Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się:

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się:"

Transkrypt

1 Konspekt podstawy prawa rzeczowego Cz I Pojęcia i definicje dotyczące nieruchomości I. Mienie Art. 44. k.c. Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Termin: mienie jest zbiorczą nazwą dla ogółu podmiotowych praw majątkowych (bezwzględnych i względnych), tak cywilnych, jak i pozostałych. Mienie jest więc pojęciem nadrzędnym (ogólnym) wobec poszczególnych praw majątkowych. Zwykle przyjmuje się, że prawami majątkowymi 1 są: 1. prawa rzeczowe - własność, użytkowanie wieczyste oraz ograniczone prawa rzeczowe. 2. wierzytelności, czyli prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych (obligacyjnych), np. najem, dzierżawa, lokatorskie spółdzielcze prawo do lokalu, wierzytelności z weksla lub czeku, wierzytelności z tytułu udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółce akcyjnej. Do kategorii wierzytelności należą również roszczenia pieniężne, w tym odszkodowawcze, choćby służyły do ochrony dóbr niemajątkowych. 3. prawa na dobrach niematerialnych o charakterze majątkowym, np. prawa autorskie, wynalazcze, prawa do znaków towarowych, wzorów użytkowych i zdobniczych, prawo do firmy i nazwy przedsiębiorstwa, określane łącznie jako prawo własności intelektualnej 2 ; 4. prawa rodzinne o charakterze majątkowym, np. prawa majątkowe małżonków, prawo do świadczeń alimentacyjnych; 5. prawa spadkowe, w tym prawo do spadku (prawo dziedziczenia) oraz prawa związane z zachowkiem i zapisem prawa majątkowe o charakterze bezwzględnym, których przedmiotem są dobra materialne, nie będące rzeczami w znaczeniu techniczno-prawnym, tj. prawa górnicze, wodne, prawo polowania i rybołówstwa oraz prawa dotyczące energii. 7. prawo do przedsiębiorstwa. Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się: 1 Kryterium podziału na prawa majątkowe i niemajątkowe nie jest ostre. Zazwyczaj ujmuje się je jako typowy interes ekonomiczny, jaki prawa te realizują. Zob. Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 85; E. Łętowska, Podstawy, s W grupie praw na dobrach niematerialnych umieszcza się niekiedy prawo do przedsiębiorstwa - art k.c. (tak np. M. Poźniak-Niedzielska, Zbycie przedsiębiorstwa, s. 34). 3 Zagadnienie praw spadkowych jako odrębnej pozycji klasyfikacyjnej jest sporne, zob. J. St. Piątowski (w:) System prawa cywilnego, t. IV, Prawo spadkowe, red. J. St. Piątowski, Ossolineum 1986, s. 16 i n. oraz S. Grzybowski (w:) System I, s

2 1. prawa osobiste (lub prawa osobistości), służące osobie fizycznej lub prawnej do ochrony jej dóbr osobistych (art. 23 i 43 k.c.); 2. prawa na dobrach niematerialnych o charakterze niemajątkowym, chroniące tzw. dobra osobiste twórcy; 3. niemajątkowe prawa rodzinne, wynikające ze stosunków rodzinnych (małżeństwo, pokrewieństwo, przysposobienie) lub ze stosunków ukształtowanych na wzór stosunków rodzinnych (opieka, kuratela). 4. prawa korporacyjne, wypływające z tytułu członkostwa w organizacji (np. w stowarzyszeniu, spółce), uprawniające np. do uczestniczenia wraz z prawem głosu w organach stanowiących organizacji (np. w zgromadzeniu wspólników) czy do zaskarżania uchwał podjętych przez organ stanowiący. Przedmiotem praw majątkowych są: 1. dobra materialne, tj. a. rzeczy w znaczeniu techniczno-prawnym ( art. 45 k.c.) oraz b. przedmioty materialne nie będące rzeczami, np. wody, kopaliny czy też przedsiębiorstwo. 2. dobra niematerialne (np. utwór literacki, naukowy, muzyczny, program komputerowy, wynalazek, znak towarowy). Majątkowy charakter praw podmiotowych jest cechą stałą, niezależną od wartości ekonomicznej (majątkowej) konkretnego prawa. Prawo podmiotowe zaliczane do praw majątkowych zachowuje swój charakter, choćby in concreto przedmiot tego prawa przedstawiał się na rynku jako całkiem bezwartościowy Prawa majątkowe mogą mieć postać: praw bezwzględnych (skutecznych erga omnes), np. prawa rzeczowe, prawo do spadku, prawo do patentu, prawo do przedsiębiorstwa, albo praw względnych (skutecznych inter partes), np. najem, lokatorskie spółdzielcze prawo do lokalu, licencja, prawa rodzinne. Prawa majątkowe są z reguły przenoszalne (inter vivos i mortis causa - art. 922 k.c.), chyba że przepisy stanowią inaczej, np. niezbywalne są: użytkowanie (art. 254 k.c), służebności osobiste ( art. 300 k.c), prawo odkupu i pierwokupu (art k.c. i art k.c.), prawo dożywocia (art. 912 k.c.)., roszczenie o zadośćuczynienie w przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (art k.c.), przeniesienie wierzytelności gdy zastrzeżono w umowie lub z ustawy wynika iż jest to niedopuszczalne (art k.c.) 2

3 Obrót prawami majątkowymi (możliwość nabycia i zbycia) jest co do zasady swobodny. Wyjątkowo tylko pewne prawa majątkowe objęte są monopolem państwowym, np. własność złóż kopalin nie stanowiących części składowych nieruchomości gruntowej przysługuje wyłącznie Skarbowi Państwa. Podobnie w przypadku wód, które stanowią własność Skarbu Państwa (zasada). Wyjątek odnosi się jedynie do powierzchniowych wód stojących oraz wód w rowach, które są własnością właścicieli gruntów, na których się znajdują. Mienie a własność Mienie jest pojęciem zbiorczym dla ogółu podmiotowych praw majątkowych; prawo własności (art. 140 k.c.) stanowi zaś jedno z tych praw. Prawo własności jest zatem składnikiem mienia. Niekiedy jednak terminu: własność (zwykle bez poprzedzającego go słowa: prawo) używa się w znaczeniu szerszym, tj. jako synonimu mienia (jeszcze innym określeniem mienia jest termin: stosunki własnościowe). Terminem: własność dla oznaczenia ogółu praw majątkowych posługują się zwykle konstytucje. Mienie a majątek Swoistą cechą mienia jest to, że odnosi się ono wyłącznie do aktywów. Mienie, podobnie jak własność, związane jest z określonym podmiotem stosunków cywilnoprawnych. W przeciwieństwie do terminu: mienie, które obejmuje wyłącznie same aktywa (nigdy pasywa), pojęcie: majątek występuje (także w przepisach prawnych) w dwóch znaczeniach: a. węższym - dla oznaczenia ogółu aktywów przysługujących określonej osobie (bez pasywów). Długi (pasywa) nie wchodzą w skład tak rozumianego majątku, lecz ciążą na nim, obniżając wartość ekonomiczną majątku z uwagi na to, iż mogą być z niego zaspokojone; b. szerszym - dla określenia ogółu aktywów i pasywów, czyli praw i obowiązków majątkowych danego podmiotu. Zatem in concreto znaczenie terminu: majątek (ujęcie węższe lub szersze) można ustalić dopiero po przeprowadzeniu wykładni przepisów 4. Co do zasady obowiązuje reguła: jeden podmiot - jeden majątek. Skład majątku danego podmiotu może wszakże ulegać (i zwykle ulega) zmianom wskutek czynności prawnych uprawnionego i innych zdarzeń. Przez majątek danego podmiotu należy zatem rozumieć prawa majątkowe przysługujące temu podmiotowi w określonym momencie. 4 Posługiwanie się węższym pojęciem majątku postuluje się w doktrynie; tak np. Z. Radwański, Prawo cywilne, s

4 Pojęcie majątku pojawia się i wykazuje swą przydatność przy regulacji takich kwestii, jak: sukcesja uniwersalna, tj. przede wszystkim dziedziczenie (art. 922 k.c.); zarząd majątkiem, np. zarząd majątkiem osób prawnych, zarząd majątkiem wspólnym małżonków, zarząd majątkiem spółki cywilnej, zarząd majątkiem dziecka; odpowiedzialność za zobowiązania; regułą jest ponoszenie odpowiedzialności za zobowiązania (długi) całym majątkiem. Dotyczy to tak osób fizycznych, jak i prawnych. Niekiedy jednak ustawodawca przewiduje ograniczenie odpowiedzialności, które przybiera dwojaką postać, tj.: o ograniczenia przedmiotowego (cum viribus haereditatis) - odpowiedzialność ogranicza się do określonej masy majątkowej (art zd 1 k.c., art. 14 ust. 3a u.g.n.r. SP) albo o ograniczenia rachunkowego (pro viribus haereditatis) - odpowiada się całym majątkiem, lecz w ograniczonej wysokości (art. 40 2, art. 526 czy art k.c.). 4

5 II Rzeczy 1. Pojęcie rzeczy Zgodnie z art. 45 k.c. Rzeczami w rozumieniu kodeksu są tylko przedmioty materialne. Pojęcie rzeczy jest jednym z podstawowych pojęć w prawie cywilnym. Od jego ujęcia i granic zależy przyjęcie rozwiązań normatywnych określających sposób i charakter władania różnymi dobrami oraz sposób przenoszenia praw związanych z tym władaniem, a także przyznawania innym osobom niż uprawniony prawa do korzystania z tych dóbr 5. W szczególności na podstawie normatywnej kategorii rzeczy wyróżniane są podmiotowe prawa rzeczowe, które reguluje odrębny dział prawa cywilnego (prawo rzeczowe w sensie przedmiotowym - księga II k.c.). Legalna definicja rzeczy (art. 45 k.c.) ujmuje pojęcie rzeczy wąsko. Pojęcie rzeczy charakteryzują dwie cechy: 1. materialny (fizykalny) charakter - materialne części przyrody (w stanie pierwotnym lub przetworzonym) - (ich wartość majątkowa jest obojętna); cechy tej brakuje np. przy falach morskich, wietrze, dźwięku, elektryczności; 2. wyodrębnienie z przyrody (w sposób naturalny lub sztuczny) w taki sposób, że mogą stanowić dobra samoistne; cechy tej brakuje przy otwartym morzu, wodzie płynącej, powietrzu, złożach minerałów. Nie jest natomiast istotny stan skupienia (stały, ciekły, gazowy), jeżeli występuje możność wyodrębnienia (np. gaz w butli, woda w butelce) 6. Nie są zatem rzeczami przedmioty niematerialne: dobra niematerialne (utwory literackie, muzyczne, naukowe, wynalazki itp.), prawa, różnego rodzaju energie, ponieważ nie stanowią (w znaczeniu potocznym) materialnych (dostrzegalnych) części przyrody. Spośród zaś materialnych części przyrody nie są rzeczami takie dobra, którym z powodu braku wyodrębnienia nie można przypisać cechy samoistności: złoża minerałów (kopaliny), tzw. res omnium communes (woda płynąca, morze, powietrze) oraz części składowe rzeczy (w tym ostatnim wypadku - brak wyodrębnienia prawnego). 5 (Z. Żabiński, Wpływ pojęcia rzeczy, s. 251) 6 E. Gniewek, Prawo rzeczowe, Warszawa 2006, s.4. 5

