceny dotyczące okrytozalążkowych i makroglonów zostały jednak zgłoszone tylko w odniesieniu do wód przybrzeżnych, ale nie w odniesieniu do wód przejściowych. Jeżeli chodzi o monitorowanie, z informacji przekazanych w PGWD wynika, że ocena potencjału ekologicznego opierała się na danych z monitorowania z poprzednich lat. Aby uzyskać informacje na temat uzasadnienia wyłączeń, zob. rozdział niniejszego sprawozdania dotyczący wyłączeń. 141

143 Zasadniczo w oparciu o uzyskane informacje zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie (sprawozdanie 2012): Metoda ustalania dobrego potencjału ekologicznego silnie zmienionych i sztucznych jednolitych części wód powinna być przejrzysta i jasno opisana. Wydaje się, że nie zrozumiano, jak należy stosować tę metodę. Ocena: wyraźnie stwierdzono, że dobry potencjał ekologiczny został wyznaczony zgodnie z podejściem określonym w wytycznych wspólnej strategii wdrażania (opartym na biologicznych elementach jakości, jak przedstawiono w wytycznych nr 4 wspólnej strategii wdrażania). Dokument metodologiczny dotyczący definicji dobrego potencjału ekologicznego w rzecznych jednolitych częściach wód nie uległ zmianie od czasu pierwszego cyklu PGWD i jest opatrzony datą 2007 r. Dokumenty metodologiczne dotyczące definicji dobrego potencjału ekologicznego w jednolitych częściach wód jezior i przybrzeżnych/przejściowych są nowsze i pochodzą z 2011 r., co wskazuje na nowe zmiany metodologiczne w przypadku tych kategorii. Zgłoszono również dobry potencjał ekologiczny określony pod względem biologicznym zgodnie z rozporządzeniem z 2011 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych. W rozporządzeniu tym nie podano jednak wartości dla biologicznych elementów jakości, a jedynie ogólniejsze definicje potencjału ekologicznego. Zgłoszono środki łagodzące w celu określenia dobrego potencjału ekologicznego (chociaż tylko przepławek), jednak nie znaleziono opisu zmian ekologicznych, które mają zostać osiągnięte w wyniku stosowania środków łagodzących. Zasadniczo zalecenie to zostało częściowo wdrożone. 142

144 Cele środowiskowe i wyłączenia 8.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Cele środowiskowe Cele środowiskowe określono w art. 4 RDW. Celem jest długoterminowa zrównoważona gospodarka wodna oparta na wysokim poziomie ochrony środowiska wodnego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ogólny cel RDW, tj. dobry stan, ma zostać osiągnięty we wszystkich jednolitych częściach wód powierzchniowych i podziemnych do 2015 r. W ramach tego celu ogólnego określa się szczegółowe cele środowiskowe dla silnie zmienionych jednolitych części wód (dobry potencjał ekologiczny i dobry stan chemiczny do 2015 r. 82 ), wód podziemnych (dobry stan chemiczny i ilościowy do 2015 r.) oraz obszarów chronionych (osiągnięcie celów powiązanej dyrektywy do 2015 r., chyba że określono inaczej). Cele środowiskowe są zgłaszane w odniesieniu do jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Państwa członkowskie są również zobowiązane do określenia dodatkowych celów i norm środowiskowych na obszarach chronionych, w przypadku gdy są one wymagane w celu spełnienia wymogów związanych z tą dyrektywą. Ocenę takich dodatkowych celów dla Polski przedstawiono w rozdziale 15 niniejszego sprawozdania. Oceny obecnego stanu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych w Polsce przedstawiono w innej części sprawozdania: stan/potencjał ekologiczny wód powierzchniowych (rozdział 3); stan chemiczny wód powierzchniowych (rozdział 4); stan ilościowy jednolitych części wód podziemnych (rozdział 5); stan chemiczny jednolitych części wód podziemnych (rozdział 6); stan jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych powiązanych z obszarami chronionymi (rozdział 15). W przypadku drugiego cyklu PGWD państwa członkowskie mają obowiązek zgłoszenia terminu, w którym spodziewają się osiągnięcia celu środowiskowego przez każdą jednolitą część wód powierzchniowych i podziemnych. Informacje te streszczono dla Polski w innym miejscu niniejszego sprawozdania: stan/potencjał ekologiczny wód powierzchniowych 82 W odniesieniu do substancji priorytetowych nowo wprowadzonych dyrektywą 2013/39/UE, dobry stan powinien zostać osiągnięty do 2027 r., a w przypadku substancji priorytetowych określonych w 2008 r., dla których środowiskowe normy jakości zostały zmienione dyrektywą 2013/39/UE, dobry stan powinien zostać osiągnięty w 2021 r. 143

145 (rozdział 3); stan chemiczny wód powierzchniowych (rozdział 4); stan ilościowy jednolitych części wód podziemnych (rozdział 5); stan chemiczny jednolitych części wód podziemnych (rozdział 6) Wyłączenia W przypadku gdy cele środowiskowe nie zostały jeszcze osiągnięte, można zastosować wyłączenia, jeżeli zostaną spełnione odpowiednie warunki, a wymagane uzasadnienia zostaną podane w PGWD. Na Wykres 8.24 podsumowano odsetek jednolitych części wód, które zgodnie z oczekiwaniami będą w 2015 r. co najmniej w dobrym stanie oraz zastosowanie w Polsce co najmniej jednego wyłączenia w odniesieniu do czterech głównych zestawów celów środowiskowych. Wyłączenia są najczęściej stosowane w odniesieniu do celów w zakresie stanu/potencjału ekologicznego. Wykres 8.24 Jednolite części wód w Polsce, które zgodnie z oczekiwaniami będą miały co najmniej dobry stan w 2015 r., oraz stosowanie wyłączeń. 1 = stan/potencjał ekologiczny jednolitych części wód powierzchniowych; 2 = stan chemiczny jednolitych części wód powierzchniowych; 3 = stan ilościowy jednolitych części wód podziemnych; 4 = stan chemiczny jednolitych części wód podziemnych % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Oczekiwany dobry stan w 2015 r. Co najmniej jedno wyłączenie Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE W art. 4 RDW zezwala się, pod pewnymi warunkami, na różne wyłączenia z jej celów: przedłużenia terminów poza 2015 r., mniej restrykcyjne cele, czasowe pogorszenie lub pogorszenie/nieosiągnięcie dobrego stanu/potencjału z powodu nowych zmian, pod warunkiem 144

146 że spełnione zostaną określone warunki. Wyłączenia na podstawie art. 4 ramowej dyrektywy wodnej zawierają przepisy określone w art. 4 ust. 4 przedłużenie terminu, art. 4 ust. 5 mniej restrykcyjne cele, art. 4 ust. 6 czasowe pogorszenie się oraz art. 4 ust. 7 nowe zmiany / nowe zrównoważone formy działalności gospodarczej człowieka. Wyłączenia na podstawie art. 4 ust. 4 mogą być uzasadnione przez: nieproporcjonalne koszty, możliwości techniczne lub warunki naturalne, zaś te na podstawie art. 4 ust. 5 przez nieproporcjonalne koszty lub możliwości techniczne. Na Wykres 8.2 podsumowano odsetek jednolitych części wód podlegających każdemu rodzajowi wyłączenia (wraz z uzasadnieniem) w odniesieniu do czterech rodzajów celów środowiskowych w Polsce. Wykres 8.2 Rodzaje wyłączeń stosowanych w odniesieniu do jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych w Polsce w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Uwaga: Wyłączenia dotyczące stanu ekologicznego i stanu ilościowego jednolitych części wód podziemnych zgłoszono na poziomie jednolitej części wód. Wyłączenia chemiczne dla wód podziemnych zostały zgłoszone na poziomie każdej substancji zanieczyszczającej powodującej nieuzyskanie dobrego stanu chemicznego, a w odniesieniu do wód powierzchniowych dla każdej substancji priorytetowej powodującej nieuzyskanie dobrego stanu chemicznego 145

147 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Zastosowanie art. 4 ust. 4 Art. 4 ust. 4 nie był stosowany w odniesieniu do wód powierzchniowych w pierwszym cyklu PGWD w przypadku obszarów dorzeczy Dunaju, Jarft, Łaby lub Dniestru. Zmieniło się to w drugim cyklu, w którym art. 4 ust. 4 zastosowano odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy 83. Dobry stan ekologiczny osiągnięto we wszystkich jednolitych częściach wód na obszarze dorzecza Dniestru. Wyłączenia zgłoszone w odniesieniu do osiągnięcia dobrego stanu 83 Polska wyjaśniła później, że analiza była bardziej dokładna, ponieważ dostępne dane dotyczące charakterystyki jednolitych części wód zostały zaktualizowane i doprecyzowane. Ponadto wprowadzono pewne zmiany w podejściu do ustanawiania wyłączeń, na przykład w odniesieniu do jednolitych części wód powierzchniowych, których nie monitorowano bezpośrednio. 146

148 chemicznego w wodach powierzchniowych były stosowane we wszystkich obszarach dorzeczy z wyjątkiem Dunaju i Swieży. Powody wyłączeń pod kątem celów wyznaczonych dla jednolitych części wód powierzchniowych obejmowały warunki naturalne, nieproporcjonalne koszty i możliwości techniczne. W pierwszym cyklu na obszarze dorzecza Łaby zastosowano wyłączenia wynikające z art. 4 ust. 4 i dotyczące stanu chemicznego wód podziemnych. W drugim cyklu na obszarach dorzeczy Odry i Wisły zastosowano wyłączenia od osiągania dobrego stanu chemicznego i ilościowego obowiązujące do 2015 r. Przyczyną zgłaszanych wyłączeń od celów dotyczących wód podziemnych były możliwości techniczne. Uzasadnienie dotyczące możliwości technicznych podano na poziomie jednolitej części wód w odniesieniu do art. 4 ust. 4. Podano również informacje na temat tego, kiedy spodziewane jest osiągnięcie celów środowiskowych. Przedstawiono także bardziej szczegółowe uzasadnienie dotyczące możliwości technicznych. PLRW oceniono jednak bardziej szczegółowo, a jako uzasadnienie wyłączenia podano informację, że w tej jednolitej części wód nie wykryto żadnych oddziaływań, które mogłyby spowodować przekroczenie elementu jakości. Nieproporcjonalne koszty stosowano tylko w przypadku wód powierzchniowych na obszarach dorzeczy Wisły i Odry. Koszty podstawowych środków wykazanych w art. 11 ust. 3 lit. a) RDW wyraźnie wykluczono z oceny kosztów nieproporcjonalnych w jednolitych częściach wód powierzchniowych. Uzasadnienie przedstawione w planach nie było jednak w pełni jasne oraz zawierało elementy mieszane pochodzące z uzasadnień dotyczących możliwości technicznych i warunków naturalnych. Nie istniało również rozróżnienie między uzasadnieniami odnoszącymi się do art. 4 ust. 4 i art. 4 ust. 5. Wykorzystanie warunków naturalnych jako uzasadnienia nie było w pełni uzasadnione, ponieważ zabrakło szczegółowych informacji. Zastosowanie art. 4 ust. 4 przekazano do WISE, o czym wspomniano w PGWD w odniesieniu do jezior, przedstawiono jednak wyłącznie ogólną treść niezawierającą szczegółowych informacji. W przypadku wód powierzchniowych czynniki stojące za art. 4 ust. 4 były następujące: rolnictwo (obszary dorzeczy Wisły, Odry, Pregoły i Niemna); przemysł (obszary dorzeczy Wisły, Odry i Pregoły); 147

149 turystyka i rekreacja (obszary dorzeczy Wisły, Odry, Pregoły i Niemna); oraz rozwój obszarów miejskich (obszary dorzeczy Dunaju, Wisły, Odry, Pregoły i Niemna); Oddziaływania powodujące wyłączenia w wodach powierzchniowych były następujące: zakwaszenie (obszary dorzeczy Wisły, Odry i Pregoły); zanieczyszczenie chemiczne (obszary dorzeczy Wisły, Jarft, Łaby, Odry, Pregoły, Niemna i Dniestru); przekształcenie siedlisk wskutek zmian morfologicznych (obszary dorzeczy Wisły, Łaby, Odry, Pregoły i Niemna); zanieczyszczenie substancjami biogennymi (obszary dorzeczy Dunaju, Wisły, Świeżej, Jarft, Odry, Pregoły i Niemna); zanieczyszczenia organiczne (obszary dorzeczy Wisły, Świeżej i Pregoły). W przypadku wód podziemnych czynniki stojące za art. 4 ust. 4 były następujące: rolnictwo, rozwój obszarów miejskich i przemysł (Wisła, Odra); transport (Odra). Oddziaływania powodujące wyłączenia dotyczące wód podziemnych były następujące: uszkodzenie ekosystemów lądowych zależnych od wód podziemnych ze względu na stan chemiczny/ilościowy (obszar dorzecza Wisły); zmiany kierunku przepływu skutkujące intruzją wód słonych (obszar dorzecza Wisły); zanieczyszczenia mikrobiologiczne (obszary dorzeczy Wisły i Odry); pogorszenie jakości powiązanych wód powierzchniowych ze względu na stan chemiczny/ilościowy (obszary dorzeczy Wisły i Odry); zanieczyszczenie wodą słoną lub jej intruzja (obszar dorzecza Odry). Czynnikami stojącymi za wyłączeniami związanymi z art. 4 ust. 4 w przypadku wód podziemnych były rolnictwo, przemysł, transport i rozwój obszarów miejskich na obszarach dorzeczy Wisły i Odry. W przypadku pozostałych obszarów dorzeczy art. 4 ust. 4 nie miał zastosowania do wód podziemnych. 148

150 Presjami na wody powierzchniowe wywołanymi przez czynniki, o których mowa powyżej, były punktowe i rozproszone źródła zanieczyszczeń (obszary dorzeczy Dunaju, Wisły, Odry, Pregoły i Niemna). Jeżeli chodzi o obszary dorzeczy Świeżej i Jarft odnotowano jedynie wystąpienie rozproszonych źródeł zanieczyszczeń, a w przypadku obszaru dorzecza Łaby presje odnotowano jako nieznane. Nie zgłoszono żadnych informacji na temat presji na obszarze dorzecza Dniestru 84. W przypadku zmiany poziomu lub objętości wód podziemnych, rozproszone i punktowe źródła zanieczyszczeń zgłoszono w odniesieniu do obszarów dorzeczy Wisły i Odry. Presje odpowiedzialne za substancje priorytetowe nieosiągające dobrego stanu chemicznego, i wobec których zastosowano wyłączenia podsumowano w Tabela 8.1, a presje odpowiedzialne za substancje zanieczyszczające nieosiągające dobrego stanu chemicznego w wodach podziemnych, i wobec których zastosowano ograniczenia podsumowano w Tabela 810. Tabela 8.1 Presje odpowiedzialne za substancje priorytetowe w Polsce, które nie osiągają dobrego stanu chemicznego, i wobec których nie zastosowano wyłączeń Znacząca presja na jednolite części wód powierzchniowych Substancje priorytetowe nieosiągające dobrego stanu chemicznego Liczba Art. 4 ust. 4 wyłączenia w odniesieniu do możliwości technicznych 1.1. Punktowe ścieki komunalne 5 9 Liczba 1.9. Punktowe inne Rozproszone źródła zanieczyszczeń depozycja atmosferyczna Ciśnienie antropogeniczne nieznane Tabela 810 Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Presje zgłoszone jako odpowiedzialne za substancje zanieczyszczające w Polsce, które nie pozwalają osiągnąć dobrego stanu chemicznego wód podziemnych, i wobec których nie zastosowano wyłączeń Znacząca presja na wody podziemne Liczba substancji Liczba wyłączeń 84 Polska wyjaśniła później, że wykryto tylko jedną znaczącą presję w obszarze dorzecza Dniestru, którą stanowi depozycja atmosferyczna z rozproszonych źródeł zanieczyszczeń występująca w części wód o numerze PLRW Pozostałe dwie jednolite części wód są w złym stanie (na podstawie opinii eksperckiej opartej na wynikach monitorowania z okresu ) i nie istnieją żadne dane z monitorowania stanu chemicznego z 2013 r. W takim przypadku nie zgłoszono żadnej znaczącej presji. 149

151 zanieczyszczającyc h nieosiągających dobrego stanu chemicznego Art. 4 ust. 4 możliwośc i techniczne 1.6. Punktowe składowiska odpadów 6 6 Art. 4 ust. 5 możliwośc i techniczne 1.7. Punktowe wody kopalniane Rozproszone źródła zanieczyszczeń rolnictwo Rozproszone źródła zanieczyszczeń górnictwo Zmiany hydrologiczne publiczne zaopatrzenie w wodę Oddziaływanie antropogeniczne inne Źródło: sprawozdania elektroniczne WISE Stosowanie art. 4 ust. 5 Art. 4 ust. 5 stosowano wyłącznie na obszarze dorzecza Wisły w odniesieniu do wód powierzchniowych i podziemnych w pierwszym cyklu PGWD. Nie uległo to zmianie, jednak w drugich PGWD art. 4 ust. 5 stosowano również na obszarach dorzeczy Pregoły (w odniesieniu do wód powierzchniowych) i Odry (w odniesieniu do wód powierzchniowych i podziemnych). Przyczyny wyłączeń na mocy art. 4 ust. 5 w odniesieniu do wód powierzchniowych są uzasadnione na poziomie jednolitej części wód możliwościami technicznymi i nieproporcjonalnymi kosztami. Czynniki stojące za wyłączeniami przewidzianymi w art. 4 ust. 5 w odniesieniu do wód powierzchniowych były następujące: rolnictwo (obszary dorzeczy Wisły, Odry i Pregoły); rozwój obszarów miejskich (obszar dorzecza Wisły, PL6000); turystyka i rekreacja (obszary dorzeczy Wisły, Odry i Pregoły); oraz rozwój obszarów miejskich (obszar dorzecza Wisły). Czynniki stojące za wyłączeniami przewidzianymi w art. 4 ust. 5 w odniesieniu do wód podziemnych były następujące: rolnictwo (obszary dorzeczy Wisły i Odry); rozwój obszarów miejskich (obszary dorzeczy Wisły i Odry); 150

152 przemysł (obszar dorzecza Odry); energetyka (obszary dorzeczy Wisły i Odry); oraz transport (obszar dorzecza Wisły). Stosowanie art. 4 ust. 6 Na podstawie art. 4 ust. 6 nie zastosowano żadnych wyłączeń. Stosowanie art. 4 ust. 7 Art. 4 ust. 7 stosowano w pierwszym cyklu PGWD i stosuje się również w drugim cyklu PGWD. Uzasadnienie stosowania art. 4 ust. 7 w PGWD Wisły odnosi się do centralnych planów, zgodnie z którymi rozpatrywano/oceniano art. 4 ust. 7. W PGWD znajduje się streszczenie centralnych planów dotyczących obszaru dorzecza Wisły i stwierdzenie, że spośród wszystkich analizowanych inwestycji zgłoszono, że art. 4 ust. 7 poddano ocenie w odniesieniu do 252 potencjalnych inwestycji. Zgłoszono, że 155 inwestycji spełniało wszystkie warunki pozwalające na stosowanie odstępstw od ustalonych celów środowiskowych. Inwestycje, które zamieszczono w centralnym planie dotyczącym obszaru dorzecza Wisły, zaplanowano do 2021 r. W załącznikach do planów gospodarowania wodami w dorzeczach Wisły, Odry i Pregoły przedstawiono ostateczny wykaz inwestycji wraz z uzasadnieniem spełnienia wymogów określonych w art. 4 ust. 7 do RDW Następnie Polska poinformowała, że przegląd planów gospodarowania wodami w dorzeczach odbywa się od maja 2014 r. Jednym z zadań była szczegółowa i dogłębna analiza planowanych inwestycji w odniesieniu do wymogów RDW oraz jej art. 4 ust. 7. W trakcie tych analiz zaktualizowano i zweryfikowano wykaz inwestycji, które mogłyby negatywie wpłynąć na zdolność osiągania celów środowiskowych i w odniesieniu do których można by zastosować odstępstwo od art. 4 ust. 7 (również w ramach konsultacji publicznych). Analizy te obejmowały ocenę skutków związaną z elementami jakości stosowanymi w odniesieniu do oceny stanu części wód (biologicznej, fizykochemicznej i hydromorfologicznej), a także na każdym etapie realizacji projektu. Centralne plany uwzględniono w drugim cyklu planów gospodarowania PGWD, włączając do niego wybrane inwestycje z wykazu nr 2 w centralnych planach (tj. inwestycje, które mogą spowodować, że nie zostanie osiągnięty dobry stan jednolitych części wód lub nastąpi pogorszenie ich stanu) spełniające (po dodatkowej dokładnej weryfikacji) wymagania art. 4 ust. 7. Dogłębnie oceniono także inne inwestycje związane z ochroną przeciwpowodziową. Przypadków, w których nie spełniono wszystkich wymagań art. 4 ust. 7 ostatecznie nie zawarto w drugich PGWD, nawet na terytorium objętym wstępną oceną ryzyka powodziowego i analizowanym w ramach planu zarządzania ryzykiem powodziowym. 151

