SŁAWOMIR WIAK (redakcja)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SŁAWOMIR WIAK (redakcja)"

Transkrypt

1

2 SŁAWOMIR WIAK (redakcja) Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT

3 Recenzenci: Prof. Janusz Turowski Politechnika Łódzka Prof. Ewa Napieralska Juszczak University Lille Nord de France, LSEE, UA, Francja Autorzy rozdziałów: Prof. Sławomir Wiak (rozdz. 1, 2, 10) Dr inż. Krzysztof Smółka (rozdz. 1, 2, 10) Mgr inż. Anna Firych-Nowacka (rozdz. 2) Prof. Zbigniew Kołaciński (rozdz. 3, 5, 6, 13) Mgr inż. Andrzej Kubiak (rozdz. 4) Prof. Zbigniew Lisik (rozdz. 4) Dr hab. inż. Jacek Gołębiowski, prof. PŁ (rozdz. 7) Dr inż. Michał Szermer (rozdz. 8, 9) Dr inż. Przemysław Sękalski (rozdz. 8, 9) Prof. Andrzej Napieralski (rozdz. 8, 9) Dr hab. inż. Zbigniew Gmyrek (rozdz. 11) Dr hab. inż. Paweł Witczak, prof. PŁ (rozdz. 12) Podręcznik akademicki przygotowany w ramach projektu "Innowacyjna dydaktyka bez ograniczeń - zintegrowany rozwój Politechniki Łódzkiej - zarządzanie Uczelnią, nowoczesna oferta edukacyjna i wzmacniania zdolności do zatrudniania, także osób niepełnosprawnych", współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach europejskiego Funduszu Społecznego - Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki "Priorytet IV, poddziałanie Wzmocnienie potencjału dydaktycznego uczelni". Utwór w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym również nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarówno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. ISBN Copyright by EXIT, Politechnika Łódzka Łódź 2009

4 Sławomir Wiak Krzysztof Smółka 1. Podstawy mechatroniki Mówiąc o mechatronice należy przytoczyć szczególnie ważne stwierdzenia: Mechatronika dla laików to magia, wtajemniczeni wiedzą, że właściwie w każdym urządzeniu małym i dużym; od automatycznych drzwi do robotów przemysłowych są urządzenia konstruowane przez mechatronika [1]; Mechatronika to nie przedmiot; mechatronika to filozofia [2] Definicja mechatroniki Mechatronika jest naturalnym etapem w ewolucji procesu nowoczesnego projektowania. Rozwój komputerów, technik informatycznych i zaawansowanego oprogramowania umożliwił rozwój tej multidyscyplinarnej dziedziny nauki. Na początku dwudziestego pierwszego wieku, stoimy w obliczu oszałamiającego rozwoju techniki, zintegrowanych systemów bioelektromechanicznych, komputerów kwantowych, mikro- i nanosystemów, w związku z czym, przyszłość mechatroniki jest pełna potencjalnych możliwości. Oryginalna definicja mechatroniki podana została przez japońską firmę Yasakawa Electric Company w 1969 roku i jednoznacznie określała mechatronikę jako połączenie słowa mecha od mechaniki i słowa tronika od elektroniki 1. Inaczej mówiąc 1 Firma Yasakawa zastrzegła słowo mechatronika jako znak towarowy w 1971 roku, jednakże duża popularność tego określenia, szeroka akceptacja i powszechność jego używania w żargonie technicznym spowodowała, że firma Yasakawa zrzekła się swoich praw w 1982 roku [4] 7

5 japońska firma chciała podkreślić, że w rozwiniętych technologicznie produktach musi wystąpić bardzo ścisłe połączenie tych dwóch elementów i niemożliwe staje się określenie ich wzajemnych granic [3]. Znaczenie słowa mechatronika przebyło w kolejnych latach znaczącą ewolucję, jednocześnie można zauważyć mnogość stosowanych definicji. Rozwój technik informatycznych spowodował, że do mechaniki i elektroniki, w definicji mechatroniki pojawiła się również informatyka (Rys. 1.1). Rys. 1.1 Kluczowe elementy mechatroniki [6] Jedna z precyzyjnych definicji została podana w roku 1990: mechatronika jest to technologia, która łączy mechanikę z elektroniką i technologiami informatycznymi, by uformować funkcjonalną interakcję i przestrzenną integrację w komponentach, modułach, produktach i systemach [5]. Ogólną akceptowalną definicją jest definicją sformułowana przez IRDAC (the Industrial Research and Development Advisory Committee of the European Union): Termin mechatronika określa synergiczną kombinację mechaniki precyzyjnej, elektronicznego sterowania i systemowego myślenia przy projektowaniu produktów i procesów produkcyjnych [5]. Definicja powyższa została również przyjęta przez International Federation for the Theory of Machines and Mechanism [1]. Esencją tej definicji jest podejście systemowe, co określa, że system jest zaprojektowany i zoptymalizowany jako całość, a nie w kolejnych etapach. W związku z tym inżynier mechatronik powinien posiadać bardzo rozległą i specyficzną wiedzę. Mechatronika narzuca wręcz przy projektowaniu pracę zespołową. Specjaliści z różnych dziedzin: mechaniki, elektroniki, sterowania i technik informatycznych powinni ze sobą współpracować na każdym etapie tworzenia przyszłego produktu. 8

6 Główne definicje mechatroniki to: J. Millbank [31]: "Mechatronika to nie przedmiot, nauka lub technika, lecz filozofia podstawowego sposobu patrzenia na wytwarzanie rzeczy..." () Definicja mechaników (K. Yamazaki i S. Miyazawa [22]): "Mechatronika jest nową zintegrowaną techniką, której celem jest doskonalenie układów mechanicznych za pomocą mikroelektroniki i techniki komputerowej". Definicja automatyka (G. Rzevski [23]): "Mechatronika jest nową dyscypliną w zakresie inżynierii związaną z projektowaniem, wytwarzaniem i eksploatacją maszyn zdolnych do inteligentnych zachowań". Definicja Komitetu Mechatroniki, Międzynarodowej Federacji Teorii Maszyn i Mechanizmów (R. Comerford [24] i Tomkinson [29]): "Mechatronika jest synergiczną kombinacją mechaniki precyzyjnej, sterowania elektronicznego i myślenia systemowego w projektowaniu wyrobów i w technologii wytwarzania". Definicja M. Acara i in [25]: "Mechatronika jest synergiczną integracją inżynierii mechanicznej z elektroniką i inteligentnym sterowaniem komputerowym w konstruowaniu i wytwarzaniu wyrobów i procesów. Definicja J. Turowskiego [26]: "Mechatronika jest nową zintegrowaną (synergiczną) techniką o nierozłącznym, organicznym powiązaniu mechaniki, elektroniki, informatyki i elektrodynamiki technicznej, w układach i maszynach elektrycznych, które nie mogą działać samoistnie bez wewnętrznego sprzężenia obwodów elektrycznych i magnetycznych z elementami elektronicznymi i vice-versa". Ogólnie rzecz przyjmując, trzeba zaznaczyć, że dokładna definicja nie jest możliwa, ani nie jest ona szczególnie pożądana, ponieważ mechatronika jest wciąż nową, szybko rozrastająca się dziedziną nauki, a zatem zbyt sztywne jej ujęcie w ramy definicji 9

