Ostromecko cztery pory roku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ostromecko cztery pory roku"

Transkrypt

1 Ostromecko cztery pory roku

2 stromecko O cztery pory roku Ostromecko four seasons of the year

3 Szanowni Państwo Rewaloryzacja Zespołu Parkowo-Pałacowego w Ostromecku stała się dla Bydgoszczy ogromnym wyzwaniem. Warto jednak było podjąć trud odnowy, gdyż dzięki niej miasto zyskało ośrodek kulturalno-rekreacyjny o wyjątkowym znaczeniu. Dzięki zakończonemu właśnie projektowi Ostromecko cztery pory roku udało się przywrócić dawną świetność Zespołowi Parkowo- -Pałacowemu w Ostromecku. Odtąd mieszkańcy Bydgoszczy oraz całego regionu mogą korzystać z uroków parku włoskiego, a przede wszystkim z bogatej oferty kulturalnej, proponowanej przez Miejski Ośrodek Kultury. Ufam, że oferty programowe będą skierowane do różnych odbiorców i obejmą wszystkie dziedziny kultury. Już teraz zapraszam na koncerty, recitale, spektakle, pokazy, wystawy, warsztaty, spotkania, wykłady... Każdy mieszkaniec regionu dzieci, młodzież, osoby dorosłe będzie mógł spędzić w Ostromecku czas wolny i spotkać się z twórcami kultury. Mam nadzieję, że dzięki udostępnionemu Zespołowi Pałacowo-Parkowemu oraz Państwa aktywności umocni się pozycja Bydgoszczy jako wielofunkcyjnego ośrodka kultury. Ladies and Gentlemen Restoration of the Palace and Park Complex in Ostromecko has been a great challenge for Bydgoszcz. However, it was worth taking pains to restore it as thanks to it the City has gained a cultural and recreational centre of exceptional importance. Thanks to the project Ostromecko four seasons of the year, which has just been completed, it was possible to restore the Palace and Park Complex in Ostromecko to its former splendour. From now on the inhabitants of Bydgoszcz and the whole region can take advantage of the charms of the Italian park and, above all, the attractive cultural offer of the Municipal Centre of Culture. I believe that the programs offered shall be adjusted to the needs of different recipients and shall cover all the spheres of culture. I invite everybody for concerts, recitals, performances, shows, exhibitions, workshops, meetings and lectures which shall take place in Ostromecko. Every inhabitant of the region, no matter whether it is a child, a young person or an adult, shall be able to spend their free time in Ostromecko and meet creators of culture. I hope that thanks to this centre and your activity Bydgoszcz will gain a stronger position as a multifunctional centre of culture. Prezydent Miasta Bydgoszczy President of the City of Bydgoszcz

4 Ostromecko park w barwach jesieni Ostromecko the park in the colours of autumn 6 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 7

5 Ostromecko Historia Zespołu Pałacowo-Parkowego i jego właścicieli History of the Palace and Park Complex and its owners Pałac Stary, widok od frontu, 2007 Old Palace, view from the front, 2007

6 Kilka kilometrów od Bydgoszczy położony jest niezwykle malowniczy Zespół Pałacowo-Parkowy w Ostromecku obecnie także ważny ośrodek kulturalno-turystyczny województwa kujawsko-pomorskiego. Zabytki architektoniczne, krajobraz parkowy oraz dwa rezerwaty przyrodnicze podnoszą rangę wsi, czyniąc ją perłą regionu. Historia tego miejsca obfituje w różnorodne wydarzenia. Najpierw przez blisko 250 lat posiadłość była własnością rycerską, później władały nią polskie rody szlacheckie: Ostromeccy, Dorpowscy, Mostowscy, a w czasie zaborów należała kolejno do niemieckich szlachciców z rodu Brikhanów, Goldbecków, Schoenbornów oraz Alvenslebenów. Ostromecko pełniło ważna rolę ze względu na dogodne położenie w zakolu Wisły. W 1222 roku, w dokumencie księcia Konrada Mazowieckiego pojawia się po raz pierwszy nazwa Ostromezk Ostromecko. Odnowione pałace i odrestaurowany park są czynnikami przyciągającymi wielu turystów. Ostromecko, to także doskonałe miejsce do organizowania koncertów, spotkań, wystaw, które skupiają miłośników szeroko pojętej kultury i sztuki. A few kilometres from Bydgoszcz there is an unusually picteresque Palace and Park Complex in Ostromecko currently, also an important cultural and tourist centre of the voivodeship. Its architectural monuments, park landscape and two nature reserves increase the importance of this village, making it the pearl of the region. The history of this place abounds with diverse events. At first, for nearly 250 years, it was owned by knights and then it was ruled by the following Polish noble famillies: the Ostromecki, Dorpowski and Mostowski families, and during the period of partitions it was owned, in turn, by German noblemen from the Birkhan, Goldbeck, Schoenborn and Alvensleben families. Ostromecko played a significant role due to its favourable location in the vicinity of the Vistula River s bend. The name Ostromezk, that is, Ostromecko, appeared for the first time in 1222 in a document issued by Duke Konrad of Mazovia. The renovated palaces and restored park are the elements which attract lots of tourists. Ostromecko is also a perfect place for organization of concerts, meetings and exhibitions, gathering lovers of the broadly defined culture and art. Mapa topograficzna z 1909 r. przedstawiająca Ostromecko i okolice Topographic map dating back to 1909, representing Ostromecko and its surroundings 10 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 11

7 Położenie Ostromecka Location of Ostromecko Ostromecko leży na prawym brzegu Wisły, na terenie gminy Dąbrowa Chełmińska. Jest to region rolniczy, którego bogactwem są kompleksy leśne oraz liczne źródła i cieki wodne. Ostromecko słynie z malowniczych krajobrazów i sławnych źródeł wód mineralnych, znanych od 1892 roku. Cesarz Wilhelm II, podczas wizyty w Ostromecku, zachwycił się wodą do tego stopnia, że zażyczył sobie, aby była ona dostarczana na dwór cesarski. Wytwórnia powstała na terenie dawnego młyna wodnego, istniejącego już przynajmniej od 1714 roku oraz na terenie dwóch cegielni. Zakład, jak i źródło eksploatowane obecnie przez Wytwórnię Wód Mineralnych Ostromecko, nazwano Źródłem Marii, od imienia małżonki Gottlieba Schoenborna Marii Konstancji, natomiast park nosił nazwę Marienpark. Ostromecko is located on the right bank of the Vistula River in the territory of Dąbrowa Chełmińska Commune. It is an agricultural commune whose resources are forest complexes and numerous springs and watercourses. Ostromecko is famous for its picteresque landscapes and mineral water springs which have been known since While visiting Ostromecko, Emperor Wilhelm II was so delighted with this water that he demanded that it was delivered to his court. The manufacturing plant was built in the territory of the former water mill, which had existed since at least as early as 1714, and of two brickyards. The plant, as well as the springs currently exploited by the company Wody Mineralne Ostromecko, are called Źródło Marii ( Maria s spring ) after the name of Gottlieb Schoenborn s wife, Maria Konstancja; the park used to be called Marienpark. Ostromecko pocztówka z przełomu XIX i XX wieku Ostromecko postcard dating back to the turn of the 19 th and 20 th century Pałac Stary podczas renowacji, 2010 Old Palace during renovation, Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 13

