Rola własności intelektualnej w gospodarce. Teoria i praktyka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rola własności intelektualnej w gospodarce. Teoria i praktyka"

Transkrypt

1 Rola własności intelektualnej w gospodarce Teoria i praktyka

2 Andreas Bielig Rola własności intelektualnej w gospodarce Teoria i praktyka OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2014

3 Tłumaczenie książki było możliwe dzięki życzliwemu wsparciu Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Volkswagen Bank Polska S.A. i Deloitte Polska Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Recenzenci niemieckiej wersji językowej Günter Heiduk Piotr Kalka Tłumaczenie Anna Pobratyn-Słomińska Krzysztof Szymański Redaktor Ewelina Ambroziak Copyright by Andreas Bielig & Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji bez zgody wydawcy zabronione. Wydanie I ISBN Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Oficyna Wydawnicza Warszawa, al. Niepodległości 162 tel , Projekt okładki Monika Trypuz Druk i oprawa QUICK-DRUK s.c. tel Zamówienie 122/IX/14

4 Spis treści 1. Wprowadzenie 9 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej Objaśnienia terminologii Dobra naukowe Własność Własność intelektualna jako forma własności Prawa autorskie Prawa do znaków towarowych Prawa do wzorów przemysłowych Prawa patentowe Inne prawa związane z własnością intelektualną Pojęcie własności a relacyjny charakter własności intelektualnej Ekonomiczna zasada własności intelektualnej Podstawy własności intelektualnej a zawodność rynku Rynek dóbr naukowych jako mechanizm koordynujący Rynkowa definicja dóbr naukowych Prawa własności dóbr naukowych jako przedmioty wymiany rynkowej Koszty korzystania z rynku w odniesieniu do dóbr naukowych Rynek kontra hierarchia formy koordynacji dóbr naukowych Sprawnie funkcjonujący rynek dóbr naukowych a funkcje konkurencji Moralne aspekty rynków dóbr naukowych Przyczyny zawodności rynku dóbr naukowych Zawodność rynku vs. zawodność państw Efekty zewnętrzne powodowane dobrami naukowymi Niepodzielności dóbr naukowych Deficyty informacyjne w dziedzinie dóbr naukowych Braki w dostosowaniu i braki racjonalności dóbr naukowych 121

5 6 Spis treści Dobra naukowe jako dobra publiczne problem odgraniczenia Ochrona dóbr naukowych prawem własności intelektualnej z perspektywy zawodności rynku Przyporządkowanie własności intelektualnej do dóbr naukowych zagadnienie optymalnej produkcji i użytkowania dla dobrobytu alokacji Problem alokacji w kontekście aspektów efektywności statycznej Problem alokacji w kontekście aspektów efektywności dynamicznej Związek pomiędzy własnością intelektualną a produkcją i użytkowaniem dóbr naukowych Tworzenie się własności intelektualnej w drodze ewolucji praw własności Rozwój ochrony dóbr naukowych w sferze wynalazków patenty i wzory użytkowe Rozwój ochrony dóbr naukowych w sferze wzorów przemysłowych Rozwój ochrony dóbr naukowych w sferze znaków towarowych Rozwój ochrony dóbr naukowych w sferze twórczości intelektualnej prawa autorskie Związek między produkcją i użytkowaniem dóbr naukowych a własnością intelektualną Ekonomiczne funkcje własności intelektualnej Własność intelektualna z punktu widzenia mikroekonomicznego Strona podaży dóbr naukowych Strona popytu na dobra naukowe Własność intelektualna z perspektywy makroekonomicznej Własność intelektualna a konkurencja Własność intelektualna a wzrost gospodarczy Konwergencja produkcji, użytkowania dóbr naukowych i własności intelektualnej Podsumowanie 321 Bibliografia 327

6 Spis tabel i wykresów Tabela 1. Konkurencja na rynkach dóbr naukowych w przypadku subaddytywności i nieodwracalności 98 Tabela 2. Klasyfikacja dóbr gospodarczych według rywalizacyjności i możliwości wykluczenia 127 Tabela 3. Kategorie dóbr naukowych w ramach produktywnych form użytkowania i kryteria klasyfikacji dóbr 133 Tabela 4. Strategie apriopriacji w systemach własności intelektualnej o niewielkiej egzekwowalności 202 Tabela 5. Formy technicznych zabezpieczeń i oznaczeń dóbr naukowych 205 Tabela 6. Ścieżki innowacyjne i strategie zarządzania IP w zakresie dóbr naukowych według sektorów ekonomicznych 212 Tabela 7. Kompleksy zadaniowe strategicznego zarządzania własnością intelektualną 216 Tabela 8. Działania operacyjnego zarządzania własnością intelektualną 216 Tabela 9. Stopień otwartości procesów innowacyjnych i produkcji dóbr naukowych 226 Tabela 10. Współzależność między własnością intelektualną a ekonomicznymi kategoriami dóbr naukowych 237 Tabela 11. Działanie omamiające i stopień ekwiwalencji produktów kopiowanych w porównaniu z oryginalnym dobrem naukowym 242 Tabela 12. Wyniki regresji dla stanu własności intelektualnej i PKB Niemiec w latach Tabela 13. Macierz korelacji dla stanu patentów, wzorów użytkowych i znaków towarowych w Niemczech w latach Tabela 14. Wyniki regresji dla zgłoszeń własności intelektualnej i PKB w Niemczech w latach Tabela 15. Profil własności intelektualnej wywierający wpływ na wzrost PKB w Niemczech w latach Tabela 16. Wyniki regresji dla stanu własności intelektualnej i PKB w Polsce w latach Tabela 17. Wyniki regresji zgłoszeń własności intelektualnej i PKB w Polsce w latach Tabela 18. Macierz korelacji dla zgłoszeń wzorów użytkowych, znaków towarowych i wzorów przemysłowych w Polsce w latach Tabela 19. Profil własności intelektualnej wraz z wpływem na wzrost PKB w Polsce w latach Tabela 20. Wyniki regresji dla zgłoszeń własności intelektualnej i PKB w USA model długookresowy 1/2 296 Tabela 21. Pierwsze wyniki regresji dla zgłoszeń własności intelektualnej i PKB w USA model długookresowy 1/1 297 Tabela 22. Finalne wyniki regresji dla zgłoszeń własności intelektualnej i PKB w USA model średniookresowy 2/2 306 Tabela 23. Pierwsze wyniki regresji dla zgłoszeń własności intelektualnej i PKB w USA model średniookresowy 2/1 306

7 8 Spis tabel i wykresów Tabela 24. Profil własności intelektualnej o długookresowym wpływie na PKB USA w latach Tabela 25. Profil własności intelektualnej o średniookresowym wpływie na PKB USA w latach Wykres 1. Statyczne straty w zakresie dobrobytu wynikające z pozycji monopolistycznej wywołanej posiadaniem praw własności intelektualnej 139 Wykres 2. Wpływ własności intelektualnej na niemiecki PKB w latach Wykres 3. Znaki towarowe zarejestrowane w DPMA w latach Wykres 4. Patenty zarejestrowane w DPMA w latach Wykres 5. Wzory przemysłowe zarejestrowane w DPMA w latach Wykres 6. Wzory użytkowe zarejestrowane w DPMA w latach Wykres 7. Zgłoszenia wzorów użytkowych w DPMA w latach Wykres 8. Zgłoszenia znaków towarowych w DPMA w latach Wykres 9. Zgłoszenia patentów w DPMA w latach Wykres 10. Zgłoszenia wzorów przemysłowych w DPMA w latach Wykres 11. Patenty zarejestrowane w UPRP w latach Wykres 12. Wzory przemysłowe zarejestrowane w UPRP w latach Wykres 13. Znaki towarowe zarejestrowane w UPRP w latach Wykres 14. Wzory użytkowe zarejestrowane w UPRP w latach Wykres 15. Zgłoszone i zarejestrowane wzory użytkowe w UPRP w latach Wykres 16. Zgłoszone i zarejestrowane wzory przemysłowe w UPRP w latach Wykres 17. Zgłoszone i przyznane patenty w UPRP w latach Wykres 18. Zgłoszenia i rejestracje znaków towarowych w UPRP w latach Wykres 19. Wpływ własności intelektualnej na PKB w Polsce w latach Wykres 20. Zgłoszenia patentów do USPTO w latach Wykres 21. Zgłoszenia patentów roślinnych do USPTO w latach Wykres 22. Zgłoszenia znaków towarowych do USPTO w latach Wykres 23. Zgłoszenia wzorów przemysłowych do USPTO w latach Wykres 24. Długookresowy wpływ własności intelektualnej na PKB USA w latach Wykres 25. Średniookresowy wpływ własności intelektualnej na PKB USA w latach