7 mogłoby zbytnio ją ograniczyć [7]. Coraz to nowsze dziedziny nauki, rozwój techniki i nowe potrzeby powodują, że znany diagram z Rys. 1.1 zostaje obecnie zastąpiony coraz to bardziej rozbudowanymi schematami opisującymi zagadnienia związane z mechatroniką, jak na przykład te przedstawione na Rys. 1.2, Rys. 1.3 i Rys Mikromechanika 2. Inżynieria sprzętu precyzyjnego i elektronicznego Mechanika 9. Automatyka przemysłowa Automatyka Elektronika Elektrotechnika 3. Biocybernetyka i inżynieria biomedyczna MECHATRONIKA 8. Robotyka Informatyka Projektowanie Wytwarzanie Optyka 4. Inżynieria fotoniczna Metrologia 7. Inżynieria jakości 6. Przemysłowe techniki 5. Techniki multimedialne pomiarowe Zarządzanie Marketing Transfer Edukacja Rys. 1.2 Jeden z wielu diagramów określający mechatronikę [1] Mechanika i Budowa Maszyn Informatyka i Sterowanie Energoelektronika Silniki elektryczne MECHATRONIKA Elektrodynamika techniczna Materiały Rys. 1.3 Schemat mechatroniki jako dziedziny nauki wg. [26] 10

8 Rys. 1.4 Części składowe mechatroniki wg. [35] Olbrzymia ilość produktów z ostatnich lat integruje elementy mechaniczne, elektroniczne i informatyczne, choć były zaprojektowane i stworzone przez inżynierów formalnie nigdy niezwiązanych bezpośrednio z mechatroniką. Okazuje się, że nowoczesne metody projektowania, teraz określone, jako element specjalności mechatroniki, są naturalnymi, istniejącymi procesami projektowania. Oczywiste jest, że środowiska akademickie są bardzo zainteresowane zrozumieniem i wyjaśnieniem współczesnego procesu projektowania technicznego w celu zdefiniowania, sklasyfikowania, połączenia wiele aspektów projektowania produktu w koherentną całość. [3] Kształcenie w zakresie mechatroniki dostarcza, zatem nowej edukacyjnej ścieżki. Mechatronika ogólnie jest rozpoznana na całym świecie, jako żywy obszar badania. Na całym świecie kursy związane z mechatroniką są już oferowane przez wyższe uczelnie. Powstaje na temat mechatroniki wiele publikacji naukowych, wydawane są książki na ten temat 2, organizowane są również prestiżowe konferencje, które cieszą się dużym zainteresowaniem. 2 Rynek polski jest pod tym względem dość ubogi. Obecnie dostępne są pozycje: Heimann Odo, Gerth Wilfried, Popp Karl, Mechatronika. Komponenty metody przykłady, PWN 2001, Mechatronika - podręcznik, szkoła średnia, Rea 2002, Podstawy mechatroniki. Podręcznik dla uczniów średnich i zawodowych szkół technicznych Rea 2006, Urządzenia I Systemy Mechatroniczne, (podręcznik, szkoła śred.), Rea 2009, J. Turowski, Podstawy Mechatroniki, WSHE, Łódź, Wśród książek zagranicznych olbrzymim zakresem tematycznym wyróżnia się pozycja: Robert H. Bishop (pod red.),the Mechatronics Handbook, CRC Press LLC

9 1.2. Produkty mechatroniczne Kluczowymi zagadnieniami mechatroniki są ogólnie rzecz ujmując: modelowanie fizycznych systemów, sensory i aktuatory, komputery i systemy logiczne, obwody i systemy oraz oprogramowanie i zarządzanie danymi [3]. Mechatronika jest przede wszystkim rezultatem zastosowania systemów informatycznych w systemach fizycznych [8]. Kierując się takim podejściem można przedstawić kluczowe elementy mechatroniki tak jak na. System fizyczny składa się zarówno z systemów: mechanicznego, elektrycznego i komputerowego (elektronicznego), jak również z zespołu sensorów, aktuatorów i interfejsu czasu rzeczywistego. Należy zwrócić uwagę, że blok określany tutaj, jako mechaniczny często składa się z innych elementów niż tylko komponenty ściśle mechaniczne, mogą tu być również elementy hydrauliczne, termiczne, akustyczne, chemiczne, optyczne i wiele innych. Aby opisać w pełni podstawowe elementy mechatroniki, należy jeszcze etap projektowania, czyli między innymi modelowanie i symulację komputerową, etap wytwarzania, sterowanie i kontrola poszczególnych etapów, jak również samego bloku fizycznego. Należy jeszcze pamiętać o nieodzownej optymalizacji na każdym etapie projektowania i wytwarzania. System Komputerowy Modelowanie isymulacja A/C C/A Mechatronika = Sterowanie Automatyka + System Elektryczny Optymalizacja Sensory Aktuatory System Mechaniczny 12 Rys. 1.5 Mechatronika jako system Do historycznie pierwszych maszyn o strukturze mechatronicznej zalicza się obrabiarki sterowane numerycznie oraz roboty przemysłowe, jako skutek narodzin techniki cyfrowej

10 (1950 r.). W 1952 roku firma Cincinati razem z Massachusetts Institute of Technology uruchomiła pierwszą frezarkę ze sterowaniem numerycznym NC (Numerical Control) służącą do produkcji śmigieł helikoptera [9]. Około roku 1970 opracowano pierwszą obrabiarkę ze sterowaniem CNC (Computer Numerical Control) - wiertarko-frezarka sterowana w 5 osiach. W 1962 r. w USA zbudowano pierwsze dwa roboty do zastosowań produkcyjnych: Unimate 1900 i Versatran Model C [9]. Wielokrotnie opisywany w literaturze przykład czołowego urządzenia mechtronicznego - hamulca z systemem ABS (pierwszy patent na urządzenie przeciwdziałające blokowaniu się hamulców otrzymała firma Bosch w 1936 r., system ABS zastosowano po raz pierwszy w 1978 r. w Mercedesie 350 SE oraz BMW 733i) powstawał przez kilka lat i jest przykładem ewolucyjnego rozwoju produktu, w którym niezmienną pozostała funkcja główna, a doskonalono zakres integracji funkcjonalnej i konstrukcyjnej, wynikający z postępu w dziedzinie sterowań komputerowych oraz sensorów [9]. W latach siedemdziesiątych, JSPMI (the Japan Society for the Promotion of Machine Industry) sklasyfikowało produkty mechatroniczne w cztery kategorie [3]: Produkty mechaniczne z włączoną elektroniką w celu zwiększenia funkcjonalności urządzenia. Na przykład numerycznie kontrolowane oprzyrządowanie w maszynach przemysłowych; Tradycyjne systemy mechaniczne ze znacząco rozbudowanymi, wewnętrznymi elementami elektronicznymi. Zewnętrzny interfejs pozostaje niezmieniony. Przykładem może być współczesna maszyna do szycia; Systemy, które zachowują funkcjonalność tradycyjnego, mechanicznego systemu, ale wewnętrzne dotychczas mechaniczne elementy są zastąpione przez układy elektroniczne. Przykładem może być cyfrowy zegarek; Systemy, które już od początku są projektowane poprzez współdziałanie systemów mechanicznych i elektronicznych zintegrowanych w jeden spójny system. Przykładem mogą być fotokopiarki, czy też inteligentne pralki. 13