153 Stosowanie art. 6 ust. 3 dyrektywy w sprawie wód podziemnych Na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy w sprawie ochrony wód podziemnych 86 nie zastosowano żadnych wyłączeń. 8.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Plany gospodarowania wodami w dorzeczu zawierają krótkie podsumowanie zmian i odniesień do artykułów polskiej ustawy Prawo wodne z 2011 r., które obecnie zastąpiono ustawą Prawo wodne z 2017 r. W PGWD stwierdzono, że najważniejszą zmianą, która zaszła w ustawie Prawo wodne, jest definicja celów środowiskowych i wyłączeń oraz postanowień artykułów w celu dokonania pełnej transpozycji art. 4 ust. 5 RDW (art. 114a polskiej ustawy Prawo wodne) oraz art. 4 ust. 7 RDW (art. 38j polskiej ustawy Prawo wodne). W przepisach art. 38 i art. 114a ustawy Prawo wodne określono cele środowiskowe w odniesieniu do jednolitych części wód i obszarów chronionych oraz określono zasady stosowania odchyleń od ich wdrażania, co uznano za pełną transpozycję artykułów RDW. Art. 4 ust. 4 nie stosowano w odniesieniu do wód powierzchniowych w pierwszym cyklu PGWD w przypadku obszarów dorzeczy Dunaju, Jarft, Łaby lub Dniestru. Zmieniło się to w przypadku drugich PGWD, gdy art. 4 ust. 4 zastosowano w odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy. Art. 4 ust. 5 stosowano wyłącznie na obszarze dorzecza Wisły w odniesieniu do wód powierzchniowych i podziemnych w pierwszym cyklu PGWD. Nie uległo to zmianie w drugich PGWD, jednak art. 4 ust. 5 stosowano również na obszarach dorzeczy Pregoły (w odniesieniu do wód powierzchniowych) i Odry (w odniesieniu do wód powierzchniowych i podziemnych). Jeżeli chodzi o wody podziemne, w pierwszym cyklu PGWD wyłączenia na podstawie art. 4 ust. 4 i art. 4 ust. 5 dotyczących stanu chemicznego zastosowano w odniesieniu do obszarów dorzeczy Wisły i Łaby. W drugim cyklu wyłączenia w zakresie osiągania dobrego stanu chemicznego do 2015 r. zastosowano w przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Odry. 8.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszych sprawozdań z realizacji programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: 86 Dyrektywa 2006/118/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu 152

154 Zalecenie: oczekuje się, że do roku 2015 nastąpi jedynie nieznaczna poprawa stanu wód, a cele kolejnych planów nie zawsze są jasne. Cele powinny zostać wyraźnie określone i być przejrzyste, tak aby móc osiągnąć dobry stan wód w rozsądnych ramach czasowych. Ocena: na wszystkich obszarach dorzecza zgłoszono cele środowiskowe dotyczące ekologicznego i chemicznego stanu wód powierzchniowych oraz chemicznego i ilościowego stanu wód podziemnych, a także wyznaczono terminy realizacji celów. Ogólnie rzecz biorąc, zwiększono liczbę obszarów dorzeczy, w odniesieniu do których stosuje się wyłączenia. Jeżeli chodzi o ulepszenia w procesie charakterystyki, sieciach monitorowania, metodach oceny stanu i zmniejszaniu poziomu niepewności, osiągnięto różne poziomy postępu, o czym mowa w poprzednich rozdziałach. Zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: wyłączenia dotyczące osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego do 2015 r. są w Polsce szeroko stosowane, w większości na podstawie art. 4 ust. 4. Choć w RDW w istocie przewiduje się wyłączenia, muszą być spełnione określone kryteria uzasadniające zastosowanie wyłączeń. Stosowanie wyłączeń musi być przejrzyste, a ich powody należy w sposób wyraźny uzasadnić w planach. Ocena: zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Jak wspomniano w powyższym zaleceniu, na poziomie jednolitych części wód wyraźnie stwierdzono, że cele zostaną osiągnięte. Uzasadnienia wyłączeń mają zastosowanie na poziomie jednolitych części wód, nie są one jednak wyraźnie opisane. Zalecenie: Nie jest jasne, czy planuje się inne nowe modyfikacje charakterystyki fizycznej poza opisanymi w PGWD. Jeżeli tak jest, to zastosowanie wyłączeń na podstawie art. 4 ust. 7 musi być poparte dogłębną oceną wszystkich etapów zgodnie z RDW, w szczególności oceną, czy projekt stanowi nadrzędny interes publiczny i czy korzyści dla społeczeństwa przeważają nad degradacją środowiska, przy uwzględnieniu braku alternatywnych rozwiązań stanowiących korzystniejszą opcję środowiskową. Ponadto projekty te mogą być realizowane jedynie wówczas, gdy zostaną zastosowane wszystkie możliwe środki w celu złagodzenia negatywnego oddziaływania na stan wody. Wszystkie warunki stosowania art. 4 ust. 7 w poszczególnych projektach należy zawrzeć i uzasadnić w PGWD na możliwie najwcześniejszym etapie planowania projektu. 153

155 Ocena: Polska oceniła realizację projektów, które mogłyby prowadzić do wyłączenia na podstawie art. 4 ust. 7. Zgłoszono, że znaczna liczba projektów spełnia wszystkie wymogi określone w art. 4 ust. 7 RDW. To, czy spełnione zostało to zalecenie, wymaga dalszej oceny. Zalecenie: Wskazanie sztucznych i silnie zmienionych jednolitych części wód oraz uzasadnienie ich wskazania; opracowanie systemu ich klasyfikacji oraz stworzenie spójnej i kompleksowej sieci monitorowania w celu umożliwienia ich klasyfikacji; należyte uzasadnienie wyłączeń na poziomie jednolitych części wód. Ocena: aby zapoznać się z oceną zalecenia, jeśli chodzi o silnie zmienione jednolite części wód i dobry potencjał ekologiczny, zob. rozdział 7. Jeżeli chodzi o wyłączenia, ich uzasadnienia przedstawiono na poziomie części wód, jednak nie zostały one wyraźnie opisane. W związku z tym zalecenie to zostało częściowo spełnione. Zalecenie: należy udoskonalić metodologię i przejrzystość w stosowaniu wyłączeń w odniesieniu do drugiego PGWD. Powinno się to opierać na planowaniu strategicznym, w tym na odpowiedniej ocenie korzystniejszych opcji środowiskowych, jasno określonych kryteriach stosowania braku możliwości technicznych, nieproporcjonalnych kosztów i warunków naturalnych. Zalecenie: duża liczba wyłączeń stosowanych w pierwszym cyklu PGWD wzbudza pewne obawy. Ocena: te zalecenia wdrożono częściowo. Jak wspomniano w powyższym zaleceniu, na poziomie jednolitych części wód wyraźnie stwierdzono, że cele zostaną osiągnięte. Uzasadnienia wyłączeń przedstawiono na poziomie jednolitych części wód, nie są one jednak wyraźnie opisane. W związku z tym zalecenie to zostało częściowo spełnione. Zalecenie: Wszelkie nowe prace lub prace konserwacyjne w zakresie melioracji gruntów rolnych należy oceniać na podstawie art. 4 ust. 7, a realizować należy wyłącznie projekty zgodne z przepisami. Ocena: Zob. ocena powyżej Polska poinformowała, że w trakcie planowania, budowania instalacji odprowadzających wodę i utrzymywania wód uwzględnia się potrzebę osiągnięcia celów środowiskowych określonych w RDW. W Polsce plan utrzymania wód opracowano w celu zgromadzenia wszystkich planowanych prac związanych z utrzymywaniem, uwzględniając przy tym potrzeby dotyczące ochrony przeciwpowodziowej oraz potrzebę osiągnięcia celów środowiskowych. Plany utrzymania wód, tak samo jak konsultacje publiczne, podlegają 154

156 Zalecenie: W PGWD należy wyznaczyć dodatkowe cele w zakresie specjalnej ochrony w odniesieniu do obszarów chronionych oraz zgłaszać informacje na temat stanu obszarów chronionych wody pitnej powiązanych z jednolitymi częściami wód podziemnych. Brakuje planów działania w zakresie ochrony obszarów Natura Ocena: nie znaleziono informacji. Zob. rozdział 15 dotyczący oceny obszarów chronionych. procedurze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Prace związane z utrzymywaniem wskazane w planach utrzymania wód co do zasady nie mają negatywnego oddziaływania na stan wód. Projekty, które mają negatywne oddziaływanie na stan wód poddano analizie pod kątem wymogów RDW. Ostateczny wykaz projektów spełniających wymagania art. 4 ust. 7 znajduje się w PGWD. 155

157 Program środków Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie przeglądu programu środków zgłoszonego przez państwa członkowskie; bardziej szczegółowe informacje na temat środków odnoszących się do poszczególnych oddziaływań (np. związanych z rolnictwem) znajdują się w kolejnych Główne rodzaje środków (GRŚ), o których mowa w niniejszym rozdziale, stanowią grupy środków określonych przez państwa członkowskie w programie środków, nakierowane na tę samą presję lub ten sam cel. Na potrzeby sprawozdawczości poszczególne środki ujęte w programie środków (wchodzącym w skład PGWD) pogrupowano w główne rodzaje środków. Ten sam pojedynczy środek może należeć do więcej niż jednego głównego rodzaju środków, ponieważ może służyć wielu celom, ale również dlatego, że główne rodzaje środków nie są całkowicie niezależnymi zbiorami. Główne rodzaje środków wdrożono w celu uproszczenia sprawozdawczości w zakresie środków oraz w celu ograniczenia bardzo dużej liczby środków uzupełniających zgłaszanych przez niektóre państwa członkowskie (wytyczne dotyczące sprawozdawczości w zakresie RDW z 2016 r.) GRŚ może być jednym środkiem krajowym, ale zazwyczaj obejmuje więcej środków krajowych. W wytycznych dotyczących sprawozdawczości w zakresie RDW z 2016 r. wykazano 25 wstępnie określonych głównych rodzajów środków. W okresie planowania PGWD należy w pełni wdrożyć i uruchomić główne rodzaje środków, aby odnieść się do konkretnych presji lub substancji chemicznych i osiągnąć cele rozdziałach. 9.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Zagadnienia ogólne Polska poczyniła znaczne postępy we wdrażaniu RDW w odniesieniu do programu środków, choć nadal istnieją obszary, w których można by jeszcze bardziej wzmocnić wdrażanie dyrektywy. Wskazanie, czy środki wprowadzono w życie, czy też nie, nastąpiło w momencie, w którym zgłoszono, że planuje się ich wprowadzenie w celu rozwiązania problemu znaczących presji 156

158 (na poziomie GRŚ). Znaczące presje zgłaszano również na poziomie jednolitych części wód. Oczekuje się wprowadzenia środków, których celem będzie wyeliminowanie wszystkich znaczących presji. Zgłoszone znaczące oddziaływania dobrze uwzględniają wprowadzone operacyjne GRŚ w celu ograniczenia presji zarówno w przypadku wód powierzchniowych, jak i wód podziemnych w odniesieniu do dwóch głównych obszarów dorzeczy (Odry i Wisły) oraz w odniesieniu do pozostałych ośmiu obszarów dorzeczy wyłącznie w stosunku do wód powierzchniowych (nie odnotowano żadnych znaczących presji w odniesieniu do wód podziemnych). Polska zestawiła krajowych podstawowych środków z 15 z 25 wstępnie określonych GRŚ. Kolejne 390 krajowych środków podstawowych zestawiono z dziewięcioma GRŚ opracowanymi na poziomie krajowym. Cztery z krajowych środków podstawowych, które zestawiono z określonym na poziomie krajowym GRŚ Środki mające na celu optymalizację zużycia wody, mają zastosowanie wyłącznie w przypadku dwóch obszarów dorzeczy; pozostałe krajowych podstawowych środków stosuje się na wszystkich 10 obszarach dorzeczy. 22% krajowych podstawowych środków zostało zestawionych z GRŚ21 Środki służące zapobieganiu wprowadzaniu zanieczyszczeń z obszarów miejskich, transportu i wybudowanej infrastruktury lub kontrolowaniu tego wprowadzania. Polska zestawiła również 122 środki uzupełniające z dziewięcioma wstępnie określonymi GRŚ i kolejne 17 krajowych środków uzupełniających z czterema GRŚ określonymi na poziomie krajowym. 30% krajowych dodatkowych środków zostało zestawionych z GRŚ20 Środki służące zapobieganiu niekorzystnemu oddziaływaniu rybołówstwa i innego rodzaju eksploatacji/usuwania zwierząt i roślin lub kontrolowaniu tego wpływu, 22% zostało zestawionych z GRŚ14 Badania, rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności oraz 17% z GRŚ6 Poprawa warunków hydromorfologicznych jednolitych części wód o charakterze innym niż ciągłość wzdłużna. Nie zgłoszono, aby którykolwiek ze środków podstawowych dotyczył art. 11 ust. 3 lit. f): kontroli, obejmujących wymóg uzyskania uprzedniego zezwolenia na sztuczne zasilanie lub uzupełnienie części wód podziemnych 88, ale wszystkie pozostałe wymogi art. 11 ust. 3 wydają się być objęte podstawowymi środkami krajowymi. Przedstawiono wykaz środków krajowych wraz z linkami do miejsc, w których można znaleźć dodatkowe informacje. Ogólnie zgłoszono mniej GRŚ jako operacyjnych w celu sprostania znaczącym presjom niż GRŚ jako posiadających zestawione z nimi środki krajowe. Oznacza to, że niektóre zgłoszone środki krajowe nie są operacyjne. Wyjątkiem jest obszar dorzecza Wkry, w przypadku którego wszystkie zestawione GRŚ stosowane są w celu zaradzenia znaczącym presjom. Na przykład: 88 Polska wyjaśniła, że w odniesieniu do art. 11 ust. 3 lit. f) istniał jeden środek krajowy. 157

159 w przypadku obszaru dorzecza Dunaju liczba GRŚ zgłoszonych jako zaradzające znaczącym presjom na Dunaju wynosi dwa, w przeciwieństwie do 24 GRŚ, z którymi zestawiono krajowe środki; W przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Odry zgłoszono 13 GRŚ jako zaradzające znaczącym presjom, natomiast z 28 GRŚ zestawiono krajowe środki 89. Oczekuje się, że osiem jednolitych części wód w obszarach dorzeczy, na które wpływa znacząca presja, osiągnie dobry stan lub potencjał do 2027 r., natomiast w przypadku Wisły i Odry oczekuje się, że do 10% jednolitych części wód podziemnych i części wód powierzchniowych nie osiągnie dobrego stanu z powodu różnych znaczących presji. Ponadto na obszarze dorzecza Odry przewiduje się, że 10 20% jednolitych części wód podziemnych nie osiągnie dobrego stanu z powodu zmian poziomu lub ilości wody oraz wpływu górnictwa. Substancje powodujące niepowodzenie w realizacji celów RDW w wodach podziemnych wraz z GRŚ stosowanymi w drugim cyklu PGWD w celu usunięcia tych błędów zostały zgłoszone wyłącznie w odniesieniu do obszarów dorzeczy Wisły i Odry. Wszystkie zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza określone jako powodujące nieosiągnięcie dobrego stanu ekologicznego lub potencjalne substancje w wodach podziemnych mają przypisany co najmniej jeden GRŚ, a zwykle więcej. W żadnym z obszarów dorzeczy nie zgłoszono informacji w sprawie zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza powodujących nieosiągnięcie dobrego stanu części wód powierzchniowych, chociaż zgłoszono GRŚ mające na celu wyeliminowanie zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza na obszarach dorzeczy Wisły i Odry. W załączniku 0 przedstawionym przez Polskę stwierdzono, że Zgodnie z kryteriami sprawozdawczości w odniesieniu do jednolitych części wód powierzchniowych nieosiągających dobrego stanu ekologicznego z powodu przekroczenia poziomów określonych zanieczyszczeń (grupa 3.6) należy wskazać substancje powodujące pogorszenie stanu. Ocena stanu wody w okresie nie zawiera informacji na temat substancji powodujących pogorszenie stanu jednolitych części wód nieosiągających dobrego stanu ekologicznego, ocenianych za pomocą metody grupowania (grupowanie odnosi się jedynie do ogólnej oceny, a nie do poszczególnych substancji). Informacje na temat substancji priorytetowych, które powodują, że jednolite części wód nie osiągają dobrego stanu, zostały podane w odniesieniu do siedmiu obszarów dorzeczy (Wisła, Jarft, Łaba, Odra, Pregoła, Niemen i Dniestr). Główne rodzaje środków odnoszących się do tych substancji zostały jednak zgłoszone wyłącznie w odniesieniu do Wisły, Jarft, Łaby i Odry. 89 Polska wyjaśniła, że do obszaru dorzecza Dunaju przypisano 24 GRŚ (23 środki podstawowe i 4 dodatkowe). W przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Odry każdemu z tych dwóch obszarów dorzeczy przypisano 28 GRŚ (24 środków podstawowych i 13 dodatkowych). Według schematu sprawozdawczego do jednego GRŚ można było przypisać więcej niż jeden środek. 158

160 Informacje na temat wskaźników dotyczących braków w zakresie dobrego stanu, którym mają zaradzić GRŚ, były na ogół właściwie zgłaszane. Polska zgłosiła wskaźniki dotyczące braków w zakresie dobrego stanu w odniesieniu do znaczących presji na wody podziemne i powierzchniowe w latach 2015 i 2021 oraz 2027 w przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Odry. Braki w zakresie dobrego stanu zostały zgłoszone w odniesieniu do wód powierzchniowych wyłącznie w odniesieniu do Dunaju, Świeży, Jarft, Łaby, Pregoły, Niemna i Dniestru. Ogólnie braki w zakresie dobrego stanu maleją od 2015 r. do 2027 r., przy czym oczekuje się, że dobry stan zostanie osiągnięty do 2021 r. z pewnymi wyjątkami. Oczekuje się, że dobry stan obszarów dorzeczy Dunaju, Swieży, Jarft i Łaby zostanie osiągnięty w odniesieniu do wszystkich znaczących presji do 2021 r. W przypadku obszarów dorzeczy Niemna i Dniestru oczekuje się, że dobry stan zostanie osiągnięty do 2027 r. W przypadku obszarów dorzeczy Wisły, Odry i Pregoły nie oczekuje się osiągnięcia dobrego stanu w odniesieniu do wszystkich znaczących oddziaływań do 2027 r. Przewiduje się na przykład, że wszystkie jednolite części wód podziemnych, na które mają wpływ punktowe źródła zanieczyszczeń ze składowisk odpadów w obszarze dorzecza Wisły, osiągną dobry stan do 2021 r., ale w przypadku tych, na które mają wpływ rozproszone źródła zanieczyszczeń z rolnictwa, nie przewiduje się, że osiągną dobry stan do 2027 r. W obszarze dorzecza Wisły nie oczekuje się dobrego stanu do 2027 r., lecz oczekuje się, że braki pod względem dobrego stanu ulegną zmniejszeniu w przypadku czterech znaczących oddziaływań w wodach podziemnych (Rozproszone źródła zanieczyszczeń rolnictwo; Zmiany hydrologiczne publiczne zaopatrzenie w wodę; Wody podziemne zmiany poziomu lub objętości wody; oraz azotan) oraz w przypadku sześciu znaczących presji na wody powierzchniowe (Punktowe rolnictwo; Rozproszone źródła zanieczyszczeń rolnictwo; Rozproszone źródła zanieczyszczeń zrzuty nieodprowadzane do sieci kanalizacyjnej; Rozproszone źródła zanieczyszczeń górnictwo; Zmiany hydromorfologiczne inne; oraz Oddziaływanie antropogeniczne inne). Od 2015 r. nie oczekuje się żadnych postępów w kwestii zaradzenia znaczącym presjom górnictwa na wody powierzchniowe na obszarze dorzecza Wisły, a także zmian hydrologicznych zaopatrzenia w wodę publiczną, niklu i jego związków, amonu i azotu w wodach podziemnych w obszarze dorzecza Odry. Analiza kosztów i wyników jest techniką oceny, której rezultatem jest ranking dodatkowych środków na podstawie ich kosztów i wyników, przy czym najwyżej w rankingu znajdują się te najbardziej opłacalne. W odniesieniu do pierwszego programu środków nie przeprowadzono analizy opłacalności kosztów, natomiast w odniesieniu do drugiego programu środków zgłoszono, że ilościowa analiza kosztów i wyników została przeprowadzona we wszystkich 10 obszarach dorzeczy w celu wsparcia wyboru środków zaproponowanych w ramach programu środków na lata W ramach tej oceny podjęto działania następcze, ale nie 159

