Czytać. Być na swoim. każdy może. Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna TYFLO{WIAT. rozpoczynanie działalności gospodarczej.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czytać. Być na swoim. każdy może. Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna TYFLO{WIAT. rozpoczynanie działalności gospodarczej. www.tyfloswiat."

Transkrypt

1 Kwartalnik, nr 2 (8) 2010, bezpłatny, ISSN: TYFLO{WIAT Być na swoim rozpoczynanie działalności gospodarczej Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Czytać każdy może

2 W numerze Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Panie Marku. Miałam okazje zapoznać się z różnego rodzaju wykonywanymi przez Pana grafikami dotykowymi oraz mapami dla niewidomych i słabowidzących. Bardzo potrzebna byłaby mi mapa, a właściwie plan okolic naszej szkoły dla dwójki uczniów w mojej klasie. Najbardziej istotne jest to, że plan ten byłby mi potrzebny na najbliższe poniedziałkowe zajęcia. To prawie tydzień czasu mam nadzieję, że to termin wystarczający na zrealizowanie mojego zamówienia. Koleżanka po fachu nauczyciel orientacji przestrzennej z Z. Zdjęcia i tekst: Marek Jakubowski* Liczne listy, podobne do przytoczonego we wstępie, skłoniły mnie do przerwania cyklu poświęconego ciekawostkom z zakresu tyflografiki i tyflokartografii na rzecz opisu procesu powstawania różnego rodzaju przedstawień tyflokartograficznych. Mailowa odpowiedź do koleżanki po fachu z listu powyżej, że nie da się zrobić w kilka dni dobrej i użytecznej mapy dla niewidomego użytkownika, zaowocowała ripostą: A bo się pewnie Panu nie chce Mam nadzieję, że po przeczytaniu mojego tekstu, łatwiej będzie opiekunom, nauczycielom i rodzicom zrozumieć, co to znaczy wykonać dobrą TYFLOGRAFIKI lub też opracować 1 2 Magdalena Szyszka* Czasem najważniejszy jest dobry pomysł lub po prostu posiadanie właściwego wykształcenia i odpowiednie samozaparcie, bowiem mogą pojawić się wątpliwości, czy podołamy formalnościom. Sen z powiek może również spędzać konieczność poniesienia wydatków związanych z przygotowaniem stanowiska pracy. Na szczęście istnieje kilka możliwości, by takie fundusze zdobyć. Oczywiście wymaga to pewnych zabiegów i dopełnienia licznych formalności, ale pieniądze są do wzięcia. W niniejszym artykule postaram się omówić te możliwości ze wskazaniem ich wad i zalet oraz szans na realne otrzymanie takiej pomocy. 18 poprawny tyflograficznie i tyflologicznie plan czy mapę. Zapraszam do starego klasztoru w Owińskach, do Ośrodka dla Niewidomych, na przykładzie którego prześledzimy wspólnie proces powstawania mapy dla niewidomych. Proces przygotowania rzeczonej mapy rozpoczynamy od spotkania nauczycieli orientacji przestrzennej, tyflokartografa, tyflografików, specjalistów od tłoczeń reliefowych i nagrań dźwiękowych oraz grupy niewidomych dzieci i młodzieży z naszego Ośrodka. Oni są najważniejsi będą użytkownikami mapy tyflologicznej Owińsk. My wszyscy przemądrzali, widzący Być na swoim rozpoczynanie działalności gospodarczej Pracować u kogoś, czy może u siebie? Oto jest pytanie W przypadku osoby niepełnosprawnej o zatrudnienie nie jest łatwo. Często trzeba ogromnego wysiłku, by przekonać pracodawcę, że może ona być w pełni kompetentnym, a przede wszystkim wydajnym pracownikiem. Powszechnie wiadomo, że poziom zatrudnienia np. wśród osób niewidomych jest wciąż bardzo niski. Tymczasem wiele osób nie uświadamia sobie nawet, że można być sobie samemu sterem, żeglarzem i okrętem. Oczywiście same dobre chęci nie wystarczą PFRON, czyli coś specjalnie dla niepełnosprawnych Pierwszą instytucją, która przychodzi na myśl, gdy chodzi o finansowe wsparcie osoby niepełnosprawnej, jest oczywiście PFRON. Osoba chcąca rozpocząć działalność gospodarczą może tu liczyć na dofinansowanie ze środków tej instytucji. Żeby z niego skorzystać, trzeba być przede wszystkim osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub też poszukująca pracy. Najistotniejsza z punktu widzenia osoby niepełnosprawnej różnica między tymi dwoma kategoriami jest 3 Czy i kiedy Polska ratyfikuje Konwencję? Katarzyna Heba zapoznaje nas z treścią Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, przyjętą przez Organizację Narodów Zjednoczonych w grudniu 2006 r, i pyta, dlaczego do tej pory ten akt prawny nie został przez Polskę ratyfikowany. 7 Mówiące bankomaty Piotr Witek bada kwestię dostępu osób z dysfunkcją wzroku do ulokowanych przez nie na kontach bankowych środków finansowych. 12 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Marek Jakubowski przedstawia proces przygotowywania i produkcji map tyflologicznych, służących do nauki orientacji przestrzennej i wyjaśnia, dlaczego takiej mapy nie można przygotować w dwa dni. 18 Być na swoim rozpoczynanie działalności gospodarczej Magdalena Szyszka stara się podpowiedzieć, jak rozpocząć prowadzenie własnej działalności gospodarczej i, przede wszystkim, skąd pozyskać środki na otwarcie własnego biznesu. 26 Dropbox skuteczne narzędzie do przechowywania i synchronizacji plików Michał Dziwisz, Robert Hetzyg i Michał Kasperczak przedstawiają bezpłatne narzędzie, które pomaga użytkownikom komputerów zapanować nad zgromadzonymi danymi, sporządzać kopie zapasowe najważniejszych plików i dba o spójność przechowywanych plików. 29 Cyfrowe oczy Mikołaj Rotnicki podpowiada, jak osoby słabowidzące mogą wykorzystywać aparaty cyfrowe w codziennym życiu i w rehabilitacji. Doradza także, czym kierować się przy wyborze określonego modelu. 32 Orientacja przestrzenna w mieście Rafał Charłampowicz, w kolejnym z serii artykułów o orientacji przestrzennej, przedstawia urządzenia pomocne osobom niewidomym w samodzielnym poruszaniu się. Tym razem poznamy bliżej Step-Hear, TANIę oraz Asystenta. Czytać każdy może Czytelnictwo to jedna z głównych potrzeb intelektualnych człowieka. Jest bowiem nie tylko źródłem rozrywki, ale umożliwia także dostęp do informacji o świecie, edukacji, kultury i pomaga w pogłębianiu wiedzy. Niewidomi i słabo widzący, stanowiąc integralną część społeczeństwa, mają takie same, a nawet większe zapotrzebowania. W ich przypadku obcowanie ze słowem pisanym spełnia niekiedy dodatkowo funkcję rehabilitacyjną. Osoby z problemami wzrokowymi mają jednak najczęściej trudności z czytaniem zwykłego druku, a coraz powszechniej dostępne w sprzedaży audiobooki są dość drogie. Dlatego ogromną rolę w życiu niewidomych i słabowidzących czytelników odgrywają biblioteki. Aleksandra Bohusz* Niniejszy artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu polskie placówki tego typu uwzględniają potrzeby ludzi niepełnosprawnych wzrokowo. Ograniczymy się przy tym do przykładów najbardziej pozytywnych i znanych, opisując rodzaje księgozbiorów, formy ich udostępniania oraz warunki, jakie należy s p e ł n i ć, a b y znich korzystać. Uwzględnione przy tym zostaną różne kategorie bibliotek. Biblioteki specjalne Pierwszą stanowią te, które umownie można nazwać specjalnymi, czyli stworzone z myślą o osobach niewidomych i słabowidzących. 38 Czytać każdy może Aleksandra Bohusz, w pierwszym z cyklu artykułów, przybliża nam zagadnienia związane z czytelnictwem osób z dysfunkcją wzroku w Polsce. 47 Kompresja danych Hubert Meyer wyjaśnia, czym jest kompresja danych i do czego właściwie się ją wykorzystuje w epoce wieloterabajtowych dysków twardych. Pomaga także wybrać odpowiednie narzędzie do przeprowadzenia archiwizacji katalogowanych plików. 38 KWARTALNIK NR 2 (8) 2010 WYDAWCA Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego ul. Wybickiego 3a, Kraków tel.: (+48) ; faks: (+48) Organizacja Pożytku Publicznego Nr konta REDAKTOR NACZELNY Joanna Piwowońska tel. kom. (+48) INTERNET SKŁAD I OPRACOWANIE GRAFICZNE Sławomir Mirski, 4DTP Fotografia na okładce Photosani DRUK Beltrani NAKŁAD 1000 egzemplarzy Nakład dofinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Redakcja zastrzega sobie prawo skracania, zmian stylistycznych i opatrywania nowymi tytułami materiałów nadesłanych do druku. Materiałów niezamówionych nie zwracamy. Przedruk materiałów dozwolony za zgodą Wydawcy, a także pod warunkiem umieszczenia pod artykułem informacji, że jest on przedrukiem z kwartalnika Tyfloświat (z podaniem konkretnego numeru pisma) oraz zamieszczenia adresu naszej strony internetowej (www. tyfloswiat.pl). 2

3 fot. Mediamix photo Czy i kiedy Polska ratyfikuje Konwencję? Kiedy 13 grudnia 2006 r., podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ z okazji uchwalenia Konwencji o prawach Osób Niepełnosprawnych, sekretarz generalny Kofi Annan wypowiedział znamienne słowa, iż dla 650 milionów ludzi niepełnosprawnych na całym świecie dzisiejszy dzień przynosi obietnicę początku nowej ery, wydawało mi się, że i dla Polski to bardzo ważne, dobrze rokujące na zmianę sytuacji osób niepełnosprawnych wydarzenie. Katarzyna Heba* Okazało się niestety, że to, co dla innych państw wydaje się oczywiste i potrzebne, dla rodzimych władz oczywiste i potrzebne wcale być nie musi. Do tej pory nasz kraj nie ratyfikował tak ważnego aktu prawnego, rangi międzynarodowej, jakim jest Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych. Sytuacja jest tym bardziej zdumiewająca, że dochodzenie do owego przełomowego, międzynarodowego dokumentu nie było proste. Odbywało się na wielu płaszczyznach, trwało blisko 50 lat i polegało na stopniowych zmianach w podejściu do zjawiska niepełnosprawności, w postrzeganiu i traktowaniu osób niepełnosprawnych, w formułowaniu wartości i celów przyjmowanych jako kluczowe w tych sprawach, wreszcie w wyborze i zalecaniu działań na rzecz tychże osób. Co to za akt prawny? Można zadać sobie pytanie, w jakim celu stworzono kolejny akt normatywny, skoro te obowiązujące niejednokrotnie nie są przestrzegane. Otóż, Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych to pierwszy dokument NR 2 (8)