8 Czasy przedkrzyżackie Pre-Teutonic period Od początku powstania państwa polskiego do czasów sprowadzenia zakonu krzyżackiego na Ziemię Chełmińską zachowało się bardzo mało wiadomości. W czasach piastowskich Ziemia Chełmińska związana była z dzielnicą mazowiecką. W strukturze kościelnej obszary leżące w łuku Wisły, podporządkowane były diecezji płockiej. Najstarsze wiadomości źródłowe o grodzie chełmińskim pochodzą z przywileju, nadanego przez Bolesława Śmiałego dla klasztoru w Mogilnie 11 kwietnia 1063 r. W Chełmnie powstała kasztelania, której podlegały grody i wsie w całej okolicy, między innymi Ostromecko. Konrad Mazowiecki organizował wyprawy misyjne na pogranicze pruskie. Do tych celów pozyskał biskupa misyjnego Chrystiana, który uzyskał od papieża prawo do sprawowania na ziemiach pruskich także władzy świeckiej. 5 sierpnia 1222 r. w Łowiczu, książę Konrad Mazowiecki nadał biskupowi misyjnemu Chrystianowi rozległe posiadłości w Ziemi Chełmińskiej. Misja Chrystiana zakończyła się jednak niepowodzeniem, gdyż biskup, już 10 lat później, został zmuszony do odstąpienia swych dóbr Zakonowi. Książę Konrad Mazowiecki, wg rysunku Jana Matejki Duke Konrad of Mazovia according to the drawing by Jan Matejko Little information from the period from the creation of the Polish State to the Teutonic Knights settling in the Chełmno Land has survived till the present day. In the times of the Piast dynasty the Chełmno Land was associated with the Mazovian province. In the church structure the lands located on the curve of the Vistula River were subject to the Diocese of Płock. The oldest source information on the Chełmno town comes from the charter granted by Bolesław Śmiały (Bolesław the Bold) to the monastery in Mogilno on April 11 th, Next, the castellany of Chełmno was established to which all the neighbouring towns and villages, including Ostromecko, were subject. Konrad of Mazovia organized missionary journeys to the Prussian borderland. For this purpose he gained the support of the missionary bishop, Christian, to whom the Pope granted the right to exercise secular power in the Prussian lands as well. On August 5th, 1222, in Łowicz, Duke Konrad of Mazovia granted to the missionary bishop Christian large real estate in the Chełmno Land. However, the mission of bishop Christian was not successful, as as early as ten years later the bishop was forced to give up his estate for the benefit of the Order. Ostromecko w okresie panowania krzyżackiego Ostromecko in the period of the Teutonic Order s domination Konrad Mazowiecki sprowadził w 1226 r. do Polski Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. W marcu tego samego roku cesarz Fryderyk II potwierdził przyrzeczoną przez Konrada Mazowieckiego darowiznę Ziemi Chełmińskiej na rzecz Zakonu. 23 kwietnia 1228 r. Konrad Mazowiecki przekazał także prywatną własność książęcą z Ziemi Chełmińskiej ze wszystkimi jej dochodami oraz immunitet ekonomiczny. Nienaruszona została własność kościelna i rycerska, w tym posiadłości przekazane biskupowi Chrystianowi w 1222 r. Książę nie zrezygnował ze swych praw zwierzchnich do całości Ziemi Chełmińskiej. Ostromecko było w posiadaniu Zakonu w latach , a więc trzynaście lat po zawarciu II pokoju toruńskiego. W okresie krzyżackim dobra ostromeckie stanowiły własność rycerską. Ich właściciele obowiązani byli do służby wojskowej w wypadku wyprawy wojennej. Osadników do dzierżawy sprowadzono z Niemiec, Włoch oraz Czech. W razie śmierci umowę zawierano z następnym osadnikiem, a rodzina dotychczasowego dzierżawcy musiała opuścić dobra. Źródła traktujące o właścicielach Ostromecka, pochodzące z tego okresu, są bardzo ubogie. Pierwsze informacje z roku 1403 dotyczą Hanusa z Ostromecka, rycerza, który otrzymał od Zakonu 16 grzywien za dostarczone konie. Kolejne wiadomości o Ostromecku pochodzą z 1414 r. wówczas dobra zostały spalone i zniszczone. W roku 1419 wielki mistrz przekazał ostromeckie włości Jenchowi z Zegartowic. In 1226 Konrad of Mazovia brought to Poland the Order of Brothers of the German House of Saint Mary in Jerusalem. In March of the same year Emperor Frederick II confirmed the donation of the Chełmno Land for the benefit of the Order promised by Konrad of Mazovia. Moreover, on April 23 rd, 1228 Konrad of Mazovia granted the Order his private estate in the Chełmno Land, including all its income and economic immunity. The church and knights property, including the real estate granted to bishop Christian in 1222, remained unaffected. The Duke did not give up his superior authority over the whole Chełmno Land. Ostromecko was owned by the Order from 1231 to 1475, that is, thirteen years after the Second Peace of Toruń. In the Teutonic period the Ostromecko property was owned by the knights. They were obliged to perform military service in the event of a war expedition. The settlers for land lease were brought from Germany, Italy and Bohemia. In the event of death the agreement was concluded with another settler and the family of the previous lessee had to leave the property. The sources treating of the owners of Ostromecko from that time are scarce. The first piece of source information from 1403 is on Hanus from Ostromecko, a knight who received from the Order 16 grzywnas for the horses delivered by him. Next pieces of information on Ostromecko come from 1414 this is when the property was burnt down and devastated. In 1419 the Grand Master transferred the Ostromecko estate to Jench from Zegartowice. 14 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 15

9 Czasy Prus Królewskich ( ) Royal Prussia times ( ) Ostromecki herbu Pomian Ostromecki family bearing the Pomian coat of arms W wyniku podpisania II pokoju toruńskiego, na Pomorzu Środkowym powstały Prusy Królewskie bezpośrednio podległe królowi polskiemu. W tym okresie właścicielami Ostromecka były trzy polskie rodziny szlacheckie: Ostromeccy herbu Pomian od 1466 r. do końca XV wieku, Dorpowscy herbu Junosza i herbu Leliwa w wieku XVII, Mostowscy herbu Dołęga od 1714 r. do 1776 r. As a result of signing the Second Treaty of Toruń, Royal Prussia was established in the territory of Central Pomerania. It was under the direct rule of the Polish king. In this period Ostromecko was owned by three Polish noble families: the Ostromecki family bearing the Pomian coat of arms from 1466 till the end of the 15 th century, the Dorpowski family bearing the Junosza coat of arms and Leliwa coat of arms in the 17 th century, the Mostowski family bearing the Dołęga coat of arms from 1714 to W końcowym okresie panowania zakonu krzyżackiego w Ostromecku, dobra były własnością rodziny legitymującej się herbem Pomian. Właściciele Ostromecka, należący do zamożnej szlachty, pod koniec XV wieku zaczęli używać nazwiska łączenie z herbem rodowym. Nazwisko, pochodzące od nazwy wsi, brzmiało Ostromęccy. W późniejszym czasie przyjęło formę Ostromeccy. Ród gospodarował w okolicznych dobrach; np. Jakub Ostromecki był właścicielem Ostromecka, Szymon Ostromecki posiadał Izbice i Reptowo, Jan Ostromecki zamieszkał w Pawłowicach. Część Ostromeckich podjęła służbę na królewskim dworze. Wszyscy Ostromeccy byli ludźmi majętnymi i przedsiębiorczymi. W samym Ostromecku trudno dziś szukać potomków tego rodu. Ostatnia osoba z tego rodu Dorota Ostromecka zmarła 17 stycznia 1842 r. i została pochowana w Boluminie. W czerwcu 2003 r. zorganizowany został pierwszy zjazd, rozproszonych po kraju, rodzin Ostromeckich. Na podstawie przedstawionych referatów dotyczących korzeni rodu, uczestnicy poznali historię swoich przodków. Z okazji zjazdu wydano księgę rodzinną, okolicznościowe banknoty oraz fotografie upamiętniające to wyjątkowe wydarzenie. At the end of the Teutonic Order s domination in Ostromecko the property was in possession of the family bearing the Pomian coat of arms. At the end of the 15 th century, the owners of Ostromecko, who were members of wealthy nobility, started to use their surname together with their family coat of arms. Their surname, derived from the name of the village, was Ostromęcki. Later, this surname was changed into Ostromecki. The family administered the neighbouring estates, e.g. Jakub Ostromecki owned Ostromecko, Szymon Ostromecki owned Izbice and Reptowo and Jan Ostromecki lived in Pawłowice. Some of the Ostromecki family members became servants at the royal court. All the members of the Ostromecki family were wealthy and enterprising people. In Ostromecko itself it would be difficult to find any descendants of the Ostromecki family today. The last person from this family, Dorota Ostromecka, died on January 17 th, 1842 and was buried in Bolumin. In June 2003 the first gathering of the Ostromecki families dispersed in the whole territory of Poland was organized. Based on the papers on the family roots presented the participants became acquainted with the history of their ancestors. On the occasion of this gathering a family book was published, occasional banknotes were issued and photos were taken to commemorate this special event. Widok klasycystycznego pałacu od strony zachodniej, stan z połowy XIX w. wg Duncknera (fot. repr. Biblioteka Narodowa w Warszawie) View of the classicistic palace from the west as of the mid 19 th century according to Dunckner (photo reproduction: the National Library of Poland in Warsaw) 16 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 17