161 znaleziono żadnych bezpośrednich informacji na temat tego, w jaki sposób analiza kosztów i wyników przyczyniła się do określenia priorytetów środków. Z przedstawionych informacji wynika, że w odniesieniu do drugiego programu środków ustalono priorytety środków, ale nie jest jasne, w jaki sposób zostało to przeprowadzone 90. Kluczowym czynnikiem sukcesu w realizacji programu środków jest dostępność środków finansowych na wsparcie wymaganych inwestycji. W przypadku pierwszego programu środków ( ) Polska zgłosiła, że zainwestowano ogółem (zgłoszone tylko na poziomie krajowym) mln EUR w odniesieniu do wymogów art. 11 ust. 3 lit. a) (środki wymagane dla wdrożenia prawodawstwa wspólnotowego w zakresie ochrony wód) oraz 37,39 mln EUR w odniesieniu do art. 11 ust. 3) lit. b) l), art. 11 ust. 4) i art. 11 ust. 5) (wszystkie pozostałe środki). W odniesieniu do wszystkich środków zgłoszono inwestycję o łącznej wartości 10,958 mln EUR. Liczby te są ze sobą niespójne. W przypadku drugiego programu środków ( ) inwestycje kapitałowe wymagane w świetle art. 11 ust. 3 lit. a) (środki wymagane dla wdrożenia prawodawstwa wspólnotowego w zakresie ochrony wód) podane zostały dla sześciu obszarów dorzeczy (Dunaj, Wisła, Łaba, Odra, Pregoła i Niemen), a dla pozostałych czterech obszarów dorzeczy (jeden z nich, obszar dorzecza Wkry, nie ma znaczenia, ponieważ nie ma tam żadnych części wód powierzchniowych i żadnej znaczącej presji na część jednolitych części wód podziemnych zob. powyżej, wyjaśniono również w załączniku 0) nie przewidziano żadnych inwestycji. Nie zgłoszono żadnych rocznych kosztów operacyjnych i kosztów utrzymania w odniesieniu do art. 11 ust. 3 lit. a). Przedstawiono również wymogi dotyczące inwestycji kapitałowych i kosztów rocznych w odniesieniu do wymogów art. 11 ust. 3 lit. b) l), art. 11 ust. 4 i art. 11 ust. 5, z wyjątkiem dwóch obszarów dorzeczy na poziomie zerowym, w tym Wkry, która jest nieistotna, ale w obu przypadkach oczekuje się niewielkiej kwoty rocznych kosztów. W przypadku pierwszego programu środków sprawozdawczość dotycząca otrzymanego finansowania ze środków Unii Europejskiej nie była szczególnie jasna. Z przekazanych informacji wynika, że w odniesieniu do ośmiu spośród 10 obszarów dorzeczy otrzymano środki finansowe Unii Europejskiej w łącznej kwocie 8663 mln EUR, a w odniesieniu do pozostałych dwóch obszarów dorzeczy 0,03 mln EUR. W przypadku drugiego programu środków oczekiwane dane liczbowe dotyczące środków finansowych z Unii Europejskiej podano osobno dla wszystkich 10 obszarów dorzeczy. Polska zgłosiła, że w odniesieniu do wszystkich 10 obszarów dorzeczy w Polsce i wszystkich istotnych sektorów udało się uzyskać wyraźne zobowiązania finansowe w zakresie programu 90 Polska wyjaśniła, że wybór opierał się na skuteczności środków i wykonalności wdrożenia, a szczegółowe informacje przedstawiono w dokumencie referencyjnym dotyczącym aktualizacji programu środków (aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju). 160

162 środków. Zgłoszono, że transport, energia, akwakultura i rekreacja nie miały znaczenia w żadnym z 10 obszarów dorzeczy w Polsce, ale należy zauważyć, że w odniesieniu do 10% części wód powierzchniowych w obszarach dorzeczy Wisły i Odry nie oczekuje się, że osiągną dobry stan/potencjał do 2027 r. z powodu presji sektora akwakultury. Zgłoszono, że nie przeprowadzono w Polsce wspólnych konsultacji dotyczących PGWD i strategii morskiej. Przygotowanie PGWD i programu środków zgłoszono jednak jako skoordynowane z wdrożeniem dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej 91. PGWD i plany zarządzania ryzykiem powodziowym w ramach dyrektywy powodziowej 92 nie zostały włączone do pojedynczego PGWD w Polsce, ale zostały ściśle skoordynowane, tj. przeprowadzono wspólne konsultacje w sprawie PGWD i planów zarządzania ryzykiem powodziowym, a cele i wymogi dyrektywy powodziowej zostały uwzględnione w drugim cyklu PGWD i w programie środków we wszystkich 10 obszarach dorzeczy. Polska wskazała, że w programie środków uwzględniono szczegółowe korzystne dla wszystkich środki w zakresie osiągania celów RDW i dyrektywy powodziowej, zarządzania ryzykiem wystąpienia suszy oraz stosowania środków związanych z naturalną retencją wód w przypadku wszystkich 10 obszarów dorzeczy. Struktura nowych i istniejących środków strukturalnych, takich jak zabezpieczenia przeciwpowodziowe, zapory zbiorników retencyjnych i zapory przeciwko pływom, została dostosowana w celu uwzględnienia celów środowiskowych RDW i zabezpieczono wyraźne zobowiązania finansowe na potrzeby realizacji programu środków w sektorze ochrony przeciwpowodziowej we wszystkich 10 obszarach dorzeczy. Art. 9 ust. 4 zastosowano do piętrzenia w celu ochrony przeciwpowodziowej w Polsce we wszystkich obszarach dorzeczy Środki odnoszące się do innych znaczących presji Inne znaczące presje w Polsce były zgłaszane jako antropogeniczne inne lub nieznane lub zanieczyszczenia historyczne. Informacje przekazywane są jedynie w odniesieniu do jednolitych części wód powierzchniowych, z wyjątkiem obszarów dorzeczy Odry i Wisły, gdzie informacje są również dostarczane w odniesieniu do jednolitych części wód 91 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) 92 Dyrektywa 2007/60/WE w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim weszła w życie w dniu 26 listopada 2007 r Polska wyjaśniła, że analiza środowiskowa projektów i działań wykonywanych na potrzeby planu zarządzania ryzykiem powodziowym jest bezpośrednio odzwierciedlona w procesie aktualizacji planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Ponadto planowane środki nietechniczne (na przykład renaturalizacja brzegów rzek) uzupełniają środki planowane w planach gospodarowania wodami w dorzeczu w odniesieniu do osiągnięcia celów ramowej dyrektywy wodnej. 161

163 podziemnych. Wskaźniki braków w zakresie dobrego stanu w odniesieniu do każdej innej znaczącej presji oraz wskaźniki postępów przewidywane w następstwie zastosowania odpowiednich GRŚ zostały zgłoszone w odniesieniu do lat 2015, 2021 i 2027, przy czym oczekuje się poprawy stanu w latach ; większość jednolitych części wód ma osiągnąć dobry stan do 2021 r., pozostałe zaś do 2027 r Zestawienie środków krajowych z głównymi rodzajami środka Oczekiwano, że państwa członkowskie będą w stanie zgłosić swoje programy środków poprzez powiązanie ich środków krajowych ze wstępnie określonymi głównymi rodzajami środków. Oczekuje się, że GRŚ przyniosą istotne usprawnienia dzięki ograniczeniu presji wymaganemu do osiągnięcia celów środowiskowych RDW. Główny rodzaj środka może być jednym środkiem krajowym, ale zazwyczaj obejmuje więcej środków krajowych niż jeden. Od państw członkowskich wymaga się, aby składały sprawozdania na temat krajowych środków związanych z tymi GRŚ oraz na temat tego, czy środki krajowe są podstawowe (art. 11 ust. 3 lit. a) lub art. 11 ust. 3 lit. b) l)) czy dodatkowe (art. 11 ust. 4). W tabeli 9.1 przedstawiono liczbę środków krajowych zestawionych z istotnymi GRŚ w Polsce. Podano również liczbę obszarów dorzeczy, w odniesieniu do których zgłoszono GRŚ. W Tabela 9.11 podsumowano rodzaj środków podstawowych związanych ze środkami krajowymi zestawionymi z GRŚ. Tabela 9.1 Zestawienie rodzajów środków krajowych z głównymi rodzajami środków w Polsce Główny rodzaj środka Krajowe środki podstawo we Krajowe środki dodatkowe Liczba obszarów dorzeczy, w odniesieni u do których dokonano zgłoszeń GRŚ1 Budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków GRŚ10 Środki z zakresu polityki ustalania cen wody dotyczące wprowadzenia zwrotu kosztów usług wodnych przez podmioty z sektora przemysłu GRŚ13 Środki ochrony wody pitnej (np. tworzenie stref ochronnych, stref buforowych itd.) GRŚ14 Badania, rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności GRŚ15 Środki na rzecz stopniowego wyeliminowania emisji, zrzutów i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych lub na rzecz redukcji emisji, zrzutów i strat substancji priorytetowych

164 Główny rodzaj środka GRŚ19 Środki służące zapobieganiu niekorzystnemu oddziaływaniu rekreacji, w tym wędkarstwa, lub kontrolowaniu tego wpływu GRŚ2 Ograniczenie zanieczyszczenia substancjami biogennymi pochodzącego z rolnictwa GRŚ20 Środki służące zapobieganiu niekorzystnemu oddziaływaniu rybołówstwa i innego rodzaju eksploatacji/usuwania zwierząt i roślin lub kontrolowaniu tego wpływu GRŚ21 Środki służące zapobieganiu wprowadzaniu lub kontroli wprowadzania zanieczyszczeń z obszarów miejskich, transportu i wybudowanej infrastruktury Krajowe środki podstawo we Krajowe środki dodatkowe Liczba obszarów dorzeczy, w odniesieni u do których dokonano zgłoszeń GRŚ25 Środki przeciwdziałające zakwaszaniu GRŚ3 Ograniczenie zanieczyszczenia pestycydami pochodzącego z rolnictwa GRŚ4 Rekultywacja terenów zanieczyszczonych (zanieczyszczenia historyczne, w tym osady, wody podziemne, gleba) GRŚ5 Zwiększanie ciągłości wzdłużnej (np. tworzenie przepławek, rozbiórka starych tam) GRŚ6 Poprawa warunków hydromorfologicznych jednolitych części wód o charakterze innym niż ciągłość wzdłużna GRŚ7 Usprawnienia w zakresie reżimów przepływu lub ustalenie przepływów hydrobiologicznych GRŚ8 Efektywna gospodarka wodna, środki techniczne na potrzeby nawadniania, przemysłu, energetyki i gospodarstw domowych GRŚ9 Środki z zakresu polityki ustalania cen wody dotyczące wprowadzenia zwrotu kosztów usług wodnych przez gospodarstwa domowe. GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszonych w ramach programu środków administracyjne GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszonych w ramach programu środków ochrona sieci Natura 2000 GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszonych w ramach programu środków środek edukacyjny GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszonych w ramach programu środków koordynacja międzynarodowa

165 Główny rodzaj środka GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszonych w ramach programu środków środek w rzecznych jednolitych częściach wód ograniczający znaczące presje na jeziorną jednolitą część wód GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszonych w ramach programu środków środek na szczeblu krajowym ograniczający znaczące presje na jednolitą część wód powierzchniowych GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków środki mające na celu optymalizację zużycia wody GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków środki mające na celu określenie warunków korzystania z wód GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków uzyskiwanie zezwolenia GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków zapobieganie poważnym wypadkom GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków planowanie przestrzenne Krajowe środki podstawo we Krajowe środki dodatkowe Liczba obszarów dorzeczy, w odniesieni u do których dokonano zgłoszeń Łączna liczba zestawionych środków Źródło: Sprawozdania państw członkowskich przekazane do WISE 164

166 Tabela 9.11 Rodzaj środka podstawowego zestawionego z głównymi rodzajami środków w Polsce Główny rodzaj środka Przypadkowe zanieczyszczenie Kontrola poboru wód Zwrot kosztów usług zaopatrzenia w wodę 165 Skuteczne wykorzystywanie wody, Dyrektywa siedliskowa lub ptasia Hydromorfologia Rodzaj środka podstawowego IPPC IED Azotany Inne Zrzuty ze źródeł punktowych Zanieczyszczenia rozproszone Bezpośrednie zrzuty zanieczyszczeń do wód podziemnych Ochrona wody wykorzystywanej do poboru wód GRŚ1 Budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków GRŚ10 Środki z zakresu polityki ustalania cen wody dotyczące wprowadzenia zwrotu kosztów usług wodnych przez podmioty z sektora przemysłu 10 GRŚ13 Środki ochrony wody pitnej (np. tworzenie stref ochronnych, stref buforowych itd.) 61 GRŚ14 Badania, rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności GRŚ15 Środki na rzecz stopniowego wyeliminowania emisji, zrzutów i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych lub na rzecz redukcji emisji, zrzutów i strat substancji priorytetowych 30 GRŚ19 Środki służące zapobieganiu niekorzystnemu oddziaływaniu rekreacji, w tym wędkarstwa, lub kontrolowaniu tego wpływu GRŚ2 Ograniczenie zanieczyszczenia substancjami biogennymi pochodzącego z rolnictwa GRŚ21 Środki służące zapobieganiu wprowadzaniu lub kontroli wprowadzania zanieczyszczeń z obszarów miejskich, transportu i wybudowanej infrastruktury GRŚ25 Środki przeciwdziałające zakwaszaniu 10 GRŚ3 Ograniczenie zanieczyszczenia pestycydami pochodzącego z rolnictwa 80 GRŚ5 Zwiększanie ciągłości wzdłużnej (np. tworzenie przepławek, rozbiórka starych tam) 20 GRŚ6 Poprawa warunków hydromorfologicznych jednolitych części wód o charakterze innym niż ciągłość wzdłużna 26 GRŚ7 Usprawnienia w zakresie reżimów przepływu lub ustalenie przepływów hydrobiologicznych 50 GRŚ8 Efektywna gospodarka wodna, środki techniczne na potrzeby nawadniania, przemysłu, energetyki i gospodarstw domowych 4 20 GRŚ9 Środki z zakresu polityki ustalania cen wody dotyczące 10 Zasilanie, uzupełnienie wód podziemnych Substancje priorytetowe wód powierzchniowych Ścieki komunalne

167 wprowadzenia zwrotu kosztów usług wodnych przez gospodarstwa domowe. GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków Źródło: Sprawozdania państw członkowskich przekazane do WISE Legenda Przypadkowe zanieczyszczenie = art. 11 ust. 3 lit. l): wszelkie środki wymagane w celu zapobiegania znacznym stratom zanieczyszczeń z instalacji technicznych oraz w celu zapobiegania lub zredukowania wpływu przypadkowych zanieczyszczeń. Kontrola poboru wód = art. 11 ust. 3 lit. e): kontrole poboru powierzchniowych i podziemnych wód słodkich i piętrzenia słodkich wód powierzchniowych, w tym prowadzenia rejestru lub rejestrów poboru wody i obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na pobór lub piętrzenie wód. Zwrot kosztów usług zaopatrzenia w wodę = art. 11 ust. 3 lit. b): środki dotyczące zwrotu kosztów za usługi zaopatrzenia w wodę (art. 9). Skuteczne wykorzystywanie wody = art. 11 ust. 3 lit. c): środki mające na celu wspieranie skutecznego i zrównoważonego wykorzystania wody. dyrektywa siedliskowa lub ptasia = dyrektywa siedliskowa (92/43/EWG) lub dyrektywa ptasia (2009/147/WE). Hydromorfologia = art. 11 ust. 3 lit. i): środki służące kontroli każdych innych szkodliwych wpływów na stan wód, a w szczególności oddziaływań hydromorfologicznych. IPPC IED = dyrektywa dotycząca zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (96/61/WE) i dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych (2010/75/UE). Azotany = dyrektywa azotanowa (91/676/EWG). Inne = inne dyrektywy wymienione w części A załącznika VI do ramowej dyrektywy wodnej. Zrzuty ze źródeł punktowych = art. 11 ust. 3 lit. g): wymóg uzyskania uprzedniej regulacji dotyczącej zrzutów ze źródeł punktowej emisji mogących spowodować zanieczyszczenie. Zanieczyszczenia rozproszone = art. 11 ust. 3 lit. h): środki zapobiegające lub kontrolujące wprowadzenie zanieczyszczeń z rozproszonych źródeł mogących spowodować zanieczyszczenie Bezpośrednie zrzuty zanieczyszczeń do wód podziemnych = art. 11 ust. 3 lit. j): zakaz bezpośredniego zrzutu zanieczyszczeń do wód podziemnych. Ochrona wody wykorzystywanej do poboru wód = art. 11 ust. 3 lit. d): środki służące ochronie wody wykorzystywanej do poboru wody do spożycia (art. 7), w tym środki służące zredukowaniu poziomu uzdatniania wymaganego dla produkcji wody do spożycia. Zasilanie, uzupełnienie wód podziemnych = art. 11 ust. 3 lit. f): kontrole obejmujące wymóg uzyskania uprzedniego zezwolenia na sztuczne zasilanie lub uzupełnienie jednolitych części wód podziemnych. Substancje priorytetowe wód powierzchniowych = art. 11 ust. 3 lit. k): środki służące wyeliminowaniu zanieczyszczenia wód powierzchniowych przez substancje priorytetowe oraz ograniczeniu zanieczyszczenia przez inne substancje, które w innym przypadku mogłyby uniemożliwiać osiągnięcie celów określonych w art. 4. Oczyszczanie ścieków komunalnych = dyrektywa dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (91/271/EWG). 166

168 9.1.4 Presje powodujące konieczność uzupełnienia braków w celu osiągnięcia celów RDW oraz planowane GRŚ służące osiągnięciu celów Państwa członkowskie są zobowiązane do zgłaszania braków, które należy uzupełnić, aby osiągnąć cele środowiskowe określone w RDW w odniesieniu do wszystkich znaczących presji na wody powierzchniowe i wody podziemne, substancji priorytetowych uniemożliwiających osiągnięcie dobrego stanu chemicznego oraz zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza uniemożliwiających osiągnięcie dobrego stanu/potencjału ekologicznego. Państwa członkowskie zostały poproszone o przedstawienie wstępnie określonych wskaźników braków, które należy uzupełnić, lub, w stosownych przypadkach, innych wskaźników. Wartości wskaźników braków były wymagane dla lat 2015 i 2021, zaś dla 2027 r. były opcjonalne. Informacje na temat braków, które należy uzupełnić, aby osiągnąć dobry stan ekologiczny, zawarte w WISE obejmują szczegółowe dane na temat znaczących presji na wody powierzchniowe i podziemne, które mogą uniemożliwić osiągnięcie celów środowiskowych. Jeżeli chodzi o stan chemiczny, państwa członkowskie zgłosiły konkretne substancje chemiczne uniemożliwiające osiągnięcie celów. Informacje te podaje się na poziomie podjednostki. Podjednostki są mniejszymi obszarami geograficznymi w obrębie określonych obszarów dorzeczy określonych przez państwa członkowskie. Nie wszystkie państwa członkowskie określiły i zgłosiły podjednostki. Państwa członkowskie były zobowiązane do przedstawienia sprawozdania na temat GRŚ, które należy wdrożyć, aby ograniczyć braki do poziomów zgodnych z realizacją celów środowiskowych RDW. Dla każdego GRŚ określono wstępnie szereg wskaźników. Wartości wskaźników dla drugiego i kolejnych cykli planowania również należało przedstawić w celu wskazania oczekiwanych postępów i osiągnięć: wartości dla 2027 r. można podać opcjonalnie. Oznacza to, że wartość wskaźnika ulegnie zmniejszeniu wraz z upływem czasu, w miarę wdrażania środków. Wartość 0 jest porównywalna ze stuprocentowo dobrym stanem lub potencjałem ekologicznym lub dobrym stanem chemicznym. Informacje te zgłoszono na poziomie podjednostek lub na poziomie obszarów dorzeczy, jeżeli dane państwo członkowskie nie zgłosiło żadnych podjednostek. 167

169 9.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Zasadniczo ilość i jakość łatwo dostępnych informacji uległa poprawie między dwoma cyklami sprawozdawczymi ze względu na zmienione wymogi w zakresie sprawozdawczości. Często nie było równoważnych informacji w odniesieniu do pierwszego cyklu PGWD, dlatego trudno było dokonać bezpośrednich porównań z drugim cyklem PGWD pod kątem znacznych zmian. Informacje na temat powiązań między presjami a środkami przedstawiono jednak w drugim cyklu, podczas gdy nie było to możliwe w pierwszych PGWD. W przypadku pierwszego programu środków nie było jasne, w jaki sposób wybrano środki, jednak w drugim cyklu PGWD zgłoszono, że przeprowadzono ilościową analizę kosztów i wyników na poparcie wyboru środków. Nie było jednak jasne, w jaki sposób te lub inne analizy uwzględniły priorytety środków. W odniesieniu do drugich PGWD przedstawiono informacje na temat skali i postępów we wdrażaniu środków, przy czym większość środków prowadziła do osiągnięcia celów RDW do 2027 r. Polska nie przedstawiła w sposób jednoznaczny podsumowania zmian dokonanych w tym zakresie między cyklami Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: W przypadkach, w których występuje obecnie duża niepewność co do charakterystyki obszarów dorzeczy, identyfikacji presji i oceny stanu należy kwestie te uwzględnić w bieżących PGWD, aby można było zapewnić wdrożenie odpowiednich środków przed wprowadzeniem następnych PGWD. Ocena: informacje na temat znaczących presji i ich powiązań z GRŚ przekazano do WISE informacje te nie były dostępne w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Kwestie niepewności co do charakterystyki i oceny stanu zostały ocenione w ramach tematów 2, 3 i 4. Zalecenie to zostało wdrożone w zakresie, w jakim można to ustalić w odniesieniu do tego tematu. 94 Polska wyjaśniła, że podsumowała ocenę realizacji programu środków uwzględnionego w pierwszym cyklu PGWD. Podsumowanie to przedstawiono w dokumencie referencyjnym dotyczącym przeglądu i aktualizacji programu środków ( Program wodno-środowiskowy kraju ). Pokazuje to, że ostateczny wybór środków z punktu widzenia osiągnięcia celów środowiskowych i ich kosztów był możliwy po przeanalizowaniu skuteczności i wykonalności wskazanych zestawów środków, a następnie optymalizacji i przeprowadzeniu analizy kosztów i wyników. 168