4 Czy i kiedy Polska ratyfikuje Konwencję? Konwencja jest aktem normatywnym, mieszczącym w sobie kartę praw i wolności, dzięki którym osoba niepełnosprawna jest traktowana w sposób podmiotowy. To taka międzyfot. prism68 prawny rangi międzynarodowej, który wraz z Protokołem Fakultatywnym został przyjęty przez Organizacje Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r. 30 marca 2007 r. oba te akty prawne zostały otwarte do podpisu dla państw oraz organizacji integracji regionalnej. Uroczystość odbyła się w Sali Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. W tym dniu Konwencję podpisali przedstawiciele ponad 80 państw. W imieniu polskiego rządu Konwencję bez Protokołu Fakultatywnego podpisała ówczesna Minister Pracy i Polityki Społecznej Anna Kalata. Należy zaznaczyć, że liczba krajów, które ostatecznie zaakceptowały Konwencję jest znacznie wyższa, gdyż na dzień dzisiejszy ratyfikowały ją 94 państwa. Już z chwilą podpisania Konwencji państwo zobowiązuje się, że będzie w swojej polityce kierowało się jej postanowieniami. Jednak ostatecznym i wiążącym, również w stosunkach wewnętrznych prawem, Konwencja stanie się z chwilą jej ratyfikacji przez Prezydenta RP. Ponieważ dotyczy ona wolności i praw człowieka, w świetle postanowień art. 89 ust. 1 pkt. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., (Dz. U. 1997, nr 78 poz. 483 z późn. zm.), jej ratyfikacja wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie. W kontekście analizowanej Konwencji, jej ratyfikowanie oznacza, że będzie można ją stosować bezpośrednio, czyli innymi słowy powoływać się na przepisy Konwencji w trakcie dochodzenia swoich praw, np. prawa do swobodnego poruszania się, czy też prawa do edukacji (w tym przypadku art. 20 lub art. 24). Jednak brak podpisu Protokołu Fakultatywnego oznacza niestety, iż osoby, które będą chciały odwołać się do Komitetu do Spraw Praw Osób Niepełnosprawnych, nie będą mogły tego uczynić, gdyż zgodnie z jego zapisem: Komitet nie będzie przyjmował żadnych zawiadomień, jeśli będą one dotyczyły Państwa-Strony Konwencji, które nie jest stroną niniejszego Protokołu. Należy przy okazji zaznaczyć, iż 58 państw ratyfikowało Protokół Fakultatywny. Trzeba jednak pamiętać, że podpisanie Konwencji wyraźnie wskazuje, że urzędy, czy też inne podmioty stosujące prawo, nie będą mogły odmówić osobie niepełnosprawnej realizacji jakiegokolwiek prawa sformułowanego w Konwencji pod pretekstem, że jest to niezgodne z innymi przepisami prawa. Konwencja w hierarchii źródeł prawa ustępuje jedynie Konstytucji. Niestety do dzisiaj Polska jej nie ratyfikowała, co oznacza, że nie została ona implementowana do polskiego prawodawstwa i, co za tym idzie, osoby niepełnosprawne nie mogą dochodzić swoich praw na podstawie tego aktu. Dlaczego ratyfikacja Konwencji jest tak ważna? fot. Rick s Photography 4

5 Czy i kiedy Polska ratyfikuje Konwencję? fot. Gina Sanders narodowa konstytucja, w której zawarte są podstawowe normy. Zostały one ujęte w art.3, gdzie przyjęto zasady: poszanowania dla godności osobistej, indywidualnej autonomii, w tym swobody dokonywania własnych wyborów oraz poszanowania dla niezależności jednostki, niedyskryminacji, pełnego i efektywnego uczestnictwa w życiu społecznym i integracji społecznej, poszanowania dla odmienności oraz akceptacji osób niepełnosprawnych jako mających wkład w różnorodność rodziny ludzkiej i w człowieczeństwo, równych szans, dostępności, równości pomiędzy kobietami i mężczyznami, poszanowania dla rozwijającego się potencjału dzieci niepełnosprawnych i poszanowania prawa dzieci niepełnosprawnych do zachowania swojej tożsamości. Ideą przewodnią Konwencji jest wolność człowieka, który nie może być zniewolony i pozbawiony możliwości wyborów, a przez to wpływu na swoje życie z powodu uszkodzenia organizmu i spowodowanych tym ograniczeń aktywności. Ma on prawo korzystać z tego, co jest dostępne wszystkim innym obywatelom. Stan ten uzyskuje się na drodze znoszenia barier, racjonalnych przystosowań, odpowiednich do potrzeb osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami oraz usług wspierających w sytuacjach, gdy osoba niepełnosprawna nie jest w stanie przezwyciężyć barier fizycznych, intelektualnych i społecznych własnymi siłami. Prawa objęte Konwencją odnoszą się do wszystkich osób niepełnosprawnych, bez względu na rodzaj i stopień niepełnosprawności, zatem i do tych, które potrzebują szczególnej pomocy, wsparcia i opieki, aby ich jakość życia odpowiadała standardom godności. NR 2 (8)

6 Czy i kiedy Polska ratyfikuje Konwencję? Działania podjęte przez organizacje pozarządowe w kwestii ratyfikacji Konwencji Często spotykamy się z zarzutem bierności środowisk pracujących na rzecz osób niepełnosprawnych i niejednokrotnie są to uzasadnione opinie. Jednak w kwestii mobilizowania polskiego rządu do ratyfikowania tego ważnego aktu prawnego podjęto co najmniej dwie inicjatywy, które należy uznać za niezwykle ważne. W ramach programu Partner III, w roku 2008, jako efekt dwóch projektów, powstała publikacja pt. Polska Droga do Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych ONZ. Część opisowa problemów została przygotowana przez Fundację Instytut Rozwoju Regionalnego oraz Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych w efekcie realizacji projektu pt. Czarna Księga Dyskryminacji - kampania informacyjna na rzecz wdrożenia zapisów Konwencji Narodów Zjednoczonych o Prawach Osób Niepełnosprawnych. Publikację uznać należy za niezwykle ważką i ciekawą, gdyż zawiera wyliczenie przepisów prawa polskiego, które są niezgodne z zapisami Konwencji, jak i propozycje zmian tychże. Drugi projekt pt. Mamy swoją Konwencję realizowało Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych. Miał on na celu wzrost wiedzy, podniesienie świadomości oraz kształtowanie postaw osób niepełnosprawnych, a także lokalnych środowisk, w których żyją. Projekt ten prowadzony był przez same osoby niepełnosprawne lub osoby je wspierające. Kampanię poświęcono poznaniu i promowaniu treści przedmiotowego aktu prawnego. Kluczową rolę pełnili w niej Liderzy Konwencji, którzy na podstawie dostarczonych materiałów organizowali w całym kraju spotkania skierowane do osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami, osób je wspierających oraz urzędników administracji lokalnej. Jako prelegent, miałam przyjemność uczestniczyć w kilku takich spotkaniach i z pełną odpowiedzialnością mogę stwierdzić, że zainteresowanie treścią Konwencji było duże i to zarówno wśród osób niepełnosprawnych, jak i urzędników. Jako efekt końcowy każdego spotkania, jego uczestnicy podpisywali apel do polskiego rządu, prosząc o szybkie podjęcie działań na rzecz ratyfikacji Konwencji. Niestety, jak na razie bez oczekiwanego efektu Co robi rząd? Z informacji, jakie udało mi się uzyskać w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, trwa analiza finansowa skutków ratyfikacji Konwencji. Prace nad nią, jak i nad badaniem zgodności polskiego ustawodawstwa z jej zapisami, mają trwać do połowy grudnia. Na moje pytanie, dlaczego prace trwają tak długo, moja rozmówczyni odpowiedziała, iż poza pracami nad Konwencją, Ministerstwo zajmuje się także innymi sprawami. Szkoda tylko, że takie badania i analizy trwają już niemal trzy lata, a termin grudniowy to kolejny, który jest podawany jako końcowy. Rzecznik Praw Obywatelskich ma w planach powołanie jakiegoś specjalnego zespołu. Problem tkwi jednak w tym, że ani jego członkowie, ani co gorsza twórcy nie wiedzą, jakie zadania zespół miałby spełniać. Należy mieć nadzieję, że będzie to jakaś forma nacisku na rząd w kwestii ratyfikacji Konwencji. fot. Robert Kyllo *Autorka jest doktorantką na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego oraz aplikantką adwokacką w kancelarii adwokackiej Krzyżagórska, Podniesiński, Łoboda i wspólnicy S.C. 6

7 fot. Guy Erwood Mówiące bankomaty Czy w Polsce osoba niewidoma posiada swobodny dostęp do swoich pieniędzy? Od kilku lat bardzo modne w naszym kraju stało się mówienie na temat wyrównywania szans, znoszenia barier i podstawowych praw obywatela. Dzięki temu wzrasta wrażliwość i świadomość społeczna Polaków. Powstało wiele interesujących, praktycznych i przede wszystkim pomocnych projektów służących osobom niepełnosprawnym. Znoszone są bariery architektoniczne. Różne projekty zapobiegają cyfrowemu wykluczeniu społecznemu. Wiele z obszarów wcześniej niedostępnych dla osób niepełnosprawnych, nagle stanęło przed nimi otworem. Niestety, ciągle jednak pozostaje wiele problemów, które czekają na swoje rozwiązanie. Jednym z nich jest kwestia swobodnego dostępu osób niewidomych do swoich własnych pieniędzy. Piotr Witek* Obecnie prawie każdy z nas posiada konto bankowe, na które regularnie otrzymujemy wynagrodzenie za pracę czy też świadczenia rentowe. Banki doskonale zdają sobie sprawę, że wielotysięczną rzeszę klientów stanowią osoby niepełnosprawne. W związku z tym, coraz częściej spotykamy różnego rodzaju oferty kierowane do kolejnych grup inwalidów, w tym także do osób z dysfunkcją wzroku. Warszawskie oddziały Lukas Banku deklarują gotowość zapewnienia obecności notariusza przy podpisywaniu różnych umów przez osobę niewidomą. Bank Nordea wysyła swoim niewidzącym klientom kody autoryzacyjne drukowane w brajlu, a stronę internetową banku przygotował do współpracy z mówiącą przeglądarką Intelligent Web Reader. PKO BP deklaruje obsługę niewidomego klienta poza kolejnością, a także, podobnie jak ING, zapewnia, że nie ma nic przeciwko obecności w swych oddziałach psów przewodników. Coraz więcej banków zwraca uwagę na dostępność swoich stron internetowych i bankowości elektronicznej dla programów odczytu ekranu. Mnogość udogodnień sprawia, iż osoba z dysfunkcją wzroku może swobodnie, zdalnie lub z oddziału banku, zarządzać własnymi pieniędzmi. NR 2 (8)

