Podręcznik dobrych praktyk na bazie szwajcarskich i polskich doświadczeń w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podręcznik dobrych praktyk na bazie szwajcarskich i polskich doświadczeń w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii"

Transkrypt

1 Podręcznik brych praktyk na bazie szwajcarskich i polskich świadczeń w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii Kolektory słoneczne Pompy dr inż. Alf Mirowski

2 Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom, jakie niesie ze sobą konieczność podjęcia działań w zakresie obniżenia nieefektywnego gospodarowania energią, Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty rozpoczął realizację przedsięwzięć zmierzających poprawy efektywności energetycznej w obiektach użyteczności publicznej. dr inż. Alf Mirowski W ramach projektu pn. Działania infrastrukturalne na rzecz poprawy stanu śrowiska w obiektach użyteczności publicznej na terenie Dorzecza Parsęty KIK/48, finansowanego przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej, w 75 obiektach użyteczności publicznej zlokalizowanych w 9 miejscowościach prowadzone są działania mające na celu zwiększenie wydajności źródeł energii i redukcję emisji atmosfery gazów cieplarnianych oraz innych niebezpiecznych substancji, zmniejszenie zużycia paliw pochodzących z nieodnawialnych źródeł, zmniejszenie kosztów utrzymania obiektów użyteczności publicznej oraz zwiększenie efektywności wykorzystania spalanych paliw i przekazywania. Prowadzone prace (montaż instalacji kolektorów słonecznych, modernizacja źródeł, w tym montaż instalacji pomp oraz modernizacja instalacji centralnego ogrzewania) w przedszkolach, szkołach, świetlicach wiejskich, ośrodkach kultury i sportu, mach pomocy społecznej oraz budynkach szpitalnych są przykładem brych praktyk i rozwiązań innowacyjnych. To one przyczyniły się realizacji kolejnego projektu w ramach Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy pn. Szwajcarsko-Polska wymiana świadczeń w zakresie energii odnawialnej Nr 5/P//. Celem projektu było promowanie wiedzy w zakresie energii odnawialnej, wymiana świadczeń, nawiązywanie kontaktów branżowych, zapoznanie uczestników projektu z świadczeniami i osiągnięciami zarówno w Polsce, jak i na terenie Szwajcarii. Podręcznik brych praktyk na bazie szwajcarskich i polskich świadczeń w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii Opisane w Podręczniku brych praktyk przykłady realizacji instalacji wykorzystujących OZE to wzorce określenia perspektyw rozwoju energetyki odnawialnej na terenie Dorzecza Parsęty, wypracowane wspólnie z szwajcarskim partnerem. Podręcznik Dobrych Praktyk wydany został w ramach realizacji projektu Szwajcarsko-Polska wymiana świadczeń w zakresie energii odnawialnej Nr 5/P//. Dofinansowanie projektu przyznane zostało w ramach Funduszu Partnerskiego Grantu Blokowego dla Organizacji Pozarząwych i Polsko-Szwajcarskich Regionalnych Projektów Partnerskich Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy. Partner projektu: Związek AEE Dachorganisation der Wirtschaft für Erneuerbare Energien und Energieeffizienz. Kolektory słoneczne Pompy Całkowity koszt projektu: 4 7 PLN Kwota finansowania: PLN Wkład własny: 47 PLN

3 Spis treści Wydawca: Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty w Karlinie ul. Szymanowskiego Karlino tel fax Skład i druk: Euro Pilot sp. z o.o. ul. Konarskiego 3, -355 Warszawa tel./faks: / ISBN Wydanie I 4 strona Wstęp 4. Komponenty termicznych instalacji kolektorów słonecznych 5.. Kolektory słoneczne 6.. Podgrzewacze c.w.u., zasobniki c.w.u. oraz wody grzewczej.3. Przewody hydrauliczne nośnika grzewczego (cieczy solarnej) 9.4. Ciecz w obiegu kolektorów słonecznych ( ciecz solarna ) 36. Wybrane zagadnienia odnośnie instalacji z kolektorami słonecznymi 39.. Zużycie ciepłej wody użytkowej 39.. Schematy hydrauliczne 4.3. Straty w obiegu cyrkulacji ciepłej wody użytkowej 4.4. Obciążenia mechaniczne od wiatru i śniegu Ochrona przed wyławaniami atmosferycznymi Przykłady złych i brych praktyk wykonania instalacji Analiza porównawcza instalacji kolektorów słonecznych 5 5. Parametry oceniające instalację kolektorów Parametry pierwszego rzędu Parametry drugiego rzędu Parametry wyższych rzędów Programy symulacyjne obliczeń instalacji z kolektorami słonecznymi Najczęstsze błędy oraz zagrożenia z użyciem programów obliczeń symulacyjnych Monitoring rezultatów pracy 6 8. Sugerowany algorytm postępowania w trakcie procesu projektowo-inwestycyjnego 6 9. Propozycje przykławego zapisu wymagań tyczących instalacji kolektorów słonecznych Przykład opisu danych wejściowych i wymagań użytkownika Propozycja oceny i wyboru ofert 63. Przykłady wybranych instalacji kolektorów słonecznych 64. Ankieta kolektory słoneczne 7. Systemy grzewcze współpracujące z pompami 76.. Opis technologii pomp 77.. Ocena jakości pomp 8.3. Ocena jakości systemu grzewczego współpracującego z pompą Wpływ wybranych parametrów na wartość sezonowego współczynnika efektywności energetycznej Wpływ strat w obiegu c.w.u. na efektywność pracy pomp 9.6. Monitoring efektywności pracy pomp Rozporządzenie o etykietowaniu energetycznym Programy symulacyjne oceny i weryfikacji instalacji współpracujących z pompami Gruntowe lne źródła Test reakcji termicznej (TRT) pionowe gruntowe wymienniki Algorytm postępowania w trakcie procesu projektowo-inwestycyjnego - pompy Przykławe metody wyboru ofert na wykonanie instalacji z pompami 7.. Metody dynamiczne - wartość bieżąca netto 7.. Metody dynamiczne według VDI Przykłady wybranych instalacji z pompą 6 9. Ankieta pompy 3

4 Wstęp W Polsce od kilku lat notowany jest ciągły wzrost zainteresowania odnawialnymi źródłami energii. W dziedzinie kolektorów słonecznych Polska jest już znaczącym krajem na rynku europejskim, jeśli chodzi o łączną ilość instalacji montowanych rocznie. Należy jednakże zwrócić uwagę, że we wszystkich przypadkach podczas wyboru ofert kierowano się wyłącznie ceną i nie zawsze zwracano szczególną uwagę na parametry jakościowe instalacji jako całości. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest zapewne wiele, ale jedną z nich jest nadal brak fachowej wiedzy i świadczenia wśród wielu jeszcze osób czy instytucji, które zajmują się radztwem dla inwestorów. Skutkiem tego znaczna ilość instalacji z wykorzystaniem kolektorów słonecznych nie działa tak, jak oczekiwał tego użytkownik. Aktualnie zauważa się także rosnące zainteresowanie technologią pomp, głównie dzięki działalności Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC). W tej dziedzinie istnieje także wiele aspektów technicznych, które mają znaczący wpływ na efektywną i długotrwałą pracę tych urządzeń. Niektóre z tych zagadnień opisano w niniejszym poradniku. Celem niniejszego poradnika jest przede wszystkim przedstawienie wybranych parametrów, wyjaśnienie istotnych pojęć i terminów, jakie używane są w branży kolektorów słonecznych i pomp. W miarę możliwości wyjaśniono ich rolę i znaczenie w pracującej instalacji oraz wpływ na końcowe efekty energetyczne, ekologiczne i ekonomiczne. W tym zakresie podano również wiele przykładów i analiz. Zaproponowano ramowe algorytmy postępowania w procesie inwestycyjnym, podkreślono znaczenie specjalistycznych programów symulacyjnych, nadzoru nad wykonawstwem oraz monitorowania wybranych parametrów w celu oceny i weryfikacji wykonanych instalacji. W treści poradnika zawarto także przykłady ankiet identyfikacji obiektów, propozycje zapisów SIWZ (specyfikacji istotnych warunków zamówienia) oraz sugerowane kryteria oceny ofert. W poradniku przedstawiono również wybrane przykłady instalacji referencyjnych, w których efekty uzyskane w praktyce pokrywają się z wynikami obliczeń symulacyjnych. Zilustrowano również kilka rozwiązań, które nie są polecane naślawania. W trakcie realizacji poradnika autor odbył wizytę studyjną na terenie Szwajcarii, podczas której poznał obiekty korzystające z różnych technologii pozyskiwania energii odnawialnej, w tym między innymi instalacje kolektorów słonecznych, paneli fotowoltaicznych, pomp i elektrowni wodnych. Niektóre z tych obiektów opisano w niniejszym poradniku. Pozyskane informacje i świadczenia z tej wizyty potwierdzają wysoki stan wiedzy i obywatelską postawę mieszkańców tego kraju także w zakresie energetyki odnawialnej. Na uwagę zasługuje w tym przypadku wyjątkowa dbałość o jakość, szczegóły techniczne, a także racjonalność w gospodarowaniu środkami publicznymi. Osoby zaangażowane w powstanie tego poradnika mają nadzieję, że jego publikacja przyczyni się ugruntowania pobnego podejścia inwestorów publicznych na terenie Polski, jakie przyjęte jest na terenie Szwajcarii. Zawarte w nim informacje, wymagania i zalecenia stanowią także interesujące źródło wiedzy dla inwestorów prywatnych, projektantów, wykonawców instalacji, kierowników buwy, inspektorów nadzoru oraz osób kształcących się. Autor opracowania pragnie wyrazić podziękowanie p. Iwonie Czerniec, p. Magdalenie Rupek, p. Remigiuszowi Spaleniak ze Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty za inicjatywę powstania tego poradnika i organizację wizyty studyjnej oraz p. Waldemarowi Burzyńskiemu z IBW Engineering z Zurychu za wsparcie i informacje udzielone podczas pobytu na terenie Szwajcarii. Wyrazy podziękowania kierowane są również dra Marka Miary z Fraunhofer ISE oraz Pawła Lachmana z PORT PC za cenne wskazówki udzielone w trakcie realizacji poradnika. Autor poradnika prosi o przesyłanie wszelkich uwag i spostrzeżeń treści niniejszej publikacji na adres Alf Mirowski Absolwent Akademii Górniczo-Hutniczej, ukończonej w roku 996 na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Robotyki z tytułem ktora nauk technicznych. Pierwszy zawowy kontakt w branży techniki grzewczej podjął w 99 r., w ramach działalności firmy Energo-Term w Krakowie. W latach 996- zatrudniony w firmie Viessmann Sp. z o.o., początkowo jako kierownik biura Kraków, potem odpowiedzialny za szkolenia o zasięgu ogólnopolskim. W kolejnych latach zajmował się wdrożeniem nowych technologii, w tym wytwarzanie energii skojarzonej i odnawialnej. Członek założyciel Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła. Od r. pełni rolę eksperta w programie Swiss Contribution. Twórca i właściciel portalu dla projektantów, architektów i instalatorów Od roku autor prowadzi