10 Dorpowscy Mostowski herbu Dołęga ( ) Dorpowski family Mostowski family bearing the Dołęga coat of arms ( ) Około roku 1624, Gertruda Ostromecka siostra Jakuba wyszła za mąż za Jana z Krowiczyna Dorpowskiego herbu Junosza ( ), który po ślubie przyjął herb żony. Od tego momentu zwał się Janem z Krowiczyna Dorpowskim herbu Leliwa. Jan Dorpowski znany był jako dobrodziej świątyni ostromeckiej, którą zbudował w 1630 r. Oprócz kościoła, najprawdopodobniej rozbudował także dwór, przekształcając go w warowny zamek, otoczony murami obronnymi, suchą fosą oraz mostem zwodzonym. Następcą Jana Dorpowskiego był Jakub Dorpowski, który wraz z żoną Jadwigą z Radlina zajmował ostromecką posiadłość. Datę jego śmierci (1715) można uznać za cezurę dla rodziny Dorpowskich na terenach Ostromecka, które ponownie zmieniło właściciela. Już w roku 1717 pojawia się nazwisko Teodora Bogdana Mostowskiego. Around 1624 Gertruda Ostromecka, Jakub s sister, married Jan Dorpowski of Krowiczyn ( ). Having married Gertruda, Jan of Krowiczyn bearing the Junosza coat of arms assumed his wife s coat of arms. Since then he was known as Jan Dorpowski of Krowiczyn bearing the Leliwa coat of arms. Jan Dorpowski was a benefactor of the Ostromecko church which he built in Apart from the church, he most probably extended the manor house, changing it into a fortified castle, surrounded by defensive walls, a dry moat and a drawbridge. The successor of Jan Dorpowski was Jakub Dorpowski who, together with his wife Jadwiga of Radlin, occupied the Ostromecko estate. The date of his death (1715) can be considered as a turning point for the Dorpowski family in the territory of Ostromecko which had a new owner again. As early as in 1717 the name of Teodor Bogdan Mostowski appeared. Fragment panoramy Ostromecka z albumu F. Steinera, ukazujący m.in. kościół i dwór Dorpowskich, Obecnie na jego miejscu znajduje się Pałac Stary. Fragment of the Ostromecko panorama from the illustrated book by F. Steiner, 1745, representing, among others, the church and the Dorpowski family mansion. Currently, in its place there is the Old Palace. Kolejnym właścicielem Ostromecka był Paweł Michał, syn Teodora Bogdana Mostowskiego, który otrzymał majątek jeszcze za życia ojca, około 1747 r. Paweł Michał Mostowski w 1744 r. został mianowany porucznikiem, później rotmistrzem chorągwi husarskiej, a w 1757 r. był już generałem lejtnantem. Posiadanie dóbr ostromeckich ułatwiło mu przyjęcie urzędu wojewody pomorskiego, który piastował w latach Nowy właściciel Ostromecka poczynił szereg starań w celu przekształcenia wsi w miasto. Próbował zaktywizować gospodarczo swoje dobra, m.in. osadził w Ostromecku grupę Żydów (powstała cała ulica z kramami i karczmami), którzy mieli szynkować wódkę pędzoną w jego gorzelni. Powstał również browar, cztery stajnie, trzypiętrowy spichlerz, dwa młyny i cegielnia. Burzliwa działalność polityczna i spory ze szlachtą pruską nadszarpnęły fortunę wojewody. Działalność Pawła Mostowskiego napotykała na opór miejscowego stronnictwa szlacheckiego. Było ono kierowane przez Czapskich, zwanych patriotami pruskimi, którzy uznali, że Paweł Michał Mostowski nie ma wymaganego indygenatu, ponieważ stanowiska rządowe zastrzeżone były tylko dla mieszkańców Prus Królewskich. Mostowski toczył przeciwko nim szereg procesów przed Trybunałem Piotrkowskim, które dzięki mediacji Czartoryskich zakończyły się kompromisem w 1764 r. Jednak Mostowski, poważnie zadłużony, został bankrutem. Za udział w konfederacji barskiej i próbę porwania The next owner of Ostromecko was Paweł Michał, the son on Teodor Bogdan Mostowski, to whom the estate was transferred when his father was still alive, that is, around In 1744 Paweł Michał Mostowski was appointed the first lieutenant, then the hussar banner rotamaster, and in 1757 the lieutenant general. Taking the possession of the Ostromecko estate made it easier for him to assume the office of the Pomerania Voivode which he held in The new owner of Ostromecko made a number of efforts to convert the village into a town. He tried to stimulate the economic development of his property, e.g. he settled a group of Jews in Ostromecko (there was a street with stalls and taverns) who were to sell the vodka produced in his distillery. Moreover, a brewery, four stables, a threestory granary, two mills and a brickyard were built. The tumultuous political activity and disputes with the Prussian nobility impaired the voivode s fortune. The activity of Paweł Mostowski met with the opposition of the local nobility party. Its leaders were members of the Czapski family, called the Prussian patriots, who decided that Paweł Michał Mostowski did not hold the required indygenat (the right of citizenship), as administrative positions were reserved only for citizens of the Royal Prussia. Mostowski brought a number of actions against them in front of the Crown Tribunal of Piotrków Trybunalski, which, due to the mediation of the Czartoryski family, ended with a compromise in However, Mostowski, who was in serious debt, went bankrupt. 18 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 19

11 króla, zmuszono go do opuszczenia Polski, a Ostromecko i inne dobra zostały skonfiskowane. Jednak czas sprawowania przez Mostowskiego urzędu wojewody pomorskiego, to okres największej świetności Ostromecka. W 1772 r. Ostromecko weszło do zaboru pruskiego. W 1773 r. Fryderyk Wielki polecił zlicytować dobra ostromeckie z powodu nieobecności w kraju właściciela. Do licytacji jednak nie doszło, gdyż wykryto obciążenia hipoteczne, znacznie przewyższające wartość mienia. W czerwcu 1776 r. majątek został przekazany w dzierżawę. Formalnie, do tego czasu, właścicielem posiadłości była Rozalia Mostowska. For his involvement in the Bar Confederation and an attempt to kidnap the king, he was forced to leave Poland. Ostromecko and other estates were confiscated. Nevertheless, the period of Mostowski holding the office of the Pomerania Voivode is the period of Ostromecko s greatest splendour. In 1772 Ostromecko was included under the Prussian partition. In 1773 Frederick the Great ordered to auction the Ostromecko property due to the fact that its owner was not in Poland at the time. However, the auction did not take place, as mortgage charges which were significantly higher that the estate value were revealed. In June 1776 the property was leased. Officially, until that date, it had been owned by Rozalia Mostowska. Schoenbornowie Schoenborn family Nazwisko Schoenbornów po raz pierwszy pojawia się w 1778 r. jako miano rodu kupieckiego, który osiedlił się w Grudziądzu w XVIII wieku. Jakub Marcin Schoenborn syn Marcina Schoenborna i Zuzanne Adelkund kolejny właściciel Ostromecka był wyjątkowo energicznym przedsiębiorcą, zajmującym się handlem zbożem oraz działalnością finansową. Jakub Marcin Schoenborn, podjął się w latach budowy pałacu klasycystycznego w Ostromecku. Ukończył go jego syn Gottlieb Schoenborn, który po śmierci ojca został właścicielem majątku. Jakub Marcin Schoenborn For the first time the surname Schoenborn appeared in 1778 as the name of a merchant family which settled in Grudziądz in the 18 th century. Jakub Marcin Schoenborn, the son of Marcin Schoenborn and Zuzanne Adelkund, and the next owner of Ostromecko, was a particularly vigorous entrepreneur who traded in grain and conducted financial activities. In Jakub Marcin Schoenborn undertook to build a classicistic palace in Ostromecko. It was completed by his son, Gottlieb Schoenborn, who after his death became the owner of the estate. Baron Karl von Birkhan i Karl von Goldbeck Baron Karl von Birkhan and Karl von Goldbeck W roku 1780, pruski oficer, kapitan baron Karl von Birkhan wraz z żoną Elisabeth Klatt, kupił Ostromecko. Nowy właściciel przez 17 lat nie poczynił tu żadnych inwestycji. Po tym czasie sprzedał włości tajnemu radcy niemieckiemu Karolowi von Goldbeckowi. Nowy właściciel, w zawartej w Kwidzynie umowie, zobowiązał się do spłacenia ciążącego na Ostromecku długu w wysokości 20 tys. guldenów. Karl von Goldbeck był posiadaczem Ostromecka tylko przez 6 lat. W czerwcu 1804 r. sprzedał dobra nowemu nabywcy Jakubowi Schoenbornowi. In 1780 Ostromecko was bought by a Prussian officer, captain baron Karl von Birkhan, and his wife, Elisabeth Klatt. The new owner did not make any investments in this place for 17 years. After that time he sold Ostromecko to a German privy counsellor, Karl von Goldbeck. Pursuant to the agreement made in Kwidzyn, the new owner was obliged to pay off the debt of 20 thousand guilders that Ostromecko was encumbered with. Karl von Goldbeck owned Ostromecko only for 6 years. In June 1804 he sold the estate to another buyer, Jakub Schoenborn. Gottlieb (Bogumił) Marcin Schoenborn Gottlieb (Bogumił) Marcin Schoenborn okazał się godnym następcą swego ojca. Podjął on wszechstronne działania na rzecz rozwoju majątku ostromeckiego. Założył park krajobrazowy w stylu angielskim, a także wybudował, własnym kosztem, odcinek szosy między Strzyżawą a Dąbrową Chełmińską. Droga ta otworzyła Ostromecko dla przyjezdnych, którzy odtąd mogli dojechać do nowo wybudowanego pałacu. Po śmierci Gottlieba (Bogumiła) Marcina Schoenborna właścicielką Ostromecka została Marta Schoenborn. W chwili śmierci ojca miała 20 lat i od roku była żoną hrabiego Albrechta von Alvenslebena. Związki Alvenslebena z dworem pruskim ułatwiły sprawę przepisania majoratu na żonę Martę, a w 1890 r. przekształcenie majoratu na Alvensleben Schoenborn. Odtąd herb Alvenslebenów stał się oficjalnym herbem właścicieli majoratu ostromeckiego. Gottlieb (Bogumił) Marcin Schoenborn proved to be a suitable successor of his father. He undertook extensive activities aimed at extension of the Ostromecko estate. He created an English-style park and built, at his own expense, a stretch of the road connecting Strzyżawa and Dąbrowa Chełmińska. Thanks to this road Ostromecko became accessible to visitors who were able to reach the newly built palace. After Gottlieb (Bogumił) Marcin Schönborn s death, the owner of Ostromecko was Marta Schoenborn. At the time of her father s death she was 20 years old and had been the wife of count Albrecht von Alvensleben for a year. Alvensleben s connections with the Prussian court made it easier to transfer the estate inherited based on primogeniture to Marta, and in 1890 to convert it into Alvensleben- Schoenborn. Since then the Alvensleben coat of arms was the official coat of arms borne by the owners of the Ostromecko estate inherited based on primogeniture. 20 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 21