8 Mówiące bankomaty fot. Pakhnyushcha Prawie każde urządzenie posiada na klawiaturze numerycznej oznaczony dotykowo klawisz 5, jednakże nie sprawia to, że bankomat można uznać za dostępny A jak przedstawia się sprawa swobodnego dostępu do samej gotówki? Coraz częściej osoby słabowidzące mogą liczyć na to, że w swoim bankomacie zastaną ekrany zapewniające odpowiednią wielkość czcionek, prawidłowy kontrast i czytelność wyświetlanych komunikatów. Osoby niewidome mogą znaleźć w bankomacie opisane brajlem otwór na kartę, na wydruk potwierdzający transakcję oraz podajnik pieniędzy. Prawie każde urządzenie posiada na klawiaturze numerycznej oznaczony dotykowo klawisz 5. Niestety, wszystkie te udogodnienia nie umożliwiają osobie niewidomej, realizacji podstawowego prawa właściciela konta bankowego - dostępu do własnych środków finansowych. Jak się na szczęście okazuje i ten problem znalazł swoje rozwiązanie. Jest nim mówiący bankomat. Początki Pierwsze tego typu urządzenie zostało uruchomione w październiku 1999 r., w amerykańskim San Francisco. Skonstruowane zostało przez kanadyjską firmę T-Base Communications Inc. na zlecenie lokalnego banku San Francisco Federal Credit Union. Bankomat był autorskim projektem pomocy dla miejscowych klientów z dysfunkcją wzroku. Miesiąc później, dwa podobne urządzenia zainstalowano w Los Angeles w oddziałach City Banku. Tym razem nie był to jednak gest dobrej woli, a wynik ugody sądowej. Steven Mendelsohn, niewidomy prawnik, oburzony utrudnionym dostępem do własnych pieniędzy, popierany przez Kalifornijskie Towarzystwo Niewidomych, sądownie zmusił bank do uznania swoich praw i do przystosowania bankomatów do potrzeb osób z dysfunkcją wzroku. Obecnie wszystkie bankomaty i wpłatomaty City Banku na terenie Stanów Zjednoczonych są udźwiękowione. Funkcjonująca w prawie amerykańskim zasada precedensu spowodowała, iż w roku 2003 zostały przyjęte odpowiednie zapisy gwarantujące osobom niewidomym w Stanach Zjednoczonych dostęp do bankomatów. Efektem tych wydarzeń jest na przykład sieć ponad mówiących urządzeń, należących do Bank of America. Kilka lat zajęło mówiącym bankomatom przemierzenie oceanu. Dopiero w roku 2005, w Irlandii Northern Ireland Bank zdecydował się eksperymentalnie zainstalować w Belfaście dwie pierwsze takie maszyny. Do Austrii udźwiękowione bankomaty zawitały w marcu 2008 r. Pierwszy zainstalowano w Graz, w filii Reiffeisen Bank. Niedługo potem, w lipcu tego samego roku, bankomaty pojawiły się w sąsiedniej Szwajcarii, w oddziałach Credit Swiss. W krótkim czasie zdobyły tak dużą popularność, że ich liczba szybko wzrosła do 12 sztuk. Duński Danske Bank zadeklarował zainstalowanie 100 takich maszyn jeszcze w roku Wszystkich jednak przebiła skandynawska grupa bankowa Nordea, deklarując w zeszłym roku montaż 250 mówiących bankomatów. Na rodzimym gruncie Na przestrzeni lat także i w Polsce pojawiały się różne próby udźwiękowienia bankomatów. Przykładem niech będzie urządzenie należące do byłego BIG Banku w Gdańsku, które jako 8

9 Mówiące bankomaty fot. Mikael Damkier Wyposażenie przycisków funkcyjnych przy monitorze, a także miejsc odbioru banknotów oraz potwierdzeń dokonanej transakcji i karty, w brajlowskie oznaczenia ułatwi obsługę bankomatu pierwsze przemówiło do klienta. Niestety, jego funkcjonalność była ograniczona tylko do prostych informacji głosowych. Bank Millenium (dawniej BIG Bank), jak zapewnia pani Dorota Hołownia z Biura Prasowego, sprawdza uwarunkowania techniczne i rozważa możliwości uruchomienia usługi pełnej dostępności bankomatów dla osób niewidomych. Podobną funkcjonalnością, jak maszyny BIG Banku, cechowały się urządzenia Banków Spółdzielczych. Biuro Rzecznika banku potwierdza, iż obecnie nie posiada bankomatów w pełni dostępnych dla osób z dysfunkcją wzroku. Nie tylko większość banków, ale także najpopularniejsze sieci bankomatów w Polsce przejawiają wręcz niezwykły brak zainteresowania udźwiękowionymi maszynami, uzależniając swoje decyzje od działalności producentów samych urządzeń. Zuzanna Smolarek, Marketing Manager z Euronetu informuje: Wraz z rozwojem oferty producentów chcemy sukcesywnie zwiększać liczbę maszyn w pełni dostosowanych do potrzeb różnych grup niepełnosprawnych. Jednocześnie będziemy angażować się w działania na rzecz kompleksowego dostosowania bankomatów tworzących naszą sieć do potrzeb różnych grup osób niepełnosprawnych. Większość właścicieli bankomatów dochodzi do wniosku, iż opisanie kilku otworów urządzenia brajlem i zaznaczenie jednego klawisza załatwia sprawę dostępności. Nic bardziej mylnego. Skąd osoba niewidoma ma wiedzieć, którą opcję wybrać, który klawisz nacisnąć? Skąd ma się domyślić, jaki komunikat jest aktualnie wyświetlany na ekranie automatu? Najlepszym przykładem złego podejścia do niewidomego klienta jest stanowisko banku PeKaO S.A. Jak informuje pani Justyna Rysiak z Biura Prasowego banku: W najbliższym czasie nie planujemy wymiany bankomatów na udźwiękowione, ponieważ posiadamy dużą ilość nowych maszyn. Są one wyposażone w wypustkę na środkowym klawiszu, która umożliwia orientację na klawiaturze. Taki brak zrozumienia potrzeb klienta oburza wiele osób, ale mało kto chce wziąć sprawy w swoje ręce. Jedną z takich osób jest niewidomy Tomasz Strzymiński, który od kilku lat próbuje NR 2 (8)

10 Mówiące bankomaty fot. Scott Rothstein Wiele z obszarów bankowości, wcześniej niedostępnych dla osób niepełnosprawnych, nagle stanęło przed nimi otworem. Niestety, ciągle jednak pozostaje wiele problemów. Jednym z nich jest kwestia swobodnego dostępu osób niewidomych do swoich własnych pieniędzy w naszym kraju osiągnąć to, co udało się Steven owi Mendelsohn owi w USA. W roku 2008, wspierany przez dziennikarzy Gazety Wyborczej, zwrócił się z prośbą o interwencję do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik wystosował oficjalne pismo do Związku Banków Polskich w sprawie dostosowania bankomatów do potrzeb osób niewidomych. Niestety, jedyną reakcją ZBP było wydanie niewiążącego zalecenia, traktującego o zapewnieniu odpowiedniej obsługi osobom niepełnosprawnym. Widząc brak jakichkolwiek działań ze strony ZBP, w 2009 r. Strzymiński wraz z założoną przez siebie Fundacją Audiodeskrypcja, wziął udział w konsultacjach nad projektem Programu rozwoju obrotu bezgotówkowego w Polsce na lata Kolejna inicjatywa nie doprowadziła do jakichkolwiek zmian w polskim ustawodawstwie, ale wreszcie udało się zwrócić uwagę środowiska bankowego na istotę problemu. Pierwszym, który zareagował był Bank Zachodni WBK. Jeden z trzech największych w naszym kraju banków, BZ WBK nie tylko zwrócił uwagę na istnienie problemu, ale, wyciągając wnioski z posunięć zagranicznych banków, dostrzegł związane z nimi korzyści i postanowił działać. Ponieważ BZ WBK nie posiada bankomatów przystosowanych do wprowadzenia udźwiękowienia, bank postanowił systematycznie przerabiać swoje automaty. Do konsultacji nad projektem zaprosił Polski Związek Niewidomych. Efektem tych działań było stworzenie odmiennego interfejsu bankomatu, zarządzanego tylko i wyłącznie z poziomu klawiatury numerycznej oraz wybór pierwotnych lokalizacji dla przerobionych maszyn. W niedługim czasie w pełni udźwiękowiony bankomat osoby z dysfunkcją wzroku mogły podziwiać i przetestować na konferencji prasowej zorganizowanej wspólnie przez Bank Zachodni WBK i PZN w Warszawie. Pierwszy mówiący automat został zainstalowany 26 lipca br. na poznańskim placu Andersa. W chwili pisania tego artykułu, BZ WBK uruchomił już 14 takich maszyn po cztery bankomaty w Warszawie, Poznaniu i Wrocławiu oraz po jednym w Bydgoszczy i Olsztynie. Bank planuje zainstalować do końca 2010 r. kolejne 33 takie maszyny. Dzięki staraniom Tomasza Strzymińskiego, BZ WBK zwrócił uwagę na skumulowanie pierwszych urządzeń w największych aglomeracjach naszego kraju, co doprowadziło do zmiany pierwotnych założeń lokalizacyjnych. Do końca bieżącego roku, co najmniej jeden mówiący bankomat znajdzie się w każdym województwie. Ostatecznym celem banku jest udźwiękowienie wszystkich swoich automatów. Jak to właściwie działa? Udźwiękowiony bankomat na pierwszy rzut oka niczym nie różni się od zwykłej maszyny do wypłacania pieniędzy. Jedyną różnicę stanowi gniazdo słuchawkowe, do którego osoba z dysfunkcją wzroku podłącza własne słuchawki. W chwili podłączenia słuchawek rozpoczyna się odtwarzanie instrukcji głosowej, która informuje, jak należy dalej postępować. Głos lektora prowadzi klienta krok po kroku poprzez wszystkie etapy operacji. Jeśli komuś umknie lub wyda się niejasny właśnie odtworzony komunikat i nie dokona określonego wyboru, komunikat będzie powtarzany aż do chwili podjęcia decyzji przez klienta. Bankomat obsługuje się wyłącznie przy pomocy klawiatury numerycznej. Poprzez zastosowanie autonomicznego interfejsu w znacznym stopniu ograniczona została 10

11 Mówiące bankomaty fot. Geoffroy Kaisin funkcjonalność bankomatu BZ WBK. Obecnie osoba z dysfunkcją wzroku może tylko aktywować kartę płatniczą, zmienić kod PIN i wypłacić jedną z predefiniowanych kwot. Dzięki działaniom Tomasza Strzymińskiego, BZ WBK planuje powrót do pierwotnej koncepcji udźwiękowienia klasycznego menu tych urządzeń. Na obecną chwilę, wszystkie mówiące bankomaty BZ WBK obsługują tylko karty tej sieci. Na szczęście trwają już prace nad udostępnieniem usługi także klientom innych banków. Bank Zachodni WBK nie okazał się jedynym bankiem wrażliwym na potrzeby swoich klientów. Nadzieją napawa stanowisko PKO BP. Jak informuje Monika Floriańczyk z biura Prasowego PKO BP: Aktualnie testowane są rozwiązania umożliwiające korzystanie z bankomatów PKO Banku Polskiego przez osoby niewidome i słabowidzące. Oprócz standardowej funkcjonalności, bankomaty te będą posiadały możliwość komunikacji głosowej poprzez słuchawki. Po włożeniu słuchawek do gniazda, monitor bankomatu będzie wygaszał się, aby osoby postronne nie widziały przebiegu transakcji. Wyposażenie przycisków funkcyjnych przy monitorze, a także miejsc odbioru banknotów oraz potwierdzeń dokonanej transakcji i karty, w brajlowskie oznaczenia ułatwi obsługę bankomatu. Pierwszy bankomat dla niewidomych i słabowidzących przewidujemy uruchomić jeszcze w tym roku w Laskach, przy ul. 3 Maja. Zgodnie z zapowiedzią Biura Prasowego, mówiący bankomat został zainstalowany we Udźwiękowiony bankomat na pierwszy rzut oka niczym nie różni się od zwykłej maszyny do wypłacania pieniędzy. Jedyną różnicę stanowi gniazdo słuchawkowe, do którego osoba z dysfunkcją wzroku podłącza własne słuchawki wskazanym miejscu i osoby z dysfunkcją wzroku mogą już z niego korzystać. PKO BP zdecydowało się na udźwiękowienie od razu wszystkich klawiszy funkcyjnych, co sprawiło, iż osoba niewidoma ma dostęp do wszystkich opcji automatu. Opisane brajlem klawisze są łatwe do zlokalizowania i użytkowanie mówiącej maszyny nie nastręcza żadnych kłopotów. Nieoficjalnie dowiedzieliśmy się o możliwości współpracy między PKO BP a BZ WBK w zakresie wprowadzania udźwiękowionych bankomatów i wzajemnym udostępnianiu ich klientom. Obecne działania obu banków dobrze wróżą na przyszłość osobom z dysfunkcją wzroku. Należy jednak pamiętać, że są to ciągle jedynie dobrowolne kroki, podejmowane przez instytucje finansowe, i że w dalszym ciągu większość banków nie jest w stanie zapewnić swoim niewidomym klientom dostępu do ich środków finansowych w dowolnym momencie. Nadal brakuje odpowiednich regulacji prawnych, które pozwalałyby egzekwować prawa niepełnosprawnego konsumenta w tym zakresie. W momencie wprowadzania nowych systemów bardzo istotne jest stworzenie jednego standardu dla wszystkich udźwiękowionych maszyn. Ujednolicenie działania zapobiegnie powstawaniu wielu problemów, a jednocześnie pozwoli osobom z dysfunkcją wzroku na korzystanie z sieci bankomatów różnych banków. *Piotr Witek urodził się w 1979 roku, wzrok stracił mając piętnaście lat. Z wykształcenia i zamiłowania jest masażystą i terapeutą manualnym. Obecnie pracuje w firmie teleinformatycznej, łącząc swoją drugą pasję komputery z pracą zarobkową. Po utracie wzroku, nie chcąc zaakceptować własnych, fizycznych ograniczeń, nieustannie wyszukuje i promuje w środowisku osób niewidomych nowatorskie rozwiązania technologiczne mogące usprawnić funkcjonowanie w społeczeństwie osób z dysfunkcją wzroku. NR 2 (8)