6 Według dotychczas dominującego poglądu rzeczami są tylko poszczególne przedmioty, co oznacza, że nie traktuje się jako rzeczy w znaczeniu techniczno-prawnym tzw. zbioru rzeczy (universitas rerum), np. biblioteki, oraz zbioru praw (universitas iuris), np. przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego. Przydatność wąskiego ujęcia rzeczy bywa - ze względów funkcjonalnych - kwestionowana 7. Odnosi się to zwłaszcza do problemu regulacji uprawnień majątkowych do takich dóbr, jak: energia elektryczna, jądrowa, wody, złoża mineralne, przedsiębiorstwo. 2. Klasyfikacja rzeczy Rzeczy mogą być klasyfikowane według różnych kryteriów, co prowadzi do rozróżnienia m.in.: rzeczy podzielnych i niepodzielnych; rzeczy zużywalnych i niezużywalnych; rzeczy prostych i złożonych; rzeczy istniejących i przyszłych ( res speratae). A. Nieruchomości i rzeczy ruchome. Podział ten ma charakter dychotomiczny (dwudzielny); jest więc rozłączny i wyczerpujący. W kodeksie cywilnym jest jedynie definicja nieruchomości, w tym nieruchomości rolnej (art. 46 i 46 1 ). Ze względu na dychotomiczny charakter podziału przyjmuje się, iż rzeczy, które nie są nieruchomościami, stanowią rzeczy ruchome (definicja negatywna, doktrynalna). Zakresu rzeczy ruchomych nie da się określić w sposób pozytywny przez wyliczenie cech właściwych dla ruchomości 8. Jednak w wielu wypadkach ustawa rozstrzyga o rodzaju rzeczy 9. Dotyczy to: 1. rzeczy połączonych z nieruchomością tylko dla przemijającego użytku ( art k.c.); 2. urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego i innych urządzeń podobnych, nawet trwale połączonych z gruntem, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 49 k.c.); 7 zob. np. Z. Żabiński, Wpływ pojęcia rzeczy; A. Stelmachowski, Przedmiot własności, s S. Grzybowski (w:) System I, s. 414; podobnie Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 103 oraz E. Gniewek, Prawo rzeczowe 1996, s. 29. Odmienne stanowisko zajmuje W. J. Katner (Rozważania, s. 32; Przeniesienie własności, s. 71 i 72; Umowne nabycie, s. 29), według którego cechą decydującą o zaliczeniu rzeczy do ruchomości jest potrzeba i możliwość przenoszenia, tj. przemieszczania rzeczy jako warunku jej użyteczności. Za ruchomości "z natury" autor ten uznaje wszelkie rzeczy, którym brak cechy związania z gruntem. 9 S. Grzybowski (w:) System I, s

7 3. budynków i innych urządzeń nie związanych trwale z gruntem (kioski, baraki, trybuny itp.); 4. rosnących w gruncie drzew i innych roślin, jeżeli stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (arg. z art. 48 k.c., zob. np. art. 274 k.c.). Sens prawny podziału na nieruchomości i rzeczy ruchome polega na poddaniu obydwu kategorii rzeczy odmiennym reżimom prawnym 10. Szczególną wagę ("od zawsze") przykłada się do regulacji sytuacji prawnej nieruchomości (bardziej wyczerpująca reglamentacja i zarazem większa restrykcyjność przepisów). Decyduje o tym przede wszystkim znaczenie gruntów, tj. ich rola gospodarcza i cecha niepomnażalności. Główne różnice reżimów prawnych można ująć następująco: 1. Przedmiotem niektórych praw rzeczowych mogą być tylko albo ruchomości (zastaw; wyjątek: zastaw na prawach), albo nieruchomości (użytkowanie wieczyste, służebności oraz - co do zasady - hipoteka). 2. niektóre stosunki obligacyjne mogą dotyczyć tylko nieruchomości (np. dożywocie); inne tylko rzeczy ruchomych (np. komis, pożyczka); 3. instytucja ksiąg wieczystych przeznaczona jest wyłącznie dla nieruchomości, a obecnie i części składowych nieruchomości (księgi wieczyste dla praw do lokali spółdzielczych). 4. tylko nieruchomości mogą podlegać wywłaszczeniu; 5. jedynie w stosunku do nieruchomości ustanawia się ustawowe prawo pierwokupu. B. Rzeczy oznaczone co do tożsamości i co do gatunku. Rzeczy oznaczone co do tożsamości (in specie) to (1) rzeczy, które wykazują cechy indywidualne, wyłącznie im właściwe bądź (2) rzeczy wyraźnie wskazane przez strony stosunku prawnego (ta rzecz); natomiast rzeczy oznaczone co do gatunku (in genere) to rzeczy określone tylko według ich cech rodzajowych, gatunkowych, tj. właściwych dla większej liczby przedmiotów (taka rzecz) 11. Podział na rzeczy oznaczone co do tożsamości (indywidualne) i co do gatunku (rodzajowe) ma charakter subiektywny; rozstrzygające znaczenie ma wyraźna lub domniemana wola stron stosunku prawnego. Zatem wyłącznie treść konkretnego zobowiązania wskazuje, czy rzecz będąca przedmiotem świadczenia została oznaczona indywidualnie czy rodzajowo (zob. też E. Gniewek, Prawo rzeczowe 1997, s. 5 i n.). 11 J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, s. 17; Z. Radwańśki, Zobowiazania, s. 67; T. Dybowski (w:) System III/1, s zob. Z. Radwański, Zobowiązania, s. 68; T. Dybowski (w:) System III/1, s. 111; W. Czachórski, Zobowiązania, s ; J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, s. 17; S. Grzybowski (w:) System I, s. 425; A. Wolter, Prawo cywilne, s. 229; E. Gniewek, Prawo rzeczowe 1996, s. 33, a także SN (nie publ.); do orzeczenia tego krytycznie ustosunkowała się E. Skowrońska (w:) K.c. Komentarz 1997, s. 109 i 110 7

8 Nieruchomości są zawsze oznaczone co do tożsamości 13. Natomiast w klasie rzeczy ruchomych występują tak rzeczy oznaczone co do gatunku, jak i co do tożsamości. Wśród ruchomości rzeczami oznaczanymi jako indywidualne są zazwyczaj np. dzieła sztuki (obraz Rembrandta). Większość rzeczy ruchomych kwalifikuje się jako rzeczy rodzajowe, np. książki, samochody, zboże. Jednakże z woli stron rzecz "z zasady" rodzajowa, np. samochód, książka (seryjnie wytworzona), może być traktowana jako oznaczona co do tożsamości, np. gdy kupujący - spośród wielu innych (takich samych) rzeczy - dokona wyboru konkretnego egzemplarza książki czy samochodu opatrzonego jemu tylko właściwym numerem podwozia i silnika. Nawiązując do tradycyjnego podziału rzeczy na zamienne i niezamienne w obrocie, wyjaśnia się niekiedy sens obecnie istniejącego podziału - rzeczy indywidualnie oznaczone nie dają się zastąpić inną rzeczą; natomiast rzeczy oznaczone gatunkowo są zastępowalne 14. Rzeczy oznaczone co do gatunku jako przedmiot świadczenia mogą być określane z różnym stopniem dokładności (szerzej lub węziej), np. tylko "samochód" lub "samochód marki, roku produkcji, o kolorze karoserii" itp. W ten sposób zawęża się klasę przedmiotów, spośród których można będzie dokonać wyboru przedmiotu świadczenia 15. Konsekwencje prawne podziału rzeczy na oznaczone co do gatunku i co do tożsamości zaznaczają się zarówno na terenie prawa rzeczowego (zob. np. art. 155 k.c. co do sposobu i chwili przeniesienia własności rzeczy przy rzeczy oznaczonej co do gatunku wymagane jest przeniesienie posiadania rzeczy), jak i na terenie prawa zobowiązań. Omawiany podział ma zwłaszcza znaczenie dla oceny niemożliwości świadczenia ( art. 475 k.c.), wykonania zastępczego (art. 479 k.c.), uprawnień z tytułu rękojmi za wady rzeczy (np. art , art. 561 k.c.), treści obowiązku zwrotu rzeczy przy różnych typach praw ( takie same rzeczy - np. przy użytkowaniu nieprawidłowym - art. 264 k.c., pożyczce - art k.c. lub te same rzeczy - np. przy najmie - art k.c., dzierżawie - art. 705 k.c.). 13 S. Breyer, Przeniesienie własności nieruchomości, s. 69 i 70; J. Wasilkowski, Prawo własności, s. 157, przypis 20; E. Gniewek, Prawo rzeczowe 1996, s. 33; tenże, Prawo rzeczowe 1997, s zob. W. Czachórski, Zobowiązania, s. 56; podobnie W. J. Katner, Umowne nabycie, s. 36; E. Skowrońska (w:) K.c. Komentarz 1997, s Podkreśla się wszakże, że brak możliwości zamiany może wynikać "jedynie" z woli stron; tak zwłaszcza W. J. Katner, Umowne nabycie, s ; zob. o tym S. Grzybowski (w:) System I, s. 425; W. Czachórski, Zobowiązania, s. 56; T. Dybowski (w:) System III/1, s

9 C. Rzeczy podzielne i niepodzielne. Podzielne są rzeczy, które można dzielić na części tego samego rodzaju (takie same) bez istotnego zmniejszenia (tym bardziej utraty) ich wartości, np. materiały włókiennicze, chleb. Niepodzielne są rzeczy, gdy podział taki nie jest możliwy, np. książka, żywe zwierzę, samochód. Podzielność w znaczeniu prawnym (wyżej podanym) nie jest równoznaczna z faktyczną możliwością dokonywania podziału fizycznego rzeczy, np. możność rozdrobnienia książki na kartki nie stanowi o podzielności tej rzeczy w sensie prawnym. O podzielności rzeczy nie zawsze decydują jej właściwości fizyczne, np. podział diamentu, choć obiektywnie możliwy, bez wątpienia spowoduje znaczącą utratę wartości rzeczy. Podzielność lub niepodzielność rzeczy może zatem wynikać również z funkcji, jaką rzecz pełni w obrocie. Znaczenie prawne podziału na rzeczy podzielne i niepodzielne zaznacza się przede wszystkim w ramach instytucji zniesienia współwłasności ( art. 211 k.c.) oraz w innych postępowaniach "działowych", a także w sferze prawa zobowiązań dla oceny, czy mamy do czynienia z podzielnością lub niepodzielnością świadczenia ( art. 379 i n. k.c.). Podzielność (lub nie) zobowiązań ma szerszy zakres niż kwestia podzielności rzeczy będącej przedmiotem świadczenia; podzielność zobowiązań nie musi zatem wiązać się z podzielnością rzeczy 16. D. Rzeczy zużywalne i niezużywalne. Zużywalnymi są rzeczy, których zwykły użytek (korzystanie zgodnie z przeznaczeniem) polega na ich zużyciu (np. żywność, opał) lub wyzbyciu się (np. pieniądze). Pozostałe rzeczy są niezużywalne. Niezużywalne są nieruchomości, a także rzeczy ruchome, które ulegają wprawdzie zużyciu, lecz dopiero w dłuższym okresie wskutek ich wielokrotnego używania, np. ubranie, samochód, książka. Większość rzeczy ruchomych ma charakter niezużywalny. O kwalifikacji rzeczy jako zużywalnych bądź niezużywalnych może decydować ich konkretne przeznaczenie, np. przeznaczony do spalenia w trakcie realizacji filmu barak będzie rzeczą zużywalną; zaś bryła węgla traktowana jako eksponat muzealny będzie rzeczą niezużywalną. Podział na rzeczy zużywalne i niezużywalne nie występuje expressis verbis w przepisach k.c.; ma on jednak znaczenie prawne. Rzeczy zużywalne nie mogą być bowiem przedmiotem takich 16 bliżej na temat zobowiązań podzielnych i niepodzielnych zob. T. Dybowski (w:) System III/1, s. 108 i n.; Z. Radwański, Zobowiązania, s. 67; W. Czachórski, Zobowiązania, s. 55 i n. 9