11 Z powyższego podziału można wywnioskować, że obecnie urządzenia mechatroniczne spotkać można prawie we wszystkich dziedzinach techniki. Strukturę mechatroniczną mają zarówno złożone systemy technologiczne, maszyny rolnicze i drogowe nowej generacji oraz wielkogabarytowe systemy i linie produkcyjne, jak również skanery, plotery, drukarki, współczesne małe kamery wideo i aparaty fotograficzne. Do produktów mechatronicznych zaliczymy zarówno nowoczesne elektronarzędzia (wiertarka z inteligentnym systemem nastawiania prędkości i momentu obrotowego), obrabiarki sterowane numerycznie, roboty i manipulatory jak i artykuły powszechnego użytku, takie jak: waga elektroniczna, pralka automatyczna czy też maszyna do szycia. Producenci samochodów prezentują coraz częściej mechatroniczne auta wyposażone w skomplikowane systemy wykonawcze, programowane i sterowane komputerowo [9], [10]. Największym mechatronicznym urządzeniem na świecie jest prawdopodobnie system otwierający i zamykający drogę wodną do portu w Rotterdamie, gdzie elementy układu śluzy mierzą ponad 300 metrów długości [10]. Najmniejszymi produktami mechatronicznymi są zapewne urządzenia MEMS (Micro-Electro-Mechanical- System), których mimo, że wymiary mogą nie przekraczać kilkudziesięciu mikrometrów, mogą zawierać w swojej budowie zarówno elementy mechaniczne, hydrauliczne, optyczne itp., jak i zaawansowane układy elektroniczne związane ze sterowaniem takiego urządzenia [11]. Przykładem takiego mikromechatronicznego urządzenia może być akcelerometr MEMS, używany do wyzwalania poduszek powietrznych w samochodach lub głowica współczesnej drukarki atramentowej. Mechatronicznymi systemami są również zawieszone w przestrzeni satelity i stacje kosmiczne [10]. Urządzenia mechatroniczne są zintegrowanymi zespołami elementów składowych i podzespołów spełniających różne funkcje, działających na różnych zasadach fizycznych i wykorzystujących różne zjawiska. Ich głównym zadaniem jest czynność mechaniczna, a istotą jest możliwość reagowania na bodźce zewnętrzne docierające do urządzenia poprzez system czujników. Pomiędzy sensorami (czujnikami) a elementami wykonawczymi, znajdują się układy przetwarzania i analizy sygnałów, jak również element decyzyjny wyposażony w odpowiedni program działania urządzenia [10]. 14

12 Urządzenia mechatroniczne charakteryzują się następującymi cechami [10]: multifunkcjonalnością, oznaczającą łatwość realizacji różnych zadań przez jedno urządzenie, np. przez zmianę oprogramowania, inteligencją, oznaczającą możliwością podejmowania decyzji i komunikacji z otoczeniem, elastycznością, czyli łatwością modyfikacji konstrukcji na etapie projektowania, produkcji oraz eksploatacji urządzenia, np. przez zastosowanie konstrukcji modułowej, możliwością niewidocznego dla operatora sposobu działania, co wymaga zastosowania interfejsu użytkownika dla komunikowania się z operatorem, zależnością od wymagań rynkowych i możliwości technologicznych wykonania. Ważną cechą urządzeń mechatronicznych jest zdolność do wiernego przetwarzania i przekazywania informacji przy jednoczesnym wysokim stopniu automatyzacji tych urządzeń. Systemy takie wyposażone są w czujniki zbierające sygnały ze swojego otoczenia, programowalne układy przetwarzania i interpretacji tych sygnałów oraz zespoły komunikacyjne i urządzenia wykonawcze oddziałujące odpowiednio na otoczenie. Ich inteligencja polega na szybkim reagowaniu na polecenia człowieka i otoczenia oraz przekazywanie informacji zwrotnych i realizowanie tych poleceń. Do scharakteryzowania systemów mechatronicznych można wybrać trzy następujące cechy: 1. Typowy system mechatroniczny rejestruje sygnały, przetwa rza je i wydaje sygnały, które przetwarza na przykład w siły i ruchy [36]; 2. Mechatronika może być widziana, jako fuzja dyscyplin mechanicznych i elektrycznych w nowoczesnych procesach inżynierskich. Jest ona względnie nowym pojęciem w konstruowaniu systemów, urządzeń i produktów, ukierunkowanym na osiągnięcie optymalnej równowagi między podstawową strukturą mechaniczną i jej całkowitym sterowaniem [37]; 15

13 3. Synergiczna integracja inżynierii mechanicznej z elektroniką i inteligentnym sterowaniem komputerowym w konstruowaniu i wytwarzaniu produktów i procesów [38] Analiza procesowa systemów mechatronicznych Systemy, ogólnie mówiąc definiowane są, jako część rzeczywistości. Mają charakter względny, ponieważ przedstawiają odgraniczoną konfigurację wzajemnie na siebie oddziałujących tworów. System jest całością systemów częściowych a jego odgraniczenie od otoczenia może być opisane za pomocą powierzchni otaczającej, którą jest granica systemu. Systemy częściowe powiązane są zarówno ze sobą jak i z otoczeniem i można na nie wpływać oraz je obserwować. Przez systemy mechatroniczne rozumie się całość systemów częściowych: System podstawowy, Aktuatory, Sensory, Procesy i przetwarzanie danych procesowych. Systemy te nazywane są również systemami aktywnymi. Innym ważnym pojęciem jest proces, czyli ciąg kolejno następujących po sobie zjawisk w czasie lub stanów w systemie. Stany opisuje się za pomocą wektora stanu z(t). Dla systemu mechatronicznego wymaga się aktywnej zmiany stanów systemu. Dlatego ingeruje się w system za pomocą wielkości wejściowych. Wzajemne oddziaływania systemu i jego otoczenia traktuje się, jako więzy zewnętrzne w celu odróżnienia od więzów wewnętrznych, które są oddziaływaniami poszczególnych systemów częściowych. Strzałki ciągłe na poniższym rysunku obrazują powiązania istotne natomiast strzałki przerywane nieistotne. Które wielkości są istotne jest pojęciem względnym, gdyż zależy od postawionego celu. Jednak powiązania istotne, ogólnie mówiąc, muszą dokładnie przedstawiać rozpatrywany problem oraz muszą być wykrywalne za pomocą dostępnych metod pomiaru i określania, przy zachowaniu racjonalnego wkładu wysiłku. 16

14 Rys. 1.6 Zasadnicza budowa systemu (5 systemów częściowych) [35] Jako więzy systemowe wykorzystuje się sygnały. Często są to wielkości fizyczne jak np. napięcie prąd temperatura, które zawierają informacje o systemie. W jednym systemie często występuje wiele sygnałów wejściowych jak i wyjściowych. W związku z zastosowaniem techniki pomiarowej, rejestrowania i obróbki sygnały obciążone są pewnym błędem, innymi słowy są zakłócane przez szum. Dlatego do ich opisu stosuje się rachunek prawdopodobieństwa, szczególnie przy padaniu procesów przypadkowych lub nieostrej analizy procesowej Tworzenie modeli i pojęcie funkcji w mechatronice W mechatronice badanie procesów oraz systemów odbywa się za pomocą modeli. Modele są to opisy lub imitacje istotnych zależności rozpatrywanego problemu. Bardzo ważny jest tutaj model matematyczny, który może być przedstawiony za pomocą tabel, równań lub planów przepływu sygnału. Tworzenie modeli może odbywać się na drodze: teoretycznej, eksperymentalnej. Podczas tworzenia modeli na drodze teoretycznej zakładana jest znajomość systemu. Metoda ta jest najczęściej stosowana w przypadku systemów, w których jest możliwe założenie bilansów fizycznych czy ekonomicznych. Przykładem tego może być zasada 17