12 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Panie Marku, miałam okazje zapoznać się z różnego rodzaju grafikami dotykowymi, wykonywanymi przez Pana, oraz mapami dla niewidomych i słabowidzących. Bardzo potrzebna byłaby mi mapa, a właściwie plan okolic naszej szkoły dla dwójki uczniów w mojej klasie. Najbardziej istotne jest to, że plan ten byłby mi potrzebny na poniedziałkowe zajęcia. To prawie tydzień czasu mam nadzieję, że to termin wystarczający na zrealizowanie mojego zamówienia. Koleżanka po fachu nauczyciel orientacji przestrzennej z Z. Zdjęcia i tekst: Marek Jakubowski* Liczne listy, podobne do przytoczonego we wstępie, skłoniły mnie do przerwania cyklu poświęconego ciekawostkom z zakresu tyflografiki na rzecz opisu procesu powstawania różnego rodzaju przedstawień tyflokartograficznych. Mailowa odpowiedź do koleżanki po fachu z listu powyżej, że nie da się zrobić w kilka dni dobrej i użytecznej mapy dla niewidomego użytkownika, zaowocowała ripostą: A bo się pewnie Panu nie chce Mam nadzieję, że po przeczytaniu mojego tekstu, łatwiej będzie opiekunom, nauczycielom i rodzicom zrozumieć, co to znaczy wykonać dobrą tyflografikę lub też opracować poprawny tyflograficznie i tyflokartograficznie plan czy mapę. Zapraszam do starego klasztoru w Owińskach, do Ośrodka dla Niewidomych, na przykładzie którego prześledzimy wspólnie proces powstawania mapy dla niewidomych. Proces przygotowania rzeczonej mapy rozpoczynamy od spotkania nauczycieli orientacji przestrzennej, tyflokartografa, tyflografików, specjalistów od tłoczeń reliefowych i nagrań dźwiękowych oraz grupy niewidomych dzieci i młodzieży z naszego Ośrodka. Oni są najważniejsi będą użytkownikami mapy tyflologicznej Owińsk. My wszyscy przemądrzali, widzący 12

13 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Owińska wykonawcy projektu tyflomapy, zaczynamy spotkanie od wysłuchania informacji na temat terenu, jaki mamy przedstawić na mapie, od samodzielnie poruszających się po nim niewidomych. Dowiadujemy się, jak przestrzeń ta wygląda w wyobrażeniach i opisach osób chodzących z białą laską, jakie elementy otoczenia należy na mapie pokazać bezwzględnie, jakie można umieścić fakultatywnie, a którymi nie powinniśmy sobie w ogóle zawracać głowy. Protesty kartografa, że są zasady, którymi należy się bezwzględnie kierować przy wykonywaniu każdej mapy spotykają się ze sprzeciwem młodych, niewidomych odbiorców. Nam jest potrzebna mapa, dzięki której przestrzeń będzie dla nas oczywista! Potrzebujemy informacji dotykowych, wskazujących, jak dojść na przystanek, do sklepu, kościoła. Chcemy poznać układ ścieżek na placu przed Ośrodkiem oraz ulice, po których jeżdżą samochody. Chcemy wiedzieć, gdzie są parkingi i przejścia do różnych, ważnych dla nas miejsc. Ale jesteśmy też ciekawi tego, co znajduje się o kilka metrów od ścieżek. A jeśli Pani (to do kartografa) koniecznie chce zrobić taka urzędową mapę to prosimy bardzo! Chętnie ją obejrzymy. Nauczyciele orientacji przestrzennej upierają się przy umieszczeniu na mapie chodników (koniecznie z krawężnikami). Kartograf co chwile powtarza Jaka skala? Jaka ma być skala? Grafik na zapas rozpacza nad kolorami, jakich nie będzie mógł zastosować ze względu na słabowidzących odbiorców. Technolog od tłoczeń reliefowych żąda informacji, czy tyflomapa będzie w jednym kawałku czy w arkuszach (a jeśli w arkuszach to spinanych czy pakowanych do teczki) oraz trzymania się maksymalnie formatu A1. Tyflografik i tyflokartograf dopominają się o podkłady kartograficzne terenu i aktualne mapy (z naciskiem na aktualne ). Oczywiście nikogo nie interesują koszty, a te niestety zależą od bardzo wielu czynników - zakresu opracowywanej tyflomapy (jej wielkości, czyli ilości arkuszy), nakładu, rodzaju matryc, jakie zastosujemy do tłoczeń reliefowych. Niezmiernie ważny jest też rodzaj poddruku pełnokolorowego, sposób oprawy czy pakowania kompletu arkuszy. Do tego dojdą koszty opracowań broszury z ewentualnymi brajlowskimi skrótami, opisów audiodeskrypcyjnych obiektów no i naszej dumy dźwiękowego nagrania binauralnego poszczególnych ścieżek, a także podkładów kartograficznych, mapek terenu oraz wynagrodzenie kartografa, tyflokartografów, tyflografików. Nie można pominąć kosztów próbnych tłoczeń, przygotowywanych na potrzeby konsultacji z niewidomymi i słabowidzącymi odbiorcami mapy. Może sobie odpuścić ten temat... Dyskusja trwa do późnych godzin wieczornych i jest kontynuowana następnego dnia. W końcu zapada decyzja. Po przeanalizowaniu wszystkich kwestii, dotyczących zakresu prac, formatu mapy, sposobu użytkowania, potencjalnych użytkowników, skali, nakładu i kosztów wykonania, powstaje plan przygotowania tyflomapy okolic Ośrodka dla Niewidomych w Owińskach. W opustoszałej sali, gdzie jeszcze niedawno kilkanaście osób w wielkim ferworze pracowało nad opracowaniem koncepcyjnym, a na stołach walają się szkice czarnodrukowe oraz brajlowskie, na niewyłączonym komputerze uruchamia się gadacz i metalicznym głosem zaczyna odczytywać spisany podczas spotkania protokół. Zaczynam przysłuchiwać się temu, co stworzyliśmy: NR 2 (8)

14 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Tytuł mapy: Owińska plan sytuacyjny Skala: 1 do 450 (1 cm - 4,5 m) Format mapy: A1 Rodzaj mapy: mapa ścienna Nakład: 30 egzemplarzy Przeznaczenie: mapa do nauki orientacji przestrzennej Technologia wykonania: wielopoziomowe termoformowanie z poddrukiem Oprawa: ramka metalowa trwale spajająca warstwę reliefową i pełnokolorową Zastosowana czcionka brajlowska: Poland Braille Fonts parametr Marburg Medium (opracowana w Studio Tyflografiki Tyflograf i wykorzystywana przy pracach nad mapami tyflologicznymi przez Polski Związek Niewidomych i Główny Urząd Geodezji i Kartografii) Zastosowana czcionka czarnodrukowa: Arial CE (zgodna ze standardami stosowanymi przy adaptacji podręczników dla słabowidzących) Kolorystyka: przyjęto konwencję stosowana przy adaptowaniu podręczników dla słabowidzących Zasady opracowania mapy: wypracowane przez Zespół do Spraw Opracowywania Map dla Niewidomych, powołany przy Polskim Związku Niewidomych przez Głównego Geodetę Kraju Zastosowane znaki tyflokartograficzne: dostosowane dla potrzeb technologii termoformowania znaki tyflokartograficzne opracowane na zlecenie Głównego Geodety Kraju przez Studio Tyflografiki Tyflograf Opisy audiodeskrypcyjne mapy oraz tras: wykonane zgodnie z zasadami wykonywania tego typu opisów Nagranie binauralne tras oraz pocztówki dźwiękowe: wykonane w oparciu o zasady wypracowane przez Tyflolaboratorium dźwięku Załącznik w piśmie brajla: opis terenu, ciągów komunikacyjnych oraz wskazówki dla ucznia Płyta CD: nagrania binauralne - pocztówki dźwiękowe oraz nagrania tras do odsłuchu słuchawkowego Członkowie zespołu tworzącego mapę: kartograf, tyflokartograf, tyflografik, reżyser dźwięku i tyfloakustyk, technolog tłoczeń reliefowych, nauczyciele orientacji przestrzennej (2 osoby), plastyk, fotograf (łącznie 9 osób) Zespół konsultacyjny: niewidomi i słabowi- Zdjęcie do ortofotomapy 14

15 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Plan Owińsk - podkład geodezyjny Plan Owińsk - warstwa kolorowa Plan Owińsk - warstwa reliefowa dzący uczniowie Ośrodka dla Niewidomych w Owińskach, niewidomi mieszkańcy Owińsk, przedstawiciel Polskiego Związku Niewidomych (łącznie 8 osób) Wykonawca: Studio Tyflografiki Tyflograf Planowany czas wykonania: 3 miesiące Uwagi dodatkowe: Zespół uważa za konieczne wytłoczenie z wykonanej mapy ściennej sześciostronnicowego albumu z przeznaczeniem do indywidualnego użytkowania przez dzieci i młodzież Ośrodka oraz niewidomych i słabowidzących mieszkańców Poznania i Owińsk oraz odwiedzających Ośrodek gości. Proponowany nakład albumu 500 egzemplarzy. W związku z nieaktualnymi podkładami geodezyjno-kartograficznymi opracowywanego terenu, konieczne jest wykonanie zdjęć lotniczych oraz ortofotomapy, która będzie podstawą do wykonania opracowań tyflokartograficznych. Coraz trudniej skupić mi się na odczytywaniu kolejnych uwag. Większa część zespołu ma wprawdzie bardzo duże doświadczenie w wykonywaniu tego typu prac, lecz nie zmienia to faktu, że czeka nas nie lada wyzwanie, co najważniejsze wymagające przede wszystkim dokładnego zastosowania się do obowiązujących standardów i opracowanych już zasad. Nie wolno lekceważyć wdrożonych w skali kraju przez zespoły kompetentnych i doświadczonych tyflologów, tyflokartografów i tyflografików reguł. A przede wszystkim należy pamiętać o odbiorcach, bo to oni decydują o finalnym kształcie produktu. Nie może to być zbiór naj- Test faktur do planu Owińsk NR 2 (8)