8 1 WPROWADZENIE Własność intelektualna w ekonomicznych procesach pracy i procedurach operacyjnych realizowanych w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym odgrywa rolę, której trudno niedocenić. Spotykamy się z nią codziennie, prawie bez przerwy, w różnych sytuacjach i formach, lecz często nieświadomie jako ekonomiczni i prawni posiadacze praw do użytkowania i rozporządzania zasobami dóbr naukowych. Większość obiektów, z którymi mamy styczność w codziennym życiu, reprezentuje różne formy własności intelektualnej. I w pracy zawodowej, i w czasie wolnym własność intelektualna jest stale obecna, towarzyszy człowiekowi w jego działaniach, kierując nim, wspomagając albo też go ograniczając. Własność intelektualna postrzegana jest więc najczęściej kognitywnie poprzez prawa patentowe, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe i oznaczenia geograficzne albo prawa autorskie, które zapewniają ochronę praw w odniesieniu do użytkowania różnych dóbr naukowych. Proces rozwoju własności intelektualnej doprowadził do ukształtowania się różnych dziedzin ochrony, od prawa patentowego do prawa autorskiego, które koncentrują się na chronionym obiekcie w celu uwzględnienia w odpowiedniej formie jego specyficznych właściwości. Jednakże w swojej złożoności i skutkach ekonomicznych, jakie za sobą pociągają, są zrozumiałe tylko dla wąskiego kręgu specjalistów. Jednocześnie pojęcie własności intelektualnej ma działanie silnie polaryzujące. Podczas gdy jego zwolennicy podkreślają pozytywne oddziaływanie własności intelektualnej na wynalazczość, przedsiębiorczość, kreatywność, innowacyjność i wzrost, to literatura oraz opinia publiczna zwracają uwagę na problemy, które występują razem z restrykcyjnymi skutkami własności intelektualnej dotyczącymi wykluczeń i mogą przez to przekreślić istniejące pozytywne efekty dobrobytu. Argumenty te po części silnie różniące się od siebie, a przy tym często oceniające pod względem normatywnym są między innymi wytaczane w sytuacji, gdy w porównaniu do bardzo precyzyjnej analizy poszczególnych

9 10 1. Wprowadzenie kategorii własności w literaturze ekonomicznej 1 samo pojęcie własności intelektualnej, wynikająca z niego koncepcja ekonomiczna oraz znacząca rola w dzisiejszej gospodarce nie były dotychczas przedmiotem szczegółowej analizy ekonomicznej 2. Podstawowe prace dotyczące własności intelektualnej jako ogólnej koncepcji opierają się z reguły na konieczności ekonomicznego mechanizmu motywacyjnego pozwalającego na efektywne ekonomicznie wytwarzanie dóbr naukowych 3, które należy zagwarantować poprzez odpowiednie skonstruowanie systemu własności intelektualnej. Dotychczas brakowało precyzyjnych wyników analitycznych obejmujących pojęcie własności intelektualnej oraz jego genezę wywodzącą się z przypisanej mu przez społeczeństwo sfery ekonomicznej. W tej publikacji natomiast analiza koncentruje się przede wszystkim na działaniu motywatorów ekonomicznych. Celem niniejszej pracy jest zatem wypełnienie tej luki: zbadanie i przedstawienie instytucjonalno-ekonomicznej genezy pojęcia własności intelektualnej, analizę jej kształtowania się przez zmienne warunki na rynku dóbr naukowych oraz przeanalizowanie jej funkcji ekonomicznych na płaszczyźnie mikroekonomicznej i makroekonomicznej w aspekcie praktycznych założeń polityki gospodarczej. Związany z tym problem badawczy brzmi: czym jest własność intelektualna z perspektywy ekonomicznej, jaką rolę odgrywa we współczesnych procesach ekonomicznych i jakie konsekwencje wynikają z tego dla polityki gospodarczej? Ważnym elementem analizy jest przy tym powiązanie alokacyjnych efektów własności intelektualnej na rynkach dóbr naukowych z zachodzącymi w odwrotnym kierunku procesami kształtowania się własności intelektualnej wskutek zmieniającego się wytwarzania i użytkowania dóbr naukowych. Wynika z tego silniej zaakcentowane pojęcie własności intelektualnej, które w celu rozwiązania kwestii minimalizacji względnej ograniczoności, występującej na rynkach dóbr naukowych, musi być za każdym razem na bieżąco konkretyzowane w ramach polityki gospodarczej. 1 Por. między innymi analizy: B.N. Anand, T. Khanna (2000); S. Besen, S.N. Kirby (1989); W.M. Cohen, R.R. Nelson, J.P. Walsh (2000); K.W. Dam (1994); R. Gilbert, C. Shapiro (1990); Z. Grilliches (1990); G. Hansen (2009); E.W. Kitch (1986); W.M. Landes, R.A. Posner (1989) i M.A. Lemley, C. Shapiro (2005). 2 Por. M. Goldammer (2009), s Por. między innymi prace: W.M. Landes, R.A. Posner (2003); N. Gallini, S. Scotchmer (2002); S. Besen (1998); M.A. Lemley (2005); C. Engel (2008); E.L. Lamoureux, S.L. Baron, C. Stewart (2009); E. Helpman (1993); E. Mackaay (1990) i P.S. Menell (2000).

10 1. Wprowadzenie 11 Głównym celem tej pracy jest precyzyjniejsze scharakteryzowanie pojęcia własności intelektualnej w powiązaniu z jej skutkami ekonomicznymi w teorii i praktyce. Kolejnym zadaniem jest sformułowanie na podstawie uzyskanej wiedzy implikacji w zakresie polityki gospodarczej i zaleceń dotyczących podejmowanych działań, adresowanych do decydentów w dziedzinie gospodarki, polityki i spraw społecznych. Zgodnie z wytyczonym celem kształtuje się struktura niniejszego opracowania. Rozdział drugi poświęcono objaśnieniu terminologii związanej z własnością intelektualną oraz jej fundamentalnej zasady ekonomicznej. Zostaje tu sformułowana główna teza nadająca kierunek całej pracy. Własność intelektualna przedstawiana jest jako instytucja ukształtowana przez czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, której forma determinowana jest przez procesy ekonomiczne, polityczne i socjalne zachodzące w społeczeństwie. Rozdział trzeci uzasadnia zaangażowanie państwa w sferę dóbr naukowych, które włączone są w tematykę dotyczącą zawodności rynku. Najpierw zwraca się uwagę na specyfikę mechanizmu koordynacyjnego, jakim jest rynek w przypadku dóbr naukowych, podkreśla istotne powody zawodności rynku, a następnie rozpatruje problem alokacji przyporządkowania własności intelektualnej do dóbr naukowych w aspektach jej statycznej i dynamicznej efektywności ekonomicznej. Formułowana jest przy tym teza o funkcjonalności własności intelektualnej. Własność intelektualna rozpatrywana jest tu w perspektywie możliwości wpływu jej konstrukcji na procesy wytwarzania i użytkowania dóbr naukowych w odniesieniu do ich efektywności alokacyjnej. W rozdziale czwartym opisany jest rozwój systemu własności intelektualnej. W oparciu o przykłady historyczne, jak i aktualne przedstawiono w skrócie kształtowanie własności intelektualnej w czterech dziedzinach na drodze ewolucji praw własności: 1) patenty i wzory użytkowe, 2) wzory przemysłowe, 3) znaki towarowe i 4) prawa autorskie. Następnie sformułowano tezę o wpływie własności intelektualnej. Własność intelektualna prezentuje się w związku z tym instytucjonalnie jako rezultat rozwoju procesów wytwarzania i wykorzystania dóbr naukowych, których motywatory oraz warunki ramowe modyfikują struktury systemu praw własności intelektualnej w kontekście efektywności alokacyjnej. W rozdziale piątym szczegółowo omówiono ekonomiczne funkcje własności intelektualnej. Dokonano przy tym analitycznego rozróżnienia funkcjonalnych aspektów oddziaływania praw własności intelektualnej na płaszczyźnie mikroekonomicznej i makroekonomicznej. Na płaszczyźnie mikroekonomicznej ukazano najpierw relacje funkcjonalne po stronie podaży dóbr na-