170 Zalecenie: ilościowo rozdzielić udział, jaki ma każda presja w uniemożliwianiu osiągnięcia celów RDW na obszarach dorzecza, zlewni i poziomu jednolitych części wód, aby można było opracować i wdrożyć opłacalne środki. Ocena: Polska poinformowała o wynikach analizy braków w odniesieniu do dobrego stanu dla dziewięciu spośród dziesięciu obszarów dorzeczy (obszar dorzecza Wkry jest nieistotny). Przedstawiono wskaźniki dotyczące znaczących presji za lata 2015, 2021 i 2027, przy czym zgodnie z oczekiwaniami większość jednolitych części wód osiągnie dobry stan do 2027 r. Polska wskazała te znaczące presje tam, gdzie nie można osiągnąć postępu, lub tam, gdzie mimo znacznych postępów nie oczekuje się osiągnięcia pełnej zgodności do 2027 r. Polska poinformowała, że przeprowadzono ilościową analizę kosztów i wyników, jednak z dostępnych informacji nie wynika jasno, w jaki sposób została ona wykorzystana do ustalania priorytetów w zakresie środków, ani w jaki sposób inne analizy przyczyniły się do ustalenia priorytetów. Polska wyjaśniła, że podsumowała ocenę realizacji programu środków uwzględnionego w pierwszym cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Podsumowanie to przedstawiono w dokumencie referencyjnym dotyczącym przeglądu i aktualizacji programu środków ( Program wodno-środowiskowy kraju ). Pokazuje to, że ostateczny wybór środków z punktu widzenia osiągnięcia celów środowiskowych i ich kosztów był możliwy po przeanalizowaniu skuteczności i wykonalności wskazanych zestawów środków, a następnie optymalizacji i przeprowadzeniu analizy kosztów i wyników. Z uwagi na to wyjaśnienie można stwierdzić, że zalecenie to zostało w pełni zrealizowane. Zalecenie: należy doprecyzować podstawy wyboru środków oraz podać jasną informację, czy przeprowadzono analizę środków pod kątem kosztów i wyników (art. 5 i załącznik III do ramowej dyrektywy wodnej). Często brakuje informacji na temat identyfikacji presji i ich źródeł, sposobu wybierania środków i powiązań pomiędzy presjami/zastosowaniami a środkami. Ocena: Polska poinformowała, że ilościowa analiza kosztów i wyników została przeprowadzona we wszystkich 10 obszarach dorzeczy na poparcie wyboru środków zaproponowanych w ramach programu środków na lata Istnieją informacje na temat powiązań między presjami i środkami, jednak nie na temat identyfikacji presji i ich źródeł oraz sposobu wyboru środków. W PGWD ani dokumentach referencyjnych nie można znaleźć żadnych jasnych informacji na temat tego, jak analizy wyników i kosztów lub inne analizy zostały wykorzystane 169

171 do ustalenia priorytetów działań. Polska wyjaśniła, że wybór opierał się na skuteczności środków i wykonalności wdrożenia, a szczegółowe informacje przedstawiono w dokumencie referencyjnym dotyczącym aktualizacji programu środków (aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju ). Ostatecznego wyboru środków podstawowych i uzupełniających dokonano po przeprowadzeniu oceny skuteczności tych środków i możliwości ich wdrożenia. Dodatkowo przeprowadzono analizę kosztów i wyników w odniesieniu do proponowanych środków obu rodzajów. Zalecenie to zostało częściowo wdrożone, ponieważ, mimo że metoda ustalania priorytetów jest obecnie bardziej przejrzysta, powiązanie presji i źródeł w dalszym ciągu nie jest jasne. Zalecenie: w drugim cyklu PGWD należy przedstawić informacje na temat monitorowania postępów we wdrażaniu bieżącego programu środków oraz oceny jego skuteczności. Ocena: poczyniono postępy. Informacje na temat wskaźników dotyczących braków w zakresie dobrego stanu i przewidywanej realizacji GRŚ zostały dobrze przedstawione. Zasadniczo przewidywano, że stan jednolitych części wód poprawi się między 2015 r. i 2027 r., przy czym większość z nich, z pewnymi wyjątkami, ma osiągnąć dobry stan do 2021 r. lub 2027 r. Zalecenie to zostało wdrożone. Zalecenie: istotne informacje dotyczące zakresu, harmonogramu i finansowania środków powinny zostać włączone do programu środków, tak aby podejście do osiągnięcia celów było jasne, a zamiary programu środków przejrzyste. Wszystkie stosowne informacje dotyczące środków podstawowych i uzupełniających należy uwzględnić w podsumowaniu programu środków, tak aby zapewnić przejrzystość planowanych działań na rzecz osiągnięcia celów środowiskowych określonych w ramowej dyrektywie wodnej. Ocena: informacje dotyczące harmonogramu i finansowania środków podstawowych i uzupełniających zostały zasadniczo przedstawione, chociaż występują pewne różnice między poszczególnymi obszarami dorzeczy. Zgłoszono, że w odniesieniu do wszystkich 10 obszarów dorzeczy w Polsce udało się uzyskać wyraźne zobowiązania finansowe w zakresie programu środków. Dotyczy to wszystkich sektorów: rolnictwa, przemysłu, obszarów miejskich, energii wodnej i zabezpieczeń przeciwpowodziowych. Uznano, że sektory transportu, energii, akwakultury i rekreacji nie są istotne, chociaż należy zauważyć, że w niektórych obszarach dorzeczy stwierdzono, iż akwakultura uniemożliwia osiągnięcie dobrego 170

172 stanu jednolitych części wód powierzchniowych. Przedstawiono wskaźniki postępów, jakich oczekuje się w związku z realizacją GRŚ. Zalecenie to zostało wdrożone. Zalecenie: należy podać więcej informacji na temat identyfikacji presji, wyboru środków i zobowiązania się do wskazania powiązań między presjami a środkami w ramach drugich PGWD. Ocena: przedstawiono informacje na temat powiązań między presjami a środkami w ramach drugich PGWD, chociaż nie przedstawiono żadnych informacji na temat tego, w jaki sposób wybrano te środki (m.in. rzeczywiste kryteria lub wartości graniczne stosowane w celu określenia istotności; podstawa metod oceny presji; sposób określenia ilościowego presji wynikających ze zmian przepływu i zmian morfologicznych; oraz podejście do wyboru środków). Zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: należy przekazać więcej informacji dotyczących programu środków. W szczególności istnieje potrzeba przedstawienia wyraźnego powiązania między presjami a środkami, wyraźnego wskazania kosztów środków, podmiotów odpowiedzialnych za ich wdrażanie i sposobów monitorowania ich skuteczności. Należy dołożyć większych starań w celu określenia i powiązania wszystkich planów gospodarowania wodami w dorzeczu wchodzących w skład procesu planowania, w szczególności w odniesieniu do sieci monitorowania. Ocena: przeprowadzono ilościową analizę kosztów i wyników, a także określono środki dla poszczególnych jednolitych części wód. Istniał związek między presjami a środkami. Nie przedstawiono informacji na temat oddziaływań, jeśli chodzi o rozkład presji między źródłami i sektorami, oraz tego, czy środki koncentrują się na sektorach przyczyniających się do największych presji, czy też na sektorach, w odniesieniu do których środki uznano za najbardziej skuteczne. Nie przedstawiono również żadnych informacji na temat środków dobrowolnych. Przedstawiono informacje na temat osób odpowiedzialnych za wdrażanie środków i ich finansowania. Nie przedstawiono żadnych informacji na temat tej części zalecenia, która odnosi się do sieci monitorowania. W odniesieniu do tego zagadnienia zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Zalecenie: środki przyjęte w programie nie opierają się na ocenie stanu jednolitych części wód. Wynika to z braku w pełni opracowanych metod oceny stanu i systemów 171

173 klasyfikacji w Polsce w momencie publikacji planów gospodarowania wodami w dorzeczu. Ocena: liczba jednolitych części wód, które nie osiągnęły dobrego stanu, została zgłoszona w odniesieniu do znaczących presji, a także zgłoszone zostały GRŚ mające na celu wyeliminowanie tych presji. Jasne wskaźniki poziomu postępów, które należy osiągnąć, zarówno w odniesieniu do braków pod względem dobrego stanu jak i poziomu wdrożenia środków, są stosowane i zostały zgłoszone. Tematy 2, 3 i 4 odnoszą się do ewaluacji metod oceny i systemów klasyfikacji. W odniesieniu do tej kwestii zalecenie to zostało wdrożone. Zalecenie: należy dokonać oceny ilościowej w celu oceny braków dla wszystkich środków, a nie tylko niektórych (np. w ramach krajowego programu wdrożeniowego). Zakres środków powinien jasno wynikać z programu środków oraz ze sposobu, w jaki zostanie osiągnięty dobry stan jednolitych części wód, i kiedy to nastąpi. Ocena: liczba jednolitych części wód, które nie osiągnęły dobrego stanu, została zgłoszona w odniesieniu do znaczących presji, a także zgłoszone zostały GRŚ mające na celu wyeliminowanie tych presji. Jasne wskaźniki poziomu postępów, które należy osiągnąć, zarówno w odniesieniu do braków pod względem dobrego stanu jak i poziomu wdrożenia środków, są stosowane i zostały zgłoszone wraz z datami, kiedy zgodnie z oczekiwaniami dobry stan zostanie osiągnięty. Te istotne presje, których nie można w pełni wyeliminować do 2027 r., zostały jasno określone wraz z liczbą jednolitych części wód, na które będą miały wpływ. Zalecenie to zostało wdrożone. Zalecenie: nie jest jasne, czy Polska planuje włączyć analizę kosztów i wyników do aktualizacji tych PGWD, ani w jaki sposób zamierza ocenić, czy kwestie presji zostały skutecznie podjęte. Ocena: Polska poinformowała, że ilościowa analiza kosztów i wyników została przeprowadzona we wszystkich 10 obszarach dorzeczy na poparcie wyboru środków zaproponowanych w ramach programu środków na lata Nie przedstawiono jednak szczegółowych informacji na temat tego, jak wykorzystano ją przy wyborze środków 7. W związku z tym zalecenie to zostało częściowo wdrożone. 172

174 173

175 Środki związane z poborem i niedoborem wody 10.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu Eksploatacja wody i tendencje Presje związane z poborem wody nie zostały zgłoszone jako istotne dla Polski. Aby nadać temu kontekst, zgodnie z opisem w rozdziale 5 utratą dobrego stanu ilościowego zagrożonych było łącznie 13 jednolitych części wód podziemnych (7%) znajdujących się na obszarach dorzeczy Wisły i Odry. Spośród nich 10 jednolitych części wód podziemnych było zagrożonych utratą dobrego stanu ilościowego ze względu na negatywne wyniki badania bilansu wodnego. Dlatego też, chociaż presji związanych z poborem wody nie można uznać za istotne, istnieją pewne dowody sugerujące, że istnieje dość niewielka liczba okoliczności, w których długoterminowa średnioroczna wartość poboru wód przekracza dostępne zasoby wód podziemnych, co może skutkować obniżeniem poziomu wód gruntowych. Wskaźnik zużycia wody plus (Water Exploitation Index WEI+) nie został obliczony i nie zgłoszono żadnych danych dotyczących ilości wody na poparcie europejskiego sprawozdania o stanie środowiska w odniesieniu do ilości wody. PGWD nie obejmują przydziału zasobów wodnych i planu zarządzania Główne zastosowania zużycia wody W odniesieniu do zużycia wody nie przedstawiono żadnych informacji na temat poboru z sektorów, ponieważ nie było to istotne albo informacje takie nie były dostępne Środki związane z poborem i niedoborem wody W doniesieniu do środków podstawowych (art. 11 ust. 3 lit. e)) istnieje system koncesji, zezwoleń lub pozwoleń służący kontroli wód powierzchniowych i podziemnych, a także rejestr wykorzystania wód powierzchniowych i podziemnych (jednak nie do celów piętrzenia wód); z kontroli tych wyłączone są drobne pobory. W poprzednich planach gospodarowania wodami w dorzeczu wprowadzono środki, o których mowa w art. 11 ust. 3 lit. c), na rzecz zrównoważonego i skutecznego wykorzystania wody i nie zgłoszono żadnych nowych środków lub znaczących zmian planowanych na okres

176 Środki dotyczące uprzedniego zezwolenia na sztuczne zasilanie lub uzupełnianie części wód podziemnych (art. 11 ust. 3 lit. f)) zostały wdrożone w ramach pierwszego cyklu PGWD i nie zgłoszono żadnych nowych środków lub znaczących zmian planowanych na okres Zgłoszono środki uzupełniające w ramach GRŚ na rzecz zaradzenia presjom związanym z poborem wody, w tym GRŚ8 Efektywna gospodarka wodna, środki techniczne na potrzeby nawadniania, przemysłu, energetyki i gospodarstw domowych. Jako jeden ze środków przewidziano również ponowne wykorzystywanie wody Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Nie stwierdzono żadnych zmian w zakresie niedoboru wody i presji związanych z poborem wody Postępy w realizacji zaleceń Komisji W tej sprawie Komisja nie sformułowała żadnych zaleceń na podstawie pierwszego cyklu PGWD ani pierwszego programu środków. 175

177 Środki związane z zanieczyszczeniami pochodzącymi z rolnictwa 11.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu W pierwszym cyklu PGWD rolnictwo zostało wskazane jako znacząca presja na zasoby wodne we wszystkich 10 obszarach dorzeczy. W drugich PGWD rolnictwo było zgłaszane jako znacząca presja tylko na obszarze dorzecza Wisły (wody podziemne i powierzchniowe), Świeży (wody powierzchniowe), Odry (wody powierzchniowe i podziemne), Pregoły (wody powierzchniowe) oraz Niemna (wody powierzchniowe) 95. Zgłoszono, że główne presje na wody podziemne stanowią zanieczyszczenia chemiczne, mikrobiologiczne i biogenne oraz pogorszenie jakości powiązanych wód powierzchniowych z przyczyn chemicznych lub ilościowych. W obszarze dorzecza Odry zgłoszono intruzję wód słonych. W odniesieniu do wód powierzchniowych zakwaszanie zgłoszono w przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Pregoły, zanieczyszczenie chemiczne i przekształcanie siedlisk w przypadku obszarów dorzeczy Wisły, Odry i Pregoły, zanieczyszczenie substancjami biogennymi i zanieczyszczenie organiczne w przypadku obszarów dorzeczy Wisły, Świeży, Odry, Pregoły i Niemna, intruzję wód słonych w przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Odry. Główne rodzaje środków (GRŚ) w zakresie rolnictwa zastosowano na wszystkich obszarach dorzeczy. We wszystkich obszarach dorzeczy zastosowano: GRŚ12 usługi doradcze w zakresie rolnictwa, GRŚ13 środki na rzecz ochrony wody pitnej (np. ustanowienie stref ochronnych, stref buforowych itp.), GRŚ17 środki mające na celu zmniejszenie osadu z erozji gleby i spływu powierzchniowego (podstawowe i uzupełniające), GRŚ23 środki w zakresie naturalnego potencjału retencyjnego i GRŚ3 ograniczenie zanieczyszczenia pestycydami pochodzącymi z rolnictwa. Stwierdzono, że środki te wdrożono już w pierwszym cyklu PGWD. Oceny braków nie przeprowadzono w szczególności w odniesieniu do środków rolnych, zatem nie jest jasne, w jaki sposób środki przyczyniają się do likwidacji braków. Na wszystkich obszarach dorzeczy zastosowano podstawowe środki (minimalny wymóg, którego należy przestrzegać) na mocy art. 11 ust. 3 lit. h) w celu kontroli zanieczyszczeń ze źródeł rozproszonych w rolnictwie u źródła. Na obszarach dorzeczy Wisły i Odry przepisy 95 Polska wyjaśniła później, że na obszarze dorzecza Wkry nie wyznaczono żadnej jednolitej części wód powierzchniowych, w związku z czym nie prowadzi się tam monitorowania, nie zidentyfikowano żadnej presji na wody powierzchniowe, nie określono żadnych celów środowiskowych ani odstępstw itp. Na obszarze dorzecza Wkry znajduje się jednak jednolita część wód podziemnych o kodzie PLGW

178 stosowano wyłącznie w strefach narażonych na zanieczyszczenia azotanami. Na wszystkich pozostałych obszarach dorzeczy te same przepisy stosowano w odniesieniu do całego obszaru dorzeczy. Ogólnie wiążące zasady dotyczące kontroli zanieczyszczeń azotanami ze źródeł rozproszonych pochodzących z rolnictwa stosowano na wszystkich obszarach dorzeczy. W PGWD stwierdzono również, że stosowanie nawozów jest zakazane w strefach narażonych na zanieczyszczenia azotanami na glebach zalanych wodą, pokrytych śniegiem, zamarzniętych do głębokości 30 cm lub podczas opadów deszczu; nawozów naturalnych w postaci ciekłej i azotowej na glebach bez roślinności, gdzie nachylenie zbocza przekracza 10%; nawozów w postaci ciekłej podczas uprawy roślin przeznaczonych do bezpośredniego spożycia przez ludzi. Zwrócono również uwagę na zakaz stosowania sprzętu rolno-lotniczego w podanych warunkach klimatycznych i w odległości 500 metrów od cieków wodnych i zbiorników wodnych. Ponadto zgłoszono zakaz stosowania nawozów w określonej odległości od jezior, zbiorników wodnych o określonym obszarze, cieków wodnych, rowów, kanałów, stref ochrony wód oraz obszarów strefy przybrzeżnej. Zgłoszono inne dodatkowe środki kontroli, które przyczyniłyby się do zapobiegania przedostawaniu się azotu, fosforu i pestycydów do źródeł wody pitnej, takie jak: zakaz stosowania nawozów zwierzęcych w okresie od pierwszego grudnia do końca lutego; opracowanie zbioru zasad dobrej praktyki rolniczej (w tym zmian zachodzących w sektorze rolnym); rozwój programu środków dla każdej wyznaczonej strefy szczególnie narażonej na zanieczyszczenie związkami azotu pochodzenia rolniczego; określenie wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu pochodzenia rolniczego, a w szczególności wrażliwych obszarów, z których odpływ azotu do wód wrażliwych powinien być ograniczony; zapewnienie odpowiednich obiektów magazynowania naturalnych nawozów w postaci ciekłej w celu ograniczenia ilości nawozów zwierzęcych stosowanych w ciągu roku nie mogą one zawierać więcej niż 170 kilogramów azotu w czystej postaci na hektar użytków rolnych; kontrola stężeń azotu w wodach wrażliwych na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzenia rolniczego; oraz 177