15 pędu i popędu, lub w elektrotechnice podstawowe równania pól elektromagnetycznych i obwodów prądowych. a) Koncepcja b) Koncepcja Projekt CAD/FEM Zmiana Prototyp/testy Optymalizacja Symulacja Nie O.K. Nie O.K. Tak Tak Produkcja Prototyp/testy Rys. 1.7 Proces projektowania, a) na drodze eksperymentu, b) z wykorzystaniem oprogramowania wspomagającego projektowanie [39] Podczas tworzenia modeli na drodze eksperymentalnej podstawową zasadą jest opieranie się na obserwacjach, czyli na pomiarach. Na ich podstawie określa się wartości lub funkcje charakterystyczne opisujące system. Problem jest mniej znaczący, jeśli znane jest wejście wyjście. Wtedy łączy się zarówno drogę teoretyczną, jak i eksperymentalną, co jednak wymaga stosowania wydajnej techniki obliczeniowej. Proces projektowania przedstawiony na Rys. 1.7 wskazuje na większe możliwości projektowania z wykorzystaniem współczesnych narzędzi wspomagania projektowania. Ogranicza się tym samym ilość fizycznych prototypów, jednak należy wyraźnie zaznaczyć, że od osoby projektującej wymagana jest dogłębna znajomość rozpatrywanych zjawisk, aby stworzyć poprawny z rzeczywistością model. Dla takiego modelu możliwa jest szeroka analiza wpływu poszczególnych cech projektowanego urządzenia na jego właściwości. Możliwa jest również optymalizacja takiego modelu. Takie podejście znacząco przyśpiesza otrzymanie optymalnych produktów. Należy jednak zauważyć, że często jednym z etapów (często końcowym) modelowania komputerowego powinno 18

16 być stworzenie prototypu i weryfikacja poprawności przyjętych założeń modelu. Można wyróżnić dwa podstawowe nurty modelowania - pól fizycznych i ruchu. Modelowanie i symulacja ruchu wszelkich układów materialnych składa się z: 1) Budowy, opartej na analizie pól fizycznych (elektrycznych, magnetycznych, elektromagnetycznych, przepływowych, termicznych, hydraulicznych, pneumatycznych, grawitacyjnych. naprężeń mechanicznych, elektrochemicznych, biochemicznych itd.); 2) Ruchu i sterowania, opartych na wariacyjnej Zasadzie najmniejszego działania Hamiltona. Fundamentalne funkcje występujące w systemie mechatronicznym można podzielić w następujący sposób [35]: Funkcje kinematyczne. Należy tutaj sporządzić właściwy aparat ruchowy, który spełni wymaganą funkcję. Zadanie to przypada obszarowi kinematyki i zawiera geometryczny opis problemu. Funkcje kinetyczne. Należy uwzględnić istnienie sił i momentów, jakie są konieczne do wykonania postawionego problemu. Funkcje mechatroniczne. W tym przypadku chodzi o powiązanie takich dziedzin jak aktuatoryka, sensoryka czy algorytmy regulacji. W ten sposób opis funkcjonalny zostaje dopełniony i skompletowany Projektowanie systemów mechatronicznych Podczas projektowania systemów mechatronicznych istotne jest to, że poszczególne komponenty, które mogą pochodzić z różnych dziedzin techniki, muszą być wzajemnie powiązane. Systemy częściowe muszą wzajemnie na siebie oddziaływać zarówno pod względem mechanicznym jak i cyfrowo elektronicznym. Jest to podstawowa różnica postępowaniem mechatronicznym przy projektowania a konwencjonalnym, gdzie projekt oraz realizacja komponentów prowadzone są dalece niezależnie od siebie. 19

17 Przed przystąpieniem do procesu projektowania systemów mechatronicznych należy ocenić i porównać kilka rozwiązań alternatywnych. Podczas wyboru i realizacji danej koncepcji ważną rolę odgrywają zarówno rozważania i modele zorientowane na funkcję oraz zorientowane na postać konstrukcyjną. a) b) System mechaniczny System elektryczny System mechaniczny System elektryczny Projekt konstrukcja Projekt konstrukcja Rys. 1.8 Projektowanie i realizacja systemów mechatronicznych: a) postępowanie konwencjonalne, b) postępowanie mechatroniczne[35] Modele zorientowane na funkcję powinny zawierać funkcje podstawowe (kinetyczne czy mechatroniczne). Modele te służą do opisu funkcji systemu mechatronicznego. Do rozwiązywania różnorodnych problemów mechatronicznych bardzo często stosuje się regulowane układy wielociałowe. Za ich pomocą można osiągnąć modelowanie systemu bliskie rzeczywistości. Modele te są stosowane do obliczeń typu off-line i służą do wykazania funkcjonalności, a także do badania parametrów, planowania toru czy projektu regulacji. Modele zorientowane na postać konstrukcyjną są podstawą do wykazania wytrzymałości i projektu konstrukcyjnego systemów częściowych systemu mechatronicznego. Wykorzystuje się tutaj takie programy jak CAD czy FEM lub powiązanie ich obu, aby osiągnąć możliwie realistyczny opis geometrii i właściwości wytrzymałościowych. Cały proces projektowania ma charakter powtarzającego się cyklicznie, sukcesywnego stosowania modeli zorientowanych na funkcję oraz na postać konstrukcyjną z odpowiednimi narzędziami (CAD, FEM) do ich badania. Przy rozdzieleniu metod oraz sposobów postępowania można osiągnąć wynik jedynie gorszy od optymalnego. 20

18 1.4. Składniki techniczno - ekonomiczne mechatroniki Należy pamiętać, że do zasad mechatroniki obok podstawowych zadań naukowo-technicznych należą także aspekty ekonomiczne, organizacja i zarządzanie produkcją, jako jedne z najważniejszych. Czasem są one dominujące (Tomkinson, Tab. 1.1). Głównym motorem pomyślnego rynku są motywacje ekonomiczne, środowiskowe i ergonomiczne tworzenia maszyn inteligentnych, wprowadzanie innowacyjności oraz metody szybkiego projektowania (Rys. 1.9). Między innymi chodzi o zwiększenie wydajności pracy inżyniera przy tworzeniu nowoczesnych linii produkcyjnych. Przyszły inżynier powinien, zatem być przygotowany do rozwiązywania nie tylko złożonych zagadnień projektowoprodukcyjnych, ale także przyszłych, nieznanych może jeszcze, problemów gospodarczych w zakresie zarządzania, marketingu, jakości, kompatybilności, niezawodności, ochrony środowiska, ergonomii, a także do stałego samodzielnego douczania się i przekwalifikowywania. Rys. 1.9 Wpływ Mechatroniki na: a) Czas do rynku "Time to Market" b) Sprzedaż małych maszyn katalogowych w Wielkiej Brytanii (W. Wood 1990 [37], opracowane przez J. Turowskiego [42]) 21