11 12 1. Wprowadzenie ukowych, a następnie szczególne cechy funkcjonalne występujące po stronie popytu na rynkach dóbr naukowych. Na płaszczyźnie makroekonomicznej przedstawiono charakterystyczne cechy własności intelektualnej w odniesieniu do dwóch obszarów funkcjonalnych: 1) jej wpływ na konkurencję na rynkach oraz 2) jej wpływ na wzrost gospodarek narodowych. W wyniku rozważań sformułowano tezę o konwergencji własności intelektualnej. Prezentuje ona rozwój własności intelektualnej oraz procesy wytwarzania i użytkowania dóbr naukowych w formie wzajemnie zbieżnej współzależności, która dąży do efektywnego ekonomicznie użytkowania ograniczonych zasobów materialnych i niematerialnych. Rozdział szósty poświęcony został podsumowaniu najważniejszych wyników analizy oraz sformułowaniu zaleceń w sprawie politycznych działań. Ponadto zawiera tezy i główne myśli niniejszej pracy wraz z końcowymi wnioskami.

12 2 OBJAŚNIENIA TERMINOLOGII I ASPEKTY EKONOMICZNE WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ 2.1. Objaśnienia terminologii Rozdział ten poświęcony jest objaśnieniu terminologii niezbędnej do przeprowadzenia analizy własności intelektualnej. Najpierw trzeba skoncentrować się na pojęciu dóbr naukowych, gdyż na prawie do rozporządzania nimi opierają się prawa własności intelektualnej. Następnie rozpatrzona zostanie kwestia, co można w sensie ogólnym rozumieć pod pojęciem własności oraz tymczasowego usytuowania pojęcia własności intelektualnej. W tym miejscu pojawi się relacja obecnej dyskusji nad problemem, czy własność intelektualną można traktować jako formę własności, na przykład w bezpośrednim porównaniu z innymi formami własności, jak własność dóbr materialnych. Wreszcie ustalona zostanie terminologia dotycząca istniejących form własności intelektualnej w oparciu o kategorie, na których koncentruje się analiza, a więc prawa autorskie, prawa do znaków towarowych, prawa do wzorów przemysłowych i prawa patentowe. Objaśnione będą też inne formy prawa zaliczane do własności intelektualnej lub z nią kojarzone. Skorzystano przy tym z klasyfikacji obowiązującej w obszarze prawnym dotyczącym gospodarki niemieckiej. Na końcu sformułowana zostanie teza główna nadająca kierunek całej pracy analitycznej oraz przedstawione zostaną aspekty ekonomiczne związane z ustanowieniem i wykorzystaniem własności intelektualnej Dobra naukowe Swoisty charakter własności intelektualnej polega na powiązaniu jej z prawem do rozporządzania zasobami niematerialnymi, które mierzone stosunkiem bezwzględnej dostępności do potrzeb podmiotów gospodarczych

13 14 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej wykazują względną ograniczoność. Zasoby niematerialne stają się przy tym dobrami gospodarczymi (ograniczonymi), które oprócz właściwości funkcjonalnych, pozwalających na wykorzystanie w realizacji określonych zadań lub rozwiązywanie istniejących problemów, cieszą się uznaniem potencjalnych użytkowników, co odzwierciedla się w krańcowej gotowości do zapłaty. Materialną reprezentację tych dóbr intelektualnych, ocenianych przede wszystkim pod kątem ich treści niematerialnych i wynikających z nich indywidualnych korzyści, może stanowić przedmiot w formie fizycznej porównywalnej z dobrem materialnym, jak np. książka wydana drukiem na papierze alba baza danych na płycie CD, ale możliwa jest również forma niematerialna, czego wyrazem może być wykład (prezentacja), instalacja artystyczna lub koncert 4. Istotną sprawą dla odróżnienia dóbr niematerialnych od dóbr materialnych w ramach określonego dobra gospodarczego staje się przyjęty przez podmioty gospodarcze stosunek wartości i korzyści z zawartych w nim elementów niematerialnych do tych związanych z formą materialną. Ta może przykładowo uzewnętrzniać się w postaci informacji zgromadzonych w bazie danych albo zastosowanej technologii produkcji dobra konsumpcyjnego lub inwestycyjnego. Właściwość dóbr naukowych odgrywa znaczącą rolę na przykład w sferze mediów, gdzie w szczególności treść przekazywana przez media, tzw. content, stanowi istotne źródło procesów kreowania wartości dodanej, które niezależnie od rodzaju fizycznego nośnika może być wykorzystywane do celów komercyjnych poprzez różne dyspozycyjne kanały upowszechniania w ramach multimedialnej koncepcji zarządzania zasobami informacyjnymi 5. Dyferencjacji jednak dóbr naukowych i rzeczowych w oparciu o specyficzne ich właściwości nie da się zawsze precyzyjnie i w sposób jednoznaczny przeprowadzić w stosunku do wszystkich kategorii dóbr, co stwarza konieczność indywidualnego podejścia, jeżeli chce się dokonać odpowiedniej kwalifikacji. Sfera potencjalnych dóbr naukowych istotnych dla analizy obejmuje w zasadzie wszystkie rodzaje zasobów niematerialnych 6, które wykazują względną ograniczoność na poziomie powyżej zera i których właściwości umożliwiają wymianę rynkową, a więc są zasadniczo wymienialne. W praktyce to szerokie pojęcie dóbr naukowych jest precyzyjnie definiowane w kontekście ochrony przez prawo własności intelektualnej. Odgraniczenie sfery istotnych dóbr naukowych od obszerniejszych kategorii informacji lub wie- 4 Por. J. Hachenberger (2003), s. 24; E. Hippel (1982), s. 95 i C. May (2000), s. 16 i nn. 5 Por. w części dotyczącej radia: J. Heinrich (1999), s. 123 i nn.; B. Beckert (2004), s Por. B. Sherman, L. Bently (1999), s. 4.