179 ocena eutrofizacji wody. Ustanowiono strefy ochrony wody pitnej dla jednolitych części wód, z których pobiera się wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi 96. W dokumencie dotyczącym programu środków stwierdzono, że ustalono konkretne środki w odniesieniu do jednolitej części wód, w której znajdują się te strefy. W dokumentach uzupełniających nie podano żadnych dalszych szczegółów dotyczących stref ochrony. Stwierdzono (w dokumencie dotyczącym programu środków), że w ramach dobrej praktyki rolniczej zaleca się również wprowadzenie środków mających na celu naturalną sorpcję i akumulację azotanów i fosforanów wprowadzanych do obiegu przez ekosystemy naturalne. Strefy buforowe (w postaci sitowia, wierzb lub ekstensywnie użytkowanych łąk) występujące między użytkami rolnymi i ekosystemami wodnymi przyczyniają się do zmniejszenia spływu powierzchniowego, jak również do znacznego ograniczenia lub nawet wyeliminowania napływu nawozów do wód podziemnych. Środki te nie są bezpośrednio regulowane przepisami prawa, ale stanowią istotne zalecenie z punktu widzenia potrzeby ochrony zasobów wodnych. Strefy buforowe uniemożliwiają przepływ substancji biogennych oraz przyczyniają się do zachowania różnorodności biologicznej. Zarówno ustanowienie, jak i utrzymanie stref buforowych, a także wapnowanie gleby, są wskazane w krajowych programach środków i stanowią ważne środki przyczyniające się do osiągnięcia celów środowiskowych. Na wszystkich obszarach dorzeczy przeprowadzono konsultacje z rolnikami i związkami zawodowymi rolników w ramach procesu konsultacji publicznych. Finansowanie środków zostało zapewnione na wszystkich obszarach dorzeczy Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD W pierwszym cyklu PGWD uznano, że rolnictwo wywiera znaczącą presję na zasoby wodne na wszystkich obszarach dorzeczy 97. W drugim cyklu PGWD odnotowano, że dotyczy to tylko 96 Polska wyjaśniła później, że zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (obowiązującej w dniu sporządzenia drugiego PGWD) stosowanie nawozów i środków ochrony roślin może być zabronione lub ograniczone do obszaru stref ochrony wody pitnej. Zasady te określono w zarządzeniu dyrektora regionalnego organu gospodarki wodnej. Obecnie strefy ochrony wody pitnej obejmujące jedynie obszar ochrony bezpośredniej są ustanawiane przez właściwy organ Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, zaś strefy ochrony wody pitnej obejmujące zarówno obszar ochrony bezpośredniej, jak i obszar ochrony pośredniej są ustanawiane przez wojewodę. 97 Polska poinformowała później Komisję Europejską, że za wdrożenie każdego środka wskazanego i zaplanowanego w PGWD (programach środków) odpowiada właściwy organ. Szacunkowe koszty zostały 178

180 obszarów dorzeczy Wisły, Świeży, Odry, Pregoły i Niemna. Powierzchnia objęta strefami narażonymi na zanieczyszczenia azotanami została zwiększona między pierwszym a drugim cyklem PGWD, a od 2017 r. Polska stosuje to samo podejście na całym terytorium w celu wdrożenia dyrektywy azotanowej. W związku z tym obowiązki i środki przewidziane w programie działań w zakresie azotanów mają zastosowanie do wszystkich rolników Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: należy wyznaczyć wystarczającą liczbę stref narażonych na zanieczyszczenie azotanami (art. 3 dyrektywy azotanowej 98 ) w drugim cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczu oraz przyjąć środki w celu skutecznego zwalczania zanieczyszczenia azotanami w tych strefach zgodnie z wymogami określonymi w dyrektywie azotanowej i art. 11 ust. 3 lit. a) ramowej dyrektywy wodnej. Ocena: liczba stref narażonych na zanieczyszczenia azotanami wzrosła między pierwszym a drugim cyklem PGWD, a od 2017 r. całe terytorium jest oznaczone jako strefa narażona na zanieczyszczenia azotanami. Program działań w zakresie azotanów ma obecnie zastosowanie do wszystkich rolników, ale jego skuteczność nie została oceniona. Zrealizowano pierwszą część tego zalecenia dotyczącą stref narażonych na zanieczyszczenia azotanami, jednak w celu oceny skuteczności zastosowanych środków potrzebne będzie przeprowadzenie dalszych badań nad nowym programem działań 99. Zalecenie: przyjęcie środków mających na celu poprawę bilansu substancji biogennych, ukierunkowanych na wykorzystanie obornika i recykling w gospodarstwach rolnych, zmniejszenie zrzutów substancji biogennych (stosowanie nawozów i pestycydów), prowadzenie większej liczby kontroli i monitorowania itp. Następnie należy przeprowadzić identyfikację źródeł finansowania przeznaczonych do finansowania tych środków. przypisane i zgłoszone. W planach wskazano potencjalne źródła finansowania, ale nie oznacza to zapewnienia finansowania. 98 Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego 99 Polska wyjaśniła później, że na mocy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne wprowadzono dodatkowe środki mające na celu ograniczenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzenia rolniczego, jak również przepisy dotyczące kontroli stosowania programu środków oraz kary za naruszenie celów programu działania w zakresie azotanów. 179

181 Ocena: PGWD nie zawierały żadnych informacji na temat środków mających na celu poprawę bilansu substancji biogennych lub wykorzystania obornika i recyklingu w gospodarstwach rolnych lub zmniejszenie zrzutów substancji biogennych (stosowanie nawozów i pestycydów). Jako źródło finansowania środków związanych z zanieczyszczeniem biogennym wymieniane są programy rozwoju obszarów wiejskich. Dowody wskazują, że zalecenie to nie zostało spełnione 100. Zalecenie: uwzględnienie oddziaływania rolnictwa za pomocą podstawowych środków dla zapewnienia realizacji ustalonych celów. Jeżeli środki podstawowe nie wystarczą do osiągnięcia celów środowiskowych, rząd powinien wprowadzić środki uzupełniające (art. 11 ust. 4 oraz część B załącznika VI do RDW). Ocena: zalecenie to zostało częściowo wdrożone. Nie przeprowadzono żadnej szczegółowej oceny braków, dlatego nie jest jasne, w jaki sposób środki zastosowane w ramach drugiego cyklu mają przyczynić się do osiągnięcia celów RDW. Na wszystkich obszarach dorzeczy wdrażane są środki podstawowe na mocy art. 11 ust. 3 lit. h) w celu kontroli zanieczyszczeń ze źródeł rozproszonych w rolnictwie. Na obszarach dorzeczy, na których występuje presja rolna ze strony substancji biogennych, stosuje się również dodatkowe środki. Zalecenie: wskazuje się, że rolnictwo wywiera znaczącą presję na zasoby wodne na wszystkich obszarach dorzeczy. Powinno to znaleźć przełożenie na jasną strategię, w której określa się środki podstawowe/obowiązkowe, które muszą być stosowane przez wszystkich rolników, oraz uzupełniające środki dodatkowe możliwe do sfinansowania. Strategię taką należy opracować wspólnie ze społecznością wiejską, tak aby zapewnić wykonalność techniczną strategii i akceptację dla niej. Musi istnieć bardzo wyraźny poziom odniesienia, tak aby rolnicy znali zasady, a organy odpowiedzialne za fundusze WPR mogły odpowiednio konstruować programy rozwoju obszarów wiejskich i wymogi wzajemnej zgodności w zakresie gospodarki wodnej. 100 Polska wyjaśniła później, że ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu nakłada obowiązek przygotowania planu nawożenia. Ponadto obowiązek przeprowadzania bilansu azotu wprowadzono w programach działań dotyczących stref narażonych na zanieczyszczenia azotanami. W lipcu 2018 r. wejdzie w życie nowy krajowy program działań w zakresie azotanów, w tym obowiązek przygotowania planu nawożenia azotem. 180

182 Ocena: W PGWD jest niewiele informacji, które wskazywałyby na to, że taka strategia została opracowana lub jest w trakcie opracowywania, lub w ogóle nie ma takich informacji Polska wskazała, że drugi cykl PGWD zawiera odniesienie do strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa i rybołówstwa na lata , a jej celem jest między innymi ochrona jakości wody, racjonalne wykorzystanie zasobów wodnych na potrzeby rolnictwa i rybołówstwa oraz zwiększenie retencji wody. 181

183 Środki powiązane z zanieczyszczeniami z innych sektorów niż rolnictwo 12.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach W kontekście tego zagadnienia zanieczyszczenie rozpatrywane jest w kategorii substancji biogennych, materii organicznej, osadu, zrzutów soli i substancji chemicznych (substancje priorytetowe, zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza, zanieczyszczenia wód podziemnych i inne parametry fizykochemiczne) pochodzących ze wszystkich sektorów i źródeł z wyjątkiem rolnictwa. Główne rodzaje środków (GRŚ) są grupami środków określonych przez państwa członkowskie w programach środków, które są ukierunkowane na ten sam rodzaj presji lub cel. GRŚ może ograniczać się do jednego środka krajowego, ale zazwyczaj obejmuje więcej środków krajowych niż jeden. Ten sam pojedynczy środek może także należeć do więcej niż jednego GRŚ, ponieważ może służyć wielu celom, ale również dlatego, że główne rodzaje środków nie są od siebie całkowicie niezależne. W odniesieniu do obszarów dorzeczy w Polsce zgłoszono następujące główne rodzaje środków istotne dla pozarolniczych źródeł zanieczyszczeń skutkujących brakiem realizacji celów RDW: GRŚ1 Budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków GRŚ4 Rekultywacja terenów zanieczyszczonych (zanieczyszczenia historyczne, w tym osady, wody podziemne, gleba) GRŚ8 Efektywna gospodarka wodna, środki techniczne na potrzeby nawadniania, przemysłu, energetyki i gospodarstw domowych GRŚ14 Badania i rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności GRŚ15 Środki na rzecz stopniowego wyeliminowania emisji, zrzutów i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych lub na rzecz redukcji emisji, zrzutów i strat substancji priorytetowych GRŚ21 Środki służące zapobieganiu wprowadzaniu lub kontroli wprowadzania zanieczyszczeń z obszarów miejskich, transportu i wybudowanej infrastruktury 182

184 GRŚ99 Inny główny rodzaj środków zgłoszony w ramach programu środków GRŚ mające znaczenie dla pozarolniczych źródeł presji powodujących niepowodzenie w realizacji celów RDW nie zostały zgłoszone do WISE w odniesieniu do obszarów dorzeczy Łaby i Wkry 102. W RDW określono, że program środków obejmuje co najmniej środki podstawowe oraz, jeżeli jest to konieczne do osiągnięcia celów, środki uzupełniające, gdy te pierwsze są niewystarczające, aby sprostać znaczącym presjom (zob. rozdział 9 niniejszego sprawozdania). Dla ośmiu z 10 polskich obszarów dorzeczy, tj. nie dla obszarów dorzeczy Łaby i Wkry, dostarczono informacje ilościowe na temat środków podstawowych i uzupełniających stosowanych w celu zwalczania zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł pozarolniczych (liczba środków na jeden GRŚ) 103. W odniesieniu do 11 rodzajów środków przedstawiono informacje ilościowe dotyczące rodzajów środków podstawowych mających na celu przeciwdziałanie zanieczyszczeniom pochodzącym ze źródeł pozarolniczych. Polska dostarczyła bardziej szczegółowych informacji na temat środków podstawowych wymaganych na mocy art. 11 ust. 3 lit. c) k). W odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy zarówno wód powierzchniowych, jak i podziemnych zgłoszono stosowanie systemu zezwoleń lub pozwoleń na kontrolowanie zrzutów ścieków ze źródeł punktowych (środki podstawowe art. 11 ust. 3 lit. g)). Rejestry przepływów zrzutów ścieków (środki podstawowe określone w art. 11 ust. 3 lit. g) były dostępne na wszystkich obszarach dorzeczy wód powierzchniowych i podziemnych. Małe przepływy zrzutów ścieków zostały wyłączone z kontroli na wszystkich obszarach dorzeczy. Na wszystkich obszarach dorzeczy obowiązuje zakaz wszelkich bezpośrednich zrzutów do wód podziemnych. Ponadto zgłoszono wprowadzenie środków w celu wyeliminowania/ograniczenia zanieczyszczeń pochodzących z substancji priorytetowych i innych substancji na wszystkich obszarach dorzeczy. 102 Polska wyjaśniła później, że na obszarze dorzecza Wkry nie istnieje jednolita część wód powierzchniowych oraz że z uwagi na jego specyfikę dla tego obszaru dorzecza przewiduje się jedynie podstawowe środki krajowe. Wyjaśniono również, że w sprawozdaniu wskazano 27 GRŚ dla obszaru dorzecza Łaby, z czego 25 jest powiązanych z presjami pozarolniczymi. 103 Polska wyjaśniła później, że w sprawozdaniu wskazano środki podstawowe i uzupełniające dla obszaru dorzecza Łaby. 183

185 12.2 Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD W pierwszym cyklu PGWD nie znaleziono żadnych informacji na temat środków dotyczących poszczególnych substancji. W drugim cyklu PGWD zgłoszono główne rodzaje środków stosowane w przypadku znaczącej presji konkretnych substancji priorytetowych i zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza powodujących nieprzestrzeganie przepisów w odniesieniu do obszaru dorzecza Wisły, Jarft, Łaby, Odry, Pregoły, Niemna i Dniestru. GRŚ15 został zestawiony ze środkami krajowymi i zgłoszony również jako środek przeciwdziałający znaczącym presjom na wszystkich obszarach dorzeczy. Polska zgłosiła, że wprowadzono środki w celu wyeliminowania/ograniczenia zanieczyszczeń pochodzących z substancji priorytetowych i innych substancji na wszystkich obszarach dorzeczy 104. Odnotowano wprowadzenie środków GRŚ1 i GRŚ21 w odniesieniu do benzo(b)fluorantenu, dieldryny, endryny oraz aldryny. W dokumentacji uzupełniającej stwierdzono, że celem programów środków w Polsce jest zaprzestanie lub stopniowe eliminowanie zrzutów substancji priorytetowych do środowiska. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły stwierdzono znaczące presje wywołane emisją, a na podstawie danych z monitorowania stwierdzono przekroczenie następujących substancji priorytetowych na obszarze dorzecza Wisły: benzo(ghi)perylen i indeno(1,2,3- cd)piren. Obecność związków z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w wodach wiąże się z depozycją atmosferyczną zanieczyszczeń, a ich najbardziej prawdopodobną przyczyną są procesy spalania w sektorze komunalnym (np. ogrzewanie miejskie z wykorzystaniem niewłaściwej jakości paliwa lub odpadów). Dodatek 2 do planu gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły (największy obszar dorzecza) zawiera informacje na temat wszystkich substancji priorytetowych zidentyfikowanych na obszarze dorzecza Wisły. W sekcji 3.1 PGWD stwierdzono, że w przypadku rzek najczęściej odnotowywane przekroczenia substancji priorytetowych dotyczyły sumy benzo(ghi)perylenu, i indeno(1,2,3-cd)pirenu, związków tributylocyny oraz kadmu i jego związków. Podobnie przedstawiono sytuację jeziorach i zbiornikach wodnych, w przypadku których najczęściej zgłaszano również przekroczenie sumy benzo(ghi)perylenu i indeno(1,2,3-cd)pirenu oraz kadmu i jego związków. Z kolei w przypadku wód przejściowych i przybrzeżnych najczęstsze 104 Polska wyjaśniła później, że substancje priorytetowe zostały zidentyfikowane dla siedmiu obszarów dorzeczy: Wisły, Łaby, Odry, Pregoły, Niemna, Dniestru i Dunaju. Na pozostałych trzech obszarach dorzeczy w latach nie zidentyfikowano żadnych substancji priorytetowych ani nie rozpoznano żadnych instalacji dokonujących przepływów zrzutów takich substancji. Polska wyjaśniła również, że GRŚ15 został zestawiony ze środkami krajowymi i zgłoszony jako środek przeciwdziałający znaczącym presjom na wszystkich dziesięciu obszarach dorzeczy. 184

186 przekroczenia dotyczyły nonylofenoli, oktylofenoli, pentachlorobenzenu, endosulfanu i pestycydów cykloodienowych oraz heksachlorobutadienu. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu Wisły odnotowano następujące środki dotyczące substancji priorytetowych: środki mające na celu wyeliminowanie zanieczyszczeń wód powierzchniowych substancjami wymienionymi w wykazie substancji priorytetowych oraz stopniowe zmniejszanie zanieczyszczenia innymi substancjami, które w przeciwnym razie uniemożliwiłyby osiągnięcie celów środowiskowych; obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na zrzuty ścieków; obowiązek zapewnienia, aby nie przekraczano wartości dopuszczalnych dotyczących zanieczyszczeń w ściekach zrzucanych do wód i do gruntu; zakaz produkowania i stosowania aldryny, dieldryny, endryny, endosulfanu, heptachloru, heksachlorobenzenu, heksabromocyklododekanu i DDT. PGWD zawierał zestawienie środków dotyczących substancji priorytetowych. Środki podstawowe obejmowały wdrożenie przeglądu pozwoleń wodnych na odprowadzanie ścieków, w tym substancji, w przypadku których stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych ilości. Ponadto zaplanowano środki mające na celu przeprowadzenie dogłębnej analizy presji dla tych jednolitych części wód, w odniesieniu do których niemożliwe było określenie przyczyn przekroczeń w oparciu o obecnie dostępne dane. W PGWD stwierdzono, że specjalną grupą środków ograniczających oddziaływanie substancji priorytetowych była weryfikacja programów ochrony środowiska dla gmin w zakresie wprowadzania do atmosfery substancji z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. W PGWD lub dokumencie dotyczącym programu środków nie określono szczegółowo jakie są te środki specjalne. O weryfikacji programu ochrony środowiska dla gmin wspomniano również w wyjaśnieniach dotyczących stosowania wyłączeń w sekcji 5, np. o weryfikacji programu ochrony środowiska dla gmin, którego celem było szczegółowe rozpoznanie i w rezultacie ograniczenie tego typu presji (np. presja niskiego poziomu emisji na rzeczną jednolitą część wód PLRW ), aby można było osiągnąć wskaźniki zgodne z wartościami dobrego stanu. Wydaje się, że wyżej wymienione środki są obowiązkowe. Zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza zgłoszono tylko w odniesieniu do Wisły i Odry, a do każdego zgłoszonego zanieczyszczenia specyficznego dla dorzecza przypisano co najmniej jeden GRŚ zgłoszony do jego wyeliminowania, przy czym w odniesieniu do większości 185

187 zanieczyszczeń zgłoszono dwa a niekiedy trzy GRŚ w celu zaradzenia tej presji (GRŚ1 Budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków, GRŚ2 Ograniczenie zanieczyszczenia substancjami biogennymi pochodzącymi z rolnictwa, GRŚ8 Efektywna gospodarka wodna, środki techniczne na potrzeby nawadniania, przemysłu, energetyki i gospodarstw domowych, GRŚ14 Badania, rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności, GRŚ21 Badania, rozwój bazy wiedzy w celu ograniczenia niepewności ). W PGWD zgłoszono następujące środki: obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na zrzuty ścieków; obowiązek zapewnienia, aby nie przekraczano wartości dopuszczalnych dotyczących zanieczyszczeń w ściekach zrzucanych do wód i do gruntu; zakaz produkcji i stosowania chlordanu, chlorodekonu, mireksu, toksafenu i heksabromobifenylu. Wszelkie inne środki zapobiegające znacznym stratom zanieczyszczeń z instalacji technicznych oraz zapobiegające lub ograniczające wpływ przypadkowego zanieczyszczenia wynikającego przykładowo z powodzi, w tym systemy bezpośredniego wykrywania i wczesnego ostrzegania w takich przypadkach wykazano jako: zakaz umiejscawiania w obszarach o szczególnym zagrożeniu powodziowym nowych projektów mogących znacząco oddziaływać na środowisko, gromadzenia ścieków, obornika zwierzęcego, chemikaliów, a także innych materiałów mogących zanieczyścić wodę, prowadzenia odzysku lub trwałego składowania, w tym w szczególności ich składowania. Istnieje również podsumowanie środków wprowadzonych w celu zapobiegania lub zmniejszenia wpływu incydentów związanych z zanieczyszczeniami. Nie planuje się wprowadzenia środków konkretnie w odniesieniu do zanieczyszczeń powodujących nieosiągnięcie dobrego stanu chemicznego wód podziemnych; uwzględniono jedynie ogólne środki, np. wdrożenie i stosowanie norm jakości wód podziemnych i wartości granicznych stężeń substancji zanieczyszczających, środków wykonawczych zapobiegających lub ograniczających wprowadzenie substancji zanieczyszczających do wód podziemnych oraz zakaz prowadzenia zrzutu ścieków bezpośrednio do wód podziemnych. W wykazie zamieszczono również informacje na temat monitorowania jednolitych części wód podziemnych w celu uzyskania ich stanu chemicznego. 186

188 12.3 Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: udzielenie kompletnych informacji na temat poziomu zgodności i terminu osiągnięcia tej zgodności przez aglomeracje, w tym informacji na temat finansowania, zgodnie z dyrektywą 91/271/EWG (art. 15 i nast.). Ocena: Polska zgłosiła, że GRŚ1 Budowa lub modernizacja oczyszczalni ścieków oraz GRŚ21 Środki służące zapobieganiu wprowadzaniu zanieczyszczeń z obszarów miejskich, transportu i wybudowanej infrastruktury wprowadzono w odniesieniu do ośmiu spośród 10 obszarów dorzeczy. W PGWD stwierdzono, że Rada Ministrów zatwierdziła piątą aktualizację Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych, która zawiera plany inwestycyjne dla aglomeracji w zakresie systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków do 2021 r. W planie gospodarowania wodami w dorzeczu nie podano dalszych szczegółów. W dokumencie uzupełniającym program środków znajduje się bardziej szczegółowe podsumowanie inwestycji, takich jak modernizacja sieci kanalizacyjnych, budowa nowych oczyszczalni ścieków, modernizacja oczyszczalni ścieków (etap rozrachunku), rozwój i rozbudowa oczyszczalni ścieków. W dokumencie zawarto podsumowanie informacji na temat projektów ukończonych, projektów nieukończonych, tych będących w trakcie realizacji lub tych, w przypadku których brakuje danych. Wprowadzanie środków w ramach Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych jest w toku. Niektóre szczegóły podano na poziomie regionalnym w dokumencie wspierającym program środków. W ramach realizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych gminy są odpowiedzialne za wprowadzanie środków na obszarach regionów, na których się znajdują. Środki te obejmują budowę, rozbudowę lub modernizację oczyszczalni ścieków komunalnych, a także budowę i modernizację zbiorowych systemów kanalizacyjnych. Ponadto gminy prowadzą działania związane z inwestycjami na obszarze oczyszczalni ścieków w obszarach niekomercyjnych. Gminy poinformowały również o obowiązku prowadzenia kontroli postępowań w obszarze zbierania ścieków przez prywatnych użytkowników i przedsiębiorców oraz oczyszczania ścieków przez prywatnych użytkowników z co najmniej trzyletnią częstotliwością. Obowiązek wykonywania tego zadania wynika z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Polska poinformowała, że w 2017 r. przygotowała i przekazała 187