samodzielną działalność gospodarczą w zakresie radztwa i ekspertyz z branży techniki grzewczej.. Komponenty termicznych instalacji instalacji kolektorów kolektorów słonecznych słonecznych W W przypadku kolektorów słonecznych istnieje wiele rozwiązań technicznych, które charakteryzują się różnymi właściwościami cieplnymi i i użytkowymi. Wszystkie konstrukcje muszą jednakże przejść te same badania cieplne i niezawodnościowe, które opisano w dalszej części opracowania. Na rynku polskim najczęściej występują rozwiązania zilustrowane na rysunku poniżej (rys..). w dalszej części opracowania. Na rynku polskim najczęściej występują rozwiązania zilustrowane na rysunku poniżej (rys..). Z MEANDRYCZNĄ BUDOWĄ WYMIENNIKA CIEPŁA ABSORBERA DO MONTAŻU WOLNOSTOJĄCEGO NA POŁACI DACHOWEJ BEZ INTEGRACJI Z DACHEM KOLEKTORY PŁASKIE Z HARFOWĄ BUDOWĄ WYMIENNIKA CIEPŁA ABSORBERA DO MONTAŻU NA POŁACI DACHOWEJ Z INTEGRACJĄ Z DACHEM HEAT PIPE Z JEDNOŚCIENNĄ RURĄ PRÓŻNIOWĄ RUROWE KOLEKTORY PRÓŻNIOWE Rys... Uproszczony podział najczęściej spotykanych termicznych kolektorów słonecznych (rysunki źródło Viessmann). Rys... Uproszczony podział najczęściej spotykanych termicznych kolektorów słonecznych (rysunki źródło Viessmann)... Kolektory słoneczne Podstawowym.. Kolektory celem słoneczne instalacji grzewczej z kolektorami słonecznymi jest starczenie energii cieplnej pozyskanej z promieniowania słonecznego odbiornika. Odbiornikiem są najczęściej systemy podgrzewania ciepłej wody użytkowej, baseny pływackie, Podstawowym rekreacyjne celem instalacji itp. Mogą grzewczej nimi być z kolektorami także obiegi słonecznymi centralnego jest ogrzewania starczenie oraz energii układy cieplnej technologiczne. pozyskanej z Zatem promieniowania jedynym słonecznego odbiornika. Odbiornikiem są najczęściej systemy podgrzewania ciepłej wody użytkowej, baseny kryterium wyboru i oceny instalacji kolektorów słonecznych powinna być ilość starczana np. w ciągu roku odbiornika pływackie, rekreacyjne itp. Mogą nimi być także obiegi centralnego ogrzewania oraz układy technologiczne. Zatem jedynym kryterium wyboru w określonych i oceny instalacji warunkach kolektorów technicznych. słonecznych powinna być ilość starczana np. w ciągu roku odbiornika w Z określonych uwagi na warunkach fakt, że większość technicznych. tego typu instalacji jest współfinansowana i finansowywana ze środków publicznych, promować należy wyłącznie produkty i rozwiązania brej jakości. Takie samo podejście zaleca się w przypadku, gdy instalacje finansowane Z uwagi na są fakt, całkowicie że większość z własnych tego typu środków instalacji inwestora. jest współfinansowana W związku z i tym finansowywana w dalszej części ze środków tego poradnika publicznych, opisano promować wpływ należy wyłącznie produkty i rozwiązania brej jakości. Takie samo podejście zaleca się w przypadku, gdy instalacje finansowane są istotnych parametrów technicznych poszczególnych elementów skławych na efektywność pracy systemu podgrzewania ciepłej całkowicie z własnych środków inwestora. W związku z tym w dalszej części tego poradnika opisano wpływ istotnych parametrów wody technicznych użytkowej poszczególnych z zastosowaniem elementów kolektorów skławych słonecznych. na Podano efektywność również pracy propozycje systemu wymagań podgrzewania technicznych ciepłej wody odniesionych użytkowej poszczególnych z zastosowaniem komponentów kolektorów słonecznych. oraz całej instalacji, Podano również które mogą propozycje być pomocne wymagań w trakcie technicznych opracowania odniesionych kumentacji poszczególnych projektowej, programu komponentów funkcjonalno-użytkowego oraz całej instalacji, które oraz mogą specyfikacji być pomocne przetargowej. w trakcie opracowania kumentacji projektowej, programu funkcjonalnoużytkowego oraz specyfikacji przetargowej. Z BEZPOŚREDNIM PRZEPŁYWEM Z DWUŚCIENNĄ RURĄ PRÓŻNIOWĄ (mogą być typu CPC) 7 Adres kontaktowy: 4 5

5 Podstawowe parametry cieplne charakterystyka cieplna cieplna kolektorów kolektorów... Pojęcia i i przegląd wartości Na rynku oferowanych jest wiele rozwiązań kolektorów słonecznych. Odmienne cechy konstrukcyjne sprawiają, że w zależności od Na potrzeb rynku oferowanych ich bór powinien jest wiele być rozwiązań kładnie kolektorów przemyślany. słonecznych. Podstawowe Odmienne parametry cechy konstrukcyjne cieplne kolektorów sprawiają, że (o w których zależności mowa od w dalszej potrzeb części ich bór opracowania) powinien być odniesione kładnie przemyślany. są powierzchni Podstawowe apertury parametry (Aa), powierzchni cieplne kolektorów absorbera (o których (A A ), lub mowa powierzchni w dalszej brutto części (A B opracowania) ). Należy szczególnie odniesione zwracać są powierzchni uwagę na apertury interpretacje (Aa), powierzchni tych danych, absorbera gdyż odnotowano (AA), lub powierzchni już przypadki brutto manipulacji (AB). Należy inwestorów szczególnie przez zwracać nieuczciwych uwagę wykonawców interpretacje w tych tym zakresie. danych, gdyż Poniżej odnotowano przedstawiono już przypadki kilka rozwiązań manipulacji buwy inwestorów kolektorów przez z zaznaczeniem nieuczciwych charakterystycznych wykonawców w tym wielkości zakresie. geometrycznych Poniżej przedstawiono (rys..). kilka rozwiązań buwy kolektorów z zaznaczeniem charakterystycznych wielkości geometrycznych (rys..). a) b) Podstawowymi parametrami cieplnymi określającymi właściwości kolektorów słonecznych wyznaczanymi zgodnie z PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986 są: ŋ o sprawność optyczna kolektora, (tj. ŋ oa, gdy sprawność odnoszona jest powierzchni absorbera lub ŋ oa, gdy sprawność odnoszona jest powierzchni apertury) [-], [%] a współczynnik liniowych strat, (tj. a A, gdy współczynnik odnoszony jest powierzchni absorbera lub a a, gdy współczynnik odnoszony jest powierzchni apertury) [W/(m K)] a współczynnik nieliniowych strat, (tj. a A, gdy współczynnik odnoszony jest powierzchni absorbera lub a a, gdy współczynnik odnoszony jest powierzchni apertury) [W/(m K )] Wymienione wyżej parametry cieplne zależą głównie od rodzaju kolektora, rozwiązań konstrukcyjnych absorbera, wymiennika absorbera, obuwy oraz izolacji cieplnej elementów grzewczych. W tabeli. podano wartości tych parametrów odniesionych powierzchni apertury, jakie spotykane są w warunkach rzeczywistych. Relacje pomiędzy normami PN-EN 975- oraz PN- EN ISO 986 zostały opisane w rozdziale oraz AB - powierzchnia brutto Aa - powierzchnia apertury AA - powierzchnia absorbera c) d) a) AB - powierzchnia brutto Aa - powierzchnia apertury AA - powierzchnia absorbera Tabela.. Parametr Ozn. Jedn. Kolektory płaskie Kolektory próżniowe *) Sprawność optyczna kolektora ŋ oa % od od Współczynnik liniowych strat a a W/(m K) od,5 4,5 od,6 4,7 Współczynnik nieliniowych strat a a W/(m K ) od,,3 od,,36 Źródło: baza kolektorów programu T*SOL Expert 4,5... Sugerowane wymagania w inwestycjach finansowanych ze środków publicznych W trakcie sporządzania wymagań, już na etapie koncepcji, a także kumentacji technicznej, specyfikacji przetargowej itd. zaleca się, aby uwzględniano tylko te kolektory, które spełnią niżej wymienione warunki w zakresie parametrów cieplnych odniesionych powierzchni apertury tabela.. Tabela.. Parametr Ozn. Jedn. Kolektory płaskie Kolektory próżniowe *) Sprawność optyczna kolektora ŋ oa % 8, 73, Współczynnik liniowych strat a a W/(m K) < 4, <,6 Współczynnik nieliniowych strat a a W/(m K ) <,3 <, Źródło: baza kolektorów programu T*SOL Expert 4,5 *) nie tyczy kolektorów CPC (rys.. poz. d) AB - powierzchnia brutto Aa - powierzchnia apertury AA - powierzchnia absorbera AB - powierzchnia brutto Aa - powierzchnia apertury AA - powierzchnia absorbera a) kolektor płaski a) kolektor b) jednościenny płaski rurowy kolektor próżniowy z absorberem płaskim b) jednościenny c) jednościenny rurowy rurowy kolektor kolektor próżniowy z absorberem cylindrycznym płaskim d) dwuścienny rurowy kolektor próżniowy absorberem cylindrycznym i datkowo lustrem CPC c) jednościenny rurowy kolektor próżniowy z absorberem cylindrycznym e) ewakuowane powietrze d) dwuścienny f) rura wewnętrzna rurowy pokryta kolektor na próżniowy zewnętrznej z absorberem powierzchni absorberem cylindrycznym i datkowo lustrem CPC e) ewakuowane powietrze f) rura Rys. wewnętrzna.. Ilustracja pokryta podstawowych na zewnętrznej wielkości powierzchni geometrycznym absorberem kolektorów w zależności od ich konstrukcji (źródło [5]) e) f)...3. Uzasadnienie Wyżej wymienione podstawowe parametry cieplne wykorzystuje się określenia mocy użytecznej Q w zależności od różnicy temperatury pomiędzy absorberem a otoczeniem. Zależności określające moc kolektora zostały przedstawiono poniżej [.,.]. Q = AA G η o a A Q = A a G η o a a a ( tm ta ) a G ( tm ta ) a G Q moc oddawana przez kolektor [W] G strumień mocy zawartej w promieniowaniu słonecznym G = W/m Rys... Ilustracja podstawowych wielkości geometrycznym kolektorów w zależności od ich konstrukcji (źródło [5]) A powierzchnia czynna kolektora (tj. A A, gdy moc odnoszona jest powierzchni absorbera lub A a, gdy moc odnoszona jest powierzchni apertury) [m ] 8 t m średnia temperatura płynu w kolektorze słonecznym [ C], t a temperatura otoczenia, 6 7 A t G A a ( t ( t m m t G a ) a )