19 Tab. 1.1 Problematyka mechatroniki wg Tomkinsona i in. [29], [26], [42] 1. Rozbieżne definicje mechatroniki 2. Związek z innymi dyscyplinami i zadaniami (Robotyka, logika rozmyta, sieci neuronowe, sztuczna inteligencja, systemy ekspertowe, piezomechanika). 3. Inżynieria zbieżna (Concurrent Engineering) 4. Zarządzanie jakością (ISO 9000) 5. Ochrona środowiska (ISO) 6. Normalizacja 7. Rynek światowy 8. Lokalizacja produkcji 9. Demografia 10. Cykl życia i koszty wyrobu (czas do rynku) 11. Technologia produkcji 12. Systemy logistyki 13. Niezawodność 14. Forma, przystosowanie i funkcjonowanie na rynku 15. Przydatność do produkcji 16. Przydatność do służby 17. Kooperacja i outsourcing 18. Elementy wyrobu: mechaniczne, elektryczne: informatyczne, sterownicze, czujniki pomiarowe, wykonawcze 19. Proces technologiczny 20. Fazy i składniki procesu mechatroniki 21. Struktura organizacyjna: kadra, konflikty, zarząd 22. Proces projektowania i planowanie 23. Dokształcanie 24. Oprogramowanie, bazy danych CAE/CAD/CAM 25. Wdrażanie metod i procesów mechatroniki 26. Prawo patentowe Wg Nevensa i in. [29], [34], "w latach 1980-tych jakość i doskonałość produkcyjna były kluczem do konkurencyjności, podczas gdy przy wkraczaniu do wieku XXI. najważniejszą rzeczą będzie interdyscyplinarna umiejętność rozwoju nowych wyrobów..." Wielu specjalistów (Japonia, USA, UK) podstawowe narzędzie takiego rozwoju widzi właśnie w mechatronice Inżynieria Zbieżna a Inżynieria Mechatroniczna Inżynieria zbieżna (CE = Concurrent Engineering lub Simultaneous Engineering), promowana od 1968 r. [29], za swój cel stawia produkcję po najniższym koszcie. W tradycyjnej metodzie CE specjaliści różnych dyscyplin instytutów (JBR) i uczelni spotykają się jak najwcześniej by doradzać projektantowi. Rady te są często z dużym nadmiarem i nie jednakowo potrzebne. Zmniejsza to zdol- 22

20 ność szybkiego projektowania (Rapid Design) i wydłuża Czas do Rynku (Time to Market). W Mechatronice natomiast różni specjaliści wstawiają swoje przyczynki wprost do wspólnego synergicznego, kompleksowego modelu komputerowego. Pozwala to projektantowi na łatwą analizę i eliminację zbędnych danych. Rys Zasady projektowania interaktywnego (konwersacyjnego) i optymalizacji układu metodą prób i błędów [36], [42] Przy szybkim projektowaniu i optymalizacji konstrukcji maszyn i urządzeń najwygodniej i najprościej jest stosować zasadę projektowania interaktywnego (Rys. 1.10) i systemy ekspertowe (Rys. 1.11) Systemy ekspertowe szybkiego projektowania Systemy ekspertowa to ważny element mechatroniki i jednocześnie rozległa i dość skomplikowana dziedzina informatyki. Dlatego nie należy ich bez potrzeby komplikować. Wygodniej podzielić je na dwie podstawowe grupy: a) Quasi-statyczne - do projektowania i budowy maszyn, np. optymalizacja konstrukcji maszyn elektrycznych i transformatorów (Rys. 1.11), b) Dynamiczne - do sterowania i nadzoru układów w ruchu, np. sterowanie samolotem lub diagnostyka lekarska (Rys. 1.12). System typu (a) - projektowanie interaktywne (Rys. 1.10) autor zastosował przy szybkiej optymalizacji układów ekranowania kadzi wielkich transformatorów Przy systemie (b) (Rys. 1.8) jako narzędzie J.S. Zieliński [28] wymienia m.in.: zastosowania zasad logiki formalnej, nieformalne sposoby przedstawiania wiedzy, pozyskiwanie wiedzy, strategie 23

21 rozwiązywania problemów, rozwiązywanie problemów niewyraźnie określonych, tworzenie systemów ekspertowych, zastosowanie SE, przykłady zastosowań. Takie systemy ekspertowe służą do wykonywania różnorodnych zadań i funkcji jak diagnozowanie, prognozowanie prawdopodobnych zdarzeń, interpretowanie danych, planowanie, monitorowanie, programowanie sposobów uniknięcia błędnych operacji, instruowanie, sterowanie, naprawianie zgodnie z zadanym algorytmem i in. wg [28], s. 30, architektura SE składa się z "Bazy wiedzy (Knowledge Base) oraz systemu wnioskującego, które współdziałają z podsystemem gromadzenia wiedzy i podsystemem objaśniającym. Wiedza eksperta wprowadzana jest do bazy wiedzy za pośrednictwem inżyniera wiedzy - IW (Knowledge Engineer - KE)". Opisany system (Rys. 1.12) ma charakter operacyjny, dynamiczny. Taki układ występuje przy eksploatacji lub działaniach usługowych. Na przykład praca lekarza, sterowanie GPS statkiem na morzu lub samochodem inteligentnym na terenie dużego miasta. Decyzje systemu dynamicznego zmieniają się w trakcie napływania zmiennych danych. Jest dobry do eksploatacji urządzeń w ruchu. Rys Schemat systemu ekspertowego w projektowaniu [42] 24

Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok

Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok 1969, gdy w firmie Yasakawa Electronic z Japonii wszczęto

Bardziej szczegółowo

SŁAWOMIR WIAK (redakcja)

SŁAWOMIR WIAK (redakcja) SŁAWOMIR WIAK (redakcja) Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT Recenzenci: Prof. Janusz Turowski Politechnika Łódzka Prof. Ewa Napieralska Juszczak University Lille Nord de France, LSEE, UA, Francja Autorzy

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl 1 Program przedmiotu Wprowadzenie definicja, cel i zastosowania mechatroniki Urządzenie mechatroniczne - przykłady

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Instytut Politechniczny mgr Ireneusz Podolski MECHATRONIKA

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Instytut Politechniczny mgr Ireneusz Podolski MECHATRONIKA Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Instytut Politechniczny mgr Ireneusz Podolski MECHATRONIKA WPROWADZENIE Produkt mechatroniczny lub system mechatroniczny: Integracja komponentów mechanicznych,

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR TECHNIK MECHATRONIK ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR 2 os. SZKOLNE 26 31-977 KRAKÓW www.elektryk2.i365.pl Spis treści: 1. Charakterystyka zawodu 3 2. Dlaczego technik mechatronik? 5 3. Jakie warunki musisz

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Politechniki Opolskiej

Efekty kształcenia na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Politechniki Opolskiej Efekty na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 K_W09 K_W10 K_W11 K_W12 K_W13 K_W14 Ma rozszerzoną wiedzę dotyczącą dynamicznych modeli dyskretnych stosowanych

Bardziej szczegółowo

Katedra Systemów Decyzyjnych. Kierownik: prof. dr hab. inż. Zdzisław Kowalczuk ksd@eti.pg.gda.pl

Katedra Systemów Decyzyjnych. Kierownik: prof. dr hab. inż. Zdzisław Kowalczuk ksd@eti.pg.gda.pl Katedra Systemów Decyzyjnych Kierownik: prof. dr hab. inż. Zdzisław Kowalczuk ksd@eti.pg.gda.pl 2010 Kadra KSD profesor zwyczajny 6 adiunktów, w tym 1 z habilitacją 4 asystentów 7 doktorantów Wydział Elektroniki,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: NAPĘDY I STEROWANIE PNEUMATYCZNE MASZYN PNEUMATIC DRIVE AND CONTROL OF MACHINES Kierunek: MECHATRONIKA Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW MECHANICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw KATEDRA AUTOMATYKI kierownik katedry: dr hab. inż. Kazimierz Kosmowski, prof. nadzw. PG tel.: 058 347-24-39 e-mail: kazkos@ely.pg.gda.pl adres www: http://www.ely.pg.gda.pl/kaut/ Systemy sterowania w obiektach

Bardziej szczegółowo

Edukacja techniczno-informatyczna I stopień studiów. I. Pytania kierunkowe

Edukacja techniczno-informatyczna I stopień studiów. I. Pytania kierunkowe I stopień studiów I. Pytania kierunkowe Pytania kierunkowe KMiETI 7 KTMiM 7 KIS 6 KMiPKM 6 KEEEiA 5 KIB 4 KPB 3 KMRiMB 2 1. Omów sposób obliczeń pracy i mocy w ruchu obrotowym. 2. Co to jest schemat kinematyczny?