10 stosunków prawnych, które polegają na oddaniu rzeczy przez właściciela osobie trzeciej do korzystania z jednoczesnym obowiązkiem zwrotu tej samej rzeczy, np. najem, dzierżawa, użyczenie. Zob. też art. 264 k.c. (użytkowanie nieprawidłowe), art k.c. (pożyczka), art. 845 k.c. (depozyt nieprawidłowy), które mają na względzie rzeczy zużywalne. Stąd też przewidują zwrot nie tych samych, lecz takich samych rzeczy 17. E. Rzeczy proste i złożone. Rzeczą prostą, jest rzecz stanowiąca jednolitą całość, w której nie da się wyróżnić poszczególnych części o samodzielnym znaczeniu (np. kamień, moneta, kartka papieru, arkusz blachy, szkło). Rzeczą złożoną jest rzecz składająca się z elementów mogących mieć samodzielne znaczenie, np. samochód, komputer, budynek. Rzecz prosta lub złożona jest z reguły rzeczą pojedynczą. Jedynie w przypadku rzeczy złożonych można mówić o jej częściach składowych. Poza tym podział na rzeczy proste i złożone nie wykazuje dalej idącego znaczenia prawnego. Podziału na rzeczy proste i złożone nie należy mylić z podziałem na rzeczy podzielne i niepodzielne. Rzeczami podzielnymi mogą być tak rzeczy proste (arkusz papieru), jak i złożone (zabudowana nieruchomość); identycznie w przypadku rzeczy niepodzielnych - diament (rzecz prosta), nieruchomość lokalowa (rzecz złożona). F. Rzeczy pojedyncze i zbiorowe oraz zbiory rzeczy i zbiory praw. Co do zasady rzeczami w sensie techniczno-prawnym są tylko poszczególne samoistne przedmioty materialne, tj. rzeczy pojedyncze (proste i złożone). Mogą być one przedmiotami zarówno stosunków prawno-rzeczowych, jak i zobowiązaniowo-prawnych. Ze względu na występowanie w przyrodzie dużej ilości przedmiotów, które pojedynczo nie przedstawiają żadnej wartości gospodarczej (np. poszczególne ziarna piasku, żwiru, zboża, kawy, herbaty, nasion) i które z tego powodu występują w obrocie dopiero w pewnej masie (np. wagon piasku, worek zboża, paczka nasion, kilogram kawy) uznaje się, iż przedmiot stosunków zobowiązaniowo-prawnych stanowią wyodrębnione (z reguły według wagi lub objętości) masy takich przedmiotów materialnych. Są to tzw. rzeczy (lub przedmioty) zbiorowe. Zarazem traktuje się je jako przedmiot prawa własności i innych praw rzeczowych oraz posiadania podział rzeczy na zużywalne i niezużywalne omawia S. Grzybowski (w:) System I, s. 423 i n 18 zob. też S. Grzybowski (w:) System I, s. 456 i n. 10

11 Od rzeczy zbiorowej należy odróżnić tzw. zbiory przedmiotów, tj. zbiory rzeczy (universitas rerum) i zbiory praw ( universitas iuris). Wspomniane rozróżnienia terminologiczne nie zawsze są konsekwentnie stosowane; w szczególności zbiory rzeczy bywają określane jako rzeczy zbiorowe. Zbiór rzeczy (universitas rerum) składa się z większej liczby rzeczy pojedynczych tego samego rodzaju. Zbiór może mieć postać: 1. nie zorganizowaną, np. paczka gwoździ, paczka spinaczy, ryza papieru. Wartość całości jest z reguły sumą wartości jej elementów; każdy z elementów bowiem przedstawia co do zasady samoistną i taką samą wartość użytkową; 2. zorganizowaną, tj. o zbioru rzeczy uzupełniających się, np. para butów czy rękawiczek, talia kart, lub o zbioru rzeczy wzajemnie dobranych, np. biblioteka, kolekcja znaczków, obrazów, stado zwierząt, komplet mebli. W przypadku zbioru rzeczy uzupełniających się dopiero zestawienie rzeczy (ich zbiór) nadaje im pełną wartość użytkową. Poza zbiorem wartość użytkowa i majątkowa poszczególnych elementów jest ograniczona. Dlatego też przedmiotem obrotu jest zazwyczaj cały zbiór. W jeszcze większym stopniu ujawnia się wzajemna więź elementów w przypadku zbioru rzeczy wzajemnie dobranych. Tu zbiór uzyskuje własną użyteczność, a jego wartość najczęściej istotnie przekracza sumę wartości poszczególnych elementów wchodzących w skład zbioru. Z reguły więc zbiór jako całość jest przedmiotem obrotu 19. Aczkolwiek zbiór rzeczy (i to we wszystkich postaciach) może stanowić przedmiot (jeden) umów prawno-zobowiązaniowych (np. umowy sprzedaży, zamiany, umowy o dzieło), to jednak - zgodnie z dotychczas dominującymi zapatrywaniami - nie zbiór, lecz poszczególne (pojedyncze) rzeczy wchodzące w jego skład są przedmiotem praw rzeczowych i posiadania 20. Zbiór praw (universitas iuris) to zorganizowane zespoły niejednorodnych elementów, stanowiące wyodrębnione masy majątkowe. W ich skład wchodzą zazwyczaj tak prawa bezwzględne, w tym rzeczowe, jak i prawa względne, a także pewne sytuacje czy stosunki faktyczne. Klasycznym przykładem zbioru praw jest przedsiębiorstwo (w znaczeniu przedmiotowym), a także gospodarstwo rolne. 19 pogląd ten uznaje za sporny S. Grzybowski (w:) System I, s tak np. SN , OSP 1/1989/1 z cyt. gl. kr. (częściowo) K. Korzana, tamże; tak też J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, s. 15; T. Dybowski, Ochrona własności, s. 43, S. Grzybowski (w:) System I, s. 457 i 458; zob. też E. Gniewek, Prawo rzeczowe 1997, s. 5 11

12 Zbiory praw bez wątpienia nie są rzeczami w sensie techniczno-prawnym (w ich skład wchodzą nie tylko przedmioty materialne, ale także niematerialne, np. prawa). Kontrowersyjne jest, czy mogą być one uznane za jeden przedmiot czynności prawnej. Sporna jest w szczególności problematyka przedsiębiorstwa. G. Rzeczy istniejące i rzeczy przyszłe. Kryterium podziału stanowi istnienie (realne występowanie) rzeczy w chwili zawierania umowy. Rzecz przyszła (emptio rei speratae) może powstać: 1. bądź przez jej fizykalne wytworzenie (proces wytwarzania rzeczy w chwili zawarcia umowy może być już wszczęty, choć, oczywiście, nie zakończony); 2. bądź przez zmianę kwalifikacji normatywnej przedmiotu, który już istnieje, lecz przez prawo nie jest traktowany jako rzecz. Stanowisko to pozwala na objęcie pojęciem rzeczy przyszłej pożytków naturalnych rzeczy istniejącej (przyszłe płody) oraz innych odłączonych od rzeczy istniejącej części składowych (art k.c.), co jest powszechnie akceptowane 21. Rzeczą przyszłą może być również nieruchomość, w tym nieruchomość gruntowa (tak E. Drozd, Przeniesienie własności nieruchomości, s. 43). Z nieruchomością gruntową w charakterze rzeczy przyszłej mamy do czynienia np. w przypadku zawarcia umowy zobowiązującej do przeniesienia własności określonej liczbowo ilości hektarów gruntu wchodzącego w skład nieruchomości bez jednoczesnego ustalenia granic 22. W takim wypadku nieruchomość jako rzecz powstanie dopiero po ustaleniu granic. Pozostałe rzeczy są rzeczami istniejącymi. Do przeniesienia własności rzeczy przyszłych (tak samo jak rzeczy oznaczonych co do gatunku) potrzebne jest przeniesienie posiadania rzeczy ( art k.c.). Charakter prawny tego wymogu ustawy jest sporny: 1. umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy przyszłych wywołuje także skutek rozporządzający, a przeniesienie posiadania stanowi tylko dodatkową przesłankę tego skutku; 2. umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy przyszłych nie wywiera skutku rzeczowego (rozporządzającego); skutek rzeczowy następuje dopiero przez przeniesienie posiadania tak E. Drozd, Przeniesienie własności nieruchomości, s. 43; J. Skąpski (w:) System III/2, s. 42; W. J. Katner, Przeniesienie własności, s. 98; tenże, Umowne nabycie, s. 41 i (podaję za E. Drozdem, Przeniesienie własności nieruchomości, s. 43) 23 zob. bliżej na ten temat J. St. Piątowski (w:) System II, s. 286 i n.; W. J. Katner, Przeniesienie własności, s. 215 i n.; tenże, Umowne nabycie, s. 98 i n. 12

13 Podział na rzeczy istniejące i przyszłe ma znaczenie prawne głównie w sferze prawa rzeczowego, w tym zwłaszcza dla prawidłowego stosowania art. 155 k.c, a także w dziedzinie prawa zobowiązań. Niektóre umowy ex definitione mogą dotyczyć jedynie rzeczy przyszłych, np. umowa o dzieło, kontraktacja, dostawa, umowa o roboty budowlane. Inne umowy również mogą mieć za przedmiot rzeczy przyszłe, np. sprzedaż (tzw. sprzedaż zboża na pniu). Sprzedaż rzeczy przyszłej jest umową pod warunkiem zawieszającym, że rzecz powstanie. Obowiązek zapłaty ceny powstaje z chwilą ziszczenia się tego warunku 24. Od sprzedaży rzeczy przyszłej należy odróżnić tzw. kupno nadziei (emptio spei). Umowa taka ma charakter bezwarunkowy. Obowiązek zapłaty ceny istnieje bez względu na to, czy rzecz powstanie. Umowa tego rodzaju stanowi postać umowy losowej; J. Skąpski (w:) System III/2, s. 42 i 43. H. Rzeczy znajdujące się w obrocie (res in commercio) i wyjęte z obrotu (res extra commercium) oraz rzeczy ograniczone w obrocie. Chodzi o obrót cywilnoprawny. Pojęcie obrotu należy rozumieć szeroko. Zasadą jest swoboda obrotu gospodarczego - art. 20 Konstytucji RP (Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej), wszelkie ograniczenia, a tym bardziej wyłączenia stanowią wyjątki - art. 22 Konstytucji RP r 25 (Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny). U podstaw ograniczeń i wyłączeń z obrotu może leżeć tylko ważny interes publiczny i to zarówno natury gospodarczej, jak i społecznej, np. obowiązek państwa zapewnienia ochrony życia i zdrowia obywateli, względy obronności i bezpieczeństwa państwa. Zasadą jest, że rzeczy mogą być przedmiotem obrotu. Spośród wyjątków od tej reguły wyłączenie z obrotu należy do rzadkości. Przez rzeczy ograniczone w obrocie należy zatem rozumieć rzeczy uczestniczące w obrocie na warunkach określonych przez przepisy szczególne. 24 tak J. Skąpski (w:) System III/2, s na temat zasady swobody działalności gospodarczej i jej ograniczeń zob. m.in. C. Kosikowski, Wolność gospodarcza w prawie polskim, Warszawa 1995; tenże, Koncesje w prawie polskim, Kraków 1996; M. Waligórski, Administracyjnoprawna reglamentacja działalności gospodarczej, Poznań 1994; Z. Leoński, Z. Niewiadomski, M. Waligórski, Ustawa o działalności gospodarczej z komentarzem, Warszawa-Poznań 1992; R. Taradejna, J. Maj, Ustawa o działalności gospodarczej. Komentarz, Wyd. Przemiany 1990; M. Zdyb, Komentarz do ustawy o działalności gospodarczej, Bydgoszcz 1997; tenże, Publiczne prawo gospodarcze, Kraków-Lublin 1997; tenże, Wolność działalności gospodarczej w Konstytucji RP, Rej. 5/1997; S. Biernat, A. Wasilewski, Ustawa o działalności gospodarczej. Komentarz, Kraków