6 Moc oddawana przez kolektor jest podstawowym parametrem określającym jego właściwości cieplne. Jest to parametr pierwszego rzędu, gdyż od niego nie są zależne inne parametry kolektora. Sposób Moc oddawana wyznaczenia przez mocy kolektor kolektora jest podstawowym został opisanym parametrem w normie określającym PN-EN 975-:6 jego właściwości oraz PN-EN cieplne. ISO Jest 986:3. to parametr pierwszego rzędu, gdyż od niego nie są zależne inne parametry kolektora. Zgodnie z normą PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986 w sprawozdaniu z badań kolektora jego moc Q należy przedstawić Sposób wyznaczenia mocy kolektora został opisanym w normie PN-EN 975-:6 oraz PN-EN ISO 986:3. w Zgodnie formie graficznej z normą PN-EN jako funkcję 975- różnicy oraz PN-EN temperatury ISO 986 między w sprawozdaniu średnią temperaturą z badań kolektora płynu a temperaturą jego moc otoczenia, tj. (t m t a ). Q należy przedstawić w formie graficznej jako funkcję różnicy temperatury między średnią temperaturą płynu a temperaturą otoczenia, tj. (tm ta) Przykłady obliczeń wpływ sprawności optycznej kolektora ŋ oa na efektywność energetyczną Wpływ...4. sprawności Przykłady ŋobliczeń oa na efektywność wpływ sprawności pracy kolektorów optycznej słonecznych kolektora rozpatrzono w przykławej instalacji składającej się z dwóch oa na efektywność energetyczną kolektorów słonecznych o powierzchni łącznej A a = 4,4 m, pracujących na potrzeby mu jednorodzinnego zlokalizowanego w Wpływ okolicach sprawności Warszawy, oa na gdzie efektywność zużycie c.w.u. pracy o kolektorów temperaturze słonecznych t cwu = 5 C rozpatrzono wynosi Vw cwu przykławej = 6 l/dzień. instalacji Do analizy składającej przyjęto się z kolektory dwóch o kolektorów następujących słonecznych parametrach: o powierzchni łącznej Aa = 4,4 m, pracujących na potrzeby mu jednorodzinnego zlokalizowanego w ŋ oa okolicach = 74%, Warszawy, 77%, 8%, gdzie 83%, zużycie c.w.u. o temperaturze 5 ºC wynosi 6 l/dzień. Do analizy przyjęto kolektory o następujących parametrach: a a = 4, W/(m K) - aoa a = =,3 74%, W/(m 77%, 8%, K ) 83%, - aa = 4, W/(m azymut ζ =, K) nachylenie ß = 45 - aa =,3 W/(m K ) - azymut = o, nachylenie = 45 o Na podstawie tych danych wykonano obliczenia łącznej mocy zainstalowanych kolektorów (rys..3.a), w określonych warunkach geograficznych Na podstawie zgodnie tych danych z zależnością wykonano [.]. obliczenia Przeprowadzono łącznej mocy również zainstalowanych obliczenia kolektorów symulacyjne (rys. w.3.a), programie w określonych T*SOL, na warunkach podstawie których geograficznych określono zgodnie ilość z zależnością (rys..3. b), [.]. jaka Przeprowadzono w ciągu roku może również zostać obliczenia starczona symulacyjne instalacji w programie przez kolektory T*SOL, słoneczne, na podstawie bez uwzględnienia których określono strat ilość rurach (rys..3. transportu b), jaka w cieczy ciągu roku solarnej może pomiędzy zostać starczona kolektorami a podgrzewaczem instalacji przez kolektory c.w.u. słoneczne, bez uwzględnienia strat w rurach transportu cieczy solarnej pomiędzy kolektorami a podgrzewaczem c.w.u. a) b) [W] Q G = W/m % % [K] t m - t a oa = 83% oa = 8% oa = 77% oa = 74% Rys..3. a) przebieg łącznej mocy Q zainstalowanych kolektorów słonecznych w zależności od sprawności oa oraz różnicy temp. tm ta a) przebieg b) łącznej ciepło mocy starczone Q zainstalowanych przez kolektory kolektorów słoneczne w słonecznych ciągu roku (bez w zależności uwzględnienia od strat sprawności w rurociągach ŋ oa oraz łączących) różnicy temp. t m t a b) ciepło starczone przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, różnica pomiędzy mocą cieplną poszczególnych modeli jest prawie stała oraz niezmienna w zależności od różnicy temperatury tm Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, różnica ta. Jednakże pomiędzy z porównania mocą cieplną względnego poszczególnych pomiędzy modeli kolektorami jest prawie o najwyższej stała oraz i najniższej sprawności wynika, że kolektory o najniższej sprawności mają moc mniejszą o ok. % przy tm ta = 3 K oraz 8% przy niezmienna w zależności od różnicy temperatury t tm ta = 7 K (rys..3. a). Takie rozbieżności w przebiegu m t a. Jednakże z porównania względnego pomiędzy kolektorami o najwyższej łącznej mocy kolektorów przekładają się znacząco na roczne zyski, i najniższej co zilustrowano sprawności na wykresie wynika, obok że kolektory (rys..3.b). o najniższej Jak wynika sprawności z porównania, mają moc w mniejszą przypadku o zastosowania ok. % przy tkolektorów m t a = 3 o K najniższej oraz 8% przy sprawności t m t a = (spośród 7 K (rys. analizowanych.3. a). Takie modeli), rozbieżności spodziewane w przebiegu roczne łącznej zyski mocy mogą kolektorów być mniejsze przekładają nawet się o %. znacząco na roczne zyski, co zilustrowano na wykresie obok (rys..3.b). Jak wynika z porównania, w przypadku zastosowania kolektorów o najniższej sprawności...5. Przykłady (spośród obliczeń analizowanych wpływ modeli), współczynnika spodziewane liniowych roczne strat zyski aa na mogą efektywność być mniejsze energetyczną nawet o %. Wpływ współczynnika liniowych strat aa...5. Przykłady obliczeń wpływ współczynnika na efektywność liniowych pracy kolektorów strat słonecznych a rozpatrzono w przykławej instalacji jak poprzednio. Do analizy przyjęto kolektory o następujących parametrach: a na efektywność energetyczną Wpływ - współczynnika liniowych strat a oa = 8% a na efektywność pracy kolektorów słonecznych rozpatrzono w przykławej instalacji jak - aa poprzednio. = 3,5, 3,75, Do 4,, analizy 4,5 W/(m przyjęto K) kolektory o następujących parametrach: - aa ŋ,3 W/(m K ) oa = 8% - azymut = o, nachylenie = 45 o a a = 3,5, 3,75, 4,, 4,5 W/(m K) Na a podstawie tych danych wykonano obliczenia łącznej mocy zainstalowanych kolektorów (rys..4.a), w określonych warunkach a =,3 W/(m K ) geograficznych, zgodnie z zależnością [.]. Przeprowadzono również obliczenia symulacyjne w programie T*SOL, dzięki którym określono azymut ζ = ilość, nachylenie (rys. β.4.b), = 45 jaka w ciągu roku może zostać starczona instalacji przez kolektory słoneczne, bez uwzględnienia strat w rurach transportu cieczy solarnej pomiędzy kolektorami a podgrzewaczem c.w.u. [kwh /rok] 85 Na podstawie tych danych wykonano obliczenia łącznej mocy zainstalowanych kolektorów (rys..4.a), w określonych warunkach Rys..5. a) przebieg łącznej mocy Q zainstalowanych kolektorów słonecznych w zależności od współczynnika nieliniowych strat a) przebieg łącznej geograficznych, zgodnie z zależnością [.]. Przeprowadzono również obliczenia symulacyjne w programie T*SOL, dzięki którym aa oraz różnicy mocy Q temperatury zainstalowanych Projekt tm współfinansowany kolektorów przez słonecznych Szwajcarię w ramach zależności Funduszu od współczynnika Partnerskiego Grantu nieliniowych Blokowego strat a a oraz różnicy b) temperatury ciepło starczone t określono ilość (rys..4.b), jaka w ciągu roku może zostać starczona instalacji przez kolektory słoneczne, bez m t a przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) uwzględnienia strat w rurach Projekt współfinansowany transportu cieczy przez solarnej Szwajcarię pomiędzy w ramach kolektorami Funduszu Partnerskiego a podgrzewaczem Grantu Blokowego b) ciepło starczone przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) c.w.u. 8 9 E kol % [%] oa a) b) [W] G = W/m Q [kwh /rok] 35 a) 3 b) 86 E kol 84 [W] 5 aa = 3,5 6,3% G = W/m 8 Q [kwh 3,5% /rok] 35 aa = 3,75 8 aa = 4, aa = 4, ,% aa W/(m = 3,5 6,3% K) 8 3,5% 74 5 aa = 3, aa = 4, [K] t m - t a aa = 4,5 76 3,5 3,75 4, [W/(m K)] aa 3,% W/(m K) 74 Rys. Rys a) przebieg łącznej mocy Q zainstalowanych kolektorów słonecznych w 7 zależności od współczynnika liniowych strat aa a) przebieg łącznej oraz różnicy mocy temp. Q zainstalowanych tm kolektorów słonecznych w zależności od współczynnika liniowych strat a 7 a oraz różnicy b) ciepło starczone przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) temp. t m t a [K] t m - t a 3,5 3,75 4, [W/(m K)] aa b) ciepło starczone przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami zaczyna się uwidaczniać już Rys..4. a) przebieg łącznej mocy Q zainstalowanych kolektorów słonecznych w zależności od współczynnika liniowych strat aa od różnicy temperatury tm ta = K. Jednakże z porównania względnego pomiędzy kolektorami o najniższym i najwyższym Jak wynika z oraz przebiegu różnicy temp. łącznej tm mocy ta kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami zaczyna się uwidaczniać współczynniku liniowych strat wynika, że kolektory o największych liniowych stratach mają moc mniejszą o ok. 3,5% przy już od różnicy b) ciepło tm ta = 3 K temperatury starczone oraz 3% przy t m przez t a = kolektory tm ta = K. 7 Jednakże słoneczne K (rys..4. z a). porównania w ciągu roku Takie rozbieżności względnego (bez uwzględnienia w przebiegu pomiędzy strat łącznej kolektorami w rurociągach mocy kolektorów o najniższym łączących) przekładają i najwyższym się na współczynniku zróżnicowane liniowych roczne zyski strat, co wynika, zilustrowano że kolektory na wykresie o największych obok (rys. liniowych.4.b). Jak stratach wynika z porównania, mają moc w przypadku mniejszą o kolektorów ok. 3,5% Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami zaczyna się uwidaczniać już przy o największych t m t a = 3 K stratach oraz 3% przy (spośród t m t a = analizowanych 7 K (rys..4. modeli) a). Takie roczne rozbieżności zyski w mogą przebiegu być mniejsze łącznej nawet mocy o kolektorów 6,3%. przekładają od różnicy temperatury tm ta = K. Jednakże z porównania względnego pomiędzy kolektorami o najniższym i najwyższym się współczynniku na zróżnicowane liniowych roczne strat zyski, wynika, co że zilustrowano kolektory o największych na wykresie obok liniowych (rys. stratach.4.b). Jak wynika mają moc z porównania, mniejszą o ok. w przypadku 3,5% kolektorów...6. Przykłady obliczeń wpływ współczynnika nieliniowych strat aa na efektywność energetyczną tm ta = 3 o największych K oraz 3% przy stratach tm ta = 7 K (spośród (rys..4. analizowanych a). Takie rozbieżności modeli) w roczne przebiegu zyski łącznej mogą mocy kolektorów być mniejsze przekładają nawet o 6,3%. się na zróżnicowane roczne zyski, co zilustrowano na wykresie obok (rys..4.b). Jak wynika z porównania, w przypadku kolektorów Wpływ współczynnika nieliniowych strat aa...6. o największych Przykłady stratach obliczeń (spośród wpływ współczynnika analizowanych efektywność modeli) nieliniowych roczne pracy zyski kolektorów strat mogą słonecznych abyć rozpatrzono w przykławej instalacji jak poprzednio. Do analizy przyjęto kolektory o następujących parametrach: a na mniejsze efektywność nawet o 6,3%. energetyczną Wpływ - współczynnika nieliniowych strat a oa = 8% a na efektywność pracy kolektorów słonecznych rozpatrzono w przykławej...6. Przykłady obliczeń wpływ współczynnika nieliniowych strat aa na efektywność energetyczną instalacji - aa = 3,75 jak W/(m poprzednio. K) Do analizy przyjęto kolektory o następujących parametrach: - aa ŋwpływ =,,,3,,4,,5 W/(m K ) oa = 8% współczynnika nieliniowych strat - azymut = o, nachylenie = 45 o aa na efektywność pracy kolektorów słonecznych rozpatrzono w przykławej instalacji jak poprzednio. Do analizy przyjęto kolektory o następujących parametrach: a a = 3,75 W/(m K) ana - oa = 8% podstawie przyjętych danych wykonano obliczenia łącznej mocy zainstalowanych kolektorów (rys..5.a), w