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do efektów obszarowych. Automatyka i robotyka studia I stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do efektów obszarowych. Automatyka i robotyka studia I stopnia Załącznik 1 do uchwały nr /d/05/2012 Wydział Mechaniczny PK Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do efektów Kierunek: Automatyka i robotyka studia I stopnia Lista efektów z odniesieniem do

Bardziej szczegółowo

Elektrotechnika I stopień (I stopień / II stopień) ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) kierunkowy (podstawowy / kierunkowy / inny HES)

Elektrotechnika I stopień (I stopień / II stopień) ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) kierunkowy (podstawowy / kierunkowy / inny HES) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika MECHATRONIKA TECHNICZNA Technical mechatronics Forma studiów: stacjonarne Kod przedmiotu: A01 Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na kierunku: Mechatronika Rodzaj zajęd:

Bardziej szczegółowo

Kinematyka manipulatora równoległego typu DELTA 106 Kinematyka manipulatora równoległego hexapod 110 Kinematyka robotów mobilnych 113

Kinematyka manipulatora równoległego typu DELTA 106 Kinematyka manipulatora równoległego hexapod 110 Kinematyka robotów mobilnych 113 Spis treści Wstęp 11 1. Rozwój robotyki 15 Rys historyczny rozwoju robotyki 15 Dane statystyczne ilustrujące rozwój robotyki przemysłowej 18 Czynniki stymulujące rozwój robotyki 23 Zakres i problematyka

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2 Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych

Załącznik 2 Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Załącznik 2 Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych (tabele odniesień efektów kształcenia) Nazwa kierunku studiów: Automatyka

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z inteligentnymi

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: SYSTEMY INFORMATYCZNE WSPOMAGAJĄCE DIAGNOSTYKĘ MEDYCZNĄ Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł specjalności informatyka medyczna Rodzaj zajęć: wykład, projekt

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Podniesienie poziomu wiedzy studentów z inżynierii oprogramowania w zakresie C.

Bardziej szczegółowo

Pytania kierunkowe KIB 10 KEEEIA 5 KMiPKM 5 KIS 4 KPB 4 KTMiM 4 KBEPiM 3 KMRiMB 3 KMiETI 2

Pytania kierunkowe KIB 10 KEEEIA 5 KMiPKM 5 KIS 4 KPB 4 KTMiM 4 KBEPiM 3 KMRiMB 3 KMiETI 2 Kierunek: INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA I stopień studiów I. Pytania kierunkowe Pytania kierunkowe KIB 10 KEEEIA 5 KMiPKM 5 KIS 4 KPB 4 KTMiM 4 KBEPiM 3 KMRiMB 3 KMiETI 2 Katedra Budowy, Eksploatacji Pojazdów

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Systemy sterowania Rodzaj zajęć: Projekt I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PROJEKT INŻYNIERSKI Engineer s project

Bardziej szczegółowo

W kategoria wiedzy U kategoria umiejętności K kategoria kompetencji społecznych 01, 02, 03, i kolejne numer efektu kształcenia

W kategoria wiedzy U kategoria umiejętności K kategoria kompetencji społecznych 01, 02, 03, i kolejne numer efektu kształcenia Załącznik nr 5 do uchwały nr 514 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunków studiów pierwszego i drugiego stopnia prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Energetyka

Efekty kształcenia dla kierunku Energetyka Załącznik nr 5 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie sztucznych sieci neuronowych w prognozowaniu szeregów czasowych (prezentacja 2)

Zastosowanie sztucznych sieci neuronowych w prognozowaniu szeregów czasowych (prezentacja 2) Zastosowanie sztucznych sieci neuronowych w prognozowaniu szeregów czasowych (prezentacja 2) Ewa Wołoszko Praca pisana pod kierunkiem Pani dr hab. Małgorzaty Doman Plan tego wystąpienia Teoria Narzędzia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Test kwalifikacyjny obejmuje weryfikację efektów kształcenia oznaczonych kolorem szarym, efektów: K_W4 (!), K_W11-12, K_W15-16,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KINEMATYKA I DYNAMIKA MANIPULATORÓW I ROBOTÓW Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Systemy sterowania Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska Techniki CAx dr inż. Michał Michna 1 Komputerowe techniki wspomagania projektowania 2 Techniki Cax - projektowanie Projektowanie złożona działalność inżynierska, w której przenikają się doświadczenie inżynierskie,

Bardziej szczegółowo

2.2.P.07: Komputerowe narzędzia inżynierii powierzchni

2.2.P.07: Komputerowe narzędzia inżynierii powierzchni 2nd Workshop on Foresight of surface properties formation leading technologies of engineering materials and biomaterials in Białka Tatrzańska, Poland 29th-30th November 2009 2 Panel nt. Produkt oraz materiał

Bardziej szczegółowo

Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki

Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki PRELEGENT: dr inż. Krzysztof Smółka krzysztof.smolka@p.lodz.pl Instytut Mechatroniki i Systemów Informatycznych WEEIA, Politechnika Łódzka PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA

PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA Tabela 1-1 Matematyka - Metody numeryczne 30 15 4 2a 2b Teoria sterowania (kierunek AUTOMATYKA i ROBOTYKA) Systemy mikroprocesorowe w mechatronice (kierunek

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU Transport

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU Transport ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU Transport Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar kształcenia Profil kształcenia Poziom kształcenia Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na kierunku Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium ROBOTYKA Robotics Forma studiów: stacjonarne Poziom przedmiotu: I stopnia

Bardziej szczegółowo

Oferta dydaktyczna. INSTYTUTU METROLOGII, ELEKTRONIKI i INFORMATYKI

Oferta dydaktyczna. INSTYTUTU METROLOGII, ELEKTRONIKI i INFORMATYKI Oferta dydaktyczna INSTYTUTU METROLOGII, ELEKTRONIKI i INFORMATYKI Zielona Góra, 2015 Na Wydziale Informatyki, Elektrotechniki i Automatyki prowadzone są studia: stacjonarne (dzienne), niestacjonarne (zaoczne).