12 Alvenslebenowie Alvenslebenowie family Albrecht Alvensleben ( ) Z chwilą zawarcia małżeństwa z Martą Schoenborn, Albrecht Alvensleben otrzymał od cesarza przywilej połączenia obu herbów w jeden oraz używania dożywotnio, także po śmierci żony, tytułu hrabiowskiego. Z każdym rokiem rosło mienie i znaczenie grafa Albrechta. Poczynił on w Ostromecku poważne inwestycje, m.in. wybudował w Nowym Dworze gorzelnię, przynoszącą znaczne dochody. W ostromeckiej posiadłości dobudował Pałac Myśliwski, salę balową, usytuowaną z drugiej strony budynku, a także piękne tarasy za pałacem. Albrecht Alvensleben ( ) Upon entering into marriage with Marta Schoenborn, Albrecht Alvensleben was granted by the Emperor a privilege to combine both coat of arms into one and to use for life (also after his wife s death) the title of count. Every year, the value of count Albrecht s property increased and his position improved. He made substantial investments in Ostromecko, e.g. he built a distillery in Nowy Dwór which generated considerable income. In the Ostromecko estate, the Hunting Palace, a ballroom located on the other side of the building and a beautiful terrace behind the palace were added. W 1904 r., w stulecie przejęcia Ostromecka przez rodzinę jego żony, cesarz niemiecki przyznał Albrechtowi Alvenslebenowi dziedziczne miejsce w Izbie Panów. Po śmierci żony w 1925 r. hrabia Albrecht opuścił Ostromecko i wrócił do Niemiec. Zmarł w roku 1928, w wieku 80 lat. Za zgodą cesarza Wilhelma II, dziedziczny majorat przekazał najstarszemu synowi Joachimowi Martinowi. Pozostałe dzieci uposażył w gotówkę, bądź osadził na samodzielnych majątkach, wydzielonych z dóbr ostromeckich, stawiając wszystkim nakazy dbania o niemieckie interesy. W testamencie wykluczył z przyszłego dziedziczenia dzieci nieślubne, nieposiadające obywatelstwa Rzeszy Niemieckiej i spolonizowane. In 1904, on the hundreth anniversary of Ostromecko being taken over by his wife s family, the German Emperor granted Albrecht Alvensleben a hereditary seat in the Chamber of Lords. After his wife s death in 1925 count Albrecht left Ostromecko and came back to Germany. He died in 1928 at the age of 80. Upon the consent of Emperor Wilhelm II he had transferred the estate inherited based on primogeniture to his oldest son, Joachim Martin. His other children were endowed with cash or separate estates allocated from the Ostromecko estate, being simultaneously ordered to care about German interests. His last will excluded the right of inheritance for his illegitimate children who did not hold citizenship of the German Reich and who were Polonized. Pałac Nowy, widok ogólny elewacji frontowej od strony południowo-wschodniej, rys. H. Spier, 1912 New Palace: view of the facade from the south-east, drawing by H. Spier, 1912 Pałac Stary elewacja frontowa po roku 1912 malowidło stanowiące dekorację talerza (ze zbiorów rodziny alvenslebenów) Old Palace facade after 1912 the painting constituting plate decoration (collection of the Alvensleben family) 22 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 23

13 Członkowie rodziny Alvenslebenów na polowaniu w Ostromecku ok. roku 1920 Members of the Alvensleben family while hunting in Ostromecko around Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 25

14 Joachim Martin (Jomar) Alvensleben ( ) Najstarszy syn Albrechta von Alvenslebena i jego żony, dziedziczki po rodzicach, Marty Matyldy Schoenborn, urodzony 4 maja 1877 r., dopiero po śmierci matki w 1915 r. przejął majorat ostromecki. Jeszcze przed ślubem z hrabianką Katarzyną Bnińską wyjechał na jakiś czas do Argentyny, próbując zbić majątek na hodowli koni, które były jego wielką pasją. Ślub Joachima von Alvenslebena z Katarzyną Bnińską odbył się w 1908 r. w Londynie. W 1910 r. urodził im się drugi syn Ludolf, zwany Lulu, który w przeciwieństwie do pierwszego, Albrechta Wernera (dziecko z nieprawego łoża), odegrał w Ostromecku pozytywną rolę, ciesząc się sympatią mieszkańców. Rządy Joachima Alvenslebena w ordynacji ostromeckiej przypadały na okres dwudziestolecia międzywojennego. Mimo że zaliczał się do jednych z najbogatszych właścicieli ziemskich w powiecie chełmińskim, to miał do czynienia z wszystkimi problemami, z jakimi borykało się ziemiaństwo polskie tego okresu. Przede wszystkim było to zadłużenie, przymusowy wykup ziemi w ramach reformy rolnej oraz stosunkowo wysokie podatki. Joachim był obywatelem polskim narodowości niemieckiej, wyznania ewangelickiego, przyjaźnie ustosunkowanym do nowej władzy polskiej. W ordynacji ostromeckiej hrabia zatrudniał The oldest son of Albrecht von Alvensleben and his wife, Marta Matylda Schoenborn (who had inherited the property from her parents), born on May 4 th, 1877, took over Ostromecko inherited based on primogeniture only after his mother s death in Before his wedding to count s daughter Katarzyna Bnińska he went to Argentina for some time, trying to make a fortune from breeding of horses which were his great passion. Joachim von Alvensleben and Katarzyna Bnińska got married in 1908 in London. In 1910 their second son was born, Ludolf, who was called Lulu and who contrary to Albrecht s first son, Werner (his illegitimate child), played a positive role in Ostromecko and was liked by its inhabitants. Joachim Alvensleben s administration of the Ostromecko estate fell in the interwar period. Although he was one of the richest landowners in the Chełmno Poviat, he had to deal with all the problems with which the Polish landed gentry of that time had to cope. They included, above all, debts, obligatory purchase of land as part of the land reform and relatively high taxes. Joachim was a Polich citizen of German nationality who belonged to the Evangelical Church and was friendly disposed to the new Polish authorities. The count employed lots of Poles in the Ostromecko estate, and in 1930, 1938 and 1939 sold the parcelled land to Polish farmers. On the occasion of the 10th anniversary of Poland regaining its independence he built the Freedom Monument in Ostromecko. Its foundation act included the signatures of Joachim and his son Rudolf Alvensleben. wielu Polaków, a rozparcelowaną ziemię w roku 1930, 1938 i 1939 sprzedał polskim rolnikom. Z okazji 10-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości wybudował w Ostromecku Pomnik Wolności. W akcie erekcyjnym widniały podpisy Joachima i jego syna Ludolfa Alvenslebenów. Joachim, jako znawca i pasjonat koni, został członkiem Związku Hodowców Koni w Polsce. Założył w Ostromecku stadninę koni pełnokrwistych, ujeżdżalnię i tor wyścigowy. W 1939 r. konie z jego słynnej stadniny zostały skonfiskowane przez władze wojskowe. Po wybuchu wojny w 1939 r. Joachim von Alvensleben został aresztowany z inicjatywy starszego syna Albrechta i pierwszym transportem przywieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau, a stamtąd do Buchenwaldu. Po staraniach rodziny i z pomocą ambasadora włoskiego w Berlinie, Joachim Alvensleben został uwolniony z obozu koncentracyjnego. W grudniu 1943 r., nie mogąc wrócić do Ostromecka, udał się do byłej już żony Katarzyny Bnińskiej, mieszkającej w Obersdorf. Tu przebywał do końca swojego życia (1967). Do Ostromecka nigdy nie wrócił. As a horse expert and lover, Joachim was a member of the Polish Horse Breeders Association. He set up a thoroughbred stud farm, a riding arena and a racetrack in Ostromecko. In 1939 horses from his famous stud farm were confiscated by military authorities. After the outbreak of war in 1939 Joachim von Alvensleben was arrested on the initiative of his older son, Albrecht, and sent to the concentration camp in Dachau in the first transport, and from there to Buchenwald. Thanks to the efforts of his family and the help of the Italian ambassador in Berlin, Joachim Alvensleben was released from the concentration camp. As he could not come back to Ostromecko, in December 1943 he went to his ex-wife, Katarzyna Bnińska, who was living in Obersdorf. This is where he stayed until the end of his life (1967). He never came back to Ostromecko. Pałac Nowy, widok ogólny elewacji zachodniej, rys. H. Spier, 1912 New Palace view of the west facade, drawing by H. Spier, 1912 Pomnik Wolności postawiony z okazji 10-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości Liberty Memorial erected to commemorate the 10 th anniversary of Poland s independence 26 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 27