14 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej 15 dzy o ogólnym charakterze następuje z jednej strony poprzez zidentyfikowanie potencjalnych zakresów ochrony rzeczowej w oparciu o przepisy prawne dotyczące własności intelektualnej, na przykład odpowiadając na pytanie, jakie dobra niematerialne mogą być objęte ochroną z tytułu prawa autorskiego, a z drugiej strony przez zakorzenione w praktyce gospodarczej i społecznej zwyczaje, które nie obejmują ochroną znacznej części nieuchwytnych zasobów albo z uwagi na obiektywne i merytoryczne aspekty nie mogą ich objąć. Dobra naukowe przecinają się w związku z tym z rzeczowymi kategoriami informacji lub wiedzy, ale nie są z nimi identyczne. Pod pojęciem informacji można rozumieć ogół danych, sygnałów, liczb, faktów lub wpływów (bodźców) środowiskowych, którymi interesują się podmioty gospodarcze, żeby je w określony sposób wykorzystać 7. Aby móc postrzegać coś jako informację, odbiorca jej musi mieć możliwość rozkodowania sensu treści otrzymanego komunikatu, tak by stał się dla niego użyteczny. Brak możliwości odpowiedniego rozszyfrowania nie pozwala użytkownikowi zarówno na poznanie, jak i na wykorzystanie otrzymanych komunikatów, wskutek czego zawarty w nich ładunek informacyjny staje się bezużyteczny. Podczas gdy prawidłowe przekazanie sensu informacji wpływa na poszerzenie indywidualnego stanu wiedzy dotyczącego pojedynczych czynników, istotnych dla jej posiadacza, to sama wiedza pozwala mu na łączenie informacji w bardziej złożone związki znaczeniowe i wykorzystanie ich znajomości do rozwiązywania konkretnych zadań i problemów. Wiedza pozwala jej posiadaczowi, na podstawie hipotez opartych na procesach empirycznych i poznawczych, a dotyczących szczególnych związków przyczynowo-skutkowych, na świadome i właściwe reagowanie na zmiany w jego otoczeniu 8. W zależności od formy gromadzenia i wykorzystywania wiedzy Michael Polanyi wyróżnia wiedzę jawną skodyfikowaną oraz wiedzę ukrytą nieskodyfikowaną 9. Wiedza jawna występuje w formie skodyfikowanej i łatwo dostępnej na nośniku fizycznym i w przypadku braku ograniczeń technicznych lub innych restrykcji może zasadniczo być wykorzystywana przez wszystkich zainteresowanych, jak np. wiedza w ramach systemu zarządzania informacjami albo zawarta w opisie patentu. Elementy wiedzy ukrytej występują natomiast w postaci nieskodyfikowanej bezpośrednio u jej posiadacza w spersonalizowanej formie wartości empirycznych oraz wyuczonej wiedzy i umiejętności. 7 Por. J. Hachenberger (2003), s. 16; F. Attneave (1959), s Por. A. Picot, M. Fiedler (2000), s Por. M. Polanyi (1967), s ; N. Thumm (2000), s. 16.

15 16 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej Wiedzę ukrytą z reguły trudno jest sformalizować. W dużym stopniu uzależniona jest od kontekstu, a przekazywanie jej innym osobom wiąże się często z wysokimi kosztami transakcyjnymi, jak np. w przypadku wartości empirycznych w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Mimo coraz większych starań podmiotów gospodarczych o daleko idącą kodyfikację takich elementów wiedzy, a tym samym zagwarantowanie interpersonalnego dostępu do korzystania z nich, udział form wiedzy ukrytej zyskuje w wielu branżach na znaczeniu nie tylko w aspekcie ilościowym i jakościowym, lecz także stanowi decydującą podstawę korzystania ze związanymi z nią elementami wiedzy jawnej. Tak więc mimo rozwiniętej formalizacji i technicyzacji procesów pracy w nowoczesnej gospodarce formy wiedzy ukrytej pozostają niezmiennie istotnym elementem ich stabilizacji. Spersonalizowanie wiedzy ukrytej oraz utrudniona jej kodyfikacja i transmisja ogranicza instrumentalizację w celu jej ochrony w ramach form własności intelektualnej. Tylko formy wiedzy jawnej, a co za tym idzie jedynie ograniczona część wiedzy funkcjonującej w społeczeństwie, podlegają jako dobra naukowe ochronie własności intelektualnej i mogą być objęte taką ochroną. Wykorzystywane komplementarnie elementy wiedzy ukrytej nie tylko nie są objęte istniejącym prawem w zakresie własności intelektualnej, ale z uwagi na ograniczoną możliwość ich kodyfikacji pozbawione są również możliwości uzyskania samodzielnego statusu ochronnego. Prawa własności intelektualnej odnoszą się więc jedynie do ograniczonej, skodyfikowanej albo pozwalającej na kodyfikację części całego zakumulowanego kapitału wiedzy, który stanowi dla nich bazę niematerialną niezależnie od tego, czy wiedza ta występuje w formie fizycznej w produkcie materialnym, czy też w innej formie niesprzężonej z materialnym produktem Własność Z rozważaniami tymi wiąże się pytanie, co z ekonomicznego punktu widzenia może być rozumiane jako własność. Istotnym wkładem w wyjaśnienie tej kwestii stała się w szczególności property rights theory wypracowana w ramach rozwoju teorii ekonomicznych, która bazując na klasycznej liberalnej definicji własności, dokonała w latach czterdziestych ubiegłego stulecia systematycznej analizy ekonomicznej istniejących struktur prawa własności 10. Jej definicja własności koncentrowała się na stosunku podmiotu gospodar- 10 Por. J.R. Commons (1931), s ; L. de Alessi (1980), s. 3 i J.W. Kramer (1996), s. 9.

16 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej 17 czego, jako właściciela zasobu, do przedmiotu własności, którym może on rozporządzać na zasadzie wyłączności w relacjach z innymi podmiotami gospodarczymi. Tym sposobem gwarantuje się wyłączne prawo właściciela do rozporządzania zasobami i wykorzystywania ich, charakteryzujące się spersonalizowanym wyłącznym prawem do użytkowania, kontroli oraz przekazywania zasobu, i jednocześnie odpowiednie prawa ochrony przed naruszaniem własności przez inne podmioty gospodarcze 11. Zasadniczo właściciel w obszarze funkcjonowania prawa własności może mieć nieograniczone roszczenie władztwa i użytkowania przedmiotu swojej własności, a także użytkowania go w dowolnej formie do własnych celów i niezależnie od wpływów zewnętrznych 12. Tego rodzaju pełne prawo do rozporządzania dotyczy jednak tylko rzeczowo ograniczonego zakresu obowiązywania prawa własności. Tym samym prawo własności różni się zarówno w aspekcie metodycznym, jak i rzeczowym od pełnego prawa do określonego zasobu. Obejmuje ono jedynie prawo do użytkowania tego zasobu i wyciągania z niego korzyści, a tym samym może być traktowane jako wiązka określonych praw własności pozwalających na wykonywanie pewnych legalnych działań alternatywnych 13. Ten ograniczony charakter praw własności jako praw cząstkowych, dotyczących jedynie określonego wycinka potencjalnych działań alternatywnych, uzasadniony jest związaniem ich z otaczającymi relacjami społecznymi, które z drugiej strony zapewniają, że przyznane prawa własności mogą być nie tylko uznane przez społeczeństwo, ale również skutecznie wykonywane i sankcjonowane przez podmiot gospodarczy. Własność jako stosunek prawny między podmiotami gospodarczymi w kontekście przypisania praw własności do zasobów zawsze wymaga z ekonomicznego punktu widzenia ustalenia trzech kwestii: 1) osobiste przypisanie do właściciela; 2) stosunek do innych podmiotów gospodarczych; 3) charakter chronionego statusu własnościowoprawnego, związanych z nim praw do ekonomicznego wykorzystania i związanych z nim praw do kontroli i ochrony 14. Ten ostatni wymiar merytoryczny prawa własności można pod względem rzeczowym podzielić na cztery różniące się od siebie prawa cząstkowe: 11 Por. S.N.S. Cheung (1971), s Por. A.A. Alchian (1965), s Por. A.A. Alchian, H. Demsetz (1975), s Por. H. Siegrist, D. Sugarman (1999), s. 25.