16 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna piękniejszych nawet faktur i linii, kolorowo podbarwionych, z nic niemówiącymi skrótami brajlowski. Musi to być produkt jednoznacznie użyteczny i praktyczny. W dyskusji ze strony zespołu konsultacyjnego wiele razy padały uwagi, sugerujące, że priorytetem powinna być czytelność mapy, a nie merytoryczne zasady tworzenia map dla widzących. To ona właśnie (czytelność) będzie w tym wypadku wyznacznikiem skali. Czytanie mapy to trudna czynność wymagająca skupienia i uwagi, szczególnie dla niewprawionej do tego osoby. Receptory wzroku, służące widzącym, zastąpione zostają u niewidomego oglądającego mapę zaledwie dziesięcioma palcami. Trud skanowania nimi dużego obszaru tyflomapy musi się opłacać, a więc nieść jednoznaczną informację o przestrzeni, jaką poznajemy. Zaczęły się prace Kartograf, na podstawie istniejących map terenu oraz podkładów geodezyjnych, przygotował opracowanie. Kilkanaście dni jego pracy zaowocowało profesjonalnym plikiem graficznym, który miał być podstawa właściwych prac, czyli opracowania tyflokartograficznego. Zespół konsultacyjny, który oglądał wstępne, robocze opracowanie wykonane na czterech arkuszach papieru puchnącego, miał trudny orzech do zgryzienia. Pod palcami wiły się dziesiątki linii i kresek. Bez opracowania tyflokartograficznego i tyflograficznego próby odczytania były daremnym wysiłkiem, tym bardziej, że opracowanie wykonano na podstawie map niedokładnych i starych, przez co nie odzwierciedlało ono rzeczywistości. Podjęliśmy decyzje o wykonaniu ortofotomapy z wykonanych zdjęć lotniczych. Na jej bazie oraz na wykonanym już opracowaniu kartograficznym powstało profesjonalne opracowanie tyflokartograficzne. Wykonaliśmy pierwsze wydruki próbne w druku płaskim i dokonaliśmy weryfikacji opracowania w terenie. Zanim nanieśliśmy korekty i przystąpiliśmy do wykonywania matrycy do tłoczenia próbnego, upłynęło, kolejne kilka dni. Godziny spędzone nad opracowaniami, dokumentacją fotograficzną i na weryfikacji w terenie ugruntowywały w nas przekonanie, iż ta praca oraz doświadczenie dadzą doskonały efekt finalny. Tyflomapa była gotowa do oceny i analiz zespołu konsultacyjnego. Już pierwsza godzina pracy zespołu, cierpliwie studiującego nasze tłoczenia próbne, zaowocowała listą kilkudziesięciu korekt i poprawek, jakie należało bezwzględnie nanieść na arkusz. Uwagi dotyczyły zarówno kwestii merytorycznych, jak na przykład złego umiejscowienia niektórych ścieżek, parkingu czy krawężników, jak i jednoznacznej czytelności zastosowanych faktur i linii, umiejscowienia opisów brajlowskich i niektórych znaków tyflokartograficznych. Cierpliwie nanoszone poprawki znalazły się na ekranach komputerów tyflografików. Przystąpiliśmy do wykonania kolejnej matrycy ciągle jeszcze określanej mianem matrycy próbnej. Po tygodniu była gotowa do ocen i analiz. Zespół konsultacyjny ochoczo zabrał się do wytykania błędów oraz niedociągnięć i wynajdywania różnego rodzaju usprawnień, mających poprawić czytelność naszej tyflomapy. Prace weryfikacyjne nad planem Owińsk 16

17 Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Z przygotowanych wcześniej wzorników faktur wybrano kilka, które należało zmienić. Zaproponowano także przeniesienie legendy, pierwotnie ułożonej w górnej części mapy na jej dół. Zasugerowano zastosowanie cieńszego materiału plastycznego do tłoczenia nowej wersji oraz obniżenie wysokości punktów brajlowskich. Przystąpiliśmy do kolejnej fazy prac do wykonywania matrycy do tłoczeń finalnych. Z plików graficznych, na których naniesiono wszystkie uwagi naszych konsultantów, wykonaliśmy trzecią matrycę. Kolejne spotkanie zaowocowało połowicznym sukcesem. Warstwa reliefowa została zaakceptowana, lecz graficy nie ustrzegli się przed błędami w opisach czarnodrukowych szczególnie w kwestii spasowania poddruku z warstwą reliefową. Drobne korekty w warstwie poddruku płaskiego zakończyły nasze prace nad mapą okolic Ośrodka w Owińskach. Pozostało wykonanie tłoczeń finalnych, druku solwentowego dla wersji płaskiej naszej mapy oraz montaż egzemplarzy w ramkach i zawieszenia na ścianach Ośrodka. Upragniony efekt Po wykonaniu kompletu tłoczeń naszej mapy ściennej, ciągle pod okiem, a właściwie pod palcami, naszego zespołu konsultacyjnego dokonujemy przekonstruowania matryc w taki sposób, aby mogły stanowić karty albumu dotykowo-barwnego. Zmieniamy konstrukcje legendy, dodajemy opisy tekstowe w obu rodzajach druku oraz z dumą nanosimy nazwiska członków zespołu konsultacyjnego, autorów i wykonawców na stronie redakcyjnej. Pozostaje wykonać wydruk nakładu albumu i przekazać go użytkownikom. *** W artykule skupiłem się tylko na procesie powstawania mapy tyflologicznej. Opisy audiodeskrypcyjne na potrzeby tej mapy zostaną zamówione u profesjonalistów zawodowo zajmujących się tą dziedziną. O nagraniach binauralnych obiecała napisać w kolejnym numerze Tyfloświata nasza reżyser dźwięku i tyfloakustyk. Posiłkując się żywym przykładem procedury i większości procesów, jakie zachodzą się przy wykonywaniu mapy tyflologicznej, opisałem sposób przygotowania właściwego odwzorowania przestrzeni. Oczywiście szczegóły w każdym innym wypadku mogą się zmieniać, nie mniej jednak dobra mapa tyflologiczna wymaga stosowania wyżej wymienionych zasad oraz posiłkowania się fachowymi opracowaniami. Jeśli przeczyta ten artykuł moja koleżanka po fachu, niech potraktuje go jako bardziej rozbudowaną odpowiedź na jej prośbę o wykonanie w kilka dni dobrej mapy. Powstały pierwsze polskie (od 60 lat) egzemplarze mapy ściennej dla niewidomych i słabowidzących, wykonane w nowoczesnej technologii i jednoznacznie czytelne. Oprócz naszego Ośrodka, zawisną także w Urzędzie Wojewódzkim, Starostwie i w Urzędzie Gminy. Niech widzący położą palce na naszych brajlowskich kropkach i spróbują dotykiem ogarnąć przestrzeń pokonywaną tak często tylko przy pomocy białej laski i wytężonego słuchu *Autor jest tyflopedagogiem w Ośrodku dla Niewidomych w Owińskach, twórcą polskiej czcionki brajlowskiej Poland Braille Fonts, autorem technologii wykonywania tyflografik oraz map i planów wypukłych. Zajmuje się przystosowaniem przestrzeni dla osób z dysfunkcjami wzroku. Prowadzi Studio Tyflografiki. Jest wydawcą reliefowych publikacji książkowych oraz planów i map dla niewidomych. Laureat Medalu KEN, nagród MEN, i Ministra Infrastruktury za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kartografii. Odznaczony srebrną odznaką PZN. Kawaler Orderu Uśmiechu. NR 2 (8)

18 Być na swoim rozpoczynanie działalności gospodarczej fot. shutterstock.com Pracować u kogoś, czy może u siebie? Oto jest pytanie W przypadku osoby niepełnosprawnej o zatrudnienie nie jest łatwo. Często trzeba ogromnego wysiłku, by przekonać pracodawcę, że może ona być w pełni kompetentnym, a przede wszystkim wydajnym pracownikiem. Powszechnie wiadomo, że poziom zatrudnienia np. wśród osób niewidomych jest wciąż bardzo niski. Tymczasem wiele osób nie uświadamia sobie nawet, że można być sobie samemu sterem, żeglarzem i okrętem. Oczywiście same dobre chęci nie wystarczą Magdalena Szyszka* Czasem najważniejszy jest dobry pomysł lub po prostu posiadanie właściwego wykształcenia i odpowiednie samozaparcie, bowiem mogą pojawić się wątpliwości, czy podołamy formalnościom. Sen z powiek może również spędzać konieczność poniesienia wydatków związanych z przygotowaniem stanowiska pracy. Na szczęście istnieje kilka możliwości, by takie fundusze zdobyć. Oczywiście wymaga to pewnych zabiegów i dopełnienia licznych formalności, ale pieniądze są do wzięcia. W niniejszym artykule postaram się omówić te możliwości ze wskazaniem ich wad i zalet oraz szans na realne otrzymanie takiej pomocy. PFRON, czyli coś specjalnie dla niepełnosprawnych Pierwszą instytucją, która przychodzi na myśl, gdy chodzi o finansowe wsparcie osoby niepełnosprawnej, jest oczywiście PFRON. Osoba chcąca rozpocząć działalność gospodarczą może liczyć na dofinansowanie ze środków tej instytucji. Żeby z niego skorzystać, trzeba być przede wszystkim osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako bezrobotna lub też poszukująca pracy. Najistotniejsza z punktu widzenia osoby niepełnosprawnej różnica między tymi dwoma kategoriami jest taka, że bezrobotną nie 18

19 Być na swoim rozpoczynanie działalności gospodarczej może być osoba, która nabyła prawo do pobierania emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej ani renty socjalnej. Nie może również pobierać zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego. Oczywiście osobą bezrobotną może być tylko taka, która nie jest zatrudniona. Nietrudno zatem zauważyć, że większość niepełnosprawnych będzie mogła zostać zarejestrowana jedynie jako poszukująca pracy, a takiej rejestracji można dokonać nawet będąc osobą zatrudnioną, która chciałaby pracę zmienić. Zgodnie z art. 12a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, osoba niepełnosprawna, zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna lub poszukująca pracy nieposiadająca zatrudnienia, może otrzymać jednorazową, bezzwrotną pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej, której wysokość nie może przekraczać piętnastokrotności przeciętnego, miesięcznego wynagrodzenia (niespełna zł). Umowę w takiej sytuacji zawiera się ze Starostą, a o szczegóły najlepiej pytać w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż to ta instytucja najczęściej odpowiada za organizacyjną stronę dystrybucji tychże środków. Ustawa nie określa żadnych warunków, jakie trzeba spełnić. Warto jednak pamiętać, że w razie niedotrzymania zapisów umowy, otrzymana pomoc podlega zwrotowi wraz z odsetkami (liczonymi, jak dla zaległości podatkowych). Niestety, jak powszechnie wiadomo, PFRON ma dziś duże kłopoty finansowe. Szeroko komentuje się jego sytuację ze względu na wstrzymywanie programów celowych czy żądanie od najróżniejszych organizacji pomagających osobom niepełnosprawnym zwrotu zakontraktowanych już funduszy. Dodatkowo rozpatrywanie takich wniosków odbywa się w turach, a czas oczekiwania może tu być dość długi. Oczywiście, kwota, jaką teoretycznie można otrzymać, jest znacząca, trudno jed- By odnieść sukces w biznesie, najważniejszy jest dobry pomysł, posiadanie właściwego wykształcenia i konsekwentne dążenie do celu nak dziś sądzić, że Fundusz rzeczywiście byłby skłonny takie pieniądze przekazać osobie rozpoczynającej działalność gospodarczą tym bardziej, że są także inne możliwości pozyskania pieniedzy na ten cel. Z tego, co udało mi się ustalić, naprawdę rzadko można uzyskać ze środków PFRON maksymalną kwotę pomocy. Po rozpoczęciu działalności również można otrzymać pewną pomoc z PFRON. Fundusz może bowiem zrefundować naszą składkę emerytalną oraz rentową, co dla początkującego przedsiębiorcy stanowi niemałą pomoc. Zgodnie z najnowszym projektem zmian ustawy, najprawdopodobniej od 1 stycznia 2011 r. refundacji będzie podlegało 100% tych składek w wypadku osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, 60% w umiarkowanym oraz 30% w lekkim. Obecnie nie ma takiego rozróżnienia. Ponadto, w razie konieczności zaciągnięcia kredytu na kontynuowanie działalności gospodarczej, przy spełnieniu pewnych warunków, można uzyskać dofinansowanie do 50% jego odsetek. Pieniądze z Urzędu Pracy Najbardziej obecnie rozpowszechnioną formą pomocy osobom rozpoczynającym działalność gospodarczą są fundusze, o które należy się ubiegać w Powiatowych Urzędach Pracy. W ten sposób można otrzymać do sze- fot. vixs NR 2 (8)