14 Znaczenie prawne podziału wyraża się w tym, że rzeczy wyjęte z obrotu nie mogą być przedmiotem czynności prawnych Czynność prawna dotycząca takich rzeczy jest nieważna. Nieważne są również czynności prawne, których przedmiotem uczyniono rzeczy ograniczone w obrocie bez zachowania wymagań ustawowych ( art. 58 k.c.). Rzeczami (w znaczeniu szerokim) wyłączonymi z obrotu są: zwłoki ludzkie, tzw. res omnium communes (powietrze, morze, woda płynąca). Ponadto za rzeczy wyłączone z obrotu tradycyjnie uważa się rzeczy (również w znaczeniu szerokim) objęte monopolem państwowym (będące przedmiotem wyłącznej własności państwowej). Zakres takich dóbr uległ po 1989 r. daleko idącemu zawężeniu. Do kategorii tej można obecnie właściwie zaliczyć jedynie wody i złoża minerałów. Wyłączenie z obrotu w przypadku monopolu państwowego ogranicza się do zakazu przenoszenia dóbr objętych tym monopolem na inne niż państwo podmioty, w tym państwowe osoby prawne. Z reguły nie są natomiast zabronione inne czynności prawne o charakterze rozporządzeń (w szerokim sensie), których przedmiotem są owe dobra; np. odnośnie do kopalin dopuszczalne jest ustanowienie użytkowania górniczego (art. 7 ust. 2 pr. geol. i górn.); instytucję korzystania z wód (art. 31 i n. pr. wodn.). Rzeczami ograniczonymi w obrocie są m.in.: metale i kamienie szlachetne, metale nieżelazne, materiały wybuchowe, broń i amunicja, farmaceutyki, dobra kultury powstałe przed Wyjątkami (o rozmaitym charakterze) od zasady swobody obrotu cywilnoprawnego objęte są nieruchomości. Zezwolenia MSWiA wymaga nabycie przez cudzoziemca nieruchomości (prawa własności i użytkowania wieczystego), a także co do zasady udziałów (akcji) w spółce handlowej będącej właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości ( art. 1 i art. 3e ustawy z 1920) Przedmioty materialne nie będące rzeczami Z uwagi na brak wyodrębnienia z przyrody zasadniczo przyjmuje się, iż ciecze, gazy i kopaliny, choć są przedmiotami materialnymi, nie stanowią rzeczy w znaczeniu technicznoprawnym, a przez to nie mogą być przedmiotem podmiotowych praw rzeczowych. A. Kopaliny (złoża minerałów). Kopaliny podlegają wyspecjalizowanemu systemowi norm (ustawa z dnia 4 lutego 1994 r prawo geologiczne i górnicze), tworzącemu szczególny reżim prawny dla tej kategorii dóbr materialnych. 26 zob. omówienie uregulowań tej ustawy dokonane m.in. przez Z. Truszkiewicza, Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców z komentarzem, Kraków 1996; R. Taradejnę, Nabywanie nieruchomości w Polsce przez cudzoziemców, Warszawa-Zielona Góra 1996; J. Rajskiego, Zmiana ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, PPH 9/1996; R. Sztyka, Nowe zasady nabywania nieruchomości przez cudzoziemców 14

15 Kopaliny w tej ustawie dzieli się na podstawowe i pospolite Do kopalin podstawowych zalicza się: 1) gaz ziemny, ropę naftową oraz jej naturalne pochodne, węgiel brunatny, węgiel kamienny i metan z węgla kamiennego; 2) kruszce metali szlachetnych, rudy metali (z wyjątkiem darniowych rud żelaza) i metale w stanie rodzimym, łącznie z rudami pierwiastków rzadkich i rozproszonych oraz pierwiastków promieniotwórczych; 3) apatyt, baryt, fluoryt, fosforyt, gips i anhydryt, piryt, siarkę rodzimą, sole potasowe i potasowo-magnezowe, sole strontu, sól kamienną; 4) azbest, bentonit, diatomit, dolomit, gliny biało wypalające się i kamionkowe, gliny i łupki ogniotrwałe, grafit, kaolin, kamienie szlachetne i ozdobne, kwarc, kwarcyt, magnezyt, miki, marmury i wapienie krystaliczne, piaski formierskie i szklarskie, skalenie, ziemię krzemionkową. Złożem kopaliny jest takie naturalne nagromadzenie minerałów i skał oraz innych substancji stałych, gazowych i ciekłych, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą W ustawie pr. geol. i górn. (z 1994 r.) wyróżnia się: 1. złoża kopalin stanowiące części składowe nieruchomości gruntowej; są one przedmiotem własności właściciela gruntu (art. 7) oraz 2. złoża kopalin nie stanowiące części składowej nieruchomości gruntowej; złoża te są własnością Skarbu Państwa. Nie jest to wszakże prawo własności w rozumieniu k.c., lecz szczególne, bezwzględne prawo podmiotowe o charakterze majątkowym (tzw. prawo własności górniczej). Złoża minerałów nie będące częścią składową nieruchomości gruntowej nie stanowią bowiem rzeczy w sensie techniczno-prawnym 27. Na treść prawa własności górniczej składa się - w granicach określonych przez ustawy, z wyłączeniem innych osób - prawo do korzystania ze złóż kopalin oraz prawo rozporządzania, które jest jednak ograniczone do prawa ustanowienia użytkowania górniczego ( art. 7 ust. 2 pr. geol. i górn.). Złoża kopalin nie stanowiących części składowych gruntu są więc przedmiotem wyłącznej własności Skarbu Państwa - prawo własności górniczej jest nieprzenoszalne Do własności złóż kopalin stosuje się odpowiednio przepisy o prawie własności nieruchomości gruntowej (art. 8 pr. geol. i górn.); 27 tak Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 111 i 112; S. Wójcik, Nowe uregulowania, s. 296 i n.; tenże, Problem uprawnień do złóż kopalin (w związku z reformą prawa górniczego), PiP 1/1992, s. 60 i 62; możliwość traktowania złóż kopalin jako rzeczy w sensie techniczno-prawnym dopuszcza - jak się zdaje - A. Lipiński, Cywilnoprawne problemy, s

16 Również prawo użytkowania górniczego nie stanowi prawa rzeczowego. Jest ono natomiast prawem bezwzględnym (zob. zwrot: z wyłączeniem innych osób w art. 9 pr. geol. i górn.) o charakterze majątkowym. Na jego treść składa się uprawnienie do (1) poszukiwania, (2)rozpoznawania i (3)wydobywania oznaczonej kopaliny. Prawo to jest zbywalne (art. 9 pr. geol. i górn.). Powstaje na podstawie zawieranej na piśmie (ad solemnitatem) umowy (odpłatnej) pod warunkiem uzyskania koncesji. Wygaśnięcie lub cofnięcie koncesji powoduje wygaśnięcie użytkowania górniczego (art. 10 pr. geol. i górn.). Do użytkowania górniczego stosuje się odpowiednio przepisy k.c. o użytkowaniu ( art. 13 pr. geol. i górn.);. Istotnym problemem jest rozgraniczenie złóż stanowiących części składowe nieruchomości gruntowej od złóż mieszczących się poza przestrzenią nieruchomości gruntowej. Ustalenie " dolnej" granicy nieruchomości gruntowej wyłącznie na podstawie art. 143 k.c. wydaje się wielce utrudnione, jeśli nie wręcz niemożliwe. Wydobyte kopaliny są rzeczami w znaczeniu techniczno-prawnym i mogą być przedmiotem praw rzeczowych. B. Ciecze i gazy. Nie stanowią one rzeczy w znaczeniu techniczno-prawnym ze względu na brak cechy samoistności (brak wyodrębnienia z przyrody). Jednakże wyodrębnienie pewnej ilości cieczy czy gazów, tj. ich "zamknięcie" w pojemnikach, cysternach, butelkach, obwodach zamkniętych (rurociągach), zmienia kwalifikację prawną - stają się one rzeczami ruchomymi 28. Niektóre z wód (podziemnych) traktowane są jako kopaliny (solanki, wody lecznicze i termalne); podlegają one wówczas reżimowi prawnemu przewidzianemu dla złóż kopalin (art. 5 ust. 4 pr. geol. i górn.). C. Wody Zajmują pośród cieczy szczególną pozycję. Reżim prawny wód określa ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Prawo wodne dzieli wody na: wody morskie tj. morza terytorialnego i morskie wody wewnętrzne oraz wody śródlądowe. Wody śródlądowe są wodami powierzchniowymi albo podziemnymi. powierzchniowe (podlegają uregulowaniom z zakresu planowania przestrzennego, prawu wodnemu, prawu ochrony środowiska), 28 tak Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 111; W. J. Katner, Rozważania, s. 42; J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, s. 80; S. Grzybowski (w:) System I, s. 434, choć ten ostatni nie uważa za rzeczy wód i gazów płynących w rurociągach i przewodach, tamże, przypis 54 16

17 podziemne (podlegają prawu wodnemu, prawu geologicznemu górniczemu, ustawie o lecznictwie uzdrowiskowym). Śródlądowe wody powierzchniowe dzielą się na: 1) płynące, do których zalicza się wody: a) w ciekach naturalnych, kanałach oraz w źródłach, z których cieki biorą początek, b) znajdujące się w jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych o ciągłym bądź okresowym naturalnym dopływie lub odpływie wód powierzchniowych, c) znajdujące się w sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących; 2) stojące, do których zalicza się wody znajdujące się w jeziorach oraz innych naturalnych zbiornikach wodnych niezwiązanych bezpośrednio, w sposób naturalny, z powierzchniowymi wodami płynącymi. Powierzchniowe wody stojące oraz wody w rowach stanowią własność właścicieli gruntów, na których się znajdują (własność gruntu przesądza o własności wody). Pozostałe wody (płynące i podziemne) są przedmiotem własności państwa (art. 10 pr. wodn.). Wody powierzchniowe płynące przesądzają o własności gruntu pod wodą, natomiast grunty pod wodami stojącymi przesądzają o własności wody. Przyjętą w pr. wodn. konstrukcję prawa do wód można podsumować w sposób następujący: 1. woda nie jest rzeczą w rozumieniu k.c.; 2. Wody powierzchniowe płynące są własnością Skarbu Państwa, 3. własność wód powierzchniowych płynących i podziemnych nie stanowi cywilistycznej kategorii własności; jest to szczególne majątkowe prawo podmiotowe o charakterze bezwzględnym; 4. wody stojące są częściami składowymi gruntu, na którym się znajdują, i jako części składowe są przedmiotem prawa własności sensu stricto. 5. Prawo do wód powierzchniowych płynących przesądza o prawie do nieruchomości. 4. Przedmioty niematerialne Zalicza się do nich: 1. energie, 2. dobra niematerialne (intelektualne), 3. dobra osobiste, 4. prawa, a 5. niekiedy także działania i zaniechania 17