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: CYFROWE UKŁADY STEROWANIA DIGITAL CONTROL SYSTEMS Kierunek: MECHATRONIKA Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na kierunku Mechatronika Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium Forma studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

T2A_W01 T2A_W01 T2A_W02 3 SI_W03 Posiada szeroką wiedzę w zakresie teorii grafów T2A_W01

T2A_W01 T2A_W01 T2A_W02 3 SI_W03 Posiada szeroką wiedzę w zakresie teorii grafów T2A_W01 Efekty dla studiów drugiego stopnia profil ogólnoakademicki, na kierunku Informatyka w języku polskim, na specjalnościach Metody sztucznej inteligencji oraz Projektowanie systemów CAD/CAM, na Wydziale

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Kierownik Katedry: Prof. dr hab. inż. Tadeusz BURCZYŃSKI

Kierownik Katedry: Prof. dr hab. inż. Tadeusz BURCZYŃSKI Kierownik Katedry: Prof. dr hab. inż. Tadeusz BURCZYŃSKI Zakład Inteligentnych Systemów Obliczeniowych RMT4-3 Kierownik Zakładu: Prof. dr hab. inż. Tadeusz BURCZYŃSKI Zakład Metod Numerycznych w Termomechanice

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Proces technologiczny. 1. Zastosowanie cech technologicznych w systemach CAPP

Proces technologiczny. 1. Zastosowanie cech technologicznych w systemach CAPP Pobożniak Janusz, Dr inż. Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny e-mail: pobozniak@mech.pk.edu.pl Pozyskiwanie danych niegeometrycznych na użytek projektowania procesów technologicznych obróbki za

Bardziej szczegółowo

Kierunek: ELEKTROTECHNIKA Profil: ogólnoakademicki Studia: 2 stopnia

Kierunek: ELEKTROTECHNIKA Profil: ogólnoakademicki Studia: 2 stopnia Kierunek: ELEKTROTECHNIKA Profil: ogólnoakademicki Studia: 2 stopnia Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek Elektrotechnika należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk technicznych i

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW. TRANSPORT studia stacjonarne i niestacjonarne

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW. TRANSPORT studia stacjonarne i niestacjonarne Załącznik do uchwały Nr 000-8/4/2012 Senatu PRad. z dnia 28.06.2012r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT studia stacjonarne i niestacjonarne Nazwa wydziału: Wydział Transportu i Elektrotechniki

Bardziej szczegółowo

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska

Techniki CAx. dr inż. Michał Michna. Politechnika Gdańska Techniki CAx dr inż. Michał Michna 1 Sterowanie CAP Planowanie PPC Sterowanie zleceniami Kosztorysowanie Projektowanie CAD/CAM CAD Klasyfikacja systemów Cax Y-CIM model Planowanie produkcji Konstruowanie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 37, s. 141-146, Gliwice 2009 ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN KRZYSZTOF HERBUŚ, JERZY ŚWIDER Instytut Automatyzacji Procesów

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów Transport należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych.

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych. Informatyka Coraz częściej informatykę utoŝsamia się z pojęciem technologii informacyjnych. Za naukową podstawę informatyki uwaŝa się teorię informacji i jej związki z naukami technicznymi, np. elektroniką,

Bardziej szczegółowo

Naukowe Koło Nowoczesnych Technologii

Naukowe Koło Nowoczesnych Technologii Naukowe Koło Nowoczesnych Technologii Naukowe Koło Nowoczesnych Technologii Opiekun: dr hab., prof. ndzw. Tadeusz Szumiata Przewodniczący: Mateusz Staszewski, MiBM semestr IV Poszczególne dziedziny działań

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW NIESTACJONARNYCH I-go stopnia dla kierunku Mechanika i Budowa Maszyn Etap podstawowy

PLAN STUDIÓW NIESTACJONARNYCH I-go stopnia dla kierunku Mechanika i Budowa Maszyn Etap podstawowy ydział Mechaniczny 06.1-M-MiBM-N1-EP-000_13 Ć L P/S Ć L P/S Ć L P/S Ć L P/S Ć L P/S Ć L P/S Ć L P/S 441 60 rupa Treści Podstawowych 1. ykład monograficzny 36 2 18 1 18 1 2. Język obcy I* 36 4 18 2 18 2

Bardziej szczegółowo

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do Kierunek: Mechatronika 1. Materiały używane w budowie urządzeń precyzyjnych. 2. Rodzaje stali węglowych i stopowych, 3. Granica sprężystości

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE WYTWARZANIA CAM Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: BADANIE JAKOŚCI I SYSTEMY METROLOGICZNE II Kierunek: Mechanika I Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: projekt I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROJEKTOWANIA IMPLANTÓW Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł specjalności inżynieria rehabilitacyjna Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium

Bardziej szczegółowo

ISBN 8978-83-7405-272-6

ISBN 8978-83-7405-272-6 I SBN 3-7405 -272-4 ISBN 8978-83-7405-272-6 9 788 374 05 272 6 Mojej Rodzinie SPIS TREŒCI WYKAZ OZNACZEÑ.............. 9 WSTÊP................. 11 1. DOKTRYNA I TECHNOLOGIA MECHATRONIKI...... 14 1.1.

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do efektów obszarowych. Zarządzanie i inżynieria produkcji studia I stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do efektów obszarowych. Zarządzanie i inżynieria produkcji studia I stopnia Załącznik 15 do uchwały nr /d/05/2012 Wydział Mechaniczny PK Kierunkowe efekty kształcenia wraz z odniesieniem do efektów Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji studia I stopnia Lista efektów z odniesieniem

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: SYSTEMY PROJEKTOWANIA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Automatyzacja wytwarzania i robotyka Rodzaj zajęć:

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY BAZ DANYCH. 19. Perspektywy baz danych. 2009/2010 Notatki do wykładu "Podstawy baz danych"

PODSTAWY BAZ DANYCH. 19. Perspektywy baz danych. 2009/2010 Notatki do wykładu Podstawy baz danych PODSTAWY BAZ DANYCH 19. Perspektywy baz danych 1 Perspektywy baz danych Temporalna baza danych Temporalna baza danych - baza danych posiadająca informację o czasie wprowadzenia lub czasie ważności zawartych

Bardziej szczegółowo

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Inteligentne budynki (2) Źródła Loe E. C., Cost of Intelligent Buildings, Intelligent Buildings Conference, Watford, U. K., 1994 Nowak M., Zintegrowane systemy zarządzania inteligentnym budynkiem, Efektywność

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów Elektrotechnika Studia I stopnia

Kierunek studiów Elektrotechnika Studia I stopnia tel. (+48 81) 58 47 1 Kierunek studiów Elektrotechnika Studia I stopnia Przedmiot: Przemysłowe czujniki pomiarowe i ich projektowanie Rok: III Semestr: 5 Forma studiów: Studia stacjonarne Rodzaj zajęć

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektroniki i miernictwa

Podstawy elektroniki i miernictwa Podstawy elektroniki i miernictwa Kod modułu: ELE Rodzaj przedmiotu: podstawowy; obowiązkowy Wydział: Informatyki Kierunek: Informatyka Poziom studiów: pierwszego stopnia Profil studiów: ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ÓDZKA. INFORMACJA o wydzia ach, kierunkach, rodzajach studiûw oraz specjalnoúciach w Politechnice Ûdzkiej

POLITECHNIKA ÓDZKA. INFORMACJA o wydzia ach, kierunkach, rodzajach studiûw oraz specjalnoúciach w Politechnice Ûdzkiej POLITECHNIKA ÓDZKA INFORMACJA o wydzia ach, kierunkach, rodzajach studiûw oraz specjalnoúciach w Politechnice Ûdzkiej 2004 INFORMACJI O ZASADACH REKRUTACJI, STUDIACH I LIMITACH PRZYJÊÆ UDZIELA ORAZ DOKUMENTY