20 Być na swoim rozpoczynanie działalności gospodarczej fot. gokoroko Chętni do otrzymania dotacji z Urzędu Pracy przechodzą obowiązkowe szkolenie z przedsiębiorczości ściokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, co stanowi obecnie kwotę nieco ponad zł. Dla wielu rodzajów działalności jest to suma zupełnie wystarczająca i nierzadko wystarczyłaby również osobie niepełnosprawnej. Cała procedura odbywa się dwuetapowo. Najpierw należy złożyć w Powiatowym Urzędzie Pracy odpowiednią kartę informacyjną i uzyskać decyzję o zakwalifikowaniu do pomocy. Następnie odbywa się szkolenie z przedsiębiorczości, które obowiązkowo należy przejść, żeby uzyskać fundusze. Po szkoleniu trzeba złożyć wniosek wraz z wymaganymi załącznikami m.in. biznesplanem. Wzory tych dokumentów nie są jednolite dla całego kraju, dlatego trudno je tu szerzej omówić. Niestety zdarza się, że są one dość skomplikowane. W ciągu miesiąca od złożenia dokumentów powinna zostać podjęta decyzja o udzieleniu pomocy lub odmowie. W razie decyzji pozytywnej konieczne jest zabezpieczenie, najczęściej weksel wymagający poręczycieli. Osoba starająca się o taką pomoc musi prowadzić działalność gospodarczą przez minimum 12 miesięcy po otrzymaniu pomocy. W razie niedotrzymania warunków umowy również ma obowiązek zwrócić całą otrzymaną kwotę wraz z odsetkami (liczonymi jak za zaległości podatkowe). Niestety, dla dużej grupy osób niepełnosprawnych ta forma wsparcia nie jest dostępna, ponieważ w takim programie mogą wziąć udział jedynie osoby zarejestrowane jako bezrobotne, czego, jak już wiemy, nie można uczynić mając ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy czy też renty socjalnej. Po pomoc do Unii Kolejną, zdecydowanie wartą uwagi możliwością zdobycia funduszy na rozpoczęcie działalności gospodarczej są fundusze unijne. W tym wypadku chodzi o Program Operacyjny Kapitał Ludzki i realizowane w jego ramach działanie Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia. Niestety nie mogę tu jednoznacznie wskazać, gdzie należy szukać informacji czy też składać wnioski, ponieważ w każdym województwie realizują go inne podmioty. Informacje te można jednak znaleźć w Internecie lub też skontaktować się z Powiatowym czy Wojewódzkim Urzędem Pracy. W programach unijnych kobiety, zwłaszcza powracające oraz wchodzące po raz pierwszy na rynek pracy po przerwie związanej z urodzeniem i wychowaniem dzieci, otrzymują często przy ocenie wniosków punkty preferencyjne fot. Tomasz Trojanowski 20

pilnie potrzebna Mapa tyflologiczna

pilnie potrzebna Mapa tyflologiczna Mapa tyflologiczna pilnie potrzebna Panie Marku, miałam okazje zapoznać się z różnego rodzaju grafikami dotykowymi, wykonywanymi przez Pana, oraz mapami dla niewidomych i słabowidzących. Bardzo potrzebna

Bardziej szczegółowo

W ubiegłym roku zostałam poinformowana przez Związek Banków Polskich. praw osób niepełnosprawnych stanowi jeden z priorytetów mojej działalności.

W ubiegłym roku zostałam poinformowana przez Związek Banków Polskich. praw osób niepełnosprawnych stanowi jeden z priorytetów mojej działalności. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-678032-V/11/GM 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2010

SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2010 SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2010 INFORMACJE/OBSZARY SPRAWOZDANIA 1) Nazwa fundacji, jej siedzibę i adres, data wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym i numer KRS-u wraz ze statystycznym

Bardziej szczegółowo

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych Jakie prawa mają osoby niepełnosprawne? W czym Rzecznik może pomóc? Jak się skontaktować? Infolinia Obywatelska 800 676 676 BROSZURA_RPO_A5_20120927_1050.indd

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Joanna Wrona Dyrektor Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych w Ministerstwie Edukacji Narodowej Regulacje prawne

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych perspektywy wzrostu

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych perspektywy wzrostu Scenariusz do indywidualnego wywiadu pogłębionego (IDI) z kluczowymi przedstawicielami organizacji pozarządowych, fundacji i stowarzyszeń aktywnie zajmujących się rehabilitacją społeczną i zawodową osób

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą.

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą. zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

Dane wnioskodawcy (proszę wypełnić drukowanymi literami)... syn / córka... imię (imiona) i nazwisko

Dane wnioskodawcy (proszę wypełnić drukowanymi literami)... syn / córka... imię (imiona) i nazwisko pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu wniosku (dzień, miesiąc, rok)... / 151 /... Nr kolejny wniosku / powiat / data złożenia wniosku WNIOSEK o dofinansowanie zakupu urządzeń (wraz z montażem*)

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA PRZYZNAWANIA PRACODAWCY REFUNDACJI KOSZTÓW WYPOSAŻENIA STANOWISKA PRACY DLA SKIEROWANEJ OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ

KRYTERIA PRZYZNAWANIA PRACODAWCY REFUNDACJI KOSZTÓW WYPOSAŻENIA STANOWISKA PRACY DLA SKIEROWANEJ OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ KRYTERIA PRZYZNAWANIA PRACODAWCY REFUNDACJI KOSZTÓW WYPOSAŻENIA STANOWISKA PRACY DLA SKIEROWANEJ OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ - w szczególności uregulowane są w: 1) Ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych w różnych obszarach funkcjonowania Szkolenie z zakresu rehabilitacji podstawowej 3-23 sierpnia

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY BĘDZIE ROZPATRYWANY WYŁĄCZNIE WTEDY, GDY ZOSTANIE DOŁĄCZONY DO NIEGO KOMPLET WYMAGANYCH DOKUMENTÓW data wysłania wniosku (rok - miesiąc - dzień) IMIĘ I NAZWISKO OSOBY PROSZĄCEJ O

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY SAMORZĄD ŁĘCZNA

AKTYWNY SAMORZĄD ŁĘCZNA Załącznik do Uchwały nr 164/2015 Zarządu Powiatu w Łęcznej z dnia 3 czerwca 2015r. Procedury realizacji pilotażowego programu AKTYWNY SAMORZĄD ŁĘCZNA 1 1. Podstawą prawną uruchomienia i realizacji programu

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE

STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE STAROSTWO POWIATOWE w KIELCACH - POZRON - SPRAWOZDANIE z realizacji zadań przez Powiatowy Ośrodek Zatrudnienia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia do grudnia 2012r. 1. Założenia

Bardziej szczegółowo

Jak założyć fundację i napisać jej statut

Jak założyć fundację i napisać jej statut Jak założyć fundację i napisać jej statut EWA WOLDAN-JAKUBCZYK STAN PRAWNY: 2015 bazy.ngo.pl Jak założyć fundację i napisać jej statut Ewa Woldan-Jakubczyk (Stowarzyszenie Klon/Jawor) stan prawny 1.05.2015

Bardziej szczegółowo

.../.../... nr kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku. data wpływu kompletnego wniosku(dzień, miesiąc, rok)

.../.../... nr kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku. data wpływu kompletnego wniosku(dzień, miesiąc, rok) pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE 60-823 Poznań, ul. Słowackiego 8 Tel. 61 22-22-906;.../.../...... nr kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku. data wpływu kompletnego

Bardziej szczegółowo

OPCJA KOMPLEKSOWE USŁUGI INTERNETOWE

OPCJA KOMPLEKSOWE USŁUGI INTERNETOWE Warszawa, sierpień 2010 r. KLIKNIJ, ABY EDYTOWAĆ STYL OPCJA KOMPLEKSOWE USŁUGI INTERNETOWE O nas Świadczymy kompleksowe usługi informatyczne od 1991 r. Pracowaliśmy dla niemal 400 Klientów. W tym czasie:

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN rekrutacji i uczestnictwa w projekcie KOMPETENCJE DOŚWIADCZENIE PRACA. 1 Informacje ogólne

REGULAMIN rekrutacji i uczestnictwa w projekcie KOMPETENCJE DOŚWIADCZENIE PRACA. 1 Informacje ogólne REGULAMIN rekrutacji i uczestnictwa w projekcie KOMPETENCJE DOŚWIADCZENIE PRACA 1 Informacje ogólne 1. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Nowa Ruda-Słupiec, 18 maja 2012 r. Ostatnia aktualizacja 16.05.2012 r. Charakterystyka PFRON - wprowadzenie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Pracodawca, który podejmie decyzję o zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej powinien wiedzieć, że tak jak w przypadku osób pełnosprawnych będą

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Rejestracja w urzędzie pracy to proces dobrowolny. Wiele osób rejestruje się jednak, by zwiększyć swoje szanse na rynku pracy, dzięki pomocy uzyskanej z urzędu.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową W dniu 22 marca 1990 r. została zawarta Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów

Bardziej szczegółowo

fundacja civis polonus

fundacja civis polonus Zapraszamy do wzięcia udziału w projekcie Samorządy działają! Na czym polega projekt? Celem projektu jest zachęcenie samorządów uczniowskich do aktywnego działania na rzecz społeczności szkolnej. Pragniemy

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI w okresie 01.01 31.12.2012 r.

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI w okresie 01.01 31.12.2012 r. Warszawa, 7 stycznia 2013 r. Fundacja na Rzecz Centrum Edukacyjnego 01-494 Warszawa, ul. Obrońców Tobruku 25/69 NIP: 5222923825, REGON:141842155 Nr konta: 58213000042001050136280001 SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie. 2. Definicje

1. Wprowadzenie. 2. Definicje 1. Wprowadzenie 1. Niniejszy regulamin ( Regulamin ) określa warunki Promocji Nawet 700 zł czeka na Ciebie. 2. Organizatorem Programu jest Bank Zachodni WBK z siedzibą we Wrocławiu, Rynek 9/11, 50-950

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych likwidacji barier technicznych

WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych likwidacji barier technicznych Wniosek złożono w PCPR w Hrubieszowie Nr sprawy: Załącznik Nr 1 pieczątka PCPR+data przyjęcia/wpływu wniosku+podpis osoby przyjmującej wniosek WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Wniosek złożono w PCPR w dniu WNIOSEK

Wniosek złożono w PCPR w dniu WNIOSEK Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Busku Zdroju Ul. Mickiewicza 27 28-100 Busko Zdrój tel. 41 378 84 58, 370 81 88 e-mail: pcprbusko@interia.pl www.centrumbusko.pl Wniosek złożono w PCPR w dniu 200/ /

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

... data wpływu kompletnego wniosku (dzień, miesiąc, rok) W N I O S E K. ..syn/córka imię (imiona) i nazwisko

... data wpływu kompletnego wniosku (dzień, miesiąc, rok) W N I O S E K. ..syn/córka imię (imiona) i nazwisko ...... data wpływu kompletnego wniosku (dzień, miesiąc, rok) Pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek nr wniosku W N I O S E K O dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Użyteczność polskich portali turystycznych Wakacje w Internecie - aneks

Użyteczność polskich portali turystycznych Wakacje w Internecie - aneks Użyteczność polskich portali turystycznych Wakacje w Internecie - aneks Bartosz Bałaziński Monika Telega Hubert Turaj Kjersti Corneliussen Raport pod patronatem Polskiej Izby Turystyki Kraków, Kwiecień

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE: Ochrona danych osobowych w praktyce z uwzględnieniem zmian od 01.01.2015 r.