189 Komisji centralny plan w zakresie wdrażania dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (91/271/EWG) 105. Centralny plan opracowano w oparciu o Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych z 2017 r. (piątą aktualizację programu AKPOŚK 2017 ); zawiera on pełne informacje na temat zgodności między aglomeracjami a dyrektywą oraz terminy i koszty inwestycji skierowanych na spełnienie wymogów dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych i poprawę stanu środowiska. Zalecenie to zostało w znacznym stopniu wdrożone. Zalecenie: kontrola zanieczyszczenia chemicznego: należy opracować jasną strategię walki z zanieczyszczeniem chemicznym. Powinna się ona opierać na szczegółowej ocenie presji i oddziaływań, w której jasno określa się przyczyny nieosiągnięcia dobrego stanu w odniesieniu do jednolitych części wód. Należy określić środki podstawowe i uzupełniające w celu zwalczania zanieczyszczenia substancjami chemicznymi, które są skierowane na określone jednolite części wód nieosiągające dobrego stanu lub zagrożone pogorszeniem stanu. Należy przeprowadzić i przedstawić analizę programu środków pod kątem kosztów i wyników. W PGWD określono substancje priorytetowe (w odniesieniu do obszarów dorzeczy Wisły, Łaby, Odry, Pregoły, Niemna i Dniestru) oraz zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza (w odniesieniu do obszarów dorzeczy Wisły i Odry) powodujące nieosiągnięcie dobrego stanu w Polsce. W drugich PGWD zgłoszono GRŚ stosowane w przypadku znaczącej presji konkretnych substancji priorytetowych i zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza powodujących niezgodność z normami jakości w odniesieniu do obszaru dorzecza Wisły, Jarft, Łaby, Odry, Pregoły, Niemna i Dniestru. GRŚ15 zestawiono ze środkami krajowymi i zgłoszono również jako środek przeciwdziałający znaczącej presji na wszystkich obszarach dorzeczy. Polska zgłosiła, że wprowadzono środki w celu wyeliminowania/ograniczenia zanieczyszczeń pochodzących z substancji priorytetowych i innych substancji na wszystkich obszarach dorzeczy. Zgodnie z art. 113 ust. 3 pkt 1a ustawy Prawo wodne z 2017 r., w wykazach poziomów emisji i stężeń sporządzonych przez dyrektorów regionów wodnych podczas przygotowywania dokumentacji w zakresie planowania uwzględnia się: 1) substancje priorytetowe określone w regulacjach wydanych na podstawie art. 38l ust. 2 ustawy 105 Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych 188

190 Prawo wodne oraz 2) inne substancje niż te wskazane w pkt 1, które powodują zanieczyszczenie i dla których określono środowiskowe normy jakości. Celem przygotowania takich wykazów jest określenie substancji, o których mowa w celu wskazania źródeł ich emisji do środowiska oraz określenie obszarów, na których ich występowanie jest największe i na których mogą się one przyczynić do powstania zagrożenia związanego z nieosiągnięciem celów środowiskowych. Wykaz emisji przygotowany w odniesieniu do obszaru dorzecza Wisły zawiera między innymi informacje na temat stężeń i ładunków substancji priorytetowych zrzucanych do wód lub do gruntu przez oczyszczalnie znajdujące się w dorzeczach. Dokonano tego na szczeblu regionalnym w oparciu o dane pochodzące z lat 2010 i Zgromadzone dane umożliwiły sporządzenie klasyfikacji przedstawionej w porządku malejącym, według całkowitej wielkości zrzutu w dorzeczu, oddzielnie dla każdego roku. W związku z tym w analizowanym okresie większość ładunków niklu i jego związków, a także ołowiu i jego związków, zrzucono na obszarze leżącym w obszarze dorzecza Wisły. Nie podano dalszych szczegółowych informacji na temat sposobu usuwania zanieczyszczenia chemicznego. Ilościową analizę kosztów i wyników przeprowadzono na wszystkich 10 obszarach dorzeczy na poparcie wyboru środków zaproponowanych w ramach programu środków na lata oraz przekazano ją do WISE. Poczyniono postępy i zalecenie to zostało częściowo wdrożone. 189

191 Środki związane z hydromorfologią 13.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach W przypadku trzech z 10 obszarów dorzeczy wykryto znaczące presje hydromorfologiczne (na obszarach dorzeczy Wisły, Odry i Niemna). W przypadku istotnych zmian fizycznych oraz tam, zapór i śluz odpowiednie sektory lub zużycie wody wskazano jako nieznane lub przestarzałe. Zgodnie z WISE znaczące zmiany hydrologiczne i hydromorfologiczne nie zostały przypisane do żadnego z określonych sektorów (zamiast tego sektor został zgłoszony jako inny ). GRŚ6 Poprawa warunków hydromorfologicznych jednolitych części wód innych niż charakteryzujące się ciągłością wzdłużną zgłoszono jako środek operacyjny w celu uwzględnienia zmian hydrologicznych i hydromorfologicznych na tych trzech obszarach dorzeczy. GRŚ5 Zwiększanie ciągłości wzdłużnej zastosowano w przypadku obszarów dorzeczy Wisły i Odry w celu eliminacji przeszkód w zakresie ciągłości i zmian fizycznych. Rodzaje konkretnych planowanych środków hydromorfologicznych obejmują przepławki, usuwanie konstrukcji, odtwarzanie zmienionej struktury brzegów, a także szereg środków podstawowych, takich jak obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na spiętrzanie, retencję wód, wykorzystanie wód do celów energetycznych, do celów regulacji wód, a także niektóre środki dochodzeniowe (np. utworzenie krajowej bazy danych zawierającej zmiany hydromorfologiczne). W odniesieniu do wszystkich obszarów dorzeczy zgłoszono ogólne cele zarządzania i cele ilościowe w zakresie przywrócenia ciągłości rzeki. Jednocześnie jednak tylko na obszarze dorzeczy Wisły i Odry wprowadzono środki mające na celu przywrócenie ciągłości rzeki zgłoszone w ramach GRŚ5. Jeżeli chodzi o środki podstawowe, zgłoszono, że istnieje system autoryzacji lub zezwoleń pozwalający na kontrolowanie zachodzących zmian fizycznych na obszarze wszystkich 10 obszarów dorzeczy, które obejmują zmiany obszarów nadbrzeżnych jednolitych części wód zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. i) ramowej dyrektywy wodnej. Zgłoszono również, że istnieje rejestr fizycznych zmian jednolitych części wód. 190

192 W programie środków wszystkich obszarów dorzeczy uwzględniono szczegółowe korzystne dla wszystkich środki w zakresie osiągania celów ramowej dyrektywy wodnej 106 i dyrektywy powodziowej, zarządzania ryzykiem wystąpienia suszy oraz stosowania środków związanych z naturalną retencją wód. GRŚ23 Środki związane z naturalną retencją wód nie zgłasza się jednak w celu przeciwdziałania znaczącym presją, chociaż w programie środków opisano niektóre działania istotne z punktu widzenia naturalnego i niewielkiej retencji. Polska poinformowała później, że środki związane ze zwiększaniem retencji naturalną stanowią integralną część planów zarządzania ryzykiem powodziowym. Strukturę nowych i istniejących środków strukturalnych, takich jak zabezpieczenia przeciwpowodziowe, zapory zbiorników retencyjnych i zapory przeciwko pływom, zgłoszono jako dostosowaną w celu uwzględnienia celów ramowej dyrektywy wodnej na wszystkich obszarach dorzeczy. W dokumentach uzupełniających program środków wskazano, że planowano wprowadzenie środków mających na celu poprawę funkcjonowania zbiorników retencyjnych, jak również środków powiązanych z dostosowaniem istniejących systemów melioracyjnymi do pełnienia funkcji retencyjnych przy jednoczesnym utrzymaniu cieku wodnego do celów migracji ryb. Ponadto w przypadku wystąpienia przeszkód pod względem migracji ryb, środki uzupełniające włącza się w celu zapewnienia ciągłości rzeki (np. tworzenie przepławek). Przepływy hydrobiologiczne zostały częściowo określone i wdrożone, tj. w przypadku niektórych odpowiednich jednolitych części wód, na ośmiu obszarach dorzeczy (tj. na wszystkich z wyjątkiem obszarów dorzeczy Łaby i Wkry), ale prace jeszcze trwają. Na obszarze dorzecza Łaby nie określono przepływów hydrobiologicznych w odniesieniu do istotnych jednolitych części wód, lecz jest to planowane w ramach drugiego cyklu PGWD. W PGWD nie znaleziono informacji na temat konkretnych regulacji, które odnoszą się do tworzenia przepływów hydrobiologicznych lub też odniesień do inicjatyw na rzecz ustanawiania nowych norm określających przepływy hydrobiologiczne. Polska poinformowała później, że prace nad nowymi normami są w toku. Kontekst metodologiczny powinien zostać zakończony w 2018 r., a zmiany legislacyjne spodziewane są w ciągu najbliższych kilku lat. Pod względem poziomu ambicji w zakresie radzenia sobie ze znaczącymi presjami hydromorfologicznymi, zgodnie z informacjami dostępnymi w sprawozdaniach WISE (w odniesieniu do trzech obszarów dorzeczy, w przypadku których zgłoszono występowanie takich presji), oczekuje się, że liczba jednolitych części wód, na które mają wpływ tamy, zapory i śluzy, do 2021 r. ograniczy się ze 144 do 127, a do 2027 r. żadna część wód nie 106 Dyrektywa 2007/60/WE w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim weszła w życie w dniu 26 listopada 2007 r

193 osiągnie celów ze względu na tę presję. Oczekuje się również, że liczba jednolitych części wód, na które wpływ mają inne zmiany hydromorfologiczne, ulegnie do pewnego stopnia zmniejszeniu do 2021 r., a do 2027 r. tylko niektóre jednolite części wód nadal nie będą osiągać celów ze względu na występowanie tych presji Główne zmiany w zakresie wdrażania i przestrzegania przepisów od czasu pierwszego cyklu PGWD Powiązania między konkretnymi presjami i środkami poprawiły się dzięki lepszej sprawozdawczości na temat presji i związanych z nimi głównych rodzajów środków w WISE. W przypadku pierwszych PGWD nie zgłoszono żadnych konkretnych środków mających na celu osiągnięcie ekologicznego systemu przepływu. W przypadku drugich PGWD oczywiste jest, że przepływy hydrobiologiczne częściowo określono i wdrożono na co najmniej ośmiu obszarach dorzeczy Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie (sprawozdanie z 2015 r.): rozważenie i wprowadzenie środków mających na celu uwzględnienie oddziaływań hydromorfologicznych rolnictwa zgodnie z wymogiem zawartym w art. 11 ust. 3 RDW. Ocena: program środków obejmuje środki podstawowe, które odnoszą się do obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na spiętrzanie i retencję wód, nie prowadzi się jednak konkretnych rozmów na temat powiązań z oddziaływaniami hydromorfologicznymi pochodzącymi z rolnictwa. Wspomina się również o środkach dotyczących dobrych praktyk wspierających osiągnięcie dobrego stanu w zakresie retencji wody i gospodarki wodnej na użytkach rolnych. Ogólnie rzecz biorąc, w oparciu o uzyskane informacje nie można stwierdzić, czy poczyniono konkretne postępy w realizacji tego zalecenia dotyczącego oddziaływania rolnictwa. Zalecenie: rozważenie i priorytetowe traktowanie wykorzystania zielonej infrastruktury lub naturalnych środków retencji wód, które zapewniają szereg korzyści środowiskowych (poprawę jakości wody, ochronę przeciwpowodziową, ochronę siedlisk itp.), korzyści społecznych i gospodarczych, które w wielu przypadkach mogą być bardziej opłacalne niż szara infrastruktura. 192

194 Ocena: GRŚ23 Środki związane z naturalną retencją wód nie zgłoszono w celu eliminacji żadnej znaczącej presji. Jednocześnie zgłoszono program retencji wód w lasach (zgłoszony również w pierwszym cyklu PGWD) mający na celu retencję wód i utrzymanie strumieni oraz powiązanej infrastruktury w dobrym stanie. Oprócz środków technicznych związanych z budową (między innymi) małych zbiorników wodnych i jazów, działania obejmują również środki mające na celu aktywną ochronę i kształtowanie terenów podmokłych. W okresie finansowania na lata planuje się dalszą realizację tego projektu ze szczególnym uwzględnieniem przystosowania się lasów do zmiany klimatu, niskiej retencji wód i przeciwdziałania erozji wodnej na obszarach nizinnych i górskich. Polska poinformowała również, że środki związane z coraz większą retencją naturalną stanowią integralną część planów zarządzania ryzykiem powodziowym. W związku z tym to zalecenie uznaje się za częściowo wdrożone. 193

195 Analiza ekonomiczna i polityka ustalania cen wody 14.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Istnieją sprzeczności między sprawozdawczością w WISE a planami gospodarowania wodami w dorzeczu, która dotyczy definicji usług wodnych. Do WISE zgłoszono trzy usługi wodne; pobór/oczyszczanie/dystrybucja wody do spożycia, pobór/oczyszczanie/dystrybucja wody do nawadniania oraz odprowadzanie/oczyszczanie ścieków. Ponadto zgłoszono zastosowanie art. 9 ust. 4 w odniesieniu do ochrony przeciwpowodziowej, nawadniania, żeglugi, samodzielnego poboru wody (prywatnych źródeł pozyskiwania wody), a także w odniesieniu do dodatkowych usług wodnych w zakresie poboru wody i przerzutów wody między dorzeczami, które nie są jako takie wskazane. Zgodnie z PGWD definicja usług wodnych obejmuje komunalną gospodarkę wodną, która odnosi się do zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków komunalnych, przemysłu, rolnictwa i leśnictwa. Nie uwzględnia się samodzielnego poboru wody i energii wodnej. W odniesieniu do trzech usług wodnych faktycznie zgłoszonych do WISE, tj. zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków (100%) oraz nawadniania (20 26%), podano stopy zwrotu kosztów finansowych, jednak tylko dwie usługi w zakresie zaopatrzenia w wodę i ścieków zgłoszono w ramach PGWD. W art. 35 polskiej ustawy Prawo wodne (z dnia 20 lipca 2017 r.) wykazano dziewięć usług wodnych, a w art szczególnych sposobów korzystania z wód. Zgłoszono, że odnośne sposoby korzystania umożliwiają zwrot kosztów usług wodnych, ale nie wykazano w sposób przejrzysty, które sposoby korzystania na ile to umożliwiają i w jaki sposób. Ponadto informacje na temat odpowiedniego wkładu nie są jasne. Nie jest również jasne, czy wydobycie wody do nawadniania jest całkowicie wyłączone z opłat. Wydaje się, że koszty środowiskowe i koszty zasobów są obliczane i internalizowane w odniesieniu do zaopatrzenia w wodę pitną oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków, natomiast tylko częściowo ma to miejsce w przypadku nawadniania, a już 194

196 w ogóle nie uwzględnia się tych kosztów w odniesieniu do samodzielnego poboru wody. Zgłoszono, że opłaty pomiarowe stosuje się do poboru wody pitnej oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków, ale tylko częściowo do nawadniania (mogło to wynikać z faktu, że pobór wód powierzchniowych jest wyłączony z opłat). Wydaje się, że istnieją wyjątki w odniesieniu do rolnictwa i górnictwa, ale stopień występowania takich wyjątków nie wynika z dostępnych informacji. Przekazano, że wyniki analizy ekonomicznej zostały zaktualizowane Postępy w realizacji zaleceń Komisji W zaleceniach Komisji sformułowanych na podstawie pierwszego cyklu PGWD i pierwszego programu środków zwrócono się o podjęcie następujących działań: Zalecenie: jeżeli chodzi o środki związane z art. 9, zastosowano wąskie podejście do usług wodnych. Zwrot kosztów powinien dotyczyć szerokiego zakresu usług wodnych, w tym piętrzenia, poboru, magazynowania, uzdatniania i dystrybucji wód powierzchniowych oraz odbierania, oczyszczania i zrzutu ścieków, również gdy są to usługi na potrzeby własne, na przykład pobór z ujęć własnych w celach rolniczych. Zwrot kosztów należy przedstawić w sposób przejrzysty w odniesieniu do wszystkich odpowiednich sektorów użytkowników wód. W kosztach podlegających zwrotowi należy uwzględnić koszty środowiskowe i koszty zasobów. Należy również przedstawić informacje o zachętach w ramach systemu opłat za wszystkie usługi wodne, przy czym celem jest zapewnienie efektywnego korzystania z wód. W planach gospodarowania wodami w dorzeczu należy przedstawić informacje o tym, jak uwzględniono zasadę zanieczyszczający płaci. Ocena: w systemie WISE zgłoszono trzy usługi wodne; pobór/oczyszczanie/dystrybucja wody pitnej, pobór/oczyszczanie/dystrybucja wody do nawadniania oraz odprowadzanie/oczyszczanie ścieków. Ponadto zgłoszono zastosowanie art. 9 ust. 4 w odniesieniu do ochrony przeciwpowodziowej, nawadniania, żeglugi i samodzielnego poboru wody, a także w odniesieniu do dodatkowych usług wodnych w zakresie poboru wody i przerzutów wody między dorzeczami, które nie są jako takie wskazane. Zgodnie z PGWD definicja usług wodnych obejmuje komunalną gospodarkę wodną, która odnosi się do zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania i oczyszczania ścieków 195

197 komunalnych, przemysłu, rolnictwa i leśnictwa. Nie uwzględnia się samodzielnego poboru wody i energii wodnej. W odniesieniu do trzech usług wodnych faktycznie zgłoszonych do WISE, tj. dostawy wody i odprowadzania ścieków (100%) oraz nawadniania (20 26%), podano stopy zwrotu kosztów finansowych. Sumaryczny wskaźnik nawadniania nie znajduje się w planach gospodarowania wodami w dorzeczach Wisły i Ordy. W art. 35 polskiej ustawy Prawo wodne (z dnia 20 lipca 2017 r.) określono dziewięć usług wodnych, a w art szczególnych sposobów korzystania z wód. Zgłoszono, że odnośni użytkownicy przyczyniają się do zwrotu kosztów za usługi wodne, ale nie wykazano w sposób przejrzysty, który użytkownicy oraz w jakim stopniu i w jaki sposób. Ponadto informacje na temat odpowiedniego wkładu nie są jasne. W PGWD nie określono żadnych stawek zwrotu kosztów w odniesieniu do rolniczego wykorzystania wody innego niż nawadnianie i hodowla ryb. Ze sprawozdań zgłaszanych do WISE wynika, że zwrot kosztów jest częściowy w przypadku nawadniania, natomiast w PGWD stwierdzono, że pobór wód powierzchniowych do nawadniania (jak również leśnictwa i hodowli ryb) jest wyłączony z opłat. Finansową i gospodarczą stopę zwrotu dla rolnictwa (nawadnianie) przedstawiono w dokumencie Opracowanie analizy zwrotu kosztów za usługi wodne z uwzględnieniem prognozy rozwoju na obszarach dorzeczy. Nie stwierdzono w nim wyraźnie, że istnieją opłaty za pobór wody z jednolitych części wód podziemnych na potrzeby rolnictwa 107. Według danych przekazanych do WISE koszty środowiskowe i koszty zasobów są wykazywane jako obliczone, zinternalizowane (w odniesieniu do wody do nawadniania tylko częściowo) i znaczące. Wydaje się również, że zostały one obliczone i zinternalizowane w odniesieniu do dostarczania wody pitnej i odprowadzania i oczyszczania ścieków, lecz tylko częściowo do nawadniania, a nie do samodzielnego poboru wody. 107 Polska poinformowała później, że opłata za pobór wody jest składnikiem usługi w zakresie dostarczania wody (niezależnie od tego, czy woda jest wykorzystywana w sektorze komunalnym czy rolnictwie). Koszty zarządzania spółką dostarczającą wodę, koszty wymiany rur lub koszty uzdatniania wody jako takie, jak również element stopy zwrotu z opłat za pobór wody nie są analizowane oddzielnie. Opłaty są jednym z wielu elementów i przy obliczaniu stopy zwrotu z usługi w zakresie dostarczania wody opłaty te są uwzględniane w obliczeniach. Sam fakt, że dany podmiot nie płaci w ogóle za dostarczanie wody, nie oznacza, że stopa zwrotu wynosi 0% istnieją inne elementy kosztów dostarczania wody niż opłaty. W związku z tym można obliczyć (i przeprowadzono takie obliczenia) stopę zwrotu w odniesieniu do nawadniania w rolnictwie, nawet jeśli nie obliczono opłat za odprowadzanie. 196