18 6. oraz pieniądze i papiery wartościowe. Przedmioty niematerialne wyróżnia cecha negatywna, tj. brak postaci materialnej w sensie fizykalnym 29. A. Energie. Wprawdzie energie, np. elektryczna, jądrowa, cieplna, są jedną z postaci materii, jednakże w sensie prawnym nie stanowią przedmiotów materialnych. W ujęciu k.c. energie nie są rzeczami; nie mogą być zatem przedmiotem własności i innych podmiotowych praw rzeczowych. Natomiast mogą być rzeczami w sensie techniczno-prawnym źródła energii, tj. urządzenia wytwarzające energię, oraz nośniki energii (np. przewody, butle), o ile są odpowiednio wyodrębnione 30. Energie mają charakter mierzalny, dlatego też uczestniczą w obrocie cywilnoprawnym, (np. w art. 555 k.c., przewiduje się odpowiednie stosowanie przepisów o sprzedaży rzeczy do sprzedaży energii). B. Dobra niematerialne o charakterze intelektualnym. Są to wytwory umysłu ludzkiego mające cechy oryginalnej twórczości: utwory literackie, naukowe, muzyczne, plastyczne, wynalazki, wzory użytkowe, zdobnicze, znaki towarowe. Za cechę wspólną dóbr intelektualnych uznaje się odrębność chronionego dobra niematerialnego (np. utworu plastycznego) od jego nośnika fizycznego (tzw. corpus mechanicum), np. rzeźby, dzięki któremu dobro może być poznane i wykorzystywane. W przeciwieństwie do dóbr intelektualnych ich nośniki są rzeczami w znaczeniu technicznoprawnym. Dobra intelektualne są przedmiotem bezwzględnych praw podmiotowych o charakterze niemajątkowym (osobistym) i majątkowym. Łącznie prawa do dóbr niematerialnych określa się prawem własności intelektualnej, a w jej ramach wyróżnia się prawo własności przemysłowej oraz prawo własności literackiej, naukowej i artystycznej. Działalność twórcza człowieka we wszystkich jej formach traktowana jest jako dobro osobiste (art. 23 k.c.). 29 (Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 112) 30 T. Dybowski, Ochrona własności, s. 39; Z. Żabiński, Wpływ pojęcia rzeczy, s. 257; S. Grzybowski (w:) System I, s

19 Części Składowe, przynależności, pożytki Zanim omówione zostaną nieruchomości niezbędne jest przybliżenie 3 pojęć: część składowa, przynależność pożytki. Część Składowa 1. Pojęcie części składowej rzeczy Pojęcie to odnosi się do rzeczy złożonych )o złożonej strukturze. Rzeczą złożoną jest rzecz składająca się z elementów, które mogą mieć samodzielne znaczenie. Reżim prawny części składowych określają art k.c. Przepisy te mają charakter iuris cogentis (są bezwzględnie obowiązujące). Pojęcie części składowej odnosi się zarówno do rzeczy ruchomych, jak i nieruchomości. Część składowa jest (1) przedmiotem materialnym (2) połączonym z innym przedmiotem materialnym, pełniącym rolę rzeczy nadrzędnej. Częścią składową, lecz tylko nieruchomości, mogą być także prawa związane z własnością nieruchomości. Definicję części składowej formułuje art i 3 k.c. Dany przedmiot uzyskuje atrybut części składowej innej rzeczy (rzeczy nadrzędnej), jeżeli zostanie on połączony z tą rzeczą w taki sposób, że będzie istniała: 1. więź fizykalno-przestrzenna, 2. więź funkcjonalna (gospodarcza), a 3. połączenie będzie miało charakter trwały (nie dla przemijającego użytku) 31. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Wskutek takiego połączenia przedmiot połączony traci samodzielny byt w sensie fizycznym, gospodarczym i prawnym, stanowiąc z pozostałymi składnikami rzeczy jedną całość traktowaną w obrocie jako dobro samoistne (rzecz w znaczeniu techniczno-prawnym). 2. Charakter połączenia Częścią składową jest przedmiot materialny połączony z rzeczą nadrzędną w sensie gospodarczym (funkcjonalnym) i fizycznym. 31 tak Z. Radwański, Prawo cywilne, s. 106; E. Skowrońska (w:) K.c. Komentarz 1997, s. 144; H. Izdebski, Kodeks cywilny, s. 95; E. Gniewek, Prawo rzeczowe 1996, s. 33; tenże, Prawo rzeczowe 1997, s

20 Samo połączenie gospodarcze nie jest wystarczające, gdyż więź funkcjonalna charakteryzuje również konstrukcję przynależności. Zgodnie z art. 47 k.c. połączenie musi być na tyle silne, że odłączenie części składowej nie może nastąpić: (1) bez uszkodzenia całości lub przedmiotu odłączonego (więź fizykalno-przestrzenna) bądź (2) bez istotnej zmiany całości lub przedmiotu odłączonego (więź funkcjonalna). Naruszenie obydwu rodzajów więzi (skutki odłączenia) nie musi występować kumulatywnie. Przez "całość" należy rozumieć rzecz nadrzędną tworzącą dobro samoistne; przez "przedmiot odłączony" zaś przedmiot traktowany jako część składową. O tym, czy dany przedmiot został na trwałe (nie mylić z cechą przemijającego użytku) połączony z rzeczą nadrzędną, decydują przesłanki obiektywne. Dla tej oceny nie bez znaczenia jest sposób połączenia (np. przyklejenie, przyspawanie) 32. Natomiast przyczyny i okoliczności połączenia są irrelewantne, połączenie może być: 1. naturalne (np. glina, torf, zalegające w gruncie), bądź 2. sztuczne (np. połączenie różnych elementów w celu wytworzenia samochodu, komputera, książki); Połączenie nie musi istnieć od samego początku istnienia rzeczy, np. wyprodukowanie telewizora 33. Połączenie może powstać z udziałem człowieka lub bez jego udziału, np. rośliny wyrosłe naturalnie. Połączenie może być dokonane przez uprawnionego bądź w sposób bezprawny, np. budynek wzniesiony z cudzych materiałów, budynek wzniesiony z własnych materiałów, ale na cudzym gruncie, silnik z kradzionego samochodu wmontowany do samochodu złodzieja. Połączenie z rzeczą nadrzędną musi mieć charakter fizyczny, materialny i być na tyle intensywne, że odłączenie części składowej powoduje jej uszkodzenie lub uszkodzenie całości, tj. rzeczy nadrzędnej, np. usunięcie cegły z muru czy framugi z okna. Więź fizyczna niekoniecznie musi być tak ścisła (intensywna), że odłączenie części składowej prowadzi do istotnego uszkodzenia całości lub odłączonej części; wystarcza także połączenie o charakterze luźnym w aspekcie fizycznym, np. szuflada jest częścią 32 tak K. Korzan, Glosa, s. 2; T. Dybowski, Części składowe, s (tak K. Korzan, Glosa, s. 2 oraz S. Grzybowski (w:) System I, s. 418); połączenie może też nastąpić później, np. wzniesienie budynku (tak A. Wolter, Prawo cywilne, s. 231, a także S. Grzybowski (w:) System I, s. 418) 20

Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się:

Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się: Konspekt pojęcia i definicje dotyczące nieruchomości 1.1. Mienie jako kategoria prawa cywilnego 1.2. Nieruchomość jako składnik mienia 1.2.1. Definicje nieruchomości 1.2.2. Rodzaje nieruchomości - podział

Bardziej szczegółowo

Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się:

Do kategorii praw niemajątkowych (zwanych prawami osobowymi) zalicza się: Konspekt podstawy prawa rzeczowego Cz I Pojęcia i definicje dotyczące nieruchomości I. Mienie Art. 44. k.c. Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Termin: mienie jest zbiorczą nazwą dla ogółu podmiotowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do prawa rzeczowego Rozdział 2. Własność i stosunki własnościowe

Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do prawa rzeczowego Rozdział 2. Własność i stosunki własnościowe Wstęp... XIII Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIX Rozdział 1. Wprowadzenie do prawa rzeczowego... 1 1. Pojęcie prawa rzeczowego... 1 I. Definicja... 1 II. Źródła prawa rzeczowego... 2 2. Prawa podmiotowe

Bardziej szczegółowo

Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym

Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym Rozdział Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym Literatura: A. Doliwa, Prawo rzeczowe, Warszawa 2010, s. 1 18; J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo rzeczowe, Warszawa 2003, s. 15 35; S. Rudnicki, Komentarz

Bardziej szczegółowo

Prawa rzeczowe. dr Magdalena Habdas

Prawa rzeczowe. dr Magdalena Habdas Prawa rzeczowe dr Magdalena Habdas Pojęcie rzeczy art. 45 k.c. wyłącznie przedmioty materialne na tyle wyodrębnione z przyrody, iż mogą stanowić samodzielny przedmiot obrotu Brak materialności: dobra niematerialne,

Bardziej szczegółowo

POLSKIE ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE WŁADANIA NIERUCHOMOŚCIAMI 1

POLSKIE ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE WŁADANIA NIERUCHOMOŚCIAMI 1 POLSKIE ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE WŁADANIA NIERUCHOMOŚCIAMI 1 Orzeczenie TK z dnia 8 maja 1990 r. (K 1/90) Artykuł 7 Konstytucji RP ustanawia konstytucyjną, a więc wzmożoną ochronę własności, dopuszczając

Bardziej szczegółowo

Pojęcie nieruchomości w świetle przepisów prawa

Pojęcie nieruchomości w świetle przepisów prawa Pojęcie nieruchomości w świetle przepisów prawa Pojecie nieruchomości w Polsce regulują przepisy ustawy Kodeks cywilny 1, o gospodarce nieruchomościami 2 oraz o własności lokali 3. Ustawa z dnia 23 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne wybrane zagadnienia części ogólnej. Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Cywilnego Dr Piotr Kostański

Prawo cywilne wybrane zagadnienia części ogólnej. Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Cywilnego Dr Piotr Kostański Prawo cywilne wybrane zagadnienia części ogólnej Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Cywilnego Dr Piotr Kostański 24.11.2012 r. 9.45-11.15 (90 ) i 11.30 13.00 (90 ) 1. Pojęcie prawa cywilnego 2.

Bardziej szczegółowo

Prof. WSAP dr Jacek Krauss. Egzamin 2016 r./2017

Prof. WSAP dr Jacek Krauss. Egzamin 2016 r./2017 Wykaz zagadnień egzaminacyjnych - prawo cywilne Prof. WSAP dr Jacek Krauss Egzamin 2016 r./2017 I. Zagadnienia wstępne. Pojęcie prawa cywilnego. Metoda regulacji II. Podział prawa cywilnego 1 Powszechne

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Przedmowa Wykaz skrótów Literatura

Spis treści: Przedmowa Wykaz skrótów Literatura Spis treści: Przedmowa Wykaz skrótów Literatura Część ogólna Tabl. 1. Prawo prywatne a prawo publiczne Tabl. 2. Źródła prawa cywilnego Tabl. 3. Stosunek cywilnoprawny Tabl. 4. Zdolność prawna i zdolność

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne. Prawo sąsiedzkie. Immisje Wykonywanie własności nieruchomości II Nabycie i utrata własności

Prawo cywilne. Prawo sąsiedzkie. Immisje Wykonywanie własności nieruchomości II Nabycie i utrata własności Prawo cywilne Wykonywanie własności nieruchomości II Nabycie i utrata własności Prawo sąsiedzkie Ograniczenia wykonywania prawa własności nieruchomości W stosunkach sąsiedzkich Regulują konflikty interesów

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa cywilnego z umowami w administracji. Redaktorzy: Piotr Stec, Mariusz Załucki

Podstawy prawa cywilnego z umowami w administracji. Redaktorzy: Piotr Stec, Mariusz Załucki Podstawy prawa cywilnego z umowami w administracji. Redaktorzy:, Spis treści: Wykaz skrótów Słowo wstępne do wydania drugiego Część I. Wprowadzenie do prawa cywilnego Rozdział 1. Zagadnienia podstawowe

Bardziej szczegółowo

D R K A T A R Z Y N A A N N A D A D A Ń S K A U N I W E R S Y T E T S Z C Z E C I Ń S K I

D R K A T A R Z Y N A A N N A D A D A Ń S K A U N I W E R S Y T E T S Z C Z E C I Ń S K I Ochrona własności D R K A T A R Z Y N A A N N A D A D A Ń S K A U N I W E R S Y T E T S Z C Z E C I Ń S K I Konstrukcja prawna ochrony własności OCHRONA WŁASNOŚCI Pomoc własna Ochrona sądowa Samoobrona

Bardziej szczegółowo

Prawo rzeczowe. repetytorium. redakcja Michał Araszkiewicz Dominika Mróz

Prawo rzeczowe. repetytorium. redakcja Michał Araszkiewicz Dominika Mróz Prawo rzeczowe repetytorium redakcja Michał Araszkiewicz Dominika Mróz Warszawa 2010 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 Rozdział 1 PRAWA RZECZOWE. CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA... 15 1. Rodzaje praw

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do dziewiątego wydania... V. Wykaz literatury... XXI

Spis treści. Przedmowa do dziewiątego wydania... V. Wykaz literatury... XXI Przedmowa do dziewiątego wydania... V Wykaz skrótów... XVII Wykaz literatury... XXI Rozdział I. Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym... 1 1. Pojęcie i ogólna charakterystyka podmiotowych praw rzeczowych...