SZKOLENIE: Ochrona danych osobowych w praktyce z uwzględnieniem zmian od 01.01.2015 r. SZKOLENIE: ADRESACI SZKOLENIA: Adresatami szkolenia są wszyscy zainteresowani tematyką ochrony danych, działy kadr, marketingu, sprzedaży, obsługi klienta, IT, prawny, menedżerów i kadry zarządzającej.

Bardziej szczegółowo

Propozycja współpracy. Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości. dla lektorów

Propozycja współpracy. Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości. dla lektorów Propozycja współpracy Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości dla lektorów O Inkubatorach Inkubatory są fundacją, skupiającą przedsiębiorcze osoby, posiadające pasję i motywację do stworzenia własnej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do uchwały Nr 191/III/1/2009 Zarządu Powiatu Nowosolskiego z dnia 28 stycznia 2009 r.

Załącznik nr 1 do uchwały Nr 191/III/1/2009 Zarządu Powiatu Nowosolskiego z dnia 28 stycznia 2009 r. Załącznik nr 1 do uchwały Nr 191/III/1/2009 Zarządu Powiatu Nowosolskiego z dnia 28 stycznia 2009 r. Zasady i procedury udzielania dofinansowania likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się

Bardziej szczegółowo

Wnioski wraz z załącznikami są dostępne na stronie internetowej i w siedzibie Centrum.

Wnioski wraz z załącznikami są dostępne na stronie internetowej i w siedzibie Centrum. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Chodzieży zaprasza do udziału w pilotażowym programie Aktywny samorząd, którego celem jest wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo beneficjentów

Bardziej szczegółowo

2009, str.137. 1.Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach. M. Gersdorf, K. Rączka, LexisNexis Polska Sp.zo.o. Warszawa

2009, str.137. 1.Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach. M. Gersdorf, K. Rączka, LexisNexis Polska Sp.zo.o. Warszawa Podpisuję umowę. Moment podjęcia pracy jest nie tylko zakończeniem trudnej ścieżki aplikacyjnej ale także ważnym wydarzeniem w życiu każdej osoby starającej się o posadę. Zanim wejdziemy w nowe środowisko

Bardziej szczegółowo

Kryteria zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej zamieszkałej na terenie powiatu ziemskiego

Kryteria zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej zamieszkałej na terenie powiatu ziemskiego Kryteria zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej zamieszkałej na terenie powiatu ziemskiego Podstawa prawna: Art. 26e Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

Bardziej szczegółowo

Uwaga na skimmerów! Eksperci KNF radzą, jak bezpiecznie wypłacać z bankomatów

Uwaga na skimmerów! Eksperci KNF radzą, jak bezpiecznie wypłacać z bankomatów Uwaga na skimmerów! Eksperci KNF radzą, jak bezpiecznie wypłacać z bankomatów W październiku Sąd Apelacyjny w Białymstoku skazał trzech obywateli Łotwy na kary od 2,5 roku do 6 lat więzienia i grzywny

Bardziej szczegółowo

Jaki był rok ubiegły dla PUP i co czeka urząd w roku bieżącym?

Jaki był rok ubiegły dla PUP i co czeka urząd w roku bieżącym? Jaki był rok ubiegły dla PUP i co czeka urząd w roku bieżącym? 2012-01-20 07:54, Małgorzata Nosowicz Powiatowy Urząd Pracy w Skarżysku-Kamiennej podsumował ubiegłoroczną działalność. Nie był to rok łatwy

Bardziej szczegółowo

A. Dane Wnioskodawcy PESEL PESEL. Imię... Nazwisko... Adres zameldowania: Kod...-... Miejscowość... ul... Adres zamieszkania: Kod -..

A. Dane Wnioskodawcy PESEL PESEL. Imię... Nazwisko... Adres zameldowania: Kod...-... Miejscowość... ul... Adres zamieszkania: Kod -.. WNIOSEK DOTYCZY WYŁĄCZNIE MIESZKAŃCÓW MIASTA POZNANIA MIEJSKI OŚRODEK POMOCY RODZINIE 60-330 Poznań, ul. Cześnikowska 18 tel. (61) 860 99 32 pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek... data wpływu wniosku

Bardziej szczegółowo

W publikowanym opracowaniu zagadnień prawnych niektóre terminy są używane w uproszczeniu. Gdy poniżej używamy słowa Fundusz, mamy na myśli Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych [PFRON]

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU DLA MŁODZIEŻY FUNDUSZE UNIJNE OBOK NAS

REGULAMIN KONKURSU DLA MŁODZIEŻY FUNDUSZE UNIJNE OBOK NAS REGULAMIN KONKURSU DLA MŁODZIEŻY 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Niniejszy Regulamin określa warunki uczestnictwa, zasady organizacji oraz nagrody w konkursie Fundusze unijne obok nas (zwany dalej Konkursem

Bardziej szczegółowo

Poradnik. e-poradnik. dla szukających pracy. i pieniędzy na własną firmę. egazety Prawnej. Przepisy, porady, przykłady, wzory pism

Poradnik. e-poradnik. dla szukających pracy. i pieniędzy na własną firmę. egazety Prawnej. Przepisy, porady, przykłady, wzory pism e-poradnik egazety Prawnej Poradnik dla szukających pracy i pieniędzy na własną firmę Przepisy, porady, przykłady, wzory pism Jak skorzystać z pomocy powiatowego urzędu pracy Jak przekwalifikować się za

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 28 października 2015 r. Poz. 6072 UCHWAŁA NR XIII/78/15 RADY MIEJSKIEJ ŚMIGLA. z dnia 26 października 2015 r.

Poznań, dnia 28 października 2015 r. Poz. 6072 UCHWAŁA NR XIII/78/15 RADY MIEJSKIEJ ŚMIGLA. z dnia 26 października 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 28 października 2015 r. Poz. 6072 UCHWAŁA NR XIII/78/15 RADY MIEJSKIEJ ŚMIGLA w sprawie uchwalenia zasad udzielania i rozliczania dotacji celowej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 15/2010 Starosty Pułtuskiego z dnia 17 lutego 2010 r.

ZARZĄDZENIE Nr 15/2010 Starosty Pułtuskiego z dnia 17 lutego 2010 r. ZARZĄDZENIE Nr 15/2010 Starosty Pułtuskiego z dnia 17 lutego 2010 r. w sprawie: ustalenia zasad dofinansowania do uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych ze środków

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy program Aktywny samorząd ważnym krokiem w kierunku wydajniejszego modelu polityki społecznej wobec osób niepełnosprawnych

Pilotażowy program Aktywny samorząd ważnym krokiem w kierunku wydajniejszego modelu polityki społecznej wobec osób niepełnosprawnych Pilotażowy program Aktywny samorząd ważnym krokiem w kierunku wydajniejszego modelu polityki społecznej wobec osób niepełnosprawnych Realizator programu: samorząd powiatowy (jednostki organizacyjne: np.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK. o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier technicznych

WNIOSEK. o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier technicznych ... numer sprawy data wpływu wniosku do PCPR WNIOSEK o dofinansowanie ze środków PFRON na likwidację barier technicznych Uwaga: przed wypełnieniem wniosku należy zapoznać się z zasadami i procedurami dofinansowania

Bardziej szczegółowo

... WNIOSEK. ...syn/córka... nazwisko i imię/imiona. seria... nr... wydany w dniu... przez... dowód osobisty. data urodzenia... nr PESEL... nr tel...

... WNIOSEK. ...syn/córka... nazwisko i imię/imiona. seria... nr... wydany w dniu... przez... dowód osobisty. data urodzenia... nr PESEL... nr tel... .../.../... numer kolejny wniosku/powiat/rok złożenia wniosku...... pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu kompletnego wniosku (dzień, miesiąc, rok) WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego

Bardziej szczegółowo

W N I OSEK. Imię i nazwisko... syn/córka..., imię ojca

W N I OSEK. Imię i nazwisko... syn/córka..., imię ojca Nr sprawy... Data wpływu... Przyjął.... W N I OSEK o d o f i n a n s o w a n i e z e ś r o d k ó w P a ń s t w o w e g o F u n d u s z u R e h a b i l i t a c j i O s ó b N i e p e ł n o s p r a w n y

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną?

Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną? Dlaczego warto zatrudnić osobę niepełnosprawną? Administrator 05.09.2014 Rozpoznane zaburzenia psychiczne mogą zostać zakwalifikowane jako lekki, umiarkowany lub znaczny stopnień niepełnosprawności. Podobnie

Bardziej szczegółowo

Termin przyjmowania wniosków upływa w dniu 30 września 2013 roku

Termin przyjmowania wniosków upływa w dniu 30 września 2013 roku Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Chodzieży zaprasza do udziału w pilotażowym programie Aktywny samorząd, którego celem jest wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo beneficjentów

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

zgodnie z prawem i obowiązującymi zasadami, sumiennie, sprawnie, dokładnie i bezstronnie,

zgodnie z prawem i obowiązującymi zasadami, sumiennie, sprawnie, dokładnie i bezstronnie, Załącznik do Zarządzenia Nr 3/204 z dnia27 lutego 204r. Dyrektora PCPR w Janowie Lubelskim SZCZEGÓŁOWE ZASADY ROZPATRYWANIA WNIOSKÓW przez pracowników PCPR w Janowie Lubelskim zadań z zakresu rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

2. Dane personalne osoby składającej wniosek w imieniu osoby niepełnosprawnej: (we właściwym polu należy wstawić znak x)

2. Dane personalne osoby składającej wniosek w imieniu osoby niepełnosprawnej: (we właściwym polu należy wstawić znak x) Numer sprawy... Data przyjęcia wniosku (wypełnia GCPR) Gorzowskie Centrum Pomocy Rodzinie ul. Walczaka 42 66-400 Gorzów Wlkp. WNIOSEK O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PFRON DO ZAKUPU SPRZĘTU REHABILITACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Jak powstaje gazeta? Projekt edukacyjny dla uczniów klas pierwszych Gimnazjum nr 7 w Chełmie

Jak powstaje gazeta? Projekt edukacyjny dla uczniów klas pierwszych Gimnazjum nr 7 w Chełmie Jak powstaje gazeta? Projekt edukacyjny dla uczniów klas pierwszych Gimnazjum nr 7 w Chełmie Podstawa prawna Na mocy Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 20 sierpnia 2010 roku zmieniającego rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz. Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku

Powiatowy Program Działań na Rzecz. Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku Załącznik do Uchwały Nr 46/IX/15 Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 18 czerwca 2015r. Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych - do 2020 roku Cele: - zapewnienie osobom niepełnosprawnym podstawowych

Bardziej szczegółowo

b) po ust. 4 dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu:

b) po ust. 4 dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu: PROJEKT 31.08.2006. AUTOPOPRAWKA do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw W rządowym projekcie

Bardziej szczegółowo

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka?