15 Ostromecko w okresie międzywojennym Ostromecko in the interwar period 26 stycznia 1920 r. zawitała do Ostromecka wolność. Przez cały okres 20-lecia międzywojennego, a także w okresie wojny, Ostromecko było wsią prywatną. Wówczas znajdowały się tam dwa kościoły katolicki i ewangelicki, dwie restauracje, kilka sklepów spożywczych, piekarnia i cegielnia oraz Zakład Produkcji Wody Ostromecko. Hrabia Joachim Martin Alvensleben, jako zamiłowany myśliwy organizował corocznie dużo polowań, na które zjeżdżali hrabiowie, kupcy oraz dyplomaci. W okresie międzywojennym działały we wsi organizacje strzeleckie, Towarzystwo Powstańców i Wojaków, organizacje sportowe, klub piłkarski. Co roku z okazji rocznicy Konstytucji 3 Maja organizowano przemarsz młodzieży ze szkół w Mozgowinie i Strzyżawie. Często na czele pochodu kroczyła orkiestra wojskowa z 66. Pułku Piechoty z Chełmna. TPiW było inicjatorem powstania Pomnika Wolności w 10. rocznicę niepodległości. Materiały budowlane oraz pracę murarzy zapewnił hrabia Joachim Alvensleben. Pomnik przetrwał do dzisiaj, podobnie jak fotografie upamiętniające jego odsłonięcie. On January 26 th, 1920 freedom came to Ostromecko. Throughout the interwar period and during the war Ostromecko was a private village. At that time there were two churches there a Catholic one and Evangelical one, two restaurants, a few grocery stores, a bakery, a brickyard and the Ostromecko water manufacturing plant. Every year count Joachim Martin Alvensleben, as a hunting enthusiast, organized lots of hunts which gathered counts, merchants and diplomats. In the interwar period, in the village there were shooting organizations, the Association of Insurgents and Soldiers, sports organization and a sports club. Each year, on May 3 rd, a march of the youth from schools in Mozgowina and Strzyżawa was organized. This march was often led by the military band of the 66 th Infantry Regiment of Chełmno. The Association of Insurgents and Soldiers initiated erection of the Freedom Monument on the 10 th anniversary of independence. Construction materials and bricklayers were provided by count Joachim Alvensleben. The monument has survived till the present day and so have the photos commemorating its unveiling. Albrecht Werner Alvensleben (Tito) ( ) Albrecht Werner (Tito) nieślubny syn, został prawnie uznanym dzieckiem i najstarszym dziedzicem dóbr. Pod wpływem niemieckich teściów i panującej wówczas atmosfery, przyjął postawę antypolską. Od 1933 r. występował przed sądem w Poznaniu o ubezwłasnowolnienie ojca Albrecht Werner (Tito), the count s illegitimate son, was legally recognized and became the oldest inheritor of the estate. Under the influence of his German in-laws and the atmosphere prevailing at that time he had an anti-polish attitude. In 1933 he started to appear in court in Poznań with the request for i odebranie mu majątku. Jednak sąd roszczenia oddalił jako bezzasadne. Ten, nie ustępując w swoich działaniach, prześladował ojca: uniemożliwiał transakcje handlowe, nasyłał kontrole. W 1935 r. wznowił przeciwko niemu proces sądowy w Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu. Przez kolejny rok Ostromecko było objęte sądową kuratelą, ponownie zdjętą po tym czasie. W 1939 r. młody Alvensleben kolejny raz zakłada sprawę sądową w Poznaniu, której nie kończy z powodu wybuchu wojny. Niestrudzony w zabiegach o ordynację, 3 września 1939 r. przybywa do siedziby rodzinnej w asyście wojska, z dokumentem eksmisyjnym podpisanym przez najwyższe władze SS. W ten sposób Albrecht osiągnął swój cel Joachim Alvensleben oraz jego majątek był odtąd w dyspozycji okupanta. Albrecht Werner Alvensleben (Tito) nie zrobił kariery wojskowej w SS, ponieważ wydział personalny w Reichsführung SS, po przeanalizowaniu jego życiorysu i uzyskaniu aprobaty Himmlera postanowił wyrzucić go natychmiast z nazistowskiej formacji, a także pozbawić stopni i odznaczeń. Wynikało to z faktu, że matka Albrechta była Polką, a jego biologicznym ojcem hiszpański profesor. W związku z tym, Albrecht nie mógł udowodnić niemieckiego rodowodu i wkrótce przyjął nazwisko prawdziwego ojca Rodriguez. W pamięci zapisał się jako zbrodniarz wojenny, który uczestniczył w morderstwach mieszkańców Ostromecka. Po wojnie został zaocznie postawiony przed polskim wymiarem sprawiedliwości z oskarżenia o zbrodnie wojenne. Do śmierci (1968) mieszkał spokojnie w Republice Federalnej Niemiec w Zelle. Według niepotwierdzonych informacji zginął zastrzelony przez nieznanego sprawcę. incapacitation of his father and depriving him of his property. However, the court dismissed the son s claims as unfounded. But the son did not give up and started to hassle his father: he prevented conclusion of trade transactions and sent inspectors or controllers. In 1935 he resumed the proceedings against his father in the Court of Appeal in Poznań. For the next year Ostromecko was under court guardianship which was stopped after this time. In 1939 the young Alvensleben once again instituted legal proceedings in Poznań which were not completed due to the outbreak of war. Indefatigable in his efforts to take over the estate, on September 3 rd, 1939, he came to his family residence accompanied by soldiers with eviction documents signed the highest authorities of SS. In this way Albrecht achieved his goal Joachim Alvensleben and his estate were subject to the occupant. Albrecht Werner Alvensleben (Tito) did not make a military career in SS, as the personnel department within the Reichsführung SS, having analysed his biography and having obtained Himmler s approval, decided to immediately expel him from SS and deprive him of any ranks or honours. This was due to the fact that Albrecht s mother was Polish and his biological father was a Spanish professor. Consequently, Albrecht was not able to prove his German origin and soon assumed the surname of his real father, Rodriguez. He shall be remembered as a war criminal who took part in murders of the inhabitants of Ostromecko. After the war he was by default brought to justice in Poland as accused of war crimes. Until his death (1968) he lived a calm life in the Federal Republic of Germany in Zelle. According to unconfirmed sources he was shot by an unknown offender. 28 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 29

16 Ludolf Alvensleben (Lulu) ( ) Ludolf był drugim synem Joachima Martina von Alvenslebena i jego żony Katarzyny Bnińskiej. Mówiono o nim ten dobry w przeciwieństwie do przyrodniego brata Albrechta Wernera (Tito). Po rozwodzie rodziców w 1921 r. mały Ludolf pozostał przy ojcu. Początkowo uczył się w prywatnym niemieckim gimnazjum, później lekcji udzielał mu osobisty nauczyciel. Ludolf świetnie władał językiem polskim, był także aktywnym członkiem polskich organizacji patriotyczno-sportowych, takich jak Strzelec czy Astoria. Wychowany przez ojca w duchu polskim, czuł się Polakiem. W 1938 r., w rocznicę Konstytucji 3 Maja, ożenił się z Mimosą Klitzing. Po wybuchu wojny, Ludolf, legitymujący się polskim paszportem, wyjechał do Włoch i przebywał tam aż do wkroczenia wojsk alianckich. Wówczas zgłosił się do Armii Generała Andersa. Po wojnie początkowo mieszkał w Londynie, później przeniósł się do Bawarii, gdzie kontynuował prowadzenie pensjonatu w Obersdorf wraz z drugą żoną Violettą Rigolett. W dniach 6 9 maja 1990 r., na zaproszenie prezesa zarządu Fundacji Ostromeckiej prof. Zygmunta Mackiewicza i dyrektora Filharmonii Pomorskiej Andrzeja Szwalbego, Ludolf Alvensleben przyjechał do Ostromecka z pierwszą po wojnie wizytą. Wzruszające było spotkanie hrabiego z mieszkańcami Ostromecka. Wspominał wówczas swoich dawnych kolegów część z nich uczestniczyła w spotkaniu. Wielu byłych mieszkańców podchodziło do hrabiego przedstawiając się lub wręczając drobne upominki z dawnych czasów, czy okolicznościowe przedwojenne zdjęcia. Ludolf was the second son of Joachim Martin von Alvensleben and his wife Katarzyna Bnińska. He was called the good one contrary to his stepbrother Albrecht Werner (Tito). After his parents divorce in 1921 the little Ludolf stayed with his father. At first, he attended a private German gymnasium. Next, he had a tutor. Ludolf spoke excellent Polish and was an active member of Polish patriot and sports organizations, such as Strzelec or Astoria. Brought up by his father in the spirit of Polishness, he felt a Pole. In 1938, on the anniversary of the Constitution of May 3 rd, 1791, he married Mimosa Klitzing. After the outbreak of war, Ludolf, who held a Polish passport, left for Italy and stayed there until the allied armies marched in. This was when he enrolled to General Ander s army. After the war, at first, he lived in London and then moved to Bavaria where he run the guesthouse in Obersdorf together with his second wife Violetta Rigolett. On May 6 9 th, 1990, at the invitation of the President of the Management Board of Fundacja Ostromecka prof. Zygmunta Mickiewicza (Zygmunt Mickiewicz Ostromecko Foundation) and Director of the Pomerania Philharmonic, Andrzej Szwalbe, Ludolf Alvensleben came to Ostromecko, which was his first visit there after the war. The meeting of the count and the residents of Ostromecko was a moving one. Ludolf mentioned his old friends some of them took part in the meeting. Many of the old inhabitants of Ostromecko approached the count and introduced themselves or gave him small presents from the old times or occasional prewar photos. Hrabia odwiedził ponownie Ostromecko w sprawie zwrotu majątku. W tym celu zameldował się w Bydgoszczy przy ulicy Krakowskiej (ówczesnym warunkiem zwrotu majątku było 5-letnie zamieszkanie w Polsce). Ludolf zmarł 22 września 1996 r. w Oberstdorf, a ZPP w Ostromecku służy dzisiaj mieszkańcom regionu jako wielofunkcyjny ośrodek kultury. The count visited Ostromecko again in connection with recovery of the property. For this purpose he was registered as a resident of Bydgoszcz living at ul. Krakowska (at that time the condition for recovery of property was 5-year residence in Poland). Ludolf died on September 22 nd, 1996 in Obersdorf. Today, the Palace and Park Complex in Ostromecko serves the inhabitants of the region as a multifunctional community centre. Losy pałaców Ostromecka po 1945 r. Fate of Ostromecko palaces after 1945 Od 1 marca 1947 wszystkie obiekty pałacowe przejął Państwowy Zakład Wychowawczy dla Głuchoniemych. Przez Starting on March 1 st, 1947 all the palace facilities were used by Państwowy Zakład Wychowawczy dla Głuchoniemych (the Ostromecko, Pałac Nowy, od 1947 r. mieścił się tu Państwowy Zakład Wychowawczy dla Dzieci Głuchych Ostromecko, the New Palace, from 1947 it housed the State Educational Institute for the Deaf and Dumb 30 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 31