określonych - a aa = =,, 3,75 W/(m,3,,4,,5 W/(m K ) warunkach geograficznych, K) zgodnie z zależnością []. Przeprowadzono również obliczenia symulacyjne w programie T*SOL, dzięki azymut - aa =,, którym ζ określono =,3, o, nachylenie,4,,5 W/(m ilość β = (rys. 45 K ) - azymut =.5.b), jaka w ciągu roku może zostać starczona instalacji przez kolektory słoneczne, bez uwzględnienia o, nachylenie = 45 strat w rurach o transportu cieczy solarnej pomiędzy kolektorami a podgrzewaczem c.w.u. Na Na a) podstawie podstawie przyjętych przyjętych danych danych wykonano wykonano obliczenia obliczenia łącznej łącznej mocy mocy zainstalowanych b) kolektorów (rys. (rys..5.a), w określonych warunkach geograficznych, zgodnie z z zależnością []. []. Przeprowadzono również obliczenia symulacyjne w programie T*SOL, dzięki którym [W] określono ilość ilość (rys. (rys..5.b), jaka w w ciągu roku [kwh G może = W/m zostać starczona instalacji przez kolektory słoneczne, bez Q /rok] uwzględnienia 35 strat strat w rurach transportu cieczy solarnej pomiędzy kolektorami a podgrzewaczem a c.w.u. c.w.u. 9 a) b) 3 85 [W] 5 aa =, [kwh G = W/m Q /rok] 7,% 4,% 35 aa =,3 8 9 E kol aa =, aa =, aa 33,% W/(m =, K ) 7,% 4,% 7 5 aa =,3 8 aa =, [K] t m - t aa a =,5,,3,4 [W/(m K )] aa 33,% W/(m K ) 7 Rys a) przebieg łącznej mocy Q zainstalowanych kolektorów słonecznych w zależności od współczynnika nieliniowych strat aa oraz różnicy temperatury tm ta 65 b) ciepło starczone przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) [K] t m - t a,,3,4 [W/(m K )] aa Rys..5. Projekt Szwajcarsko-Polskiego współfinansowany Programu przez Szwajcarię Współpracy w z ramach nowymi Funduszu krajami członkowskimi Partnerskiego Unii Grantu Europejskiej Blokowego

7 Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami zaczyna się uwidaczniać już od różnicy temperatury t m t a = K. Jednakże z porównania względnego pomiędzy kolektorami o najniższym i najwyższym współczynniku nieliniowych strat wynika, że kolektory o największych stratach tego typu mają moc mniejszą Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami zaczyna się uwidaczniać już o ok. 4,% przy t m t a = 3 K oraz aż 33% przy t m t a = 7 K (rys..5.a). Również te rozbieżności w przebiegu łącznej mocy od różnicy temperatury tm ta = K. Jednakże z porównania względnego pomiędzy kolektorami o najniższym i najwyższym kolektorów współczynniku przekładają nieliniowych się na strat różnice w wynika, rocznych że zyskach kolektory o największych (rys..5.b). stratach Jak wynika tego z porównania, typu mają moc w przypadku mniejszą kolektorów o ok. 4,% o największych przy stratach (spośród analizowanych modeli) roczne zyski mogą być mniejsze nawet o 7,%. tm ta = 3 K oraz aż 33% przy tm ta = 7 K (rys..5.a). Również te rozbieżności w przebiegu łącznej mocy kolektorów przekładają się na różnice w rocznych zyskach (rys..5.b). Jak wynika z porównania, w przypadku kolektorów o największych...7. stratach Przykłady (spośród obliczeń analizowanych podstawowe modeli) parametry roczne zyski cieplne mogą łącznie być mniejsze ŋ oa, a a, nawet a a o 7,%. Spośród parametrów analizowanych w powyższych przykładach można wybrać kolektory o najlepszych oraz na drugim biegunie najgorszych parametrach, mianowicie kolektory A oraz Z :...7. Przykłady obliczeń podstawowe parametry cieplne łącznie oa, aa, aa kolektory typu A kolektory typu Z Spośród parametrów analizowanych w powyższych przykładach można wybrać kolektory o najlepszych oraz na drugim biegunie - ŋ oa = 83% ŋ oa = 74% najgorszych parametrach, mianowicie kolektory A oraz Z : a- a kolektory = 3,5 typu W/(mA K) - kolektory a a = 4,5 typu W/(m Z K) a- a oa =, = 83% W/(m K ) - oa a a = 74%,5 W/(m K ) - aa = 3,5 W/(m K) - aa = 4,5 W/(m K) - aa =, W/(m K ) - aa =,5 W/(m K ) W sposób analogiczny jak w poprzednich przykładach wykonano obliczenia łącznej mocy zainstalowanych kolektorów (rys..6.a) oraz W obliczenia sposób analogiczny symulacyjne jak w poprzednich programie TSOL przykładach (rys..6.b) wykonano odnośnie obliczenia rocznych łącznej zysków mocy zainstalowanych. kolektorów (rys..6.a) oraz obliczenia symulacyjne w programie TSOL (rys..6.b) odnośnie rocznych zysków. a) b) [W] Q % 4% [K] t m - t a G = W/m Kolektory typu A Kolektory typu Z [kwh /rok] E kol 5 5 Kolektory typu A % Kolektory typu Z 3. W 3. trakcie opracowywania wymagań w zakresie podstawowych parametrów cieplnych kolektorów słonecznych należy się najpierw upewnić, W trakcie czy opracowywania takie kolektory wymagań rzeczywiście w zakresie istnieją. podstawowych parametrów cieplnych kolektorów słonecznych należy się najpierw upewnić, czy takie kolektory rzeczywiście istnieją. 4. W 4. trakcie analizowania ofert nie powinno się odrzucać bezpodstawnie kolektorów w przypadku, gdy któryś z podstawowych jego parametrów W trakcie cieplnych analizowania nieznacznie ofert powinno odbiega od się tych, odrzucać które bezpodstawnie zapisane są w kolektorów kumentacji w przypadku, projektowej, gdy przetargowej któryś z podstawowych etc. jego parametrów Występują przypadki, cieplnych nieznacznie że jeden odbiega parametrów od tych, oferowanych które zapisane kolektorów są w kumentacji jest nieco gorszy, projektowej, ale inne przetargowej są lepsze etc. datkowo jeszcze Występują przypadki, że jeden z parametrów oferowanych kolektorów jest nieco gorszy, ale inne są lepsze i datkowo jeszcze oferowane kolektory posiadają np. większą powierzchnię absorbera. takiej sytuacji ostatecznym parametrem weryfikującym oferowane kolektory posiadają np. większą powierzchnię absorbera. W takiej sytuacji ostatecznym parametrem weryfikującym powinna powinna być być moc moc zainstalowanych zainstalowanych kolektorów kolektorów (zależności[.,.]).]) oraz oraz zyski zyski solarne z uwzględnieniem strat w rurociągach łączących. Należy jeszcze upewnić się, się, że że istnieje wystarczająca ilość miejsca ich zabuwy. Do częstych przypadków należą sytuacje, że że te te oferowane kolektory pozwalają na uzyskanie większych rezultatów, ale ale są są odrzucane z powodów z formalnych, gdyż gdyż np. np. jeden z z ich ich parametrów nieznacznie odbiega odbiega tych, od tych, które które są zapisane są zapisane w SIWZ w SIWZ lub kumentacji lub kumentacji przetargowej. przetargowej. Te zdarzenia (niestety) nie należą rzadkości na rynku polskim. Te zdarzenia (niestety) nie należą rzadkości na rynku polskim.... Pozostałe parametry cieplne tyczy kolektorów cieczowych cieczowych... Temperatura stagnacji t stg (ϑ stg )... Temperatura stagnacji tstg (ϑstg) Ten parametr jest często uwzględniany w kumentacji projektowej i przetargowej. Jest on także często przedmiotem sporów, a nawet Ten rozpraw parametr sąwych jest często w uwzględniany Krajowej Izbie w Odwoławczej. kumentacji Do projektowej paraksów i przetargowej. należy fakt, Jest że w on jednych także często specyfikacjach przedmiotem puszcza sporów, się a nawet realizacji rozpraw kolektory, sąwych które w mają Krajowej temperaturę Izbie Odwoławczej. stagnacji wyższą Do paraksów od podanej należy w kumentacji fakt, że w jednych wartości specyfikacjach granicznej, a puszcza w innych niższą. się W realizacji obu przypadkach kolektory, chodzi które mają oczywiście temperaturę o jakość stagnacji kolektora. wyższą Jedni od podanej twierdzą, w że kumentacji im wyższa jest wartości temperatura granicznej, stagnacji a w innych kolektora, niższą. tym W lepsza obu przypadkach jest jego jakość, chodzi inni oczywiście twierdzą odwrotnie. o jakość kolektora. Jedni twierdzą, że im wyższa jest temperatura stagnacji kolektora, tym lepsza jest jego jakość, inni twierdzą odwrotnie. Według norm PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986 standarwa temperatura stagnacji kolektora t stg (ϑ ) to temperatura kolektora Według norm PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986 standarwa temperatura stagnacji kolektora tstg (ϑstg) to temperatura kolektora w okresach, w okresach, w w których których z kolektora z kolektora nie nie jest jest odbierane odbierane ciepło ciepło użytkowe, użytkowe, a a nasłonecznienie i i temperatury powietrza otaczającego są wysokie. Standarwą temperaturę stagnacji należy wyznaczać dla dla wybranej wartości natężenia promieniowania słonecznego Gm G m oraz oraz wybranej temperatury powietrza otaczającego tas t (ϑas). W W celu celu zobrazowania tego tego zjawiska zjawiska posłużono się się uproszczonym modelem naczyń, których ciągle wlewamy wodę, natomiast jej nie nie pobieramy; pobieramy; jednocześnie jednocześnie występują występują straty straty wody wody przez przez nieszczelności nieszczelności w w ściankach ściankach naczynia naczynia (rys. (rys..7)..7). Rys. Rys a) przebieg łącznej mocy Q zainstalowanych kolektorów typu A i Z w zależności od różnicy temperatury tm ta a) przebieg łącznej b) ciepło mocy starczone Q zainstalowanych przez kolektory kolektorów słoneczne w typu ciągu A i roku Z w (bez zależności uwzględnienia od różnicy strat temperatury w rurociągach t m łączących) t a b) ciepło starczone przez kolektory słoneczne w ciągu roku (bez uwzględnienia strat w rurociągach łączących) Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami kolektorów typu A i Z zaczyna się uwidaczniać już od różnicy temperatury tm ta = K. Jednakże z porównania względnego pomiędzy kolektorami A i Z Jak wynika z przebiegu łącznej mocy kolektorów Q, istotna różnica pomiędzy poszczególnymi modelami kolektorów typu wynika, że kolektory typu Z mają moc mniejszą o ok. % przy tm ta = 3 K oraz aż 4% przy tm ta = 7 K (rys..6.a). Takie A i rozbieżności Z zaczyna się w przebiegu uwidaczniać łącznej już od mocy różnicy kolektorów temperatury przekładają t m tsię a = na K. różnice Jednakże w rocznych z porównania zyskach względnego, co zilustrowano pomiędzy kolektorami na wykresie A i obok Z wynika, (rys..6.b). że kolektory Jak wynika typu z Z porównania, mają moc mniejszą w przypadku o ok. kolektorów % przy o tnajwiększych m t a = 3 K stratach oraz aż 4% oraz przy małej t m t a sprawności = 7 K (rys. optycznej.6.a). Takie (spośród rozbieżności analizowanych w przebiegu modeli) łącznej roczne mocy zyski kolektorów mogą przekładają być mniejsze się nawet różnice o %. w rocznych zyskach, co zilustrowano na wykresie obok (rys..6.b). Jak wynika z porównania, w przypadku kolektorów o największych stratach oraz