198 Przedstawiono metodę obliczania kosztów środowiskowych i kosztów zasobów; obie są podzielone na koszty zinternalizowane i niezinternalizowane. W drugim cyklu PGWD opracowano metodę w zakresie kosztów zasobów, w której wykorzystano aktywne kwestionariusze; umożliwiły one określenie niektórych deficytów oraz oszacowanie niektórych kosztów związanych z zasobami. W Polsce nadal jednak nie ma mechanizmu, w którym rejestruje się niezaspokojony zapotrzebowanie na wodę w sektorze przemysłowym i rolniczym, a brak jest systematycznych informacji dotyczących rzeczywistego deficytu zasobów wodnych. Zinternalizowane koszty środowiskowe są uwzględniane bezpośrednio w opłatach środowiskowych na podstawie informacji pochodzących z baz danych dotyczących pobierania opłat (nie obliczając ich dokładnie), natomiast niezinternalizowane koszty środowiskowe ocenia się z wykorzystaniem danych dotyczących tzw. gotowości do płacenia, a także dochodu do dyspozycji na osobę. Wydaje się, że stanowi to aktualizację w porównaniu z pierwszym cyklem PGWD, w przypadku którego koszty środowiskowe były obliczane na podstawie metody wyceny warunkowej, w ramach której określano jedynie średnią gotowość do zapłaty za poprawę jakości wody. Stwierdzono, że zinternalizowane koszty środowiskowe wzrosły z 229,4 mln PLN (2006 r.) do 252,8 mln PLN (2010 r.), tj. o 9 %. W 2006 r. wartość kosztów środowiskowych dla całej Polski oszacowano na 6693,8 mln PLN, a w 2010 r. 3364,5 mln PLN. Nie stwierdzono, czy oznacza to bardzo niski zwrot kosztów w odniesieniu do kosztów środowiskowych (poniżej 10%). Zinternalizowane koszty zasobów to koszty, za które zapłacono opłaty. Niezinternalizowane koszty zasobów to koszty utraconych korzyści w związku z niezaspokojonym zapotrzebowaniem. Z uwagi na przyjęte założenia i brak danych w pierwszym cyklu PGWD w Polsce kosztom związanym z zasobami w wyniku analizy przypisano wartość zerową. W dokumencie dotyczącym analizy kosztów środowiskowych i kosztów zasobów zgodnie z art. 9 ramowej dyrektywy wodnej 2000/60/WE (2013 r.) stwierdzono, że w odniesieniu do pierwszego cyklu PGWD odnotowano zmiany w metodyce: kontrolę uprawnień zastąpiono aktywnymi kwestionariuszami, co umożliwiło określenie pewnych deficytów oraz oszacowanie stosunkowo małego strumienia kosztów zasobów. Nadal istnieją jednak braki metodyczne. 197

199 Jeśli chodzi o funkcję zachęty w przypadku polityki ustalania cen wody, przekazane informacje są ograniczone. Zgłoszono, że opłaty pomiarowe są stosowane do poboru wody pitnej i odprowadzania i oczyszczania ścieków, ale tylko częściowo do nawadniania (może to wynikać z faktu, że pobór wody powierzchniowej jest wyłączony z opłat). Wydaje się, że istnieją wyjątki w odniesieniu przynajmniej do rolnictwa i górnictwa, ale nie wyjaśniono go szczegółowo, w jakim stopniu. Gromadzenie wody do nawadniania w rolnictwie i do celów akwakultury wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Ogólnie można odnotować niewielkie postępy w realizacji zaleceń Komisji. Utrzymują się jednak znaczne braki i sprzeczności. Zalecenia wdrożono częściowo. Uwagi specyficzne dla obszarów chronionych 15.1 Ocena wdrożenia i zgodności z wymogami RDW w ramach drugiego cyklu planów gospodarowania wodami w dorzeczach Obszary chronione związane z jednolitymi częściami wód powierzchniowych obejmowały te dotyczące dyrektywy siedliskowej, ptasiej, azotanowej, dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (obszary wrażliwe pod względem substancji biogennych), dyrektywy dotyczącej jakości wody w kąpieliskach i w sprawie wody pitnej (art. 7), a także w odniesieniu do wód podziemnych, dyrektywy azotanowej, dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (obszary wrażliwe pod względem substancji biogennych) oraz dyrektyw w sprawie wody pitnej. W 12 przedstawiono liczbę obszarów chronionych każdego rodzaju w każdym obszarze dorzecza w Polsce w odniesieniu do jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Na podstawie dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych Polska przyjęła podejście całościowe do wyznaczaniu terytorium w odniesieniu do obszarów wrażliwych na azotany. Tabela 12 Liczba obszarów chronionych każdego rodzaju w każdym obszarze dorzecza w Polsce w odniesieniu do wód powierzchniowych i podziemnych Rodzaj obszaru chronionego Liczba obszarów chronionych związanych z 198

200 Pobór wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi na mocy art. 7 Wody rekreacyjne, w tym obszary wyznaczone jako kąpieliska na podstawie dyrektywy 76/160/EWG 108 Ochrona gatunków, w przypadku gdy utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym elementem ich ochrony, w tym odpowiednie obszary Natura 2000 wyznaczone na mocy dyrektywy 79/409/EWG (dyrektywa ptasia) 109 Ochrona siedlisk gatunków, w przypadku gdy utrzymanie lub poprawa stanu wód stanowi ważny element ich ochrony, w tym odpowiednie obszary Natura 2000 wyznaczone na mocy dyrektywy 92/43/EWG (dyrektywa siedliskowa) Rzeki Jeziora Wody przejściowe Wody przybrzeżne Wody podziemne Obszary wrażliwe na substancje biogenne, w tym obszary wyznaczone jako strefy podatne na zagrożenia zgodnie z dyrektywą 91/676/EWG (dyrektywa Nie dotyczy (podejście całe terytorium ) Nie dotyczy (podejście całe terytorium ) Nie dotyczy (podejście całe terytorium ) Nie dotyczy (podejście całe terytorium ) Nie dotyczy (podejście całe terytorium ) azotanowa 110 ) Inne Źródło: Sprawozdania państw członkowskich przekazane do WISE 108 Dyrektywa 2006/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lutego 2006 r. dotycząca zarządzania jakością wody w kąpieliskach i uchylająca dyrektywę 76/160/EWG Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory 199

201 Na 25 przedstawiono stan części wód związanych z obszarami chronionymi. Zgłoszono, że 90% lub więcej jednolitych części wód podziemnych jest w dobrym stanie chemicznym i ilościowym. W przypadku wód powierzchniowych sytuacja jest inna ponieważ większa liczba jednolitych części wód ma umiarkowany lub słaby stan/potencjał chemiczny lub ekologiczny. Wykres 25 Stan jednolitych części wód powiązanych ze sprawozdaniem dotyczącym obszarów chronionych w Polsce. Uwaga: na podstawie stanu/potencjału zagregowanego w odniesieniu do wszystkich jednolitych części wód powiązanych ze wszystkimi obszarami chronionymi Źródło: Sprawozdania państw członkowskich przekazane do WISE W odniesieniu do wszystkich przyrodniczych obszarów chronionych wód powierzchniowych (dyrektywy siedliskowa i ptasia) ustanowiono szczególne dodatkowe cele z myślą o ochronie wszystkich zależnych siedlisk i gatunków. W odniesieniu do obszarów naturalnych nie 200

Ramowa Dyrektywa Wodna cele i zadania. Olsztyn, 14.04.2010r.

Ramowa Dyrektywa Wodna cele i zadania. Olsztyn, 14.04.2010r. Ramowa Dyrektywa Wodna cele i zadania Olsztyn, 14.04.2010r. Ramowa Dyrektywa Wodna Dyrektywa 2000/60/EC Parlamentu Europejskiego i Rady Wspólnoty Europejskiej Celem Dyrektywy jest ustalenie ram dla ochrony

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Aktualizacja planów gospodarowania wodami

Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Aktualizacja planów gospodarowania wodami Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Aktualizacja planów gospodarowania wodami Aktualizacja planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy

Bardziej szczegółowo

MASTERPLAN DLA DORZECZA WISŁY. Mateusz Balcerowicz Departament Zasobów Wodnych Płock, 12 maja 2014 r.

MASTERPLAN DLA DORZECZA WISŁY. Mateusz Balcerowicz Departament Zasobów Wodnych Płock, 12 maja 2014 r. MASTERPLAN DLA DORZECZA WISŁY Mateusz Balcerowicz Departament Zasobów Wodnych Płock, 12 maja 2014 r. PROJEKT MASTERPLANU DLA OBSZARU DORZECZA WISŁY I ODRY Masterplany Masterplany będą dokumentem: O charakterze

Bardziej szczegółowo

Uwzględniający wyniki konsultacji społecznych

Uwzględniający wyniki konsultacji społecznych Uwzględniający wyniki konsultacji społecznych Karla Sobocińska Zdrowy deszcz Zdjęcie nagrodzone w konkursie fotograficznym "Woda w kadrze", zorganizowanym przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Bardziej szczegółowo

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ dr inż. Małgorzata Bogucka-Szymalska Departament Zasobów Wodnych Warszawa, 11-12 czerwca 2015 r. Dyrektywy istotne dla inwestycji wodnych

Bardziej szczegółowo

RAMOWA DYREKTYWA WODNA

RAMOWA DYREKTYWA WODNA RAMOWA DYREKTYWA WODNA Ramowa Dyrektywa Wodna (RDW) wyznaczyła w 2000 r. cele dotyczące ochrony i przywracania ekosystemów wodnych będące podstawą zapewnienia długoterminowego zrównoważonego korzystania

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu / potencjału ekologicznego, stanu chemicznego i ocena stanu wód rzecznych.

Ocena stanu / potencjału ekologicznego, stanu chemicznego i ocena stanu wód rzecznych. Ocena stanu jednolitych części powierzchniowych wód płynących (w tym zbiorników zaporowych) w 2013 roku, z uwzględnieniem monitoringu w latach 2011 i 2012. Zgodnie z zapisami Ramowej Dyrektywy Wodnej podstawowym

Bardziej szczegółowo

Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych KZGW

Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych KZGW Aktualizacja Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych KZGW 25 listopada 2014 r. PMŚ a zarządzanie środowiskiem wg modelu

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce

Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce Artur R. Wójcik RZGW Gliwice Międzynarodowa Konferencja Projektu MAGIC Katowice, 12-13 marca 2008 r. krajowa struktura robocza nadzoru i koordynacji prac wdrażania

Bardziej szczegółowo

Planowanie w gospodarowaniu wodami jako instrument zarządzania zasobami wodnymi

Planowanie w gospodarowaniu wodami jako instrument zarządzania zasobami wodnymi Planowanie w gospodarowaniu wodami jako instrument zarządzania zasobami wodnymi Seminarium Rad Gospodarki Wodnej Regionów Wodnych Małej Wisły i Górnej Odry Ustroń, 2 kwietnia 2009 Cele współczesnej polityki

Bardziej szczegółowo

DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH. Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej

DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH. Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej Nadrzędny dokument określający wymogi i standardy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Ścieki, zanieczyszczenia, jakość wody Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych - Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Ścieki, zanieczyszczenia, jakość wody Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych - Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Warszawa, 11 kwietnia 2014 r. Ścieki, zanieczyszczenia, jakość wody Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych - Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Ustawa z dnia 18 lipca 2001

Bardziej szczegółowo

Warunki korzystania z wód regionu wodnego /zlewni - znaczenie, możliwości wprowadzenia potrzeb przyrodniczych

Warunki korzystania z wód regionu wodnego /zlewni - znaczenie, możliwości wprowadzenia potrzeb przyrodniczych Warunki korzystania z wód regionu wodnego /zlewni - znaczenie, możliwości wprowadzenia potrzeb przyrodniczych Przemysław Nawrocki WWF, Ptaki Polskie Jak dbać o obszar Natura 2000 i o wody - w procesach

Bardziej szczegółowo

11346/16 mi/nj/en 1 DG E 1A

11346/16 mi/nj/en 1 DG E 1A Rada Unii Europejskiej Bruksela, 18 lipca 2016 r. (OR. en) 11346/16 WYNIK PRAC Od: Sekretariat Generalny Rady Data: 18 lipca 2016 r. Do: Delegacje ENV 506 FIN 484 MAR 201 AGRI 422 FSTR 47 FC 38 REGIO 59

Bardziej szczegółowo

DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) / z dnia r.

DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) / z dnia r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 11.10.2018 C(2018) 6549 final DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) / z dnia 11.10.2018 r. ustanawiająca wspólny format krajowych programów ograniczania zanieczyszczenia powietrza

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania dla samorządów wynikające z planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy i warunków korzystania z wód regionu wodnego

Uwarunkowania dla samorządów wynikające z planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy i warunków korzystania z wód regionu wodnego Uwarunkowania dla samorządów wynikające z planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy i warunków korzystania z wód regionu wodnego Główny Instytut Górnictwa tel.: 32 259 24 61 email: plabaj@gig.eu

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce stan obecny i zamierzenia

Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce stan obecny i zamierzenia Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce stan obecny i zamierzenia Konferencja Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej w dorzeczu Odry Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem Wrocław,

Bardziej szczegółowo

Propozycja działań naprawczych zwiększających potencjał ekologiczny Zbiornika Sulejowskiego

Propozycja działań naprawczych zwiększających potencjał ekologiczny Zbiornika Sulejowskiego Propozycja działań naprawczych zwiększających potencjał ekologiczny Zbiornika Sulejowskiego Dr Aleksandra Ziemińska-Stolarska Politechnika Łódzka Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska Smardzewice,

Bardziej szczegółowo

Raport dla Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Łaby

Raport dla Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Łaby Raport 2004 dla Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Łaby z realizacji artykułu 3, załącznika I Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego

Bardziej szczegółowo

Podstawy planowania według Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE (RDW)

Podstawy planowania według Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE (RDW) Tomasz Walczykiewicz Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej-Oddział w Krakowie Zakład Gospodarki Wodnej i Systemów Wodnogospodarczych Tel.: (0-12 6398 136), fax (0-12 6398 224) e-mail:tomasz.walczykiewicz@imgw.pl

Bardziej szczegółowo

apgw/apwśk założenia i stan realizacji projektu

apgw/apwśk założenia i stan realizacji projektu Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy apgw/apwśk założenia i stan realizacji projektu Przemysław Gruszecki Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 10 maja 2017 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 10 maja 2017 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 10 maja 2017 r. (OR. en) 8964/17 NOTA DO PUNKTU I/A Od: Do: Sekretariat Generalny Rady Komitet Stałych Przedstawicieli / Rada ENV 422 FIN 290 FSTR 40 REGIO 56 AGRI 255

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja PWŚK i PGW. Przemysław Gruszecki, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Aktualizacja PWŚK i PGW. Przemysław Gruszecki, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Aktualizacja PWŚK i PGW Przemysław Gruszecki, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Aktualizacja PWŚK i PGW Art. 11 RDW Każde Państwo Członkowskie zapewnia ustalenie programu działań, dla wszystkich obszarów

Bardziej szczegółowo

Prawne i ekonomiczne aspekty planu gospodarowania wodami w lasach

Prawne i ekonomiczne aspekty planu gospodarowania wodami w lasach Prawne i ekonomiczne aspekty planu gospodarowania wodami w lasach Sękocin Stary, 27 kwietnia 2017 r. Ryszard Majewicz - mgr inż. melioracji wodnych St. Specjalista ds. gospodarki wodnej Wydziału Realizacji

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 27 maja 2013 r. (28.05) (OR. fr) 9801/13 ENV 428

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 27 maja 2013 r. (28.05) (OR. fr) 9801/13 ENV 428 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 27 maja 2013 r. (28.05) (OR. fr) 9801/13 ENV 428 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 23 maja 2013 r. Do: Sekretarz Generalny Rady Nr dok. Kom.: D025283/03

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Prof. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Prof. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Prof. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak Kto wierzy, że powinniśmy.. Zanieczyszczać bardziej niż musimy Wykorzystywać więcej energii niż potrzebujemy Dewastować środowisko

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry (RW Środkowej Odry) i dorzecza Łaby wyniki prac

Aktualizacja Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry (RW Środkowej Odry) i dorzecza Łaby wyniki prac Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Aktualizacja Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry (RW Środkowej Odry) i dorzecza Łaby

Bardziej szczegółowo

OŚ PRIORYTETOWA IV RPO WO ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE

OŚ PRIORYTETOWA IV RPO WO ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE OŚ PRIORYTETOWA IV RPO WO 2014-2020 ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE Oś priorytetowa Działanie IV Zapobieganie zagrożeniom 4.1 Mała retencja 1. LP Nazwa kryterium Źródło informacji

Bardziej szczegółowo

10642/16 mi/krk/mak 1 DG E 1A

10642/16 mi/krk/mak 1 DG E 1A Rada Unii Europejskiej Bruksela, 24 czerwca 2016 r. (OR. en) 10642/16 NOTA DO PUNKTU I/A Od: Do: Sekretariat Generalny Rady Komitet Stałych Przedstawicieli / Rada ENV 454 FIN 403 MAR 182 AGRI 371 COEST

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie problemu suszy w szerszym kontekście planistycznym

Umiejscowienie problemu suszy w szerszym kontekście planistycznym Umiejscowienie problemu suszy w szerszym kontekście planistycznym Joanna Kopczyńska, Zastępca Prezesa Wód Polskich ds. Zarządzania Środowiskiem Wodnym, PGW Wody Polskie Nr Projektu: POIS.02.01.00-00-0015/16

Bardziej szczegółowo

4. Blok stan 4.2. Podsystem monitoringu jakości wód Monitoring wód podziemnych

4. Blok stan 4.2. Podsystem monitoringu jakości wód Monitoring wód podziemnych Monitoring wód podziemnych dotyczy ich stanu chemicznego i ilościowego, i wchodzi w zakres informacji uzyskiwanych w ramach państwowego monitoringu środowiska. Ogólne zapisy dotyczące badania i oceny stanu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA

GŁÓWNY INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA GŁÓWNY INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA OCENA STANU I POTENCJAŁU EKOLOGICZNEGO I CHEMICZNEGO JEDNOLITYCH CZĘŚCI WÓD POWIERZCHNIOWYCH PŁYNĄCYCH ZAGROŻONYCH NIEOSIĄGNIĘCIEM CELÓW ŚRODOWISKOWYCH (BADANYCH W

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2.1 do wniosku o dofinansowanie FORMULARZ W ZAKRESIE OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

Załącznik nr 2.1 do wniosku o dofinansowanie FORMULARZ W ZAKRESIE OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO Załącznik nr 2.1 do wniosku o dofinansowanie FORMULARZ W ZAKRESIE OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO 47 Nazwa i adres wnioskodawcy (miejsce i data) FORMULARZ W ZAKRESIE OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

Bardziej szczegółowo

Koncepcja opracowania MasterPlanów

Koncepcja opracowania MasterPlanów V KONFERENCJA BEZPIECZEŃSTWA POWODZIOWEGO W REGIONIE WODNYM ŚRODKOWEJ WISŁY Warszawa, 28062013 r Koncepcja opracowania MasterPlanów Adriana Dembowska Zastępca Dyrektora Departamentu Planowania i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Monika Kotulak Klub Przyrodników. Jak bronić swojej rzeki, warsztaty Klubu Przyrodników i WWF, Schodno czerwca 2012

Monika Kotulak Klub Przyrodników. Jak bronić swojej rzeki, warsztaty Klubu Przyrodników i WWF, Schodno czerwca 2012 Monika Kotulak Klub Przyrodników Jak bronić swojej rzeki, warsztaty Klubu Przyrodników i WWF, Schodno 16 17 czerwca 2012 Ramowa Dyrektywa Wodna "...woda nie jest produktem handlowym takim jak każdy inny,

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja wskaźników wód powierzchniowych województwa podlaskiego w punktach pomiarowo-kontrolnych

Klasyfikacja wskaźników wód powierzchniowych województwa podlaskiego w punktach pomiarowo-kontrolnych INSPEKCJA OCHRONY ŚRODOWISKA WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W BIAŁYMSTOKU Klasyfikacja wskaźników wód powierzchniowych województwa podlaskiego w punktach pomiarowo-kontrolnych na podstawie badań

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 21.8.2014 r. COM(2014) 527 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO dotyczący strategii UE i planu działania

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania Systemu PLUSK w zadaniach administracji

Możliwości wykorzystania Systemu PLUSK w zadaniach administracji Projekt nr WTSL.01.02.00-12-052/08 Opracowanie systemu informatycznego PLUSK dla wspólnych polsko-słowackich wód granicznych na potrzeby Ramowej Dyrektywy Wodnej i Dyrektywy Powodziowej Konferencja podsumowująca

Bardziej szczegółowo

Sanitacja jako istotny problem gospodarki wodnej w dorzeczu Górnej G

Sanitacja jako istotny problem gospodarki wodnej w dorzeczu Górnej G Sanitacja jako istotny problem gospodarki wodnej w dorzeczu Górnej G Wisły Małgorzata Owsiany Katarzyna Król Seminarium nt. Eko- sanitacji & Zrównoważonego Zarządzania Gospodarką Ściekową Kraków 18 grudnia

Bardziej szczegółowo

Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni

Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Zintegrowana strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni Projekt Zintegrowana Strategia zrównoważonego zarządzania wodami w zlewni finansowany ze środków funduszy norweskich, w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Mała retencja w praktyce, w aktach prawnych i dokumentach strategicznych.