17 jakiś czas była tu również szkoła zawodowa, kształcąca przyszłych szewców i krawców. Po opuszczeniu budynków pałacowych w 1983 r., pracę nad zagospodarowaniem obiektów rozpoczął dyrektor Filharmonii Pomorskiej Andrzej Szwalbe. Przeprowadzono dwukrotny remont Pałacu Starego rozpoczęły się comiesięczne koncerty kameralne. W wyremontowanych salach ulokowano prawie 150 instrumentów muzycznych oraz założono galerię malarstwa i grafiki. Na ścianach sali koncertowej zawisły gobeliny z emblematami rodów, które zamieszkiwały Ostromecko w okresie przedrozbiorowym. W 1987 r. powstała Fundacja Ostromecka, której prezesem został prof. dr hab. Zygmunt Mackiewicz. W Nowym Pałacu w latach działała szko- State Educational Institute for the Deaf and Dumb). For some time they also housed a vocational school in which future shoemakers and dressmakers learnt. After the palace buildings were vacated in 1983, the Director of the Pomerania Philharmonic, Andrzej Szwalbe, started to work on how to put them into use. The Old Palace was renovated twice and monthly concerts of chamber music started to be played. Nearly 150 musical instruments were located in the renovated rooms and a painting and graphic art gallery was set up. On the walls of the concert hall there were tapestries with emblems of the families who lived in Ostromecko in the pre-partition period. In 1987 the Ostromecko Foundation was established, the President of which was Prof. Zygmunt Mackiewicz, Ph.D. In 1993 ła plastyczna prowadzona przez Andrzeja Nowaka i Janusza Hetmana, a później Szkoła Realizacji Telewizyjnych. W roku 1994 gmina przekazała ZPP w zarządzanie wojewody, a w kwietniu nastąpiło przekazanie obiektu na rzecz Miasta Bydgoszczy. Odtąd losy Zespołu Pałacowo- -Parkowego nabrały nowego tempa. Ciekawostki Curiosities Cegielnia w Ostromecku Brickyard in Ostromecko 1998 the New Palace housed an art school run by Andrzej Nowak and Janusz Hetman, and then Szkoła Realizacji Telewizyjnych (TV Production School). In 1994 the commune authorities transferred the Palace and Park Complex under the Voivode s administration, and in April the facilities were granted to the City of Bydgoszcz. Since then the Palace and Park Complex has been changing at a new pace. Pocztówka z ok r. z opisem: Ostromecko Państwowy Zakład Wychowawczy w zabytkowym pałacu, fot. T. Wasilewski Postcard dating back to around 1966 with the following description: Ostromecko State Educational Institute in the historic palace, photo by T. Wasilewski W Ostromecku nigdy nie brakowało gliny, dlatego miejsce to było doskonałą lokalizacją do powstania regionalnej cegielni. Szesnastowieczne budowle Ostromecka, podobnie jak te budowane w kolejnych stuleciach, tworzone były z miejscowej gliny. Znane są dane produkcji cegielni z lat Rocznie wytwarzano od 30 do 60 tysięcy cegieł, od 10 do 15 tys. dachówek, około 2 tys. kafli i około 2 tys. kręgów studziennych. W okresie międzywojennym produkcja cegieł i wyrobów ceramicznych była rozwinięta na skalę przemysłową. Zbudowano owalny piec tunelowy typu Hoffmana, szopy do suszenia surowca, a także trzy wysokie kominy, w tym komin z piecem do wypalania dachówek, który zachował się do czasów współczesnych. Tu powstały figury Fauny i Flory oraz dwie główki z muru tarasu znajdującego się przy Pałacu Nowym. Obecnie teren dawnej cegielni zajmuje Wytwórnia Wody Ostromecko. Ostromecko never lacked clay and that is why it was a perfect location for a regional brickyard. The 16 th -century buildings of Ostromecko, as well as those constructed in the following centuries, were built of the local clay. The brickyard s production data dates back even to The brickyard produced from 30 to 60 thousand bricks per year, from 10 to 15 thousand roofing tiles, around 2 thousand tiles and around 2 thousand well rings. In the interwar period bricks and ceramic products were produced on an industrial scale. An oval Hoffman tunnel kiln, sheds for material drying and three high chimneys were built, including a chimney with a kiln for firing of roofing tiles which has surived till the present day. This is where the figures of Fauna and Flora and two heads of the terrace wall, located next to the New Palace, were made. Currently, the territory of the former brickyard is occupied by the Ostromecko water manufacturing plant. 32 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 33