Bardziej szczegółowo

Spis treści SPIS TREŚCI

Spis treści SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI KODEKS CYWILNY KSIĘGA PIERWSZA. CZĘŚĆ OGÓLNA Tytuł I. Przepisy wstępne (art. 1-7) 9 Tytuł II. Osoby 10 Dział I. Osoby fizyczne 10 Rozdział I. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Przedmowa do wydania siódmego... 13 ROZDZIAŁ I CZĘŚĆ OGÓLNA... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Przedmowa do wydania siódmego... 13 ROZDZIAŁ I CZĘŚĆ OGÓLNA... 15 Wykaz skrótów........................................................... 11 Przedmowa do wydania siódmego......................................... 13 ROZDZIAŁ I CZĘŚĆ OGÓLNA.............................................

Bardziej szczegółowo

Rodzaje form działania

Rodzaje form działania Rodzaje form działania I Akty administracyjne - rodzaje Jak możemy podzielić akty administracyjne? konstytutywne i deklaratoryjne (dek. dyplom uniwersytecki, nabycie obywatelstwa) zewnętrzne i wewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Prawo rzeczowe. Ograniczone prawa rzeczowe Użytkowanie

Prawo rzeczowe. Ograniczone prawa rzeczowe Użytkowanie Prawo rzeczowe Ograniczone prawa rzeczowe Użytkowanie Ograniczone prawa rzeczowe pojęcie Obciążenie prawa własności Prawa na rzeczy cudzej Ograniczony zakres uprawnień Polegają na Korzystaniu z rzeczy

Bardziej szczegółowo

1.1. Pojęcie prawa cywilnego 1.2. Stosunek cywilnoprawny 1.3. Zdarzenia powodujące powstanie stosunków cywilnoprawnych

1.1. Pojęcie prawa cywilnego 1.2. Stosunek cywilnoprawny 1.3. Zdarzenia powodujące powstanie stosunków cywilnoprawnych Podstawy prawa cywilnego z umowami w administracji. (red.), (red.) Oddawany do rąk Czytelników podręcznik stanowi syntetyczny wykład podstawowych instytucji prawa cywilnego w odniesieniu do działalności

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORSTWO. mgr Paweł Daszczuk. Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

PRZEDSIĘBIORSTWO. mgr Paweł Daszczuk. Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej PRZEDSIĘBIORSTWO mgr Paweł Daszczuk Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej www.umcs.pl PRZEDSIĘBIORSTWO A) znaczenie podmiotowe przedsiębiorca

Bardziej szczegółowo

Mienie. Czym jest mienie? Art. 44. Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.

Mienie. Czym jest mienie? Art. 44. Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Mienie Czym jest mienie? Art. 44. Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Do kogo należy mienie państwowe? Art. 44 1. 1. Własność i inne prawa majątkowe, stanowiące mienie państwowe, przysługują

Bardziej szczegółowo

Prawa rzeczowe zastawnicze Księgi wieczyste

Prawa rzeczowe zastawnicze Księgi wieczyste Spółdzielcze ograniczone prawa rzeczowe Prawa rzeczowe zastawnicze Księgi wieczyste dr hab. Magdalena Habdas Spółdzielcze ograniczone prawa rzeczowe Prawa do korzystania z części składowych nieruchomości;

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I. PRAWO CYWILNE CZĘŚĆ OGÓLNA

SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I. PRAWO CYWILNE CZĘŚĆ OGÓLNA SPIS TREŚCI Przedmowa... Wstęp... Wykaz skrótów... Skróty powoływanej literatury... XI XIII XV XIX CZĘŚĆ I. PRAWO CYWILNE CZĘŚĆ OGÓLNA Rozdział I. Zagadnienia wstępne... 3 1. Podziały systemu prawa i pojęcie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Księga IV Spadki

SPIS TREŚCI. Księga IV Spadki SPIS TREŚCI Księga pierwsza Część ogólna...10 Tytuł I Przepisy wstępne...10 Tytuł II Osoby...11 Dział I Osoby fizyczne...11 Rozdział I Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych...11 Rozdział II

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań na egzamin licencjacki. Prawo cywilne

Zestaw pytań na egzamin licencjacki. Prawo cywilne Prawo cywilne - część ogólna Zestaw pytań na egzamin licencjacki Prawo cywilne 1. Zdolność do czynności prawnych osób fizycznych 2. Zawarcie umowy przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie 3. Dokonywanie

Bardziej szczegółowo

Spis treściwykaz skrótów

Spis treściwykaz skrótów Spis treści Spis treściwykaz skrótów........................................................... 11 Przedmowa do wydania ósmego........................................... 13 ROZDZIAŁ I Część ogólna...............................................

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA CYWILNA W PRZEDMIOTOWYM ZAKRESIE GOSPODARKI NIERUCHOMOŚCIAMI

PROCEDURA CYWILNA W PRZEDMIOTOWYM ZAKRESIE GOSPODARKI NIERUCHOMOŚCIAMI WOŁOMIN, 16 GRUDNIA 2010 r. PROCEDURA CYWILNA W PRZEDMIOTOWYM ZAKRESIE GOSPODARKI NIERUCHOMOŚCIAMI Sławomir Kawa POJĘCIE RZECZY RZECZ w prawie cywilnym to przedmiot materialny, wyodrębniony na tyle, że

Bardziej szczegółowo

Spis treœci Definicje Wstęp I. Katalog czynności opodatkowanych II. Definicje legalne zawarte w upcc III. Miejsce czynności cywilnoprawnej

Spis treœci Definicje Wstęp I. Katalog czynności opodatkowanych II. Definicje legalne zawarte w upcc III. Miejsce czynności cywilnoprawnej Spis treœci Definicje................................................................................ 8 Wstęp.................................................................................. 9 I. Katalog

Bardziej szczegółowo

KONSPEKTY DO WYKŁADÓW Z ZAKRESU PRAWA CYWILNEGO (CZĘŚĆ OGÓLNA, PRAWO RZECZOWE, PRAWO SPADKOWE)

KONSPEKTY DO WYKŁADÓW Z ZAKRESU PRAWA CYWILNEGO (CZĘŚĆ OGÓLNA, PRAWO RZECZOWE, PRAWO SPADKOWE) prof. dr hab. Jacek Górecki radca prawny KONSPEKTY DO WYKŁADÓW Z ZAKRESU PRAWA CYWILNEGO (CZĘŚĆ OGÓLNA, PRAWO RZECZOWE, PRAWO SPADKOWE) 1. PRAWO CYWILNE - CZĘŚĆ OGÓLNA I PODMIOTY PRAWA CYWILNEGO I ICH

Bardziej szczegółowo

Własność i inne prawa rzeczowe DR JAKOB MAZIARZ KATEDRA HISTORII PRAWA POLSKIEGO WYDZIAŁ PRAWA I ADMINISTRACJI UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO

Własność i inne prawa rzeczowe DR JAKOB MAZIARZ KATEDRA HISTORII PRAWA POLSKIEGO WYDZIAŁ PRAWA I ADMINISTRACJI UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO Własność i inne prawa rzeczowe DR JAKOB MAZIARZ KATEDRA HISTORII PRAWA POLSKIEGO WYDZIAŁ PRAWA I ADMINISTRACJI UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO Prawa rzeczowe 1. własność, 2. użytkowanie wieczyste, 3. ograniczone

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 5 grudnia 2013 r. Poz. 6240 UCHWAŁA NR XLVI/254/13 RADY GMINY ŁAGIEWNIKI. z dnia 28 listopada 2013 r.

Wrocław, dnia 5 grudnia 2013 r. Poz. 6240 UCHWAŁA NR XLVI/254/13 RADY GMINY ŁAGIEWNIKI. z dnia 28 listopada 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 5 grudnia 2013 r. Poz. 6240 UCHWAŁA NR XLVI/254/13 RADY GMINY ŁAGIEWNIKI z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie zasad gospodarowania mieniem gminy

Bardziej szczegółowo

Edward Janeczko. Podatek od nabycia prawa przez zasiedzenie

Edward Janeczko. Podatek od nabycia prawa przez zasiedzenie Rejent. rok 8. nr 10(90) październiki 998 r. Edward Janeczko Podatek od nabycia prawa przez zasiedzenie Jak wiadomo, zasiedzenie polega na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp Wykaz skrótów. Część pierwsza PRAWO AUTORSKIE

Spis treści: Wstęp Wykaz skrótów. Część pierwsza PRAWO AUTORSKIE Spis treści: Wstęp Wykaz skrótów Część pierwsza PRAWO AUTORSKIE Rozdział I. Ogólna charakterystyka prawa autorskiego i praw pokrewnych autorskiego 2. Rozwój prawa autorskiego w Polsce 3. Pojęcie prawa

Bardziej szczegółowo

Przepisy ogólne 76 78

Przepisy ogólne 76 78 74 75 w związku z art. 26 ust. 1 ustawy deweloperskiej forma aktu notarialnego dla przedwstępnej umowy deweloperskiej nie jest obligatoryjna i jest jedynie formą ad eventum, otwierającą możliwość skorzystania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Wykaz skrótów Część I OGÓLNE WIADOMOŚCI O PRAWIE RZECZOWYM

Spis treści. Przedmowa Wykaz skrótów Część I OGÓLNE WIADOMOŚCI O PRAWIE RZECZOWYM Spis treści Przedmowa......................................................... 11 Wykaz skrótów...................................................... 13 Część I OGÓLNE WIADOMOŚCI O PRAWIE RZECZOWYM ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa Wykaz skrótów Bibliografi a A. Tekst ustawy Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

Spis treści Przedmowa Wykaz skrótów Bibliografi a A. Tekst ustawy Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych Przedmowa... XV Wykaz skrótów... XVII Bibliografia... XIX A. Tekst ustawy... 1 Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych z dnia 9 września 2000 r. (Dz.U. Nr 86, poz. 959) tekst jednolity z dnia 17

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym

Rozdział I. Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym Rozdział I. Ogólne wiadomości o prawie rzeczowym Literatura: E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Kraków 2001; S. Grzybowski, Prawo cywilne. Zarys prawa

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne. Pojęcie. Numerus clausus 2012-05-13. Ogólna charakterystyka ograniczonych praw rzeczowych Użytkowanie. Ograniczone prawa rzeczowe I

Prawo cywilne. Pojęcie. Numerus clausus 2012-05-13. Ogólna charakterystyka ograniczonych praw rzeczowych Użytkowanie. Ograniczone prawa rzeczowe I Prawo cywilne Ogólna charakterystyka ograniczonych praw rzeczowych Użytkowanie Pojęcie Ograniczone prawa rzeczowe I Prawna forma korzystania z rzeczy (cudzej) Dająca uprawnionemu możliwość korzystania

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom.

Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom. Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom. Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak

Bardziej szczegółowo

Wpis ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomość nabytą w trybie uwłaszczenia

Wpis ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomość nabytą w trybie uwłaszczenia Rejent" * rok 7 * nr 2(70) luty 1997 r. Aleksander Oleszko Wpis ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomość nabytą w trybie uwłaszczenia W praktyce wieczystoksięgowej dostrzeżono wątpliwości,

Bardziej szczegółowo

Hipoteka na nieruchomości. Zakres zabezpieczenia i sposób dochodzenia wierzytelności od dłużnika hipotecznego

Hipoteka na nieruchomości. Zakres zabezpieczenia i sposób dochodzenia wierzytelności od dłużnika hipotecznego Hipoteka na nieruchomości Zakres zabezpieczenia i sposób dochodzenia wierzytelności od dłużnika hipotecznego Hipoteka jest powszechnym sposobem zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych. O pewności zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Podatnicy podatku od nieruchomości oraz zasady powstawania obowiązku podatkowego

Podatnicy podatku od nieruchomości oraz zasady powstawania obowiązku podatkowego 2 sierpnia 2010r. Podatnicy podatku od nieruchomości oraz zasady powstawania obowiązku podatkowego Radosław Żuk, prawnik, redaktor portalu TaxFin.pl Regulacja prawna Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Bardziej szczegółowo

PRAWO CYWILNE I CZĘŚĆ OGÓLNA I PRAWO RZECZOWE

PRAWO CYWILNE I CZĘŚĆ OGÓLNA I PRAWO RZECZOWE PRAWO CYWILNE I CZĘŚĆ OGÓLNA I PRAWO RZECZOWE ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE Część ogólna 1. Prawo cywilne przedmiot i metoda regulacji 2. Prawo cywilne a prawo rodzinne 3. Prawo cywilne a prawo pracy 4. Prawo

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne I. Zagadnienia ogólne. Rodzaje nieruchomości

Prawo cywilne I. Zagadnienia ogólne. Rodzaje nieruchomości Prawo cywilne I Wykonywanie własności nieruchomości I Rodzaje nieruchomości Kataster i księgi wieczyste Zagadnienia ogólne Zakres regulacji Przepisy ewidencyjne Obowiązki właścicieli nieruchomości Regulacja

Bardziej szczegółowo

Własność i inne prawa rzeczowe M G R J A K O B M A Z I A R Z K A T E D R A H I S T O R I I P R A W A P O L S K I E G O

Własność i inne prawa rzeczowe M G R J A K O B M A Z I A R Z K A T E D R A H I S T O R I I P R A W A P O L S K I E G O Własność i inne prawa rzeczowe M G R J A K O B M A Z I A R Z K A T E D R A H I S T O R I I P R A W A P O L S K I E G O W Y D Z I A Ł U P R A W A I A D M I N I S T R A C J I U N I W E R S Y T E T U J A

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Wykaz aktów normatywnych Wstęp Rozdział I. Rozwój instytucji odrębnej własności lokalu

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Wykaz aktów normatywnych Wstęp Rozdział I. Rozwój instytucji odrębnej własności lokalu Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... XXXVII Wykaz aktów normatywnych... Wstęp... XIII XIX XLIX Rozdział I. Rozwój instytucji odrębnej własności lokalu... 1 1. Rys historyczny instytucji

Bardziej szczegółowo

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ WYKŁAD 6. dr Jagoda Mrzygłocka- Chojnacka

OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ WYKŁAD 6. dr Jagoda Mrzygłocka- Chojnacka OCHRONA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ WYKŁAD 6 dr Jagoda Mrzygłocka- Chojnacka POJĘCIE WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ Własność przemysłowa dotyczy dóbr intelektualnych wykorzystywanych w działalności gospodarczej -

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORSTWO. mgr Paweł Daszczuk. Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

PRZEDSIĘBIORSTWO. mgr Paweł Daszczuk. Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej PRZEDSIĘBIORSTWO mgr Paweł Daszczuk Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej www.umcs.pl PRZEDSIĘBIORSTWO A) znaczenie podmiotowe przedsiębiorca

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne I. Charakterystyka I. Charakterystyka II Ogólna charakterystyka praw rzeczowych Posiadanie

Prawo cywilne I. Charakterystyka I. Charakterystyka II Ogólna charakterystyka praw rzeczowych Posiadanie Prawo cywilne I Ogólna charakterystyka praw rzeczowych Posiadanie Charakterystyka I Prawa majątkowe. Zaspokajają potrzeby gospodarcze Uprawniony ma bezpośrednią władzę nad rzeczą Inne podmioty mają obowiązek

Bardziej szczegółowo

Przedmiot dziedziczenia

Przedmiot dziedziczenia Rozdział pierwszy Przedmiot dziedziczenia Przedmiotem dziedziczenia są i obowiązki majątkowe zmarłego, które z chwilą jego śmierci przechodzą na jedną lub kilka osób, według zasad dziedziczenia uregulowanych

Bardziej szczegółowo

Pojęcie działalności gospodarczej

Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie działalności gospodarczej Cechy: Działalność gospodarcza w orzecznictwie SN 1. Zawodowy charakter 2. Powtarzalność 3. Racjonalne gospodarowanie (zysk i opłacalność) 4. Uczestnictwo w obrocie gospodarczym

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski, dnia 11 marca 2016 r. Poz. 556 UCHWAŁA NR XX/70/2016 RADY GMINY WYMIARKI. z dnia 4 marca 2016 r.

Gorzów Wielkopolski, dnia 11 marca 2016 r. Poz. 556 UCHWAŁA NR XX/70/2016 RADY GMINY WYMIARKI. z dnia 4 marca 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Gorzów Wielkopolski, dnia 11 marca 2016 r. Poz. 556 UCHWAŁA NR XX/70/2016 RADY GMINY WYMIARKI z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie zasad nabywania, zbywania i obciążania

Bardziej szczegółowo

Pojęcie nieruchomości gruntowej

Pojęcie nieruchomości gruntowej sędzia Stanisław Rudnicki Sąd Najwyższy Pojęcie nieruchomości gruntowej Legalną definicję nieruchomości gruntowej zawiera art. 46 k.c., odnosząc pojęcie nieruchomości do części powierzchni ziemskiej stanowiącej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Słowo wstępne... 15. Wprowadzenie... 17. CZĘŚĆ PIERWSZA. Umowny podział majątku wspólnego... 27

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Słowo wstępne... 15. Wprowadzenie... 17. CZĘŚĆ PIERWSZA. Umowny podział majątku wspólnego... 27 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.............................................. 13 Słowo wstępne.............................................. 15 Wprowadzenie..............................................

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. (tekst jednolity) Dz.U.2012.803 Istnieją późniejsze wersje tekstu USTAWA z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity) Art. 1. Ustawa określa zasady kształtowania ustroju rolnego państwa przez:

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz aktów prawnych Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Wprowadzenie

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz aktów prawnych Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Wprowadzenie Wykaz skrótów... Wykaz aktów prawnych... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... XXXIII Wprowadzenie... XI XV XIX XLIII Rozdział I. Nieruchomość rolna jako składnik gospodarstwa rolnego... 1 1. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów...

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Przedmowa....................................................... Wykaz skrótów.................................................... XIII XV Kodeks cywilny Księga pierwsza. Część ogólna........................................

Bardziej szczegółowo

Sukcesja aspekty prawne i znaczenie

Sukcesja aspekty prawne i znaczenie Sukcesja aspekty prawne i znaczenie Sukcesja to następstwo prawne jest to wstąpienie w ogół praw i obowiązków przez nabywcę ogółu praw zbywającego. Wyróżniane są dwa typy sukcesji: sukcesja uniwersalna

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08

Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08 Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Urszuli

Bardziej szczegółowo

WYBRANE UWARUNKOWANIA PRAWNE I SKUTKI ODSZKODOWAWCZE BUDOWY URZĄDZEŃ INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ

WYBRANE UWARUNKOWANIA PRAWNE I SKUTKI ODSZKODOWAWCZE BUDOWY URZĄDZEŃ INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ str. 1 WYBRANE UWARUNKOWANIA PRAWNE I SKUTKI ODSZKODOWAWCZE BUDOWY URZĄDZEŃ NA CUDZYCH NIERUCHOMOŚCIACH Zdzisław Małecki, Magdalena Małecka-Pilujska Poznań, marzec 2007 str. 2 STRESZCZENIE Na tysiącach

Bardziej szczegółowo

PRAWO NIERUCHOMOŚCI ZBIÓR PRZEPISÓW

PRAWO NIERUCHOMOŚCI ZBIÓR PRZEPISÓW z paragra em eria PRAWO NIERUCHOMOŚCI ZBIÓR PRZEPISÓW UŻYTKOWANIE WIECZYSTE, SŁUŻEBNOŚCI, EGZEKUCJA Z NIERUCHOMOŚCI GOSPODARKA NIERUCHOMOŚCIAMI PLANOWANIE I ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENNE KSIĘGI WIECZYSTE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 173/XXVIII/12 RADY GMINY PRZYŁĘK. z dnia 31 grudnia 2012 r.

UCHWAŁA NR 173/XXVIII/12 RADY GMINY PRZYŁĘK. z dnia 31 grudnia 2012 r. UCHWAŁA NR 173/XXVIII/12 RADY GMINY PRZYŁĘK z dnia 31 grudnia 2012 r. w sprawie określenia zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania, wynajmowania na okres

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienia do pytań dotyczących zasad sporządzania rocznego sprawozdania o udzielonych zamówieniach. Część III.

Wyjaśnienia do pytań dotyczących zasad sporządzania rocznego sprawozdania o udzielonych zamówieniach. Część III. Wyjaśnienia do pytań dotyczących zasad sporządzania rocznego sprawozdania o udzielonych zamówieniach. Część III. Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na kolejną turę pytań, jakie wpłynęły do Urzędu Zamówień

Bardziej szczegółowo

6. Odpowiednie stosowanie Orzecznictwo...38 VI. Prawo pierwokupu i nabycia nieruchomości rolnej Pojęcie pierwokupu

6. Odpowiednie stosowanie Orzecznictwo...38 VI. Prawo pierwokupu i nabycia nieruchomości rolnej Pojęcie pierwokupu Spis treści Wykaz skrótów...13 Akty prawne...13 Czasopisma...14 Inne...14 Słowo wstępne...15 I. Nieruchomości...17 1. Pojęcie nieruchomości...17 2. Nieruchomość rolna...18 3. Pojęcie działki...19 4. Nieruchomość

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z EDUKACJI PRAWNEJ (GRUPA III D E)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z EDUKACJI PRAWNEJ (GRUPA III D E) Temat zajęć edukacyjnych Norma prawna. Przepis prawa Osiągnięcia ucznia: Pojecie prawa, normy prawnej, przepisu prawa; oceny: dopuszczający: uczeń zna pojęcia prawa, normy prawnej, przepisu prawa, innych

Bardziej szczegółowo

Jaka powinna być ewidencja księgowa tych środków? Pytanie

Jaka powinna być ewidencja księgowa tych środków? Pytanie Jaka powinna być ewidencja księgowa tych środków? Pytanie Jesteśmy samorządową instytucją kultury. Gmina, czyli nasz organizator, przekazała nam umową użyczenia budynek w celu prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu?

Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu? Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu? Do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć wydatki związane z eksploatacją samochodu osobowego nie będącego

Bardziej szczegółowo

Spadek Dziedziczenie ustawowe

Spadek Dziedziczenie ustawowe Spadek Dziedziczenie ustawowe Pojęcie i skład spadku Art. 922 k.c., w skład spadku wchodzą następujące prawa i obowiązki: 1) mające charakter cywilnoprawny 2) mające charakter majątkowy 3) niezwiązane

Bardziej szczegółowo

PRAWO HANDLOWE. Mateusz Kabut Katedra Prawnych Problemów Administracji i Zarządzania

PRAWO HANDLOWE. Mateusz Kabut Katedra Prawnych Problemów Administracji i Zarządzania PRAWO HANDLOWE Mateusz Kabut Katedra Prawnych Problemów Administracji i Zarządzania Formy prawne prowadzenia działalności Indywidualna działalność gospodarcza (max. 1 os.) Spółka cywilna (min. 2 wspólników)

Bardziej szczegółowo

Informacja o stanie mienia komunalnego Gminy Nowa Ruda

Informacja o stanie mienia komunalnego Gminy Nowa Ruda 60 Informacja o stanie mienia komunalnego Gminy Nowa Ruda I. INFORMACJE OGÓLNE. Mienie publiczne kwalifikowane jest jako mienie państwowe i mienie samorządowe. Mienie państwowe to własność i inne prawa

Bardziej szczegółowo

PISEMNA INTERPRETACJA INDYWIDUALNA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO

PISEMNA INTERPRETACJA INDYWIDUALNA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO Leżajsk, 2015-02-17 Fn.310/1/2015 37-300 Leżajsk Reprezentowany przez: Adres do doręczeń: 00-078 Warszawa PISEMNA INTERPRETACJA INDYWIDUALNA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO Burmistrz Leżajska, działając na

Bardziej szczegółowo

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Źródła przychodów --> Katalog źrodeł przychodów

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Źródła przychodów --> Katalog źrodeł przychodów Rodzaj dokumentu interpretacja indywidualna Sygnatura IPPB2/415-836/10-2/AS Data 2010.12.15 Referencje IPPB4/415-627/09-4/JK2, interpretacja indywidualna Autor Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie Temat

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... V

Spis treści. Przedmowa... V Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XIII Rozdział I. Użytkowanie wieczyste.................................

Bardziej szczegółowo

Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne - amortyzacja podatkowa

Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne - amortyzacja podatkowa 15 grudnia 2010 r. Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne - amortyzacja podatkowa Adwokat Marcin Górski, Kancelaria Adwokacka Adwokata Marcina Górskiego Zgodnie z art. 16b UPDOP, wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Wstęp... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Wstęp... 15 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów............................................................ 13 Wstęp..................................................................... 15 ROZDZIAŁ I. Prawa rzeczowe...............................................

Bardziej szczegółowo

Czynności prawne. Zagadnienia wstępne. mgr Małgorzata Dziwoki

Czynności prawne. Zagadnienia wstępne. mgr Małgorzata Dziwoki Czynności prawne. Zagadnienia wstępne mgr Małgorzata Dziwoki Zdarzenie cywilnoprawne Fakty (okoliczności), z którymi hipotezy norm wiążą określone w dyspozycjach norm konsekwencje cywilnoprawne. Skutki

Bardziej szczegółowo

Prawo cywilne I. Podstawy. Pojęcie prawa cywilnego Wykład 1

Prawo cywilne I. Podstawy. Pojęcie prawa cywilnego Wykład 1 Prawo cywilne I Wykład 1 Podstawy Prowadzący prof. UO dr hab. Piotr Stec. Czas trwania 2 semestry Sposób zaliczenia: egzamin ustny trzy pytania, na wszystkie trzeba odpowiedzieć, Przedtermin: zaliczenie

Bardziej szczegółowo

prawnik: Piotr Decyk

prawnik: Piotr Decyk prawnik: Piotr Decyk planowanie dysponowania majątkiem na przestrzeni czasu ogół czynności podjętych w celu prawnego, ekonomicznego i społecznego zabezpieczenia przepływu (przekazania) majątku - w szczególności

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 164/06

Uchwała z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 164/06 Uchwała z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 164/06 Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Mirosława C.

Bardziej szczegółowo

interpretacja indywidualna Sygnatura ITPP2/ /15/KK Data Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy

interpretacja indywidualna Sygnatura ITPP2/ /15/KK Data Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy interpretacja indywidualna Sygnatura ITPP2/4512-1135/15/KK Data 2016.01.26 Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... Wykaz skrótów...

Spis treści. Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Spis treści Wprowadzenie... IX Wykaz skrótów... XIX Część I. Część ogólna... 1 1. Pełnomocnictwo ogólne zwykłego zarządu... 3 2. Pełnomocnictwo rodzajowe... 8 3. Pełnomocnictwo do dokonania czynności prawnej...

Bardziej szczegółowo

Spis treści. KODEKS CYWILNY ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

Spis treści. KODEKS CYWILNY ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Kodeks cywilny. Kodeks postępowania cywilnego : ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Prawo prywatne międzynarodowe. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Prawo

Bardziej szczegółowo

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa, zwolniona z VAT, podlega zwolnieniu z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o PCC?

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa, zwolniona z VAT, podlega zwolnieniu z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o PCC? Czy sprzedaż przedsiębiorstwa, zwolniona z VAT, podlega zwolnieniu z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o PCC? Interpretacja Indywidualna Na podstawie art. 14b 1 i 6

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2003 Nr 64 poz. 592 USTAWA. z dnia 11 kwietnia 2003 r.

Dz.U. 2003 Nr 64 poz. 592 USTAWA. z dnia 11 kwietnia 2003 r. Kancelaria Sejmu s. 1/8 Dz.U. 2003 Nr 64 poz. 592 USTAWA z dnia 11 kwietnia 2003 r. Opracowano na podstawie: t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 803. o kształtowaniu ustroju rolnego Art. 1. Ustawa określa zasady

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Zagadnienia wprowadzające 1. Urządzenia przesyłowe 1.1. Regulacja z art. 49 k.c. w ujęciu historycznoporównawczym

Rozdział I Zagadnienia wprowadzające 1. Urządzenia przesyłowe 1.1. Regulacja z art. 49 k.c. w ujęciu historycznoporównawczym Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I Zagadnienia wprowadzające 1. Urządzenia przesyłowe 1.1. Regulacja z art. 49 k.c. w ujęciu historycznoporównawczym 1.2. Zakres pojęcia "urządzenie przesyłowe"

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 38/VIII/15 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 30 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 38/VIII/15 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 30 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 38/VIII/15 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 30 kwietnia 2015 r. w sprawie określenia zasad gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Gminy Szydłowiec. Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI... 5 WSTĘP ROZDZIAŁ 1 RYNEK NIERUCHOMOŚCI ROZDZIAŁ 2 NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE POJĘCIA I DEFINICJE... 31

SPIS TREŚCI... 5 WSTĘP ROZDZIAŁ 1 RYNEK NIERUCHOMOŚCI ROZDZIAŁ 2 NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE POJĘCIA I DEFINICJE... 31 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 5 WSTĘP... 11 ROZDZIAŁ 1 RYNEK NIERUCHOMOŚCI... 13 1.1 POJĘCIE RYNKU NIERUCHOMOŚCI... 13 1.2. KLASYFIKACJA RYNKU NIERUCHOMOŚCI... 20 1.3. CECHY CHARAKTERYSTYCZNE RYNKU NIERUCHOMOŚCI...

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki właścicieli lokali

Prawa i obowiązki właścicieli lokali Prawa i obowiązki właścicieli lokali Właściciel lokalu ma prawo do współ korzystania z nieruchomości wspólnej zgodnie z jej przeznaczeniem. Jednocześnie zobowiązany jest do uczestniczenia w kosztach zarządu

Bardziej szczegółowo

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego (UKUR) z dnia r. - nowe zasady obrotu ziemią rolną na rynku prywatnym w pytaniach i odpowiedziach

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego (UKUR) z dnia r. - nowe zasady obrotu ziemią rolną na rynku prywatnym w pytaniach i odpowiedziach Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego (UKUR) z dnia 11.04.2003 r. - nowe zasady obrotu ziemią rolną na rynku prywatnym w pytaniach i odpowiedziach 1. CO TO JEST GOSPODARSTWO RODZINNE? Gospodarstwem rodzinnym

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Władysław Pawlak. Protokolant Anna Banasiuk

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Władysław Pawlak. Protokolant Anna Banasiuk Sygn. akt II CSK 182/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 14 listopada 2012 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Władysław Pawlak Protokolant Anna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 46/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku A.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa Wykaz skrótów Bibliografia Orzecznictwo Rozdział I. Pojęcie nieruchomości gruntowej oraz jej podziału

Spis treści Przedmowa Wykaz skrótów Bibliografia Orzecznictwo Rozdział I. Pojęcie nieruchomości gruntowej oraz jej podziału Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Bibliografia... XXI Orzecznictwo... XXXV Rozdział I. Pojęcie nieruchomości gruntowej oraz jej podziału... 1 1. Uwagi wprowadzające... 1 2. Wyodrębnienie oraz granice

Bardziej szczegółowo

Dz.U Nr 64 poz USTAWA z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego

Dz.U Nr 64 poz USTAWA z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2003 Nr 64 poz. 592 USTAWA z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego Opracowano na podstawie: tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 803. Art. 1. Ustawa określa zasady

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V CSK 549/11. Dnia 24 stycznia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V CSK 549/11. Dnia 24 stycznia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt V CSK 549/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 stycznia 2013 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie

Bardziej szczegółowo

Czy w opisanej sytuacji uzyskując takie prawa, można je amortyzować w koszty spółki?

Czy w opisanej sytuacji uzyskując takie prawa, można je amortyzować w koszty spółki? Czy w opisanej sytuacji uzyskując takie prawa, można je amortyzować w koszty spółki? Spółka działająca w branży IT od 10 lat zatrudnia ponad 40 informatyków, których zadaniem jest m.in. opracowywanie programów

Bardziej szczegółowo

(wyciąg) Rozdział 1. Przedmiot opodatkowania

(wyciąg) Rozdział 1. Przedmiot opodatkowania Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych z dnia 9 września 2000 r. (Dz.U. Nr 86, poz. 959) tekst jednolity z dnia 28 marca 2007 r. (Dz.U. Nr 68, poz. 450) (wyciąg) Art. 1. [Zakres] 1. Podatkowi podlegają:

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE PRAWNO BIZNESOWE UCHWAŁY ZARZĄDU

UZASADNIENIE PRAWNO BIZNESOWE UCHWAŁY ZARZĄDU Załącznik Nr 1 UZASADNIENIE PRAWNO BIZNESOWE UCHWAŁY ZARZĄDU spółki Przedsiębiorstwo Instalacji Przemysłowych INSTAL-LUBLIN Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej zwanej Spółką ) w związku z planowanym

Bardziej szczegółowo

Wspólność praw patentowych

Wspólność praw patentowych Wspólność praw patentowych Agnieszka Sztoldman Katedra Prawa Własności Intelektualnej i Dóbr Niematerialnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Urząd Patentowy RP - 26.02.2015

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Marek Jarosiewicz, Karina Kozikowska, Marcin Wujczyk

Autorzy: Marek Jarosiewicz, Karina Kozikowska, Marcin Wujczyk Prawo rolne. Repetytorium Autorzy: Marek Jarosiewicz, Karina Kozikowska, Marcin Wujczyk Spis treści: Wykaz skrótów str. 15 Wstęp str. 19 Rozdział I NIERUCHOMOŚCI str. 21 1. Pojęcie nieruchomości str. 21

Bardziej szczegółowo