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych, nauk technicznych oraz nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Nazwa pojawiła się na przełomie lat 50-60-tych i przyjęła się na dobre w Europie Jedna z definicji (z Wikipedii): Informatyka dziedzina nauki i techniki

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: HYDRAULIKA, PNEUMATYKA I SYSTEMY AUTOMATYZACJI PRODUKCJI Hydraulics, pneumatics and production automation systems Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ SPOŁECZNO-TECHNICZNY. Instytut Techniczny PROGRAM KSZTAŁCENIA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ SPOŁECZNO-TECHNICZNY. Instytut Techniczny PROGRAM KSZTAŁCENIA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ SPOŁECZNO-TECHNICZNY Instytut Techniczny PROGRAM KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Kod kierunku studiów MiBM_2012_2016 Autorzy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: systemy sterowania Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium UKŁADY AUTOMATYKI PRZEMYSŁOWEJ Industrial Automatics Systems

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: NAPĘDY I STEROWANIE ELEKTROHYDRAULICZNE MASZYN DRIVES AND ELEKTRO-HYDRAULIC MACHINERY CONTROL SYSTEMS Kierunek: Mechatronika Forma studiów: STACJONARNE Kod przedmiotu: S1_07 Rodzaj przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Mikrosystemy Wprowadzenie. Prezentacja jest współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w projekcie pt.

Mikrosystemy Wprowadzenie. Prezentacja jest współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w projekcie pt. Mikrosystemy Wprowadzenie Prezentacja jest współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w projekcie pt. Innowacyjna dydaktyka bez ograniczeń - zintegrowany rozwój

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR

STUDIA I MONOGRAFIE NR STUDIA I MONOGRAFIE NR 21 WYBRANE ZAGADNIENIA INŻYNIERII WIEDZY Redakcja naukowa: Andrzej Cader Jacek M. Żurada Krzysztof Przybyszewski Łódź 2008 3 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 7 SYSTEMY AGENTOWE W E-LEARNINGU

Bardziej szczegółowo

Nowe stanowiska techniczno-dydaktyczne dla potrzeb edukacji mechatronicznej

Nowe stanowiska techniczno-dydaktyczne dla potrzeb edukacji mechatronicznej Witold Morawski FESTO DIDACTIC Nowe stanowiska techniczno-dydaktyczne dla potrzeb edukacji mechatronicznej Firma Festo Dział Dydaktyki oferuje placówkom dydaktycznym specjalistyczny sprzęt i oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

Sterowanie i monitorowanie urządzeń i procesów produkcyjnych Control and monitoring of manufacturing processes and systems

Sterowanie i monitorowanie urządzeń i procesów produkcyjnych Control and monitoring of manufacturing processes and systems Nazwa przedmiotu: Sterowanie i monitorowanie urządzeń i procesów produkcyjnych Control and monitoring of manufacturing processes and systems Kierunek: MECHATRONIKA Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności:

Bardziej szczegółowo

MECHATRONICZNA KONCEPCJA EDUKACJI ZAWODOWEJ. MECHATRONIKA: indywidualizacja procesu nauczania

MECHATRONICZNA KONCEPCJA EDUKACJI ZAWODOWEJ. MECHATRONIKA: indywidualizacja procesu nauczania MECHATRONICZNA KONCEPCJA EDUKACJI ZAWODOWEJ MECHATRONIKA: indywidualizacja procesu nauczania Pierwotnie, mechatronika była rozumiana jako uzupełnienie elementów mechanicznych przez elektronikę w mechanice

Bardziej szczegółowo

EiT_S_I_RwM_EM Robotyka w medycynie Robotics in Medicine

EiT_S_I_RwM_EM Robotyka w medycynie Robotics in Medicine Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: moduł specjalności obowiązkowy: Inżynieria oprogramowania, Sieci komputerowe Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium MODELOWANIE I SYMULACJA Modelling

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH

MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH MATEMATYCZNE METODY WSPOMAGANIA PROCESÓW DECYZYJNYCH 1. Przedmiot nie wymaga przedmiotów poprzedzających 2. Treść przedmiotu Proces i cykl decyzyjny. Rola modelowania matematycznego w procesach decyzyjnych.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA TECHNICZNA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka techniczna

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Systemy ekspertowe w zarządzaniu firmą Expert systems in enterprise management Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: Rodzaj zajęć: Wyk. Ćwicz. Lab. Sem. Proj.

Bardziej szczegółowo

Systemy Wbudowane. Założenia i cele przedmiotu: Określenie przedmiotów wprowadzających wraz z wymaganiami wstępnymi: Opis form zajęć

Systemy Wbudowane. Założenia i cele przedmiotu: Określenie przedmiotów wprowadzających wraz z wymaganiami wstępnymi: Opis form zajęć Systemy Wbudowane Kod przedmiotu: SW Rodzaj przedmiotu: kierunkowy ; obowiązkowy Wydział: Informatyki Kierunek: Informatyka Specjalność (specjalizacja): - Poziom studiów: pierwszego stopnia Profil studiów:

Bardziej szczegółowo

Projektowanie inżynierskie Engineering Design

Projektowanie inżynierskie Engineering Design Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/1 z dnia 1 lutego 01r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu ETI 6/1 Nazwa modułu Projektowanie inżynierskie Engineering Design Nazwa modułu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

MICHAŁ SUSFAŁ Uniwersytet Rzeszowski, Polska

MICHAŁ SUSFAŁ Uniwersytet Rzeszowski, Polska MICHAŁ SUSFAŁ Uniwersytet Rzeszowski, Polska Znaczenie uczenia się procesu CAD, CAM w komputerowym projektowaniu na zajęciach dydaktycznych Wprowadzenie Zaawansowana technologia dnia dzisiejszego pozwala

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

Wydziały Politechniki Poznańskiej

Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydział Architektury Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Wydział Elektryczny Wydział

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z własnościami

Bardziej szczegółowo

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API Dr inż. Janusz Pobożniak, pobozniak@mech.pk.edu.pl Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji produkcji Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: CHWYTAKI, NAPĘDY I CZUJNIKI URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH Grippers, driver and sensors of mechatronic devices Kierunek: MECHATRONIKA Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: SYSTEMY

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

STUDIA STACJONARNE PROWADZONE W WARSZAWIE

STUDIA STACJONARNE PROWADZONE W WARSZAWIE STUDIA STACJONARNE PROWADZONE W WARSZAWIE Wydział ADMINISTRACJI I NAUK SPOŁECZNYCH Kierunek Administracja Studia I stopnia licencjackie 6 semestrów i studia II stopnia magisterskie 4 semestry Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

1. Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych z komentarzami

1. Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych z komentarzami EFEKTY KSZTAŁCENIA 1. Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych z komentarzami Kierunkowy efekt kształcenia - symbol K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Kierunkowy efekt

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Temat: Pomiar prędkości kątowych samolotu przy pomocy czujnika ziemskiego pola magnetycznego 1. Analiza właściwości

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy przedmiot kierunkowy Rodzaj zajęć: laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ELEKTRONIKA i TELEKOMUNIKACJA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ELEKTRONIKA i TELEKOMUNIKACJA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ELEKTRONIKA i TELEKOMUNIKACJA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów elektronika i telekomunikacja

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Transport i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk technicznych.

Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Transport i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk technicznych. Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Transport i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk technicznych. Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów Transport po ukończeniu studiów pierwszego

Bardziej szczegółowo