18 Cesarz Wilhelm II w Ostromecku Emperor Wilhelm II in Ostromecko Kościół parafialny Parish church W roku 1894 król pruski i cesarz Niemiec Wilhelm II przybył na otwarcie mostu fordońskiego i linii kolejowej Fordon Kowalewo. Świtę cesarską powitały władze Regencji Bydgoskiej oraz Dyrekcji Królewskiej Kolei w Bydgoszczy. Gospodarzem uroczystości był właściciel Ostromecka Albrecht Alvensleben i jego żona Marta. Po uroczystościach na dworcu w Ostromecku cała świta udała się pieszo do pałacu ostromeckiego. Gospodarze całą drogę, między dworcem a pałacem ostromeckim, wyłożyli dywanami. W pałacu hrabia Albrecht Alvensleben zorganizował okolicznościowy bal. W Ostromecku wspomina się gafę, jaką popełnił Wilhelm II przy wznoszeniu toastu na rzecz gospodarza: Cieszę się przyjacielu miał powiedzieć cesarz żeś specjalnie nie wykosztował się na mój przyjazd..., nie zauważając, że na przyjazd cesarza hrabia ostromecki wybudował całe skrzydło pałacu w stylu rokoka. Po wizycie tak ważnej osobistości, w pałacu pieczołowicie przechowywany był puchar, z którego pił cesarz. To specjalne naczynie posiadało tabliczkę z napisem: Aus diesen Becker trank S.M. Kaiser Wilhelm, co w polskim tłumaczeniu brzmi: Z tego pucharu pił cesarz Wilhelm. Puchar pielęgnowano i przechowywano w pałacu do 1939 r. Podobna tabliczka widniała na łóżku, na którym spał cesarz. Łoże po latach trafiło do potomków hrabiego, mieszkających w Głuchowie. In 1894 the King of Prussia and German Emperor Wilhelm II came to Ostromecko to the ceremony of the Fordon bridge and Fordon-Kowalewo railroad opening. The Emperor s retinue was welcomed by the authorities of the Bydgoszcz Regency and the Management of the Royal Railways in Bydgoszcz. The ceremony was hosted by the owner of Ostromecko, Albrecht Alvensleben, and his wife Marta. After the ceremony at the station in Ostromecko ended, the Emperor went on foot to the Ostromecko palace. All the way between the station and the palace was covered with carpets. In the palace, count Albrecht Alvensleben organized an ball on this occasion. Ostromecko still remembers a gaffe made by Wilhelm II while raising a toast to the host: I am glad, my friend, the Emperor is to have said that you have not gone to any great expenses due to my coming here.., having not noticed that on the occasion of the Emperor s visit the count of Ostromecko built a new palace wing in the rococo style. After the visit of such an important person, the cup from which the Emperor had drunk was painstakingly stored in the palace. This special dish had a small plate on it with the following inscription: Aus diesen Becker trank S.M. Kaiser Wilhelm, which can be translated into English as: This is the cup from which Emperor Wilhelm drank. The cup was looked after and stored in the palace until A similar plate was placed on the bed in which the Emperor slept during his visit in Ostromecko. Years later, the bed was given to the count s descendants living in Głuchów. Obecny kościół, zbudowany w 1630 r. przez ówczesnego właściciela wsi Jana z Krowiczyna Dorpowskiego zastąpił drewnianą świątynię, pochodzącą z 1445 r. Zewnętrzna bryła prezentuje cechy gotyckie, natomiast wnętrze wpisuje się w styl barokowy. W kościele można podziwiać rzeźbę Matki Boskiej z Dzieciątkiem, Piétę oraz rzeźbę przedstawiającą św. Jerzego. Na wieży królują dwa dzwony oraz stary zegar z roku 1767 napędzany dwoma dużymi kamieniami, ważącymi po ok. 30 kilogramów. W 1764 r. Paweł Mostowski, ówczesny właściciel Ostromecka, a zarazem wojewoda pomorski, odbudował wieżę kościelną i połączył ją z korpusem budynku. Pod koniec XVI wieku kościół przejęli protestanci, a po około 50 latach został ponownie konsekrowany i zwrócony katolikom. Świątynia posiada trzech patronów: św. Mikołaja patrona kupców, św. Stanisława biskupa oraz św. Jana Chrzciciela. The present-day church, built in 1630 by the then owner of the village, Jan Dorpowski of Krowiczyn, replaced the wooden church dating back to Its outer form represents the Gothic style and its interior is in the Baroque style. In the church one may admire the sculpture of Virgin Mary with Child, Pieta and the sculpture of Saint George. In the steeple there are two bells and an old clock dating back to 1767 driven by two large stones of around 30 kilograms each. In 1764 Paweł Mostowski, who was the owner of Ostromecko at that time and the Pomeranian Voivode, rebuilt the steeple and connected it to the church body. At the end of the 16 th century the church in Ostromecko was taken over by Protestants, and around 50 years later it was consecrated and became a Catholic one again. There are three patrons of this church: Saint Nicholas patron of merchants, Saint Stanislaus and Saint John the Baptist. Gotycki kościół pw. Świętych Mikołaja, Stanisława Biskupa i Jana Chrzciciela Gothic church under the invocation of Saint Nicholas, Saint Stanislaus and Saint John the Baptist 34 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 35

19 W ołtarzu głównym, w polu centralnym, wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1630 Picture of Virgin Mary with Child in the centre of the altar, dating back to Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 37

20 Mauzoleum rodziny Schoenborn-Alvensleben Mausoleum of the Schoenborn-Alvensleben family W południowo-zachodniej części parku pałacowego usytuowany został rodzinny cmentarz właścicieli Ostromecka. W 1878 r. zbudowano kapliczkę, a w podziemiach przygotowano miejsce na trumny. Ozdobne wejście prezentowało styl neoromański, z kolumnami z piaskowca i zdobieniami w postaci liści paproci. Wejście do kapliczki otwierały symetrycznie rosnące tuje. W tympanonie nad portalem, artysta wyrzeźbił w piaskowcu cztery liście palmowe, między którymi umieścił znak Chrystusa. Nad portalem, we wnętrzu kapliczki, znalazło się malowidło ścienne w kształcie niepełnego koła, przedstawiające popiersie Chrystusa w geście wznoszenia prawej ręki do nieba, a w lewej trzymającego otwartą księgę z literami A i M. Poniżej biegł napis w języku niemieckim informujący, że budowę kapliczki w 1878 r. zrealizowano dzięki staraniom rodziny Albrechta i Marii. Do kapliczki prowadziły ozdobne grube dębowe drzwi. Budowla była jakby miniaturą kościoła ewangelickiego In the south-west part of the palace park there is the family cemetery of the owners of Ostromecko. In 1878 a chapel was built and in its vaults were prepared for coffins. The decorative entrance represented the Neo-Romantic style with the columns made of sandstone and ornaments in the form of fern fronds. The entrance to the chapel opened with symmetrically growing arbovitaes. In the tympanum above the portal there were four palm leaves carved with the symbol of Christ among them. Above the portal, inside the chapel, there was a wall painting in the form of an incomplete circle presenting the bust of Christ, raising his right hand towards the sky and holding an open book with letters A and M in his left hand. Below, there used to be an inscription in German which informed that the chapel was constructed in 1878 due to the efforts of Albrecht and Maria s family. The chapel had a decorative thick oak door. It looked like a miniature Mauzoleum rodziny Schoenborn-Alvensleben Mausoleum of the Schoenborn-Alvensleben family 38 Ostromecko cztery pory roku Ostromecko cztery pory roku 39

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki.

Hershey Resorts. W skład Hershey Resorts wchodzi m.in. szereg hoteli, restauracji, sklepów i przede wszystkim wielki park rozrywki. www.hersheypa.com Hershey Resort znajduje się w bliskim sąsiedztwie z Nowym Jorkiem, Baltimore i Waszyngtonem. Hershey w stanie Pennsylvania jest znane jako najsłodsze miejsce na ziemi, ponieważ słynie

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm The realization of the programme "The Whole World is One Big Chelm" March 2006 We have completed yet another stage of our programme.

Bardziej szczegółowo

V MIĘDZYNARODOWEGO BIENNALE PASTELI NOWY SĄCZ 2010 THE 5 TH INTERNATIONAL BIENNIAL PASTEL EXHIBITION NOWY SĄCZ 2010

V MIĘDZYNARODOWEGO BIENNALE PASTELI NOWY SĄCZ 2010 THE 5 TH INTERNATIONAL BIENNIAL PASTEL EXHIBITION NOWY SĄCZ 2010 organizator_organiser Oddział Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu Branch of SOKÓŁ Małopolska Culture Centre współorganizator_co-organiser Stowarzyszenie Pastelistów Polskich The Association

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Sem. Stanislaus SZYMANOWSKI. Kl. Stanisław SZYMANOWSKI

Sem. Stanislaus SZYMANOWSKI. Kl. Stanisław SZYMANOWSKI Kl. Stanisław SZYMANOWSKI dzięki uprzejmości anpate Urodził się 4 października 1919 roku w Pasierbach koło Gostynia jako trzecie w kolejności z czworga dzieci Walentego i Marii Szymanowskich. Miał trzech

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my

Volley English! Dziś lekcja 1 Zaproszenie. Zapraszamy i my Volley English! Już od dziś, co miesiąc, znajdziecie w naszym serwisie nową ofertę. Zapraszamy Cię do nauki angielskiego w praktycznym wydaniu. Przygotowaliśmy dla Ciebie wyjątkowe materiały, które odnoszą

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Pałac w Kościelcu zbudowano na przełomie. The palace in Kościelec was built at the turn. Pałace i dwory. Palaces and manors

Pałac w Kościelcu zbudowano na przełomie. The palace in Kościelec was built at the turn. Pałace i dwory. Palaces and manors Pałace i dwory Pałac w Kościelcu zbudowano na przełomie XVIII i XIX wieku staraniem rodziny Borzęckich. Pierwotnie klasycystyczny pałac w 1883 roku przebudowano wg projektu architekta krakowskiego Tadeusza

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information:

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information: AT 1 KOMUNIKAT 2 The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry Conference information: AT 1 PLACE OF CONFERENCE Address: ACH - DS "Krakowiak" 30-150 Kraków

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 5 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be to do something mieć coś zrobić Mam jej pomóc jutro.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

Jan Puchała 1904-1946 Polish Border Guard. POW number 9166 Stammlager IVb 1939-1942. Jan Puchała s birthday, Płazy near Tarnobrzeg (east Poland).

Jan Puchała 1904-1946 Polish Border Guard. POW number 9166 Stammlager IVb 1939-1942. Jan Puchała s birthday, Płazy near Tarnobrzeg (east Poland). Jan Puchała 1904-1946 Polish Border Guard. POW number 9166 Stammlager IVb 1939-1942 10.05.1904r. Jan Puchała s birthday, Płazy near Tarnobrzeg (east Poland). 30.06. 1918r. Jan left primary school in Zbydniów

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water

Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku. Morskie Oko (The Eye of the Sea) was developed. Nad wodą. By the water Nad wodą Morskie Oko powstało w dawnym wyrobisku kamieniołomu w okolicy dzisiejszej ul.fabrycznej. Zbiornik wodny ze względu na częściowo skaliste brzegi nazywano Morskim Okiem. W latach 30. XX wieku przy

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS

BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS BULLETIN 2 II TRAINING CAMP POLISH OPEN MTBO CHAMPIONSHIPS 19-22.06.2014 MICHAŁOWO 23-29.06.2014 TRAINING CAMP WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS MASTERS WORLD MTB ORIENTEERING CHAMPIONSHIPS MTB ORIENTEERING

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY BADANIE DIAGNOSTYCZNE W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY GRUDZIEŃ 2011 Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

Dobry wieczór. Cieszę się, że mogę być na Festiwalu po raz drugi. [Congratulations to Gołda Tencer and the Shalom Foundation.]