17 18 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej 1) prawo do użytkowania zasobu (usus); 2) prawo do zatrzymania dochodów z jego użytkowania (usus fructus); 3) prawo do wprowadzania zmian w jego formie i treści (abusus); 4) prawo do dobrowolnego odstąpienia tych praw lub praw cząstkowych innemu podmiotowi gospodarczemu (prawo do transferu) 15. Struktury prawa własności nie zakładają więc z punktu widzenia ekonomii indywidualnego przypisania zasobów do podmiotów gospodarczych, ale kształtują siatkę stosunków multilateralnych pomiędzy różnymi podmiotami gospodarczymi zainteresowanymi użytkowaniem zasobów poprzez przydział indywidualnych kompetencji w formie wiązek praw własności. Stosunki prawne między podmiotami gospodarczymi powinny przy tym być tak zorganizowane, aby gwarantowały właścicielowi korzystanie z praw własności, pozbawione jakichkolwiek wpływów zewnętrznych, a tym samym odpowiednią wyłączność procesów użytkowania. Właściciel w ramach funkcji alokacyjnej własności uzyskuje bodziec ekonomiczny skłaniający go do optymalizacji kalkulacji swoich procesów użytkowania, tak aby były one efektywne ekonomicznie 16. Ustanowienie stabilnych struktur własnościowoprawnych tworzy jednocześnie niezbędne warunki ramowe, a tym samym bezpieczeństwo prawne, które potrzebne jest podmiotom gospodarczym do planowania ekonomicznego wykorzystania zasobów w przyszłości 17. W ten sposób stworzą one podwaliny ekonomicznego działania, a jednocześnie opartą na prawie własności bazę wymiany rynkowej zasobów, praw własności i produktów, a także ich analizy cenowej. Właśnie ten ostatni aspekt wymiany rynkowej jest celem funkcji wyceny własności 18. Realizowany przy tym proces oceny względnej ograniczoności zasobów w oparciu o preferencje podmiotów gospodarczych pozwala w warunkach rynkowych i przy założeniu prywatnej własności danego zasobu na oparcie się na sygnale cenowym. Funkcja wyceny własności na bazie kształtującej się ceny rynkowej może być jednak efektywnie spełniona w sensie alokacyjnym tylko wtedy, gdy prawa własności występują w pełnej formie, a więc są precyzyjnie zdefiniowane 19. Jedynie w takim przypadku można wszystkie istotne znajdują- 15 Por. M. Tietzel (1981), s Por. H. Demsetz (1964), s. 16 i nn. 17 Por. ibidem, s Por. ibidem, s Precyzyjnie zdefiniowane prawa własności dotyczą sytuacji, kiedy spełnione są takie cechy, jak precyzja, bezpieczeństwo prawne, wyłączność i wymienność rynkowa, por. L. Wegehenkel (1995), s. 124 i nn.

18 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej 19 ce się na rynku informacje o względnej ograniczoności zasobów zintegrować z mechanizmem cen i w jego ramach odpowiednio je interpretować. Możliwość realizacji tej funkcji wymaga tego, aby własność nosiła w dużym stopniu cechy własności prywatnej. W takim kontekście da się wysnuć normatywny postulat property rights theory odnośnie do definicji praw własności i ich ekonomicznych skutków. Zgodnie z nim pełna definicja praw własności w warunkach konkurencji prowadzi poprzez istniejące własnościowe i rynkowe struktury bodźców ceteris paribus do optymalnej w rozumieniu zasady Pareto alokacji czynników i dystrybucji dóbr, czego wynikiem będzie maksymalny ogólnospołeczny dobrobyt 20. Ta ogólnie sformułowana relacja da się przenieść w zmodyfikowanej formie na sferę dóbr informacyjnych, a tym samym na kształt własności intelektualnej Własność intelektualna jako forma własności Z ekonomicznego punktu widzenia własność intelektualną można zdefiniować jako własność dóbr naukowych, a tym samym jako wiązkę praw własności do zasobów niematerialnych rozporządzanych przez podmiot gospodarczy, która na gruncie normatywnego stwierdzenia property rights theory powinna być na tyle kompletna, aby umożliwić właścicielowi korzystanie z dobra informacyjnego w sposób ograniczający w dużym stopniu wpływy zewnętrzne. Z tego wynika, że w takiej sytuacji prawa własności intelektualnej obejmują wszystkie bezwzględne prawa subiektywne na przedmiotach niematerialnych wytworzonych przez pracę umysłową człowieka 21. Jeżeli potraktuje się takie ogólne sformułowanie jako punkt wyjścia do doskonalenia systemu własności intelektualnej w sensie dynamicznego procesu, można dostosowując niezbędne regulacje prawne, ująć hipotetycznie w konsekwencji wszystkie niematerialne dokonania ludzkiej pracy umysłowej jako przedmioty potencjalnej ochrony, które mogą być chronione jako własność intelektualna. Przy założeniu takiego statusu normatywnego potencjalny zakres stosowania praw własności intelektualnej mógłby w aspekcie ekonomicznym ulec znacznemu rozszerzeniu w stosunku do obecnego stanu 22. W przypadku istnienia 20 Por. W. Harbrecht (1984), s A. Ohly (2007a), s I tak W. Holzer (2004), s. 41, zadaje retoryczne pytanie dotyczące tych implikacji: Co to znaczy chronić własność intelektualną, jaką można wszędzie spotkać, czy to chodzi o gorgonzolę, czy też spaliny z harleya davidsona.

19 20 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej odpowiednich mechanizmów rejestracyjnych, realizacyjnych i zatwierdzających mogłoby w skrajnym przypadku dojść do sytuacji, kiedy wyniki wszystkich kreatywnych procesów realizowanych przez ludzi podlegałyby ochronie i ekonomicznemu wykorzystaniu niezależnie od tego, czy występują one w formie fizycznie zmaterializowanej, czy też niezmaterializowanej. Taka znosząca faktycznie wszelkie granice implikacja otwartości interpretacyjnej pojęcia własność intelektualna reprezentowana jest w literaturze oraz praktyce gospodarczej i prawnej przez mniejszość specjalistów 23. Rozważania na temat własności intelektualnej ograniczają się najczęściej (podobnie jak główne wątki niniejszej analizy) do historycznie wyrosłego systemu tej własności wraz z najważniejszymi kategoriami dóbr podlegających ochronie, które zostały osadzone w formie legislacyjnej i uznane w orzecznictwie sądowym, a należą do nich patenty, prawa autorskie, prawa do wzoru przemysłowego i prawo używania znaków zastrzeżonych, a w szczególności prawo do znaków towarowych 24. To co z perspektywy ekonomicznej wydaje się nie nastręczać problemów, budzi je po części z punktu widzenia prawa, w szczególności jeżeli chodzi o obszar funkcjonowania prawa niemieckiego. Ze względu na różnie kształtującą się historię powstawania i rozwoju poszczególnych form prawa własności intelektualnej w powiązaniu z różnorodnymi społeczno-politycznymi i ekonomicznymi uwarunkowaniami, które je uzasadniały i sankcjonowały, własność intelektualną traktuje się w mniejszym stopniu jako strukturalnie spójne pojęcie nadrzędne grupujące kategorie praw ochronnych, w oparciu o które można drogą dedukcji zidentyfikować poszczególne rodzaje praw własności albo też wnioskując indukcyjnie, można pojęcie własności wyprowadzić w odwrotnej kolejności na podstawie poszczególnych form prawnych własności intelektualnej. Własność intelektualna przyjmuje w większym stopniu formę stosunkowo mało precyzyjnie sformułowanego luźnego pojęcia rodzajowego, które jedynie w szeroko pojętym formalnym sensie wydaje się właściwe do potraktowania go jako kategorii zbiorczej dla związanych z nim wiązek prawa. Dogmatyczne uzasadnienie tego zasadniczego sceptycyzmu wobec terminu własności intelektualnej można odnaleźć, porównując go z wpisaną do 903 niemieckiego Kodeksu cywilnego (BGB) własnością rze- 23 Dotyczy to szczególnie dyskusji prawnej w Ameryce, która wskazywała na zasadniczo otwartą, a wskutek tego możliwą do rozszerzania strukturę terminu własności, zastanawiano się, czy trade secrets, privacy albo right of publicity należą do własności intelektualnej, por. M. Goldammer (2009), s Por. A. Ohly (2007a), s. 49.