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Prace nad utworzeniem instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce zainicjowane zostały przez organizacje pozarządowe i środowiska działające na rzecz praw dzieci. W rezultacie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2009

SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2009 SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2009 INFORMACJE/OBSZARY SPRAWOZDANIA 1) Nazwa fundacji, jej siedzibę i adres, data wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym i numer KRS-u wraz ze statystycznym

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

JAK ZAŁOŻYĆ STOWARZYSZENIE? Poradnik krok po kroku

JAK ZAŁOŻYĆ STOWARZYSZENIE? Poradnik krok po kroku JAK ZAŁOŻYĆ STOWARZYSZENIE? Poradnik krok po kroku Stowarzyszenie jest zakładane na zebraniu założycielskim przez co najmniej 15 osób, które stają się członkami założycielami stowarzyszenia. Kto może założyć

Bardziej szczegółowo

Regulamin promocji Skorzystaj z wygody firmowej karty

Regulamin promocji Skorzystaj z wygody firmowej karty Regulamin promocji Skorzystaj z wygody firmowej karty Poznań, czerwiec 2015 r. SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 2 ROZDZIAŁ 2 NAGRODY I SPOSÓB ICH PRZYZNANIA 3 ROZDZIAŁ 3 REKLAMACJE 3 ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DOTYCZĄCE REALIZACJI PILOTAŻOWEGO PROGRAMU AKTYWNY SAMORZĄD W ROKU 2013r.

INFORMACJE DOTYCZĄCE REALIZACJI PILOTAŻOWEGO PROGRAMU AKTYWNY SAMORZĄD W ROKU 2013r. INFORMACJE DOTYCZĄCE REALIZACJI PILOTAŻOWEGO PROGRAMU AKTYWNY SAMORZĄD W ROKU 2013r. (wnioski będą przyjmowane po podpisaniu stosownej umowy z PFRON co nastąpi najpóźniej do dnia 30.04.2013r.) Powiatowe

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIII/78/15 RADY MIEJSKIEJ ŚMIGLA. z dnia 26 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XIII/78/15 RADY MIEJSKIEJ ŚMIGLA. z dnia 26 października 2015 r. UCHWAŁA NR XIII/78/15 RADY MIEJSKIEJ ŚMIGLA w sprawie uchwalenia zasad udzielania i rozliczania dotacji celowej ze środków budżetu Gminy na realizację przedsięwzięć polegających na budowie przydomowych

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja towarów i wyrobów

Identyfikacja towarów i wyrobów Identyfikacja towarów i wyrobów Identyfikacja towarów i wyrobów w firmie produkcyjnej jest kluczowa pod kątem profesjonalnej obsługi Klienta. Firma chcąc zapewnić wysoką jakość swoich wyrobów musi być

Bardziej szczegółowo

Adresat programu (Moduł I): Obszar A Zadanie nr 1 Obszar A Zadanie nr 2 Obszar B Zadanie nr 1 Obszar C Zadanie nr 1 Obszar C Zadanie nr 2 Obszar C

Adresat programu (Moduł I): Obszar A Zadanie nr 1 Obszar A Zadanie nr 2 Obszar B Zadanie nr 1 Obszar C Zadanie nr 1 Obszar C Zadanie nr 2 Obszar C Pilotażowy program Aktywny samorząd ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2014 roku Cel główny programu - wyeliminowanie lub zmniejszenie barier ograniczających uczestnictwo

Bardziej szczegółowo

fundacja civis polonus

fundacja civis polonus Zapraszamy do wzięcia udziału w projekcie Samorządy działają! Zapraszamy do wzięcia udziału w bezpłatnych warsztatach z zakresu samorządności uczniowskiej. Zorganizujemy je w dogodnym dla Państwa terminie.

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

ADAPTACJA GRAFIKI DOTYKOWEJ. Paweł Wdówik

ADAPTACJA GRAFIKI DOTYKOWEJ. Paweł Wdówik ADAPTACJA GRAFIKI DOTYKOWEJ Paweł Wdówik Dlaczego udostępniać grafikę uczniom całkowicie niewidomym? graficzne prezentowanie informacji jest lepsze niż opis pokazanie przebiegu funkcji, szybkie odczytywanie

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Dane rodzica/opiekuna: Rodzic samotnie wychowujący. Dane dziecka: Część I. Władze lokalne

Wstęp. Dane rodzica/opiekuna: Rodzic samotnie wychowujący. Dane dziecka: Część I. Władze lokalne Badanie polityki na rzecz osób niepełnosprawnych w społecznościach lokalnych 1 (na podstawie: Agenda 22 Standardowych Zasad Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych ONZ) Wstęp Decyzje władz lokalnych

Bardziej szczegółowo

1. Dofinansowanie wynagrodzeń dla pracowników niepełnosprawnych

1. Dofinansowanie wynagrodzeń dla pracowników niepełnosprawnych Zmiany zawarte w projekcie ustawy z dnia 21 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw 1. Dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Fundacja Na Rzecz Wspierania Osób Niepełnosprawnych WYJDŹ Z DOMU

Fundacja Na Rzecz Wspierania Osób Niepełnosprawnych WYJDŹ Z DOMU Fundacja Na Rzecz Wspierania Osób Niepełnosprawnych WYJDŹ Z DOMU 38-321 Moszczenica 78, KRS: 0000414463 Moszczenica dnia 30 grudnia 2014 r. Ministerstwo Zdrowia, ul. Miodowa 15, 00-952 Warszawa Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

/wypełnia pracownik PCPR/

/wypełnia pracownik PCPR/ .../.../... powiat rok złożenia nr wniosku program likwidacji barier 20.., /wypełnia pracownik PCPR/... data wpływu WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki

Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki w oparciu o przeglądarkę Microsoft Internet Explorer System stworzony został w oparciu o aktualne narzędzia i programy

Bardziej szczegółowo

Nr postępowania: 17/2014/TP, data: 30.12.2014 r. 1. NAZWA I ADRES ZAMAWIAJĄCEGO

Nr postępowania: 17/2014/TP, data: 30.12.2014 r. 1. NAZWA I ADRES ZAMAWIAJĄCEGO ZAPYTANIE OFERTOWE dotyczące wykonania 1) usługi polegającej na redakcji językowej i korekcie produktu finalnego w jęz. polskim, 2) usługi polegającej na redakcji merytorycznej produktu finalnego w jęz.

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2 REGULAMIN REKRUTACJI UCZESTNIKÓW PROJEKTU WIĘCEJ SZANS W POWIECIE KOLBUSZOWSKIM w ramach projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zasad i procedur dofinansowania do udziału osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych

Załącznik nr 1 do zasad i procedur dofinansowania do udziału osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych Załącznik nr 1 do zasad i procedur dofinansowania do udziału osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych P o w i a t o w e C e n t r u m P o m o c y R o d z i n i e u l. S o b i e s k i e g o

Bardziej szczegółowo

Damian Gastół. MAGIA 5zł. Tytuł: Magia 5zł. Autor: Damian Gastół. Wydawnictwo: Gastół Consulting. Miejsce wydania: Darłowo

Damian Gastół. MAGIA 5zł. Tytuł: Magia 5zł. Autor: Damian Gastół. Wydawnictwo: Gastół Consulting. Miejsce wydania: Darłowo Tytuł: Magia 5zł Autor: Wydawnictwo: Gastół Consulting Miejsce wydania: Darłowo Data wydania: 1 września 2011 roku Nr wydania: Wydanie II - poprawione Cena: publikacja bezpłatna Miejsce zakupu: ekademia.pl

Bardziej szczegółowo

Krok 2 Aktywacja karty Certum

Krok 2 Aktywacja karty Certum Krok 2 Aktywacja karty Certum wersja 1.6 Spis treści KROK 2 - AKTYWACJA KARTY CERTUM... 3 2.1. OPIS PROCESU... 3 2.2. SPOSÓB WYPEŁNIENIA FORMULARZA... 5 2.3. WERYFIKACJA TOŻSAMOŚCI... 7 KROK 2 - AKTYWACJA

Bardziej szczegółowo

O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

O DOFINANSOWANIE ZE ŚRODKÓW PAŃSTWOWEGO FUNDUSZU REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ul. św. Sebastiana 1 A, 59-100 Polkowice, tel./ fax 76 729-92-33 e- mail : pcpr_ polkowice@ o pl, www. pcpr. polkowice. pl Data wpływu wniosku do PCPR Nr sprawy Pieczątka PCPR W N I O S E K O DOFINANSOWANIE

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W SZCZYTNIE

POWIATOWY URZĄD PRACY W SZCZYTNIE POWIATOWY URZĄD PRACY W SZCZYTNIE 12-100 SZCZYTNO, ul. Ogrodowa 17, tel/fax (89) 624-32-87, e-mail: pup@pup.szczytno.pl, www.pup.szczytno.pl REGULAMIN Powiatowego Urzędu Pracy w Szczytnie określający zasady

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROMOCJI 0% z kartą w sklepach meblowych. 1 Definicje

REGULAMIN PROMOCJI 0% z kartą w sklepach meblowych. 1 Definicje REGULAMIN PROMOCJI 0% z kartą w sklepach meblowych 1 Definicje ORGANIZATOR Sygma Bank Polska S.A., o kapitale zakładowym wynoszącym 25 000 000 zł (opłacony w całości), z siedzibą w Warszawie, ul. Suwak

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK. ... /.../... numer kolejny wniosku / powiat / rok złożenia wniosku ...

WNIOSEK. ... /.../... numer kolejny wniosku / powiat / rok złożenia wniosku ... ... /.../... numer kolejny wniosku / powiat / rok złożenia wniosku...... pieczątka jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu kompletnego wniosku WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

9) Bank BGŻ S.A., 10) Bank BPS, 11) Kasa Krajowa Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych.

9) Bank BGŻ S.A., 10) Bank BPS, 11) Kasa Krajowa Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych. RAPORT Z KONSULTACJI PUBLICZNYCH W ZAKRESIE PROJEKTU ROZPORZĄDZENIA MINISTRA FINANSÓW W SPRAWIE TRYBU ZAWIADAMIANIA PRZEZ BANK O ZAJĘCIU WIERZYTELNOŚCI Z RACHUNKU BANKOWEGO Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie Międzynarodowe doświadczenia w zakresie zatrudnienia wspomaganego osób niepełnosprawnych Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie K o n s p e k t 1. Definicja zatrudnienia wspomaganego

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu w województwie lubelskim

Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu w województwie lubelskim DEKLARACJA UCZESTNICTWA W PROJEKCIE Załącznik nr 1 do Regulaminu Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu w województwie lubelskim Oświadczam, że wyrażam zgodę na uczestnictwo /imię i nazwisko/ w projekcie

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Fundusze Europejskie bez barier Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Dostępne Fundusze Europejskie Osoby z niepełnosprawnościami stanowią ok. 12 proc. mieszkańców Polski. Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

ZASADY KIEROWANIA NA SZKOLENIE WSKAZANE PRZEZ OSOBĘ UPRAWNIONĄ PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W BOLESŁAWCU

ZASADY KIEROWANIA NA SZKOLENIE WSKAZANE PRZEZ OSOBĘ UPRAWNIONĄ PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W BOLESŁAWCU ZASADY KIEROWANIA NA SZKOLENIE WSKAZANE PRZEZ OSOBĘ UPRAWNIONĄ PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W BOLESŁAWCU Bolesławiec 2011 1 Finansowanie szkolenia wskazanego przez osobę uprawnioną jest udzielane na podstawie:

Bardziej szczegółowo