małej sprawności optycznej Należy zaznaczyć, (spośród analizowanych że duża różnica modeli) temperatury roczne zyski tm ta zachodzi mogą w być okresach mniejsze przejściowych nawet o %. i zimowych a więc wtedy, gdy moc kolektorów Q w przeciwieństwie dni letnich odgrywa największe znaczenie Należy zaznaczyć, że duża różnica temperatury t m t a zachodzi w okresach przejściowych i zimowych a wiec wtedy gdy moc kolektorów...8. Wnioski Q w przeciwieństwie i informacje praktyczne dni letnich odgrywa największe znaczenie...8. Wnioski i informacje praktyczne Jak wynika z analizy podstawowych parametrów cieplnych kolektorów słonecznych omawianych w rozdziale.., ich wartości. posiadają kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o pozyskiwanie energii słonecznej. Powinny być one zatem kładnie przemyślane oraz Jak uwzględnione wynika z analizy podczas podstawowych tworzenia wymagań parametrów np. w kumentacji cieplnych kolektorów projektowej, słonecznych przetargowej omawianych etc. w rozdziale.., ich wartości posiadają kluczowe znaczenie, jeśli chodzi o pozyskiwanie energii słonecznej. Powinny być one zatem kładnie przemyślane oraz uwzględnione. podczas tworzenia wymagań np. w kumentacji projektowej, przetargowej etc. Sugeruje się także, aby parametrem oceniającym była przede wszystkim moc kolektorów Q określona zgodnie zależnościami [, ]. przy zadanych wartościach różnicy temperatury tm ta. Parametr ten zawiera już w sobie wagę i znacznie podstawowych Sugeruje parametrów się także, cieplnych aby kolektora. parametrem Cennym oceniającym kryterium określającym była przede jakość wszystkim cieplną moc kolektorów kolektorów może Q być określona również zgodnie jego moc zależnościami odniesiona [, powierzchni ] przy zadanych apertury, wartościach absorbera lub różnicy też powierzchni temperatury brutto. t m t a. Parametr ten zawiera już w sobie wagę i znacznie podstawowych parametrów cieplnych kolektora. Cennym kryterium określającym jakość cieplną kolektorów może być również jego moc odniesiona powierzchni apertury, absorbera lub też powierzchni brutto. h V V h V V V V h h Rys. Rys Modele ilustrujące jakość dwóch naczyń ze ze względu na napływ napływ wody wody i jej straty i jej straty przez przez nieszczelności nieszczelności w naczyniach w naczyniach Według Według ilustracji ilustracji (rys. (rys..7).7) pomimo pomimo tego tego samego samego napływu napływu wody wody naczyń naczyń V = V V jej V jej lustro lustro w naczyniu naczyniu nr nr ustabilizowało ustabilizowało się się na na wyższym wyższym poziomie poziomie niż niż w w naczyniu naczyniu nr nr,, gdyż gdyż h > h > h h.. Świadczy Świadczy to to o o tym, tym, że że naczynie nr nr nie nie jest jest tak tak szczelne jak naczynie nr. Można Można zatem zatem wysnuć oczywisty wniosek, że naczynie nr nr jest jest wyższej jakości niż niż naczynie nr, nr jeśli, jeśli chodzi chodzi o straty o straty wody. wody. Analogicznie można rozpatrzyć kolektory kolektory słoneczne, słoneczne, co zilustrowano co zilustrowano na kolejnym na kolejnym rysunku rysunku (rys..8). (rys..8). 3

8 Jak Jak widać, w w identycznych warunkach napromieniowania słonecznego Gm G m i i przy tej tej samej temperaturze otaczającego powietrza tam t am występują różne straty. W W przypadku kolektora nr nr jego jego łączne łączne straty straty Sk są Smniejsze k są mniejsze niż w przypadku niż w przypadku kolektora kolektora nr, tj. Jak widać, w identycznych warunkach napromieniowania słonecznego Gm i przy tej samej temperaturze otaczającego powietrza tam nr (Sk, tj. < (S Sk). k < Zatem S k ). temperatura Zatem temperatura jego absorbera jego absorbera ustabilizowała ustabilizowała się na wyższym się poziomie na wyższym niż w przypadku poziomie niż kolektora w przypadku nr, tj. (tsm kolektora > tsm). występują różne straty. W przypadku kolektora nr jego łączne straty Sk są mniejsze niż w przypadku kolektora nr, tj. nr Parametr tsm, tj. (t sm > t nie sm ). jest Parametr jeszcze t standarwą sm nie jest jeszcze temperaturą standarwą stagnacji temperaturą tstg. Procedurę stagnacji wyznaczenia tstg t stg. Procedurę zgodnie z wyznaczenia PN-EN 975- t oraz stg zgodnie PN- (Sk < Sk). Zatem temperatura jego absorbera ustabilizowała się na wyższym poziomie niż w przypadku kolektora nr, tj. (tsm > tsm). EN ISO 986 podano w dalszej części poradnika. Parametr z PN-EN tsm nie 975- jest jeszcze oraz standarwą PN-EN ISO 986 temperaturą podano stagnacji w dalszej tstg. części Procedurę poradnika. wyznaczenia tstg zgodnie z PN-EN 975- oraz PN- EN ISO 986 podano w dalszej części poradnika. G t am m Gm t am Sk S k t S sm G k S m k t sm G m Rys..8. Ilustracja dwóch kolektorów w warunkach stanu ustalonego bez odbioru Rys..8. Ilustracja dwóch kolektorów w warunkach stanu ustalonego bez odbioru Rys. Temperaturę.8. Ilustracja dwóch Temperaturę stagnacji kolektorów stagnacji (t stg [ C]) w warunkach (tstg [ C]) (zgodnie stanu (zgodnie z PN-EN ustalonego z PN-EN 975- bez odbioru 975- oraz oraz PN-EN PN-EN ISO ISO 986) dla wybranych wartości natężenia napromieniowania słonecznego (Gs s [W/m ]) ]) i i temperatury otoczenia otoczenia (tas [(t C]) as [ C]) wyznacza wyznacza się przez się ekstrapolację przez ekstrapolację zmierzonych zmierzonych wartości Temperaturę stagnacji (tstg [ wartości w stanie w ustalonym stanie ustalonym takich C]) (zgodnie z PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986) dla wybranych wartości natężenia parametrów takich parametrów jak: jak: napromieniowania słonecznego (Gs [W/m ]) i temperatury otoczenia (tas [ C]) wyznacza się przez ekstrapolację zmierzonych wartości w stanie ustalonym takich parametrów jak: Gm natężenie promieniowania słonecznego [W/m G m natężenie tam temperatura promieniowania powietrza otaczającego słonecznego [ C] [W/m ] Gm natężenie promieniowania słonecznego [W/m t tsm absorbera [ am temperatura powietrza otaczającego C] [ C] ] tam temperatura powietrza otaczającego [ C] tsm t temperatura sm Wyrażenie temperatura absorbera wyznaczające absorbera [ C] standarwą [ C] temperaturę stagnacji dla wybranych parametrów (Gs, tas ) ma postać: Wyrażenie wyznaczające standarwą temperaturę stagnacji dla wybranych parametrów (Gs, tas ) ma postać: Wyrażenie wyznaczające standarwą temperaturę G stagnacji s t ( ) dla wybranych parametrów (G s, t as ) ma postać: stg t as t sm t am G s Gm t [.3] ( ) stg t as t sm t am G m W warunkach stagnacji przyjmuje się, że stosunek [.3] W warunkach W warunkach stagnacji stagnacji przyjmuje przyjmuje się, że się, stosunek że stosunek [.4] ( t sm [.4] ( tsm tam) const t G am) m const G m i pozostaje stały w warunkach stagnacji kolektora. i pozostaje stały w warunkach stagnacji kolektora. i pozostaje To przybliżenie stały w warunkach można stagnacji zastosować kolektora. To przybliżenie można zastosować tylko tylko wtedy, wtedy, gdy gdy poziom poziom natężenia natężenia promieniowania promieniowania (Gm) (G stosowanego w czasie badań różni się najwyżej % od natężenia promieniowania określonego dla warunków stagnacji (Gs). m ) stosowanego w czasie badań różni się To przybliżenie najwyżej % można od zastosować natężenia promieniowania tylko wtedy, gdy określonego poziom natężenia dla warunków promieniowania stagnacji (Gm)(G stosowanego s ). w czasie badań różni się najwyżej % od natężenia promieniowania określonego dla warunków stagnacji (Gs).... Przykład określania standarwej temperatury stagnacji tstg na podstawie badań... Przykład określania standarwej temperatury stagnacji t... Poniżej Przykład podano określania przykład standarwej wyznaczenia temperatury standarwej stagnacji temperatury tstg na stagnacji podstawie stg na podstawie badań dla parametrów badań jak niżej. Poniżej podano przykład wyznaczenia standarwej temperatury stagnacji dla parametrów jak niżej. Poniżej podano Gm = 98 przykład W/m wyznaczenia (natężenie standarwej promieniowania temperatury słonecznego, stagnacji przy którym dla parametrów wykonywano jak niżej. badania), Gs W/m (natężenie promieniowania słonecznego, dla którego wyznaczono temperaturę stagnacji) Gm = 98 G W/m tam = 3,8 m = 98 W/m (natężenie (natężenie promieniowania promieniowania słonecznego, słonecznego, przy którym przy wykonywano którym wykonywano badania), badania), C (temperatura powietrza otaczającego, przy której wykonywano badania), Gs = W/m tas 3, (natężenie promieniowania słonecznego, dla którego wyznaczono temperaturę stagnacji) G C (temperatura otoczenia, dla której wyznacza się temperaturę stagnacji), tam = 3,8 s = W/m C (temperatura (natężenie promieniowania słonecznego, dla którego wyznaczono temperaturę stagnacji) powietrza otaczającego, przy której wykonywano badania), tsm = 79,5 C (zmierzona temperatura absorbera). tas = 3, t am = C 3,8 C (temperatura (temperatura otoczenia, powietrza dla której otaczającego, wyznacza się przy temperaturę której wykonywano stagnacji), badania), tsm = 79,5 Standarwą C (zmierzona temperaturę temperatura stagnacji z absorbera). t as = 3, C (temperatura otoczenia, uwzględnieniem dla której zależności wyznacza się [.3] temperaturę wyznaczono stagnacji), poniżej: Standarwą t temperaturę stagnacji z uwzględnieniem zależności [.3] wyznaczono sm = 79,5 C (zmierzona temperatura absorbera). poniżej: t am t am t sm 3 t sm 4 4 t stg Standarwą temperaturę t stg stagnacji 3 3 (79,5 3,8) C,5 C [.5] z uwzględnieniem 98 (79,5 3,8) zależności C,5 [.3] wyznaczono C poniżej: 98 [.5] Należy sprawdzić jeszcze t stg stg warunek 3 3 [.5]: (79,5 3,8) C,5 C [.5] 98 (79,5 3,8),5 [.5] Należy sprawdzić jeszcze warunek [.5]: 98 ( G G ) ( 98) s m Należy Należy sprawdzić sprawdzić ( Gjeszcze Gjeszcze warunek ) warunek [.5]: % [.5]: ( 98) % 9,% % [.5] s m Należy sprawdzić jeszcze warunek G% [.5]: % 9,% % [.5] s Gs Podczas badań ( G ) ( 98) s prędkość Gm % powietrza otaczającego winna ( 98) % wynosić (vp 9,% < m/s) % [.5] Podczas badań prędkość s m G powietrza % otaczającego winna wynosić % (vp < m/s) 9,% % [.5] s s Podczas Podczas badań badań prędkość prędkość powietrza powietrza otaczającego otaczającego winna wynosić winna wynosić (vp < m/s) (v p < m/s) Podczas...3. badań Przykład prędkość określania powietrza otaczającego temperatury winna stagnacji wynosić tstg za (vp pomocą < m/s) podstawowych parametrów cieplnych oa, aa, aa...3. Przykład określania temperatury stagnacji tstg za pomocą podstawowych