Mała retencja w praktyce, w aktach prawnych i dokumentach strategicznych. Mała retencja w praktyce, w aktach prawnych i dokumentach strategicznych. Spis treści: 1. Cele lekcji 2. Wprowadzenie 3. Poziom międzynarodowy 3.1 Konwencje 3.2 Dyrektywy 4. Poziom krajowy 4.1 Akty prawne

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.), zarządza się co następuje:

Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.), zarządza się co następuje: Rozporządzenie nr Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu z dnia... w sprawie ustalenia warunków korzystania z wód zlewni Małej Panwi Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18

Bardziej szczegółowo

Istotne problemy gospodarki wodnej w obszarze przybrzeżnym Ramowa Dyrektywa Wodna/ Plany Gospodarowania wodami. Henryk Jatczak

Istotne problemy gospodarki wodnej w obszarze przybrzeżnym Ramowa Dyrektywa Wodna/ Plany Gospodarowania wodami. Henryk Jatczak Istotne problemy gospodarki wodnej w obszarze przybrzeżnym Ramowa Dyrektywa Wodna/ Plany Gospodarowania wodami Henryk Jatczak Puck, 17-18 kwietnia 2007r. Plan wystąpienia 1. Zarządzanie zasobami wodnymi

Bardziej szczegółowo

Program wodno-środowiskowy kraju

Program wodno-środowiskowy kraju Program wodno-środowiskowy kraju Art. 113 ustawy Prawo wodne Dokumenty planistyczne w gospodarowaniu wodami: 1. plan gospodarowania wodami 2. program wodno-środowiskowy kraju 3. plan zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

POIŚ 2014-2020 KWESTIE KLUCZOWE Z PUNKTU WIDZENIA KE

POIŚ 2014-2020 KWESTIE KLUCZOWE Z PUNKTU WIDZENIA KE POIŚ 2014-2020 KWESTIE KLUCZOWE Z PUNKTU WIDZENIA KE Przemysław Kalinka Komisja Europejska Dyrekcja generalna ds. polityki regionalnej i miejskiej Wydział H2 - Polska Adaptacja do zmian klimatu, zarządzanie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI I. Podstawa prawna II. Ustalenia wynikające z prognozy oddziaływania na środowisko... 3

SPIS TREŚCI I. Podstawa prawna II. Ustalenia wynikające z prognozy oddziaływania na środowisko... 3 PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko Aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Cieszyńskiego do roku 2015 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2016-2019 Cieszyn, 2013

Bardziej szczegółowo

Projekt aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju programy działań

Projekt aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju programy działań Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Projekt aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju programy działań Rafał Kosieradzki specjalista

Bardziej szczegółowo

Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego

Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego kraju Katarzyna Banaszak Marta Saracyn Co to jest

Bardziej szczegółowo

Tworzenie planów gospodarowania wodami w pierwszym cyklu planistycznym w Polsce

Tworzenie planów gospodarowania wodami w pierwszym cyklu planistycznym w Polsce Tworzenie planów gospodarowania wodami w pierwszym cyklu planistycznym w Polsce Agnieszka Hobot MGGP S.A. RADY GOSPODARKI WODNEJ SEMINARIUM 4 KWIETNIA 2009, USTROŃ Podstawa prawna Dyrektywa Parlamentu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. w sprawie wykonania ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE)

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. w sprawie wykonania ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE) KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.11.2012 COM(2012) 670 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wykonania ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE) Plany gospodarowania

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK. wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady

ZAŁĄCZNIK. wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 2.7.2014 r. COM(2014) 397 final ANNEX 1 ZAŁĄCZNIK do wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniająca dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów,

Bardziej szczegółowo

Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego. - programy działań dotyczące Regionu Wodnego Środkowej Odry. 11 czerwca 2015 r.

Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego. - programy działań dotyczące Regionu Wodnego Środkowej Odry. 11 czerwca 2015 r. Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego kraju - - programy działań dotyczące Regionu Wodnego Środkowej Odry 11 czerwca 2015 r. Wałbrzych PLAN PREZENTACJI 1. Aktualizacja Programu Wodno-środowiskowego

Bardziej szczegółowo

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW. Towarzyszący dokumentowi: Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW. Towarzyszący dokumentowi: Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 8.3.2016 r. SWD(2016) 53 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW Towarzyszący dokumentowi: Wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZGODNOŚCI PROJEKTU Z POLITYKĄ OCHRONY ŚRODOWISKA

ANALIZA ZGODNOŚCI PROJEKTU Z POLITYKĄ OCHRONY ŚRODOWISKA ANALIZA ZGODNOŚCI PROJEKTU Z POLITYKĄ OCHRONY ŚRODOWISKA 1. Czy w ramach projektu realizowane jest przedsięwzięcie w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 13) ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 5.1 Dostosowanie do zmian klimatu. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Punktacja 1

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 5.1 Dostosowanie do zmian klimatu. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Punktacja 1 Załącznik do Uchwały nr 8/XVI//01 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 014-00 z dnia września 01 roku Działanie 5.1 Dostosowanie do zmian klimatu Typ

Bardziej szczegółowo

Prawo unijne w gospodarce wodnej. Leszek Karwowski Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej

Prawo unijne w gospodarce wodnej. Leszek Karwowski Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Prawo unijne w gospodarce wodnej Leszek Karwowski Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Zakres prezentacji Dyrektywy wodne Ramowa Dyrektywa Wodna 2000/60/WE (RDW) z dnia 23 października 2000 r. Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

TOMASZ WALCZYKIEWICZ, URSZULA OPIAL GAŁUSZKA, DANUTA KUBACKA

TOMASZ WALCZYKIEWICZ, URSZULA OPIAL GAŁUSZKA, DANUTA KUBACKA INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ INSTITUTE OF METEOROLOGY AND WATER MANAGEMENT TYTUŁ : ANALIZA MOŻLIWOŚCI REALIZACJI PRZERZUTÓW MIĘDZYZLEWNIOWYCH DLA CELÓW NAWODNIEŃ ROLNICZYCH W ŚWIETLE OGRANICZEŃ

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja planów gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry

Aktualizacja planów gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Aktualizacja planów gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry Monika Kłosowicz Agnieszka Kolada

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla miasta Tczewa na lata

Aktualizacja Programu Ochrony Środowiska dla miasta Tczewa na lata załącznik Nr 2 do uchwały Nr XXV/198/2012 Rady Miejskiej w Tczewie z dnia 25 października 2012 r. w sprawie przyjęcia Aktualizacji Programu ochrony środowiska dla miasta Tczewa na lata 2012-2015 z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady

ZAŁĄCZNIKI. sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 1.10.2015 r. COM(2015) 481 final ANNEXES 1 to 2 ZAŁĄCZNIKI do sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie postępów w ustanawianiu chronionych obszarów

Bardziej szczegółowo

CELE I ELEMENTY PLANU GOSPODAROWANIA WODĄ W LASACH. Edward Pierzgalski Zakład Ekologii Lasu

CELE I ELEMENTY PLANU GOSPODAROWANIA WODĄ W LASACH. Edward Pierzgalski Zakład Ekologii Lasu CELE I ELEMENTY PLANU GOSPODAROWANIA WODĄ W LASACH Edward Pierzgalski Zakład Ekologii Lasu ZAKRES PREZENTACJI 1.Wprowadzenie 2.Informacja o projekcie : Metodyczne podstawy opracowywania i wdrażania planu

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek Kierownik Projektu: mgr inŝ. Ksenia Czachor Opracowanie: mgr Katarzyna Kędzierska

Bardziej szczegółowo

Realizacja programu zabezpieczeń Planu Wodnego Republiki Słowackiej

Realizacja programu zabezpieczeń Planu Wodnego Republiki Słowackiej Projekt nr WTSL.01.02.00-12-052/08 Opracowanie systemu informacyjnego PLUSK dla wspólnych polsko-słowackich wód granicznych na potrzeby Ramowej Dyrektywy Wodnej i Dyrektywy Powodziowej Konferencja podsumowująca

Bardziej szczegółowo

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Plany Zarządzania Ryzykiem Powodziowym dla obszarów dorzeczy i regionów wodnych Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Witold Sumisławski Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Warszawa, 13 stycznia

Bardziej szczegółowo

Opinia 3/2018. w sprawie projektu wykazu sporządzonego przez właściwy bułgarski organ nadzorczy. dotyczącego

Opinia 3/2018. w sprawie projektu wykazu sporządzonego przez właściwy bułgarski organ nadzorczy. dotyczącego Opinia 3/2018 w sprawie projektu wykazu sporządzonego przez właściwy bułgarski organ nadzorczy dotyczącego rodzajów operacji przetwarzania podlegających wymogowi dokonania oceny skutków dla ochrony danych

Bardziej szczegółowo

DOKUMENT UZUPEŁNIAJĄCY DO:

DOKUMENT UZUPEŁNIAJĄCY DO: DOKUMENT UZUPEŁNIAJĄCY DO: Programu Ochrony Środowiska Miasta Skierniewice na lata 2017-2020 z perspektywą na lata 2021-2024 zawierający uzasadnienie zawierające informacje o udziale społeczeństwa oraz

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Programu wodno środowiskowego kraju programy działań

Aktualizacja Programu wodno środowiskowego kraju programy działań Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Aktualizacja Programu wodno środowiskowego kraju programy działań Marta Saracyn specjalista w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 20 maja 2013 r. Poz. 578 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 29 marca 2013 r.

Warszawa, dnia 20 maja 2013 r. Poz. 578 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 29 marca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 maja 2013 r. Poz. 578 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 29 marca 2013 r. w sprawie szczegółowego zakresu opracowywania planów gospodarowania

Bardziej szczegółowo

Zakres i zasady gospodarowania wodami w ramach nowej regulacji Prawo wodne. Mateusz Sztobryn Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska

Zakres i zasady gospodarowania wodami w ramach nowej regulacji Prawo wodne. Mateusz Sztobryn Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska Zakres i zasady gospodarowania wodami w ramach nowej regulacji Prawo wodne Mateusz Sztobryn Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska Nowe Prawo wodne Rządowy projekt ustawy uchwalony 20 lipca

Bardziej szczegółowo

Nr 1045. Informacja. Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej. Elżbieta Berkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Nr 1045. Informacja. Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej. Elżbieta Berkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej Maj 2004 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 1045 W preambule

Bardziej szczegółowo

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie w Warszawie Program prac związanych z opracowaniem planów przeciwdziałania skutkom suszy w regionie wodnym Łyny i Węgorapy zgodnie z art. 88s ust. 3 pkt. 1 ustawy Prawo wodne. Zakres planowania w gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Nowe prawo wodne - Idea zmian.

Nowe prawo wodne - Idea zmian. Nowe prawo wodne - Idea zmian. Przekroczono pewne maksymalne granice eksploatacji planety, choć nie rozwiązaliśmy problemu ubóstwa. Czysta woda pitna jest sprawą najwyższej wagi, ponieważ jest niezbędna

Bardziej szczegółowo

projekt aktualizacji Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry

projekt aktualizacji Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski Poznań, dnia 27.03.2015 r. projekt aktualizacji Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry Michał Misiewicz RZGW w Poznaniu michal.misiewicz@rzgw.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Geneza Programu. Region Wodny. Stan prac nad Programem Bezpieczeństwa Powodziowego w Regionie Wodnym Środkowej Wisły. Warszawa, r.

Geneza Programu. Region Wodny. Stan prac nad Programem Bezpieczeństwa Powodziowego w Regionie Wodnym Środkowej Wisły. Warszawa, r. Stan prac nad em Bezpieczeństwa Powodziowego w Regionie Wodnym Środkowej Wisły Warszawa, 27.03.2013 r. Powódź 2010 Geneza u Straty: ponad 12,8 mld zł 1% PKB Rozproszenie kompetencji, brak spójnego systemu

Bardziej szczegółowo

Gospodarka wodna stan aktualny i zadania na przyszłość Leszek Karwowski Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Senat RP, 1 lutego 2011 r.

Gospodarka wodna stan aktualny i zadania na przyszłość Leszek Karwowski Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Senat RP, 1 lutego 2011 r. Gospodarka wodna stan aktualny i zadania na przyszłość Leszek Karwowski Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Senat RP, 1 lutego 2011 r. Zakres prezentacji 1. Cel nadrzędny gospodarowania wodami 2. Trendy rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Organizacja procesu wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce

Organizacja procesu wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce Organizacja procesu wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce Seminarium Rad Gospodarki Wodnej Regionów Wodnych Małej Wisły i Górnej Odry Ustroń, 2 kwietnia 2009 dr Adriana Dembowska, Departament Planowania

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Warszawa 2014 Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Ramowy przebieg strategicznej oceny

Bardziej szczegółowo

KREDYT NA INNOWACJE TECHNOLOGICZNE PO IR WYMOGI ŚRODOWISKOWE

KREDYT NA INNOWACJE TECHNOLOGICZNE PO IR WYMOGI ŚRODOWISKOWE KREDYT NA INNOWACJE TECHNOLOGICZNE PO IR 2014-2020 WYMOGI ŚRODOWISKOWE Paweł Świętosławski Bank Gospodarstwa Krajowego wymogi środowiskowe Podstawa prawna: Ustawa z dnia 3 października 2008 o udostępnianiu

Bardziej szczegółowo

Warunki korzystania z wód regionu wodnego

Warunki korzystania z wód regionu wodnego Warunki korzystania z wód regionu wodnego Warunki korzystania z wód - regulacje prawne art. 113 ust. 1 ustawy Prawo wodne Planowanie w gospodarowaniu wodami obejmuje następujące dokumenty planistyczne:

Bardziej szczegółowo

Nowe prawo wodne jako podstawa gospodarowania wodami w Polsce Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska

Nowe prawo wodne jako podstawa gospodarowania wodami w Polsce Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska Nowe prawo wodne jako podstawa gospodarowania wodami w Polsce Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska 6 marca 2017 r. Zrównoważone gospodarowanie zasobami wodnymi Nadrzędnym celem resortu środowiska

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia:

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.szczecin.rzgw.gov.pl Szczecin: Opracowanie projektu warunków korzystania z wód zlewni rzeki Wieprzy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia r.

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 22.9.2016 r. C(2016) 5900 final ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 22.9.2016 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/757 w

Bardziej szczegółowo

DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI

DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI C 171/2 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 18.5.2018 DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 17 maja 2018 r. w sprawie finansowania programu prac na rok 2018 dotyczącego szkoleń w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Programu Rozwoju Retencji

Prezentacja Programu Rozwoju Retencji Prezentacja Programu Rozwoju Retencji Przemysław Żukowski Zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej 22.03.2019 r. Aktualny

Bardziej szczegółowo

III tura konsultacji społecznych dot. planów gospodarowania wodami Regionalne Fora Konsultacyjne. - Wprowadzenie -

III tura konsultacji społecznych dot. planów gospodarowania wodami Regionalne Fora Konsultacyjne. - Wprowadzenie - III tura konsultacji społecznych dot. planów gospodarowania wodami Regionalne Fora Konsultacyjne - Wprowadzenie - Teresa Błaszczak Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie Dyrektywy UE wyznaczające

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy kontekst zanieczyszczeń Morza Bałtyckiego substancjami biogennymi pochodzenia rolniczego

Międzynarodowy kontekst zanieczyszczeń Morza Bałtyckiego substancjami biogennymi pochodzenia rolniczego Międzynarodowy kontekst zanieczyszczeń Morza Bałtyckiego substancjami biogennymi pochodzenia rolniczego Marta Kalinowska, WWF IV Bałtycki Okrągły Stół, 1.07.2015 r. fot. Darek Bógdał Marta Kalinowska,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 5 lutego 2014 r.

Warszawa, 5 lutego 2014 r. Warszawa, 5 lutego 2014 r. Zalecenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju, Ministra Środowiska i Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska dla inwestorów/beneficjentów oraz właściwych instytucji w zakresie

Bardziej szczegółowo

Ocena hydromorfologiczna cieków w praktyce

Ocena hydromorfologiczna cieków w praktyce Ocena hydromorfologiczna cieków w praktyce dr Adam Hamerla Główny Instytut Górnictwa tel.: 32 259 22 92 email: ahamerla@gig.eu Patronat honorowy: Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Aktualizacja planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Odry, Łaby i Dunaju Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Witold Sumisławski Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Wrocław, 24

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE W SPRAWIE TESTÓW, OCEN LUB DZIAŁAŃ MOGĄCYCH DOPROWADZIĆ DO ZASTOSOWANIA ŚRODKÓW WSPARCIA EBA/GL/2014/ września 2014 r.

WYTYCZNE W SPRAWIE TESTÓW, OCEN LUB DZIAŁAŃ MOGĄCYCH DOPROWADZIĆ DO ZASTOSOWANIA ŚRODKÓW WSPARCIA EBA/GL/2014/ września 2014 r. EBA/GL/2014/09 22 września 2014 r. Wytyczne w sprawie rodzajów testów, ocen lub działań mogących doprowadzić do zastosowania środków wsparcia zgodnie z art. 32 ust. 4 lit. d) ppkt (iii) dyrektywy w sprawie

Bardziej szczegółowo

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW. Towarzyszący dokumentowi: Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW. Towarzyszący dokumentowi: Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 13.3.2018r. SWD(2018) 69 final DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI STRESZCZENIE OCENY SKUTKÓW Towarzyszący dokumentowi: Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DO SPORZĄDZANIA KRAJOWEGO ORAZ WOJEWÓDZKICH PLANÓW GOSPODARKI ODPADAMI W ZAKRESIE ODPADÓW KOMUNALNYCH

WYTYCZNE DO SPORZĄDZANIA KRAJOWEGO ORAZ WOJEWÓDZKICH PLANÓW GOSPODARKI ODPADAMI W ZAKRESIE ODPADÓW KOMUNALNYCH WYTYCZNE DO SPORZĄDZANIA KRAJOWEGO ORAZ WOJEWÓDZKICH PLANÓW GOSPODARKI ODPADAMI W ZAKRESIE ODPADÓW KOMUNALNYCH 1. Cel opracowania planów inwestycyjnych Informacje o konieczności sporządzania planów inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Niemna wyniki prac

Aktualizacja Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Niemna wyniki prac Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Aktualizacja Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Niemna wyniki prac Monika Kłosowicz -

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ZARZĄDZANIU WODAMI W NOWYM PRAWIE WODNYM

ZMIANY W ZARZĄDZANIU WODAMI W NOWYM PRAWIE WODNYM ZMIANY W ZARZĄDZANIU WODAMI W NOWYM PRAWIE WODNYM dr inż. Małgorzata Bogucka-Szymalska Z-ca Dyrektora Departamentu Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej Warszawa, 8 maja 2019 Najważniejsze cele reformy

Bardziej szczegółowo

Plany gospodarowania wodami rzeka informacji

Plany gospodarowania wodami rzeka informacji Plany gospodarowania wodami rzeka informacji Piotr Piórkowski Wydział Planowania Gospodarowania Wodami Departament Planowania i Zasobów Wodnych PLANOWANIE WEDŁUG RAMOWEJ DYREKTYWY WODNEJ PLANOWANIE WEDŁUG

Bardziej szczegółowo

Kluczowe problemy gospodarki wodnej w Polsce

Kluczowe problemy gospodarki wodnej w Polsce Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska Kluczowe problemy gospodarki wodnej w Polsce ŁÓDZKIE - SMART REGION with SMART CITIES WATER CHALLENGES Łódź,

Bardziej szczegółowo

PL Zjednoczona w różnorodności PL A8-0176/288. Poprawka 288 Patrick Le Hyaric, Younous Omarjee w imieniu grupy GUE/NGL

PL Zjednoczona w różnorodności PL A8-0176/288. Poprawka 288 Patrick Le Hyaric, Younous Omarjee w imieniu grupy GUE/NGL 27.3.2019 A8-0176/288 288 Patrick Le Hyaric, Younous Omarjee Motyw 2 (2) Jako że Unia jest jedną ze światowych potęg morskich i piątym pod względem wielkości producentem produktów rybołówstwa na świecie,

Bardziej szczegółowo

Na p Na ocząt ą e t k

Na p Na ocząt ą e t k Program Ochrony Jezior Polski Północnej prezentacja nowego programu Krzysztof Mączkowski Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu Na początek Woda jest jednym z komponentów

Bardziej szczegółowo