20 2. Objaśnienia terminologii i aspekty ekonomiczne własności intelektualnej 21 czy 25. Na podjętej wyłącznie w nim kodyfikacji własności przedmiotów prawa rzeczowego (i zwierząt) oraz związanej z tym konieczności transpozycji cywilnoprawnej zasady własności na inne przedmioty, w tym konkretnym przypadku na niematerialne przedmioty majątkowe o częściowo bardzo zróżnicowanych strukturach praw własności z nimi związanych 26, opierała się już dość wcześnie podjęta krytyka zarówno metodyczna 27, jak i merytoryczna pojęcia własności intelektualnej 28. Wynikają z tego różne metodyczne podejścia i oznaczenia próbujące odpowiednio uwzględniać specyfikę sfery intelektualnych przedmiotów majątkowych odróżniającą je z reguły od istniejącego systemu własnościowoprawnego, jak na przykład oparta na pracach Josefa Kohlera konstrukcja prawa dóbr niematerialnych z 1874 roku 29 lub też wykrystalizowana na początku ubiegłego wieku ochrona prawna własności przemysłowej 30. Przy czym dyskusja na temat uzasadnienia, w szczególności w obszarze niemieckojęzycznym, koncentruje się jednak w mniejszym stopniu na rygorystycznej metodyce wypracowania ogólnej koncepcji dla wszystkich praw wyłączności w kategorii własności intelektualnej, a idzie raczej w kierunku legitymizacji i ustanawiania pojedynczych praw wyłącznych 31, jak np. ochrony patentowej czy też prawa autorskiego, co dotyczy zwłaszcza obszaru niemieckojęzycznego. Ponadto spory naukowe skupiają się często na analizie specyficznych obszarów zastosowania i zależności między nimi. Wynika z tego, np. w obszarze stosowania prawa amerykańskiego, zauważalny deficyt w analitycznym podejściu do własności intelektualnej oraz specyficznych czynników na nią oddziałujących i skutków, które nie tylko pozostają w tyle za rozwojem analizy cząstkowej praw wyłącznych, lecz także nie nadążają za kon- 25 Por. 903 BGB, ustęp 1 ( Właściciel rzeczy może, o ile nie stoi to w sprzeczności z ustawą lub prawami osób trzecich, postępować dowolnie z rzeczą i wykluczyć jakikolwiek wpływ z zewnątrz ). 26 Własność intelektualna co do zasady obejmuje zarówno wymiar majątkowoprawny, który chroni aspekty majątkowe dobra niematerialnego, jak również osobistoprawną strukturę praw własności właściciela, która ochrania osobiste aspekty przedmiotu własności, por. F. Fechner (1999), s Znaczenie obu tych cząstkowych sfer prawnych może ulegać zmianie w zależności od poszczególnych form własności intelektualnej. 27 Patrz również na aktualną dyskusję, mając na uwadze publiczną akceptację i realizację prawa w praktyce, M. Grünberger (2008), s J. Kohler obawiał się już w 1894 r. osłabienia znaczenia zakorzenionego już terminu własności poprzez konstrukcję własności intelektualnej, por. A. Ohly (2007a), s Por. M. Rehbinder (2006), s Por. A. Osterrieth (1908), s Por. M. Goldammer (2009), s. 144 i nn.

Prawne aspekty zarządzania własnością intelektualną

Prawne aspekty zarządzania własnością intelektualną Prawne aspekty zarządzania własnością intelektualną Dr Szymon Byczko Warsztaty szkoleniowe są organizowane przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową w ramach projektu INNOpomorze partnerstwo dla innowacji,

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie czy prawa własności przemysłowej? dr Anna Tischner UJ

Prawo autorskie czy prawa własności przemysłowej? dr Anna Tischner UJ Prawo autorskie czy prawa własności przemysłowej? dr Anna Tischner UJ Prawo własności intelektualnej - tradycyjny podział dychotomiczny i prawa pokrewne prawa własności przemysłowej patent prawo ochronne

Bardziej szczegółowo

Prawo własności przemysłowej. Prawa patentowe i prawa z tym związane - I

Prawo własności przemysłowej. Prawa patentowe i prawa z tym związane - I Prawo własności przemysłowej Prawa patentowe i prawa z tym związane - I Historia 1474 ustanowiono ustawę wenecką, twórca uzyskiwał 10-cio letnią ochronę na nowy i twórczy pomysł, dotyczący urządzenia,

Bardziej szczegółowo

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ Z POZYCJI PROJEKTANTA FORM PRZEMYSŁOWYCH - PROJEKTANTA OPAKOWAŃ. wykład ilustrowany dr Mieczysław Piróg

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ Z POZYCJI PROJEKTANTA FORM PRZEMYSŁOWYCH - PROJEKTANTA OPAKOWAŃ. wykład ilustrowany dr Mieczysław Piróg OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ Z POZYCJI PROJEKTANTA FORM PRZEMYSŁOWYCH - PROJEKTANTA OPAKOWAŃ wykład ilustrowany dr Mieczysław Piróg WZORNICTWO PRZEMYSŁOWE Wzornictwo przemysłowe zrodziło się w związku

Bardziej szczegółowo

Informacja patentowa jako źródło wspomagania innowacji. Maria Fuzowska-Wójcik Danuta Rytel Urząd Patentowy RP

Informacja patentowa jako źródło wspomagania innowacji. Maria Fuzowska-Wójcik Danuta Rytel Urząd Patentowy RP Informacja patentowa jako źródło wspomagania innowacji Maria Fuzowska-Wójcik Danuta Rytel Urząd Patentowy RP Innowacja??? Istnieje wiele definicji terminu innowacja, jedna z nich, opracowana przez Davida

Bardziej szczegółowo

Prawne i praktyczne aspekty transferu i ochrony własności intelektualnej

Prawne i praktyczne aspekty transferu i ochrony własności intelektualnej Prawne i praktyczne aspekty transferu i ochrony własności intelektualnej adw. Bartłomiej Jankowski adw. dr Rafał T. Stroiński, LL.M. Jankowski, Stroiński i Partnerzy JSLegal & Co Adwokacka spółka partnerska

Bardziej szczegółowo

Ochrona własności intelektualnej w pro innowacyjnej Wielkopolsce.

Ochrona własności intelektualnej w pro innowacyjnej Wielkopolsce. Ochrona własności intelektualnej w pro innowacyjnej Wielkopolsce. Urszula Walas Rzecznik patentowy FSNT NOT Fundacja Rozwoju Regionów ProRegio Poznań 26.05.2007r. Projekt współfinansowany w 75% przez Unię

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Wynalazczość w uczelni technicznej pułapki i zagrożenia

Wynalazczość w uczelni technicznej pułapki i zagrożenia VIII Spotkanie Zawodowe 2013-06-06 WEiTI PW R.ZAŁ. 1951 Wynalazczość w uczelni technicznej pułapki i zagrożenia dr inż. Ireneusz Słomka UPRP Wszelkie prawa zastrzeżone 1 1.Co jest, a co nie jest wynalazkiem

Bardziej szczegółowo

Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji

Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji Informacja patentowa jako źródło wspierania innowacji Nowy Sącz 11 czerwca 2010 1 Sukces przedsiębiorcy i każdego twórcy zależy nie tylko od zdolności tworzenia innowacji, ale także od zdolności zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Wprowadzenie... 17

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Wprowadzenie... 17 Wykaz skrótów................................. 13 Wprowadzenie.................................. 17 Rozdział 1. Wynalazki............................ 27 1. Wprowadzenie.................................