parametrów cieplnych oa, aa, aa...3. Przykład określania temperatury stagnacji t stg za pomocą podstawowych parametrów cieplnych ŋ oa, a a, a W przypadku posiadania wartości podstawowych parametrów cieplnych tj a oa, aa, aa standarwą temperaturę stagnacji tstg dla...3. W przypadku W wybranego przypadku Przykład posiadania określania natężenia posiadania wartości promieniowania temperatury wartości podstawowych podstawowych stagnacji Gs i temperatury parametrów tstg za parametrów pomocą cieplnych otoczenia podstawowych cieplnych tj tas oa (zgodnie, aa, tj aa ŋz oa standarwą normą parametrów, a a, apn-en a standarwą temperaturę cieplnych ISO 986) temperaturę oa wyznacza stagnacji tstg, aa, aa się stagnacji dla za pomocą t stg dla wybranego...3. wybranego następującego Przykład natężenia natężenia określania promieniowania równania promieniowania temperatury [.6]: Gs i temperatury stagnacji G s i temperatury tstg otoczenia za pomocą otoczenia tas (zgodnie podstawowych t as (zgodnie z normą parametrów PN-EN z normą ISO PN-EN 986) cieplnych ISO wyznacza 986) oa, aa, wyznacza się za aa pomocą się za pomocą następującego W przypadku następującego równania posiadania równania [.6]: wartości [.6]: podstawowych parametrów cieplnych tj oa, aa, aa standarwą temperaturę stagnacji tstg dla wybranego W przypadku natężenia posiadania promieniowania wartości podstawowych parametrów cieplnych tj oa, aa, aa standarwą temperaturę stagnacji tstg dla Gs i temperatury otoczenia tas (zgodnie z normą PN-EN ISO 986) wyznacza się za pomocą wybranego następującego natężenia równania promieniowania [.6]: Gs i temperatury aotoczenia tas (zgodnie z normą a a a 4 a GPN-EN a a s ISO o986) wyznacza się za pomocą następującego równania [.6]: tstg t asa a a 4 a G a a C [.6] s o tstg tas a C [.6] a a a a a a G a a 4 a a s a o Dysponując taką zależnością t t a a a s stg [.6], jesteśmy as w w stanie stanie konać oceny oceny wpływu wpływu podstawowych oc parametrów parametrów cieplnych, cieplnych, [.6] takich jak takich oa, aa, jak Dysponując ŋ taką zależnością [.6], stg jesteśmy as w stanie konać oceny a wpływu podstawowych parametrów cieplnych, takich [.6] oa, aa, oa aa,, a a na, awartość a na wartość standarwej standarwej temperatury temperatury stagnacji stagnacji kolektora. akolektora. Do tego celu Do posłużono tego celu się posłużono identycznymi się identycznymi obliczeniami jak obliczeniami w rozdziale jak aa, na wartość standarwej temperatury stagnacji kolektora. Do tego a celu posłużono się identycznymi obliczeniami jak w rozdziale w... rozdziale Dysponując taką zależnością [.6], jesteśmy w stanie konać oceny wpływu podstawowych parametrów cieplnych, takich jak oa, aa, aa, Dysponując na wartość taką standarwej zależnością temperatury [.6], jesteśmy stagnacji w stanie kolektora. konać Do oceny tego wpływu celu posłużono podstawowych się identycznymi parametrów obliczeniami cieplnych, takich jak w rozdziale jak oa, aa, aa,... na...4. wartość Wpływ standarwej sprawności temperatury optycznej stagnacji kolektora. ŋ Do oa tego na standarwą celu posłużono temperaturę się identycznymi stagnacji obliczeniami t...4. Wpływ sprawności optycznej kolektora stg oa na standarwą temperaturę stagnacji tstg jak w rozdziale Do Wpływ oceny sprawności wpływu sprawności optycznej ŋ oa kolektora na standarwą oa na standarwą (normową) wartość temperaturę temperatury stagnacji stagnacji tstg t stg przyjęto następujące parametry kolektorów: Do oceny wpływu sprawności oa na standarwą (normową) wartość temperatury stagnacji tstg przyjęto następujące parametry Do...4. oceny kolektorów: Wpływ wpływu sprawności sprawności oa optycznej na standarwą kolektora (normową) oa na standarwą wartość temperatury temperaturę stagnacji tstg stagnacji przyjęto następujące parametry tstg kolektorów: ŋ...4. oa = 74%, 77%, 8%, 83%, - Wpływ sprawności optycznej kolektora oa na standarwą temperaturę stagnacji tstg oa = 74%, 77%, 8%, 83%, - Do oa oceny = 74%, a- wpływu 77%, 8%, sprawności 83%, K), aa = 3,5 W/(m K), oa na standarwą (normową) wartość temperatury stagnacji tstg przyjęto następujące parametry kolektorów: - Do aa oceny = 3,5 wpływu W/(m K), sprawności oa na standarwą (normową) wartość temperatury stagnacji tstg a- aa przyjęto następujące parametry kolektorów: - aa =, a =, W/(m K K ) ) W/(m K ) oa = 74%, 77%, 8%, 83%, Na Na podstawie tych danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano na na rysunku poniżej poniżej (rys. (rys..9)..9). - oa 74%, 77%, 8%, 83%, Na aa podstawie = 3,5 W/(mtych K), danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano na rysunku poniżej (rys..9). - aa aa = 3,5, W/(m K), ) - aa =, [ o C] W/(m K ) Jak wynika z przebiegu standarwej temperatury Na [ o C] podstawie t stg tych danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano na Jak rysunku wynika stagnacji poniżej z przebiegu tstg, (rys. jej.9). standarwej wartość w badanym temperatury zakresie Na t stg podstawie tych danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano stagnacji rysunku rośnie tstg, poniżej liniowo jej (rys. wartość wraz.9). w ze badanym wzrostem zakresie sprawności 8 [ 8 o C] rośnie liniowo wraz ze wzrostem sprawności Jak wynika z przebiegu standarwej temperatury [ o C] 8 Jak kolektora wynika oa. z przebiegu Zatem im standarwej większa sprawność temperatury Jak kolektora wynika oa. z przebiegu Zatem standarwej im większa temperatury sprawność t8 stg stagnacji kolektora, tstg, jej tym wartość większa w spodziewana badanym zakresie temperatura t stg kolektora, stagnacji stagnacji rośnie liniowo tstg, tym t 78 stagnacji. stg jej większa, jej wartość wraz wartość spodziewana w badanym ze wzrostem w badanym temperatura zakresie rośnie sprawności zakresie 8 78 stagnacji. rośnie liniowo liniowo wraz wraz ze wzrostem ze wzrostem sprawności sprawności kolektora ŋ 8 76 t stg = f(oa) oa. kolektora oa. Zatem im większa sprawność 8 76 t stg = f(oa) kolektora, Zatem tym oa. im większa większa Zatem sprawność spodziewana im większa kolektora, temperatura sprawność tym większa kolektora, stagnacji. spodziewana tym większa temperatura spodziewana stagnacji. temperatura stagnacji t stg = f(oa) 76 7 t stg = f(oa) [%] oa [%] oa 7 68 Rys. Rys Przebieg standarwej temperatury stagnacji stagnacji tstg tw zależności od sprawności kolektora oa stg w zależności od sprawności kolektora ŋ oa Rys Przebieg 74 standarwej 77 temperatury 8 stagnacji 83 tstg [%] w zależności od sprawności kolektora oa oa [%] oa Rys..9. Przebieg standarwej temperatury stagnacji tstg w zależności od sprawności kolektora oa Rys..9. Przebieg standarwej temperatury stagnacji tstg w zależności od sprawności kolektora oa Projekt Szwajcarsko-Polskiego współfinansowany przez Programu Szwajcarię Współpracy w ramach z Funduszu nowymi krajami Partnerskiego członkowskimi Grantu Blokowego Unii Europejskiej Projekt Szwajcarsko-Polskiego współfinansowany Programu przez Szwajcarię Współpracy w ramach z nowymi Funduszu krajami członkowskimi Partnerskiego Grantu Unii Europejskiej Blokowego

9 ...5. Wpływ współczynnika linowych strat kolektora a a na standarwą temperaturę stagnacji t stg Do...5. oceny Wpływ wpływu współczynnika współczynnika linowych liniowych strat strat kolektora aa a a na standarwą na standarwą (normową) temperaturę wartość stagnacji tstg temperatury stagnacji przyjęto następujące parametry kolektorów: Do...5. oceny Wpływ wpływu współczynnika współczynnika linowych liniowych strat strat kolektora aa aa na standarwą na standarwą (normową) wartość temperaturę temperatury stagnacji tstg stagnacji przyjęto następujące ŋ oa = 8%, parametry kolektorów: Do oceny wpływu współczynnika liniowych strat a a = 3,5, 3,75, 4,, 4,5 W/(m aa na standarwą (normową) wartość temperatury stagnacji przyjęto - oa następujące = 8%, parametry kolektorów: K) aa = 3,5, 3,75, 4,, 4,5 W/(m a K ) K) - aa oa =, 8%, W/(m K ) - aa = 3,5, 3,75, 4,, 4,5 W/(m K) Na - Na aa podstawie =, W/(m tych K ) danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano na na rysunku rysunku poniżej poniżej (rys. (rys..)..). Na podstawie tych danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano na rysunku poniżej (rys..). [ o C] Jak wynika z przebiegu standarwej temperatury t stg stagnacji tstg, jej wartość w badanym zakresie [ o C] Jak maleje wynika liniowo z przebiegu wraz ze standarwej wzrostem współczynnika temperatury 78 t stg stagnacji linowych strat tstg, jej wartość kolektora w badanym aa. Zatem zakresie im 76 Jak maleje wynika z przebiegu standarwej temperatury mniejsze liniowo liniowe wraz straty wzrostem kolektora, współczynnika 78 tym 74 stagnacji linowych większa tstg, spodziewana strat jej wartość temperatura kolektora w badanym stagnacji. aa. zakresie Zatem maleje im 76 7 t stg = f(aa) liniowo mniejsze wraz ze liniowe wzrostem straty współczynnika kolektora, linowych tym strat 74 większa kolektora spodziewana a a. Zatem temperatura im mniejsze stagnacji. liniowe straty 7 7 t stg = f(aa) kolektora, tym większa spodziewana temperatura 68 7 stagnacji ,5 3,75 4, 4,5 [%] aa 64 3,5 3,75 4, 4,5 [%] aa Rys. Rys..... Przebieg standarwej temperatury stagnacji stagnacji tstg tw zależności od współczynnika liniowych strat aa stg w zależności od współczynnika liniowych strat a a Rys... Przebieg standarwej temperatury stagnacji tstg w zależności od współczynnika liniowych strat aa strat kolektora aa na standarwą temperaturę stagnacji tstg...6. Wpływ współczynnika nieliniowych strat kolektora a a na standarwą temperaturę stagnacji t stg Do...6. Do oceny oceny Wpływ wpływu współczynnika współczynnika nieliniowych strat strat kolektora aa ana a na standarwą standarwą aa na standarwą (normową) (normową) wartość temperaturę wartość temperatury temperatury stagnacji tstg stagnacji stagnacji przyjęto przyjęto następujące parametry kolektorów: Do oceny wpływu współczynnika nieliniowych strat aa na standarwą (normową) wartość temperatury stagnacji przyjęto - oa następujące ŋ oa = = 8%, parametry kolektorów: aa = 3,5 W/(m K) a- aa a oa = = 3,5,, 8%, W/(m,3,,4, K),5 W/(m K ) - aa = 3,5 W/(m a a,,,3, K),4,,5 W/(m K ) - aa Na podstawie =,,,3, tych,4, danych,5 W/(m wykonano K ) obliczenia, których rezultaty zilustrowano na rysunku poniżej (rys..). Na Na podstawie tych danych wykonano obliczenia, których rezultaty zilustrowano na na rysunku rysunku poniżej poniżej (rys. (rys..)