Dobry wieczór. Cieszę się, że mogę być na Festiwalu po raz drugi. [Congratulations to Gołda Tencer and the Shalom Foundation.] Ambassador Feinstein s Remarks at the Singer Jewish Cultural Festival, August 28, 2011 Dobry wieczór. Cieszę się, że mogę być na Festiwalu po raz drugi. in a row.] [Good evening. It is a great pleasure

Bardziej szczegółowo

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/ Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego 02-013 Warszawa-Śródmieście ul. Lindleya 14 Czy jest to twój pierwszy wniosek? Jeśli nie, należy podać numer ewidencyjny /Is this your first application? If not, please

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

WAREHOUSE AND PRODUCTION HALL OFFER poz. schematu nr 1 position 1 on the sketch

WAREHOUSE AND PRODUCTION HALL OFFER poz. schematu nr 1 position 1 on the sketch WAREHOUSE AND PRODUCTION HALL OFFER poz. schematu nr 1 position 1 on the sketch PRODUCTION HALL DATA 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Hala magazynowo- produkyjna (oznaczona na schemacie

Bardziej szczegółowo

Gmina Pruszcz Gdański. Przyjazna Oświacie Commune education friendly

Gmina Pruszcz Gdański. Przyjazna Oświacie Commune education friendly Gmina Pruszcz Gdański Przyjazna Oświacie Commune education friendly Gmina logistycznie idealna Gmina Pruszcz Gdański od kilku lat kładzie duży nacisk na inwestycje w oświacie. To szczególnie ważna dziedzina

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UCZNIA UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Lesson 1. Czytanka i s³ownictwo

Lesson 1. Czytanka i s³ownictwo Lesson 1 Czytanka i s³ownictwo The Parkers John Parker is forty-four. His wife Susan is forty. His son Bob is seventeen. His daughter Alice is fourteen and his daughter Mary is ten. John Parker ma czterdzieœci

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

Your bridge to opportunities+

Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV 64,000 sqm warehouse space in strategic location Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV Wrocław, ul. Kwiatkowskiego Goodman Wrocław IV Wrocław, Kwiatkowskiego Street Zbliż

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Pytania cudzoziemców zwiedzających Dom Jana Matejki; Questions of foreigners visiting Jan Matejko House

Pytania cudzoziemców zwiedzających Dom Jana Matejki; Questions of foreigners visiting Jan Matejko House Pytania cudzoziemców zwiedzających Dom Jana Matejki; Questions of foreigners visiting Jan Matejko House The Jan Matejko House a Branch of the National Museum in Krakow and the oldest biographical museum

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

PODANIE O STYPENDIUM STUDENCKIE DLA STUDENTÓW STUDIÓW PODSTAWOWYCH SCHOLARSHIP APPLICATION FOR UNDERGRADUATE STUDENTS

PODANIE O STYPENDIUM STUDENCKIE DLA STUDENTÓW STUDIÓW PODSTAWOWYCH SCHOLARSHIP APPLICATION FOR UNDERGRADUATE STUDENTS Fundacja im. Adama Mickiewicza w Kanadzie The Adam Mickiewicz Foundation in Canada (REV 2015) PODANIE O STYPENDIUM STUDENCKIE DLA STUDENTÓW STUDIÓW PODSTAWOWYCH SCHOLARSHIP APPLICATION FOR UNDERGRADUATE

Bardziej szczegółowo

Pytania cudzoziemców zwiedzających Muzeum Czartoryskich; Questions of foreigners visiting The Princes Czartoryski Museum

Pytania cudzoziemców zwiedzających Muzeum Czartoryskich; Questions of foreigners visiting The Princes Czartoryski Museum Pytania cudzoziemców zwiedzających Muzeum Czartoryskich; Questions of foreigners visiting The Princes Czartoryski Museum Muzeum Książąt Czartoryskich to jest oddziałem Muzeum Narodowego w Krakowie, będącego

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO

Niepubliczne Przedszkole i Żłobek EPIONKOWO KROPECZKI MIESIĄC: PAŹDZIERNIK 2013R. TEMAT MATERIAŁ Hello again! What s your name? Proste powitania Wskazywanie kolegów/koleżanek Śpiewanie piosenki Dialogi A. Hello! I am Kasia. My name is Kasia What

Bardziej szczegółowo

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 25 LAT 27 LAT 1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 nasi klienci dobrze trafili... get your swing on with us... www.dyskret.com.pl 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 131 tel. +48 12 423 31 00, office@dyskret.com.pl

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA Atrakcyjne tereny inwestycyjne znajdują się przy ul. Leśnej w Bytomiu, w bezpośrednim sąsiedztwie Alei Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Przeznaczona do sprzedaży uzbrojona

Bardziej szczegółowo

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych,

Wymagania szczegółowe 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych (leksykalnych, Część pisemna (poziom podstawowy). Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57 TWORZENIE WYPOWIEDZI PISEMNEJ Zadanie 11. (0 10) Uczestniczyłeś(-aś) w międzynarodowej wymianie w Londynie. Napisz list do kolegi

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Sitarz Dział Księgowości. Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, 431-434

Agnieszka Sitarz Dział Księgowości. Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, 431-434 Agnieszka Sitarz Dział Księgowości Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 24, 431-434 2009 Dział Administracji 431 Agnieszka Sitarz DZIAŁ KSIĘGOWOŚCI Dział księgowości Muzeum Narodowego w Kielcach czuwa

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

Krowoderska 52 Apartament Oferta Idealnej Inwestycji

Krowoderska 52 Apartament Oferta Idealnej Inwestycji Krowoderska 52 Apartament Oferta Idealnej Inwestycji FISHEYE Properties Establishment Real Estate Consultants sp.k. ul. Krowoderska 52/4, 31-158 Kraków, Poland, tel. +48 12 630 93 00, fax. +48 12 630 93

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

CI WYKSZTAŁCENIA I WYMIANY MI

CI WYKSZTAŁCENIA I WYMIANY MI Attach photo here Print your first and last name on the reverse side of each photo To be typewritten in English. BIURO UZNAWALNOŚCI WYKSZTAŁCENIA I WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ ul. Smolna 13, 00-375 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Metropolization : Local Development and Government in Poland

Metropolization : Local Development and Government in Poland Metropolization : Local Development and Government in Poland Lydia COUDROY DE LILLE Université Lumière-Lyon 2 & Centre Géophile - Ecole Normale Supérieure de Lettres et Sciences Humaines de Lyon OCDE-

Bardziej szczegółowo

KSIĄDZ HUBERT RASZKOWSKI BIOGRAFIA (PO POLSKU)

KSIĄDZ HUBERT RASZKOWSKI BIOGRAFIA (PO POLSKU) SPIS TREŚCI / CONTENTS Ks. Hubert RASZKOWSKI życiorys KSIĄDZ HUBERT RASZKOWSKI biografia (po polsku)...1 FATHER HUBERT RASZKOWSKI biography (in English)...2 Dokumenty i zdjęcia / documents and photos...3

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw

Dom Development S.A., Pl. Piłsudskiego 3, 00-078 Warsaw Jarosław Szanajca President of the Management Board Age: 45 Higher, Master of Law, Department of Law and Administration, Warsaw University 1996 present Dom Development S.A. in Warsaw, President of the

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych

Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ćwiczenia na egzamin - zaliczenie różnic programowych Ex.1 Complete sentences the correct form of verb have got. Uzupełnij zdania właściwą formą czasownika have got : 1.My dad three brothers. 2. We an

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool:

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: posiadają odpowiednie kwalifikacje, przygotowanie pedagogiczne oraz doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, stosują w swojej

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Układ graficzny CKE 2013 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Dane Rodziców (Opiekunów Prawnych) / Parent (Guardian) Information

Dane Rodziców (Opiekunów Prawnych) / Parent (Guardian) Information KARTA ZGŁOSZENIOWA DZIECKA DO PRZEDSZKOLA City KIDS/ City KIDS ADMISSION FORM Dane Osobowe Dziecka /Child Information Nazwisko/Surname Ilość Dzieci w rodzinie/number of Children in the Family Data urodzin/

Bardziej szczegółowo

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE

CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE 1) SIMPLE PRESENT (Czas teraźniejszy prosty) CZASY ANGIELSKIE W PIGUŁCE informujemy o czyimś zwyczaju, przyzwyczajeniu czynności powtarzające się, rutynowe plan lekcji, rozkłady jazdy + czasownik zwykły

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 2 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at school być w szkole Jestem teraz w szkole. (1)

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Liebrecht & wood Group, BBI Development Awards

Liebrecht & wood Group, BBI Development Awards www.placunii.pl Plac Unii City Shopping, opened in October 2013, is part of Plac Unii the largest mixed-use investment completed in Warsaw in the recent years. The three level shopping centre offers 15,500

Bardziej szczegółowo