Bardziej szczegółowo

Ochrona własności intelektualnej

Ochrona własności intelektualnej Ochrona własności intelektualnej Wymiar: Forma: Semestr: 30 h ćwiczenia V Efekty kształcenia: a) w zakresie wiedzy: student zna i rozumie podstawowe pojęcia oraz zasady z zakresu ochrony własności przemysłowej

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie i licencje Creative Commons

Prawo autorskie i licencje Creative Commons Prawo autorskie i licencje Creative Commons Tradycyjny copyright Prawo autorskie (ang. copyright, symbol: ) pojęcie prawnicze oznaczające ogół praw przysługujących autorowi utworu albo przepisy upoważniające

Bardziej szczegółowo

Jak chronić patenty i znaki towarowe 2015-07-21 12:34:02

Jak chronić patenty i znaki towarowe 2015-07-21 12:34:02 Jak chronić patenty i znaki towarowe 2015-07-21 12:34:02 2 Własność przemysłowa ochroni wynalazki, dzieła i znaki używane do wyróżnienia produktów i firm na rynku. Portugalskie prawo w tym zakresie jest

Bardziej szczegółowo

Horyzont 2020 dla MŚP -Fast Track to Innovationi Instrument MŚP

Horyzont 2020 dla MŚP -Fast Track to Innovationi Instrument MŚP Horyzont 2020 dla MŚP -Fast Track to Innovationi Instrument MŚP Badanie czystości patentowej Warszawa, 21 kwietnia 2015 r. Marek Truszczyński Departament Badań Patentowych UPRP Własność intelektualna:

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Ochrona własności przemysłowej klucz do wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw

Ochrona własności przemysłowej klucz do wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw ochrona dóbr osobistych prawo do firmy prawo do know how prawo do baz danych prawa do nowych odmian roślin lub ras zwierząt Przedmioty ochrony własności przemysłowej RODZAJ WŁASNOW ASNOŚCI wynalazek wzór

Bardziej szczegółowo

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ SZKOLENIE W RAMACH PODDZIAŁANIA 1.3.2 - WSPARCIE OCHRONY WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ TWORZONEJ W JEDNOSTKACH NAUKOWYCH W WYNIKU PRAC B+R PROGRAMU INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007-2013 OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

Jak chronić patenty i znaki towarowe 2015-06-26 15:09:38

Jak chronić patenty i znaki towarowe 2015-06-26 15:09:38 Jak chronić patenty i znaki towarowe 2015-06-26 15:09:38 2 W Niemczech prawa patentowe chroni patent krajowy lub patent europejski. W Niemczech uzyskanie prawnej ochrony dla własności przemysłowej uzależnione

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Netter. Ośrodek Informacji Patentowej Politechniki Poznańskiej

Agnieszka Netter. Ośrodek Informacji Patentowej Politechniki Poznańskiej Agnieszka Netter Ośrodek Informacji Patentowej Politechniki Poznańskiej ŚWIAT WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ ochrona dóbr osobistych prawo do firmy prawa do nowych odmian roślin lub ras zwierząt prawo do know-how

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT. Wykład nr 0. Podstawy prawa i ochrona własności intelektualnej. Instytut InŜynierii i Gospodarki Wodnej Zakład Gospodarki Wodnej

KONSPEKT. Wykład nr 0. Podstawy prawa i ochrona własności intelektualnej. Instytut InŜynierii i Gospodarki Wodnej Zakład Gospodarki Wodnej Wykład nr 0 Podstawy prawa i ochrona własności intelektualnej KONSPEKT wykład adów Instytut InŜynierii i Gospodarki Wodnej Zakład Gospodarki Wodnej OPRACOWAŁ dr hab.inŝ.wojciech Chmielowski prof. PK Wykład

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie ROZDZIAŁ I. Wynalazek ROZDZIAŁ II. Patent

Spis treści Wykaz skrótów Wprowadzenie ROZDZIAŁ I. Wynalazek ROZDZIAŁ II. Patent Wykaz skrótów................................. 13 Wprowadzenie.................................. 17 ROZDZIAŁ I. Wynalazek............................ 21 1. Prawo włas ności przemysłowej na tle uregulowań

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Mieczysław Prystupa WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Warszawa 2012 Recenzenci prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Mączyńska Korekta Paulina Chmielak

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I Pojęcia ogólne

ROZDZIAŁ I Pojęcia ogólne Załącznik do Uchwały Nr 8/2015 Senatu Akademii Muzycznej w Krakowie z dnia 18 marca 2015 roku REGULAMIN ZARZĄDZANIA PRAWAMI AUTORSKIMI I PRAWAMI POKREWNYMI ORAZ PRAWAMI WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ ORAZ ZASAD

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 2. TREŚĆ Przedmioty prawa własności przemysłowej Pojęcia i definicje. wzorów przemysłowych

WYKŁAD 2. TREŚĆ Przedmioty prawa własności przemysłowej Pojęcia i definicje. wzorów przemysłowych WYKŁAD 2. TREŚĆ Prawo własności przemysłowej. Przedmioty prawa własności przemysłowej: wynalazki, wzory przemysłowe, wzory użytkowe, znaki towarowe, oznaczenia geograficzne, topografie układów scalonych,

Bardziej szczegółowo

Wartości niematerialne i prawne - wybrane zagadnienia

Wartości niematerialne i prawne - wybrane zagadnienia Wartości niematerialne i prawne - wybrane zagadnienia dr Katarzyna Trzpioła Część I Definicja Nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych prawa majątkowe nadające się do gospodarczego wykorzystania:

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. PRAWO AUTORSKIE

CZĘŚĆ I. PRAWO AUTORSKIE WYDZIAŁ PRAWA UwB STUDIA NIESTACJONARNE EUROPEISTYKA I STOPNIA ROK AKAD. 2009/200 Nazwa przedmiotu: Ochrona własności Punkty ECTS: 2 intelektualnej Kod przedmiotu: 0700-EN-OWI Język przedmiotu: polski

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Własność intelektualna Własność intelektualna łasności intelektualnej Prawo autorskie

Własność intelektualna Własność intelektualna łasności intelektualnej Prawo autorskie 1 Własność intelektualna to prawa związane z działalnością intelektualną w dziedzinie literackiej, artystycznej, naukowej i przemysłowej. Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej

Bardziej szczegółowo

Prawo własności intelektualnej dla ekonomistów. Autor: redakcja naukowa Bogusława Gnela

Prawo własności intelektualnej dla ekonomistów. Autor: redakcja naukowa Bogusława Gnela Prawo własności intelektualnej dla ekonomistów Autor: redakcja naukowa Bogusława Gnela Autorami podręcznika są pracownicy naukowo-dydaktyczni Katedry Prawa Cywilnego i Gospodarczego oraz Katedry Prawa

Bardziej szczegółowo

Ochrona własności przemysłowej w pigułce

Ochrona własności przemysłowej w pigułce Ile to kosztuje? Procedury ochrony własności przemysłowej za granicą Jak długo trwa ochrona? Przedmioty własności przemysłowej Dlaczego ochrona własności przemysłowej to dobry pomysł? Ochrona własności

Bardziej szczegółowo

Sposoby wyceny patentu

Sposoby wyceny patentu Ochrona Własności Intelektualnej cz. V dr inż.tomasz Ruść Spis treści Co powinna wyglądać dokumentacja zgłoszeniowa? Sposoby wyceny patentu Tabelaryczne zebranie informacji o patencie, znaku towarowym,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

PATENTOWANIE. CZY TO MA SENS W POLIGRAFII? Marcin Barycki BARYCKI Kancelaria Prawno-Patentowa. Warszawa 22.05.2014

PATENTOWANIE. CZY TO MA SENS W POLIGRAFII? Marcin Barycki BARYCKI Kancelaria Prawno-Patentowa. Warszawa 22.05.2014 PATENTOWANIE. CZY TO MA SENS W POLIGRAFII? Marcin Barycki BARYCKI Kancelaria Prawno-Patentowa Warszawa Plan prezentacji Co to jest wynalazek? Patent jak go uzyskać? Co nam daje patentowanie? Wzór użytkowy

Bardziej szczegółowo

Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE

Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności intelektualnej Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Stosunek prawa ochrony konkurencji do prawa własności Dawid Miąsik Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE.. Ksiazka jest pierwszym na polskim rynku wydawniczym kompleksowym opracowaniem zagadnien

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ I PRAWA NOWYCH TECHNOLOGII UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO 2015/2016