..). [ o C] Jak wynika z przebiegu standarwej temperatury stagnacji tstg, jej wartość w badanym zakresie t[ o stg C] Jak maleje wynika wraz z przebiegu ze wzrostem standarwej współczynnika temperatury stagnacji 7 nieliniowych tstg, strat jej wartość kolektora w badanym aa. Zatem zakresie t stg im mniejsze maleje wraz nieliniowe ze straty wzrostem kolektora, współczynnika tym 6 7 Jak większa nieliniowych wynika spodziewana z strat przebiegu temperatura kolektora standarwej stagnacji. aa. Zatem temperatury im mniejsze nieliniowe straty kolektora, tym t 5 6 stg = f(aa) stagnacji tstg, jej wartość w badanym zakresie maleje większa spodziewana temperatura stagnacji. wraz ze wzrostem współczynnika linowych strat t 4 5 stg = f(aa) kolektora a a. Zatem im mniejsze nieliniowe straty 3 4 kolektora, tym większa spodziewana temperatura stagnacji. 3,,3,4,5 [%] aa,,3,4,5 [%] aa Rys... Przebieg standarwej temperatury stagnacji tstg w zależności od współczynnika nieliniowych strat aa...7. Wpływ temperatury stagnacji t stg (ϑ stg ) na wybrane parametry niezawodnościowe kolektorów Należy dać, że w ramach badań parametrów (zgodnie z PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986) kolektory powinny być poddane także badaniom niezawodnościowym. Więcej informacji na ten temat zawarte jest w rozdziale..3). Wśród badań znajdują się te, na które ma wpływ wartość temperatury stagnacji. Należą nich: wyznaczanie odporności na wysoką temperaturę badanie zewnętrznego szoku termicznego badanie wewnętrznego szoku termicznego Wszystkie badania prowadzone są w stanie, kiedy absorber kolektora pod wpływem napromieniowania osiągnie maksymalną wartość temperatury t sm, która jest podstawowym składnikiem wyznaczania standarwej temperatury stagnacji t stg. Zatem stwierdza się, że im wyższa standarwa temperatura stagnacji, tym trudniejsze warunki badawcze kolektora Wnioski i informacje praktyczne. Z analizy temperatury stagnacji t stg w korelacji z podstawowymi parametrami cieplnymi, takimi jak ŋ oa, a a, a a, jednoznacznie wynika, że standarwa (normowa) wartość temperatury stagnacji może być uznana za miarę jakości kolektora. Zatem im lepsze podstawowe parametry cieplne kolektora, tym wyższa jest jego temperatura stagnacji. Zamawiający ma zatem pełne prawo, aby skorzystać z tego parametru jako kryterium oceniającego kolektory. Przykławo, kolektory płaskie brej jakości mają temperaturę stagnacji na poziomie 9ºC i wyżej.. Na rynku znajdują się także nieliczne kolektory próżniowe, które fabrycznie mają zamontowane rozwiązania ograniczające pracę kolektorów przy określonej temperaturze niższej niż temperatura stagnacji. W takim przypadku należy zwrócić uwagę, którą wartość temperatury bierzemy analizy, gdyż często temperaturę wyłączenia kolektora uznaje się za temperaturę stagnacji. 3. Na podstawie analizy badań cieplnych i niezawodnościowych (wg PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986) stwierdza się, że kolektory słoneczne, które posiadają wysoką temperaturę stagnacji, muszą przejść znacznie cięższe warunki badań niż kolektory o niskiej temperaturze stagnacji. Wymuszają zatem stosowanie przez producentów wysokiej jakości materiałów, komponentów, odpowiednich technologii i kontroli produkcji. Jest to niezbędne, aby kolektor przeszedł wszystkie badania cieplne i niezawodnościowe (zgodnie z PN-EN 975-:6) z wynikiem pozytywnym. Rys. Rys... Przebieg standarwej temperatury stagnacji tstg tw stg w zależności od od współczynnika nieliniowych nieliniowych strat strat aa a a

10 ..3. Podstawowe parametry niezawodnościowe..3.. Wykaz badań zgodnie z PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986 Oprócz badań cieplnych kolektor słoneczny powinien datkowo przejść z wynikiem pozytywnym badania niezawodnościowe, wyszczególnione w tab..3. Procedury tych badań są opisane w normach PN-EN 975- oraz PN-EN ISO 986. Relacje pomiędzy tymi normami zostały opisane w rozdziale oraz Podczas wykonywania kumentacji projektowej oraz przetargowej badania normowych parametrów niezawodnościowych powinny być bezwzględnie wymagane. Zapobiegnie to sytuacjom, których na rynku polskim chodziło ść często, polegającym na montażu kolektorów, które miały wyłącznie przeprowadzone badania cieplne. Tabela.3. Nazwa badań Badanie odporności absorberów na ciśnienie wewnętrzne Norma / Rozdział Obowiązek Norma / Rozdział Obowiązek PN-EN 975- PN-EN ISO TAK 6 TAK Badanie odporności na wysoką temperaturę 5 TAK 9 TAK Badanie ekspozycyjności 5 TAK TAK Badanie zewnętrznego szoku termicznego 5.5 TAK TAK Badanie wewnętrznego szoku termicznego 5.6 TAK 3 TAK Badanie przeciekania wody deszczowej 5.7 TAK 4 TAK Badanie odporności na zamarzanie 5.8 NIE 5 NIE Badanie wytrzymałościowe 5.9 TAK 6 TAK Badanie odporności na uderzenia 5. NIE 7 TAK Przegląd końcowy 5. TAK 8 TAK Badanie charakterystyki cieplnej kolektorów słonecznych Wyznaczenie temperatury stagnacji 6. TAK TAK 5.3. Załącznik C TAK 9 TAK ) Zgodnie PN-EN 975- nie tyczy kolektorów w przypadku, gdy puszcza się je pracy wyłącznie z płynem niezamarzającym Badanie odporności na wysoką temperaturę Badanie to przeznaczone jest szybkiego oszacowania odporności kolektora na wysokie temperatury i natężenie promieniowania bez wystąpienia takich uszkodzeń jak: pęknięcie elementów szklanych, zapadnięcie się osłony z tworzywa, stopienie się absorbera z tworzywa lub znaczące osadzanie na osłonie kolektora produktów z odgazowywania materiału kolektora lub innych skutków, które mogą niekorzystnie wpływać na pracę, żywotność, bezpieczeństwo i estetykę wyglądu kolektora. Zarówno według PN-EN 975-, jak i PN-EN ISO 986 warunki badań są identyczne; zilustrowano je poniżej. Tabela.4. Parametr klimatu Ozn. Jedn. Wartość Natężenie promieniowania słonecznego półsferycznego na płaszczyznę kolektora G W/m > Temperatura powietrza otaczającego t a, ϑ a C 4 Prędkość powietrza otaczającego v p m/s < Badanie należy wykonać co najmniej h po ustabilizowaniu się warunków stanu ustalonego (można zakładać, że stan ustalony występuje, gdy temperatura absorbera zmienia się o mniej niż ±5K). Kolektor należy skontrolować w celu wykrycia oznak uszkodzeń Badanie ekspozycyjności Badanie ekspozycyjności polega na długotrwałym napromieniowaniu kolektora w określonych normami warunkach. W trackie ich przeprowadzania możemy przy stosunkowo niskich nakładach uzyskać (lub symulować) warunki, które prawpobnie wystąpią podczas rzeczywistej pracy. Według PN-EN 975- badania ekspozycyjności prowadzi się w warunkach klimatycznych według tabeli.5. Tabela.5. Parametr klimatu Ozn. Jedn. Wartość Natężenie promieniowania słonecznego półsferycznego na płaszczyznę kolektora G W/m 85 Temperatura powietrza otaczającego t a, ϑ a C Badanie ekspozycyjności przez napromieniowanie słoneczne płaszczyzny kolektora przez minimum 3 dni, H w MJ/m H MJ/m 4 Według PN-EN ISO 986 badania ekspozycyjności prowadzi się w różnych klasach klimatycznych A, B, C tabela Badanie odporności absorberów z materiałów nieorganicznych na ciśnienie wewnętrzne Absorber kolektora (ściślej kanały jego wymiennika przejmowania energii promieniowania słonecznego przez ciecz solarną) poddawany jest badaniom ciśnieniowym w celu weryfikacji wartości tego ciśnienia, podanego w karcie danych technicznych przez producenta. Według PN-EN 975- próby ciśnieniowe w przypadku absorberów nieorganicznych (w odróżnieniu rozwiązań absorberów z materiałów organicznych), należy przeprowadzać w temperaturze otoczenia w zakresie od 5 3 C. Ciśnienie badawcze powinno być,5 razy wyższe niż maksymalne ciśnienie robocze określone przez producenta. Pod ciśnieniem badawczym kolektor należy utrzymywać przez min. 5 minut. Według PN-EN ISO 986 kanały płynu z materiałów nieorganicznych (w odróżnieniu rozwiązań absorberów z materiałów organicznych), powinny zostać poddane badaniom ciśnieniowym w temperaturze otoczenia w zakresie od 5 C 4 C i chronione przed światłem na czas badania. Ciśnienie badawcze powinno być,5 razy wyższe niż maksymalne ciśnienie robocze kolektora określone przez producenta. Ciśnienie badawcze (±5%) należy utrzymywać przez min. 5 minut. Tabela.6. Parametr klimatu Ozn. Jedn. Klasa klimatyczna Natężenie promieniowania słonecznego półsferycznego na płaszczyznę kolektora przez minimum 3 godzin (lub 5 godzin w wypadku wstępnego badania ekspozycyjności) Badanie ekspozycyjności przez napromieniowanie słoneczne płaszczyzny kolektora przez minimum 3 dni Wstępne badanie ekspozycyjności przez napromieniowanie słoneczne płaszczyzny kolektora przez minimum 5 dni Klasa C Klimat umiarkowany Klasa B Klimat słoneczny Klasa A Klimat bardzo słoneczny G W/m > 8 > 9 > t a, ϑ a C > C > 5 > H MJ/m > 4 > 54 > 6 H MJ/m > > 7 > 3 Po przeprowadzeniu badań kolektor poddany jest kontroli pod kątem uszkodzeń i degradacji. 6 7