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ I PRAWA NOWYCH TECHNOLOGII UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO 2015/2016 PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ I PRAWA NOWYCH TECHNOLOGII UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO 2015/2016 PRAWO NOWYCH TECHNOLOGII Technologie informacyjne - 23 godz. 1. Podpisy elektroniczne

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie Strategie VIP Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Codziennie sygnał inwestycyjny na adres e-mail Konsultacje ze specjalistą Opis

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej. Różnice procesowe. Szkic problematyki

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej. Różnice procesowe. Szkic problematyki Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji a ustawa Prawo własności przemysłowej Różnice procesowe. Szkic problematyki Zasady ochrony Ustawa Prawo własności przemysłowej chroni prawa podmiotowe, niezależnie

Bardziej szczegółowo

Synteza i technologia środków leczniczych - seminarium

Synteza i technologia środków leczniczych - seminarium LOGO Katedra i Zakład ad Technologii Leków i Biotechnologii Farmaceutycznej Synteza i technologia środków leczniczych - seminarium mgr farm. Anna Gomółka Ochrona własnow asności przemysłowej obejmuje:

Bardziej szczegółowo

Krótki przewodnik po patentach

Krótki przewodnik po patentach Krótki przewodnik po patentach Cz. 1, Informacje ogólne Oprac. Izabela Olejnik Opieka merytoryczna Grażyna Antos Podstawowym zadaniem Urzędu Patentowego RP jest udzielanie praw wyłącznych na następujące

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Dr Anna Fogel. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa. Wielokrotne wykorzystywanie danych GIS. Dane w IIP a prawo autorskie.

Dr Anna Fogel. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa. Wielokrotne wykorzystywanie danych GIS. Dane w IIP a prawo autorskie. Dr Anna Fogel Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa Wielokrotne wykorzystywanie danych GIS. Dane w IIP a prawo autorskie. Kielce, 13 października 2011 r. Prawa autorskie w informacji

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

PATPOL Sp. z o.o. www.patpol.com.pl

PATPOL Sp. z o.o. www.patpol.com.pl PATPOL Sp. z o.o. 45 lat działalności 90 pracowników i 3 wyspecjalizowane działy zgrany zespół profesjonalistów - rzeczników patentowych, specjalistów z kluczowych dziedzin techniki i prawników wyspecjalizowanych

Bardziej szczegółowo

Obszar III 2011-2020. 10 maja 2011 r.

Obszar III 2011-2020. 10 maja 2011 r. Obszar III Strategii Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Cel operacyjny 3 Usprawnienie procesów komunikacji społecznej oraz wymiany wiedzy 2 Cel operacyjny 3 Kontekst: Prezydencja Polski

Bardziej szczegółowo

Wycena własności intelektualnej w projektach innowacyjnych. Gdzie jesteśmy? Wycena vs. ocena. Projekty technologiczne na świecie

Wycena własności intelektualnej w projektach innowacyjnych. Gdzie jesteśmy? Wycena vs. ocena. Projekty technologiczne na świecie Fundusz Zaawansowanych Technologii Wycena własności intelektualnej w projektach innowacyjnych Bartosz Walter, Warszawa 20 czerwca 2012 Gdzie jesteśmy? Projekty technologiczne na świecie Ocena potencjału

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ ADWOKAT KAROLINA SZOŁTYSEK

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ ADWOKAT KAROLINA SZOŁTYSEK OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ ADWOKAT KAROLINA SZOŁTYSEK WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA dobra niematerialne pojęcie o charakterze powszechnym konwencje międzynarodowe Światowa Organizacja Własności Intelektualnej

Bardziej szczegółowo

Umowa założycielska spółki cywilnej. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa założycielska spółki cywilnej. Aktualne umowy gospodarcze Umowa założycielska spółki cywilnej Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829

Bardziej szczegółowo

Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych

Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych 1 Konsument jako podmiot strategii: Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki Sprawne Państwo Strategia Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych

USTAWA z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 27 lipca 2001 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2001 r. Nr 128, poz. 1402, o ochronie baz danych Art. 1. Ochronie określonej w ustawie podlegają bazy danych, z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki

Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki Plan prezentacji 1. Ceny transferowe uwagi wstępne 2. Definicja podmiotów powiązanych 3. Zasada ceny rynkowej 4. Podatkowe

Bardziej szczegółowo

Ochrona własności intelektualnej. Wykład 9

Ochrona własności intelektualnej. Wykład 9 Ochrona własności intelektualnej Wykład 9 Podmioty praw do wynalazków Prawo do uzyskania patentu na wynalazek przysługuje: Twórcy Współtwórcom wynalazku Pracodawcy lub zamawiającemu Przedsiębiorcy lub

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ Część I: Kryteria formalne podlegające weryfikacji na etapie oceny merytorycznej Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Ochrona własnow intelektualnej. dr inż. Robert Stachniewicz

Ochrona własnow intelektualnej. dr inż. Robert Stachniewicz Ochrona własnow asności intelektualnej Prawo własności przemysłowej dr inż. Robert Stachniewicz Własność przemysłowa zaliczamy do niej wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, technologie, sekrety

Bardziej szczegółowo

Prowadzący. Doc. dr inż. Jakub Szymon SZPON. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Prowadzący. Doc. dr inż. Jakub Szymon SZPON. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA studia podyplomowe dla czynnych zawodowo nauczycieli szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Seminarium Dyplomowe Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych dr hab. inż. Piotr J.

Seminarium Dyplomowe Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych dr hab. inż. Piotr J. Seminarium Dyplomowe Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych dr hab. inż. Piotr J. Chrzan; pchrzan@pg.gda.pl Pokój EM211 ul. Jana III

Bardziej szczegółowo

WOJCIECH WYRZYKOWSKI PODATKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POLSCE

WOJCIECH WYRZYKOWSKI PODATKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POLSCE WOJCIECH WYRZYKOWSKI PODATKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POLSCE GDAŃSK 2013 PRZEWODNICZĄCY KOMITETU REDAKCYJNEGO WYDAWNICTWA POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Janusz T. Cieśliński REDAKTOR PUBLIKACJI

Bardziej szczegółowo

Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych?

Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych? Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych? Polski ustawodawca wprowadził możliwość stosowania

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów

Spis treści Wstęp Wykaz skrótów Wstęp... XI Wykaz skrótów... XV Bibliografia... XXIII Rozdział I. Wzornictwo przemysłowe w prawie własności intelektualnej u źródeł zjawiska kumulacji podstaw ochrony... 1 1. Fenomen wzornictwa przemysłowego...

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

group Brief Marketingowy

group Brief Marketingowy 2 1. Sytuacja 1.1 Wyzwanie 1.1.1. Na czym polega wyzwanie dla marki/oferty Firmy w Polsce? 1.1.2. Z czego wynika? wg Firmy 1.1.3. Na jakiej podstawie zostało zdefiniowane? badania; doświadczenie; wyniki

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze Umowa o zachowaniu poufności Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829 27 00,

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Prawo autorskie - instrument ograniczenia czy zapewnienia dostępu do informacji?

Prawo autorskie - instrument ograniczenia czy zapewnienia dostępu do informacji? Prawo autorskie - instrument ograniczenia czy zapewnienia dostępu do informacji? Wybrane zagadnienia autorskoprawne dotyczące ce działalno alności bibliotek dr Sybilla Stanisławska awska-kloc Warszawa

Bardziej szczegółowo

L O C A L P R E S E N C E W I T H A G L O B A L F O O T P R I N T. www.gpventures.pl

L O C A L P R E S E N C E W I T H A G L O B A L F O O T P R I N T. www.gpventures.pl 1 PLAN PREZENTACJI 2 1. WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA. DEFINICJA 3 1. WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA. DEFINICJA własność intelektualna (ang. intellectual property) - prawa, których przedmiotem są dobra niematerialne

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 Spis treści Wstęp... 7 Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 1.1. Podejście komplementarne do interpretacji efektywności i skuteczności... 14 1.2. Efektywność jako

Bardziej szczegółowo