11 Badanie odporności na zewnętrzny szok termiczny Kolektory są narażone na nagłe opady deszczu nawet w gorące słoneczne dni; a takie warunki powodują silny zewnętrzny szok termiczny. Badanie w takich warunkach ma na celu ocenę odporności kolektora na tego rodzaju szok termiczny bez wystąpienia uszkodzeń. Przed rozpyleniem wody kolektor zostaje najpierw poddany przez godzinę warunkom klimatycznym opisanym w tabeli.5 (jeśli badania prowadzone są według PN-EN 975-) lub w tabeli.6 (jeśli badania prowadzone są według PN-EN ISO 986). Następnie trzeba poddać kolektor chłodzeniu przez 5 minut rozpyloną wodą, po czym należy przeprowadzić kontrolę. Kolektor należy poddać dwóm badaniom odporności na zewnętrzny szok termiczny. Według PN-EN 975- rozpylona woda powinna mieć temperaturę niższą niż 5 C, a strumień masy mieścić się w zakresie od,3 kg/s,5 kg/s na metr kwadratowy powierzchni apertury kolektora. Według PN-EN ISO 986 rozpylona woda powinna mieć temperaturę niższą niż 5 C, a strumień masy mieścić się w zakresie od,3 kg/s,5 kg/s na metr kwadratowy powierzchni brutto kolektora. Po przeprowadzeniu badań kolektor poddany jest kontroli pod kątem wystąpienia deformacji, pęknięć, penetracji wody czy ewentualnej utraty próżni lub innych uszkodzeń Badanie odporności na wewnętrzny szok termiczny Kolektory są czasami narażone na nagły pływ zimnego czynnika roboczego w gorące, słoneczne dni, co powoduje silny wewnętrzny szok termiczny. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy po okresie przestoju instalacja jest przywracana działania, a kolektor osiągnął temperaturę stagnacji. Badanie ma na celu ocenę odporności kolektora na tego rodzaju szok termiczny bez odniesienia uszkodzeń. Przed badaniem przez godzinę kolektor zostaje poddany warunkom klimatycznym opisanym w tabeli.5 (jeśli badania prowadzone są według PN-EN 975-) lub w tabeli.6 (jeśli badania prowadzone są według PN-EN ISO 986). Następnie wymuszony zostaje przepływ chłodzącego czynnika roboczego przez co najmniej 5 minut. W kolektorach cieczowych czynnik roboczy powinien mieć temperaturę niższą niż 5 C. Zalecany strumień masy czynnika to maksymalny strumień masy np. wody stosowany podczas badania charakterystyki cieplnej, czyli co najmniej, kg/s na metr kwadratowy powierzchni apertury kolektora (PN-EN 975-) lub brutto kolektora (PN-EN ISO 986). Po przeprowadzeniu badań kolektor poddany jest kontroli pod kątem wystąpienia deformacji, pęknięć, penetracji wody czy ewentualnej utraty próżni lub innych uszkodzeń Badanie odporności na przeciekanie wody deszczowej Badanie tyczy wyłącznie kolektorów z osłoną. Służy oceny stopnia, w jakim kolektory z osłoną są odporne na przeciekanie wody deszczowej. Zasadniczo kolektory nie powinny przepuszczać ani swobodnie, ani ulewnie padającego deszczu. Kolektory mogą mieć otwory wentylacyjne i otwory drenażowe, jednak nie powinny pozwalać na przestanie się spływającej wody deszczowej środka kolektora. Według PN-EN 975- kolektor powinien być spryskiwany wodą o temperaturze niższej niż 3 C przez co najmniej 4 godziny, ze strumieniem masowym większym niż,5 kg/s na metr kwadratowy spryskiwanej powierzchni. Badania należy wykonać przy temperaturze wody lub innego płynu o temperaturze powyżej 5 C w absorberze. Według PN-EN ISO 986 na kolektor należy rozpylać wodę o temperaturze niższej niż 3 C przez co najmniej 4 godziny. Podczas rozpylania wody absorber powinien być ciepły, co można uzyskać w wyniku cyrkulacji gorącego płynu o temperaturze 55 C (±5 K) w absorberze. Strumień wody natryskującej wynosi kg/min (±,5 kg/min) na jedną dyszę, Przy ilości 8 dysz w tym przypadku strumień masowy może wynieść ok., kg/s na metr kwadratowy spryskiwanej powierzchni. Po wykonaniu badań wykonuje się pomiary na obecność wody wewnątrz obuwy, w izolacji oraz wiczne spływające krople wody (pokrywa, absorber, obuwa) Badanie odporności na zamarzanie Badanie to nie tyczy tych kolektorów, w których instrukcji obsługi jednoznacznie zaznaczono, że mają być stosowane wyłącznie z płynem niezamarzającym. Ponadto nie jest ono wymagane, jeżeli zastosowano specjalne środki zapobiegające zamarzaniu wody w wypełnionej na stałe pętli kolektora np. przez użycie zabezpieczenia przeciwzamrożeniowego (dla przykładu glikolu propylenowego), chyba że w kolektorze tym stosowane są datkowe ciecze, które stwarzają ryzyko zamarzania np. w rurkach wymiennika cieplnego absorbera Badanie wytrzymałości na obciążenie mechaniczne z naciskiem datnim lub ujemnym Badanie wytrzymałości na obciążenie mechaniczne przy nacisku datnim ma na celu ocenę stopnia, w jakim przezroczysta osłona kolektora, obuwa i mocowania są w stanie znieść nacisk datni spowowany przez wiatr lub śnieg. Badanie wytrzymałości na obciążenie mechaniczne przy nacisku ujemnym służy oceny odkształceń i stopnia, w jakim osłona kolektora oraz mocowania między osłoną kolektora, obuwą a elementami mocującymi są odporne na siły unoszące spowowane przez wiatr. Według PN-EN 975- nacisk podczas badań powinien wynosić co najmniej Pa. Za uszkodzenia uważa się zniszczenie osłony, jak również trwałe odkształcenie odbuwy kolektora i jego elementów mocujących. Według PN-EN ISO 986 podczas badania ciśnienie powinno wynosić 4 Pa (dla nacisku datniego i ujemnego) lub powinno być zgodne z wartością określoną przez producenta. Obszarem odniesienia jest pole powierzchni brutto kolektora Badanie odporności na uderzenie Badanie jest przeznaczone oceny wytrzymałości kolektora na silne uderzenia spowowane grabiciem. Według PN-EN 975- badania mogą być wykonywane z użyciem kulki stalowej, jej masa powinna wynosić 5 g ± g. Następujące po sobie serie badań (zrzutów) są wykonywane z wysokości,4 m;,6 m;,8 m;, m;, m;,4 m;,6 m;,8 m i,. Kulka stalowa zrzucana jest na kolektor razy z pierwszej badanej wysokości, następnie razy z drugiej badanej wysokości itd., aż osiągnięcia wysokości maksymalnej. Badania należy przerwać, kiedy kolektor zna uszkodzenia lub kiedy kolektor przetrwa uderzeń z maksymalnej wysokości. Według PN-EN 975- badania mogą wykonywane także z użyciem kulki lowej o średnicy 5 mm ±5% i masie 7,53 g ±5%, wystrzeliwanej z prędkością 3 m/s ±5%. Kulkę lową należy wystrzelić razy. Badania zostają przerwane kiedy kolektor zostanie uszkodzony lub przetrwa uderzeń. Norma PN-EN 975- nie precyzuje sposobu przeprowadzenia badań w zależności od konstrukcji i typu kolektora (tj. kolektory, płaskie, próżniowe, inne). Według PN-EN ISO 986 badania wykonywanego z wykorzystaniem kulek stalowych o masie 5 g ± g należy przyjąć następujące wysokości zrzutu:,4 m;,6 m;,8 m;, m;, m;,4 m;,6 m;,8 m i, m. Badanie polega na wykonaniu serii uderzeń w kolektor. Każda seria uderzeń składa się z 4 uderzeń o takiej samej sile uderzenia. W wypadku kulek stalowych siła uderzenia jest uzależniona od wysokości zrzutu. W przypadku kulek lowych siła uderzenia zależy od średnicy kuli oraz prędkości zgodnie z tabelą.7. W trakcie pierwszej serii rzutów należy użyć kulek lowych o najmniejszej średnicy określonej przez producenta. W ostatniej serii uderzeń powinno się zastosować kulki lowe o największej średnicy. Badanie polega na wykonaniu serii uderzeń w kolektor. Każda seria uderzeń składa się z 4 uderzeń o takiej samej sile uderzenia. Tabela.7. Parametry kulek lowych Ozn. Jednostki z odchyłką Wartość parametru kulki Średnica d k mm ±5% 5, 5, 35, 45, Masa m k g ±5%,63 7,53,7 43,9 Prędkość na potrzeby badania v k m/s ±5% 7,8 3,8 7, 3,7 Norma PN-EN ISO 986 opisuje w sposób precyzyjny sposób przeprowadzenia badań w zależności od konstrukcji i typu kolektora (tj. kolektory, płaskie, próżniowe, inne). 8 9

12 ..3.. Badanie odporności na uderzenie - komentarze Z uwagi na fakt, że te badania według PN-EN 975- nie były obowiązkowe, bardzo wielu producentów ich nie wykonywało Badanie odporności na uderzenie - komentarze W związku z tym na rynku polskim instalowano kolektory, których nie poddano badaniom odporności na grabicie. Jak pokazują zdarzenia Z uwagi meteorologiczne, na fakt, że badania coraz według częściej PN-EN w Polsce 975- występuję nie były obowiązkowe, opadu gradu bardzo i zniszczenia wielu producentów kolektorów ich w nie rejonie wykonywało. grabicia nie należą W związku już rzadkości. z tym na rynku Tylko polskim nieliczni instalowano inwestorzy kolektory, w kumentacji których nie projektowej poddano badaniom oraz przetargowej odporności wyraźnie na grabicie. zaznaczali, Jak pokazują aby kolektory zdarzenia były meteorologiczne, poddane badaniom coraz odporności częściej w na Polsce uderzenia występuję gradem. opadu gradu i zniszczenia kolektorów w rejonie grabicia nie należą już rzadkości. Tylko nieliczni inwestorzy w kumentacji projektowej oraz przetargowej wyraźnie zaznaczali, aby kolektory były poddane badaniom odporności na uderzenia gradem. Wprowadzona norma PN-EN ISO 986 traktuje te badania jak obowiązujące. Wprowadzona norma PN-EN ISO 986 traktuje te badania jak obowiązujące. Należy również dać, że kolektory płaskie brej jakości badane na uderzenia np. kulką stalową według normy PN-EN 975- oraz PN-EN Należy ISO również 986 przechodzą dać, że kolektory test z wynikiem płaskie pozytywnym. brej jakości W badane przypadku na uderzenia badań np. np. rurowych kulką stalową kolektorów według próżniowych normy PN-EN uszkodzenia 975- oraz PN-EN ISO 986 przechodzą test z wynikiem pozytywnym. W przypadku badań np. rurowych kolektorów próżniowych uszkodzenia występują już znacznie wcześniej. Zasadniczą przyczyną jest różnica w koncentracji naprężeń σ na styku kula-powierzchnia oraz występują już znacznie wcześniej. Zasadniczą przyczyną jest różnica w koncentracji naprężeń na styku kula-powierzchnia oraz kula-walec σ, a także w absorpcji energii uderzenia E U przez szklaną obuwę/osłonę kolektora (rys..). kula-walec, a także w absorpcji energii uderzenia EU przez szklaną obuwę/osłonę kolektora (rys..). E U Rys. Rys..... Ilustracja Ilustracja przebiegu przebiegu naprężeń podczas uderzenia kuli kuli w w powierzchnię płaską płaską oraz oraz walcową walcową Zaleca się, aby w stosunku kolektorów płaskich wymagać pełnych badań kulą lową lub stalową. W przypadku rurowych Zaleca kolektorów się, aby próżniowych w stosunku (według kolektorów świadczeń płaskich autora wymagać opracowania) pełnych niezbędne badań kulą minimum lową to lub stalową. uderzeń W kulą przypadku stalową z rurowych wysokości kolektorów,4 m bez próżniowych wystąpienia (według uszkodzeń. świadczeń autora opracowania) niezbędne minimum to uderzeń kulą stalową z wysokości,4 m bez wystąpienia uszkodzeń Przegląd końcowy i sprawozdanie z badań..3.. Przegląd końcowy i sprawozdanie z badań Po przeprowadzeniu badań należy wykonać przegląd końcowy oraz sporządzić sprawozdania z badań zgodnie z założeniami Po przeprowadzeniu przytoczonych norm. badań Wszystkie należy nieprawidłowości wykonać przegląd należy końcowy odnotować oraz sporządzić i łączyć sprawozdania fotografie. Kolektor z badań i wszystkie zgodnie jego z założeniami komponenty przytoczonych powinny zostać norm. opisane Wszystkie i sfotografowane nieprawidłowości (osłona, należy absorber, odnotować obuwa i łączyć absorbera, fotografie. izolacja, Kolektor obuwa, i wszystkie przyłącza wlotowe jego komponenty i wylotowe, powinny wsporniki zostać i uchwyty opisane osłony, i sfotografowane uszczelki, tylna (osłona, płyta absorber, itp.). obuwa absorbera, izolacja, obuwa, przyłącza wlotowe i wylotowe, wsporniki i uchwyty osłony, uszczelki, tylna płyta itp.) Normy i certyfikaty tyczące kolektorów słonecznych Normy i certyfikaty tyczące kolektorów słonecznych Podstawowymi normami, jakie jakie tyczą kolektorów słonecznych w zakresie wymagań i i badań są: są: PN-EN 975-:7 Słoneczne systemy grzewcze i ich elementy. PN-EN 975-:7 Słoneczne systemy grzewcze i ich elementy. Kolektory słoneczne. Część. Wymagania ogólne (EN 975-:6) Kolektory PN-EN słoneczne. 975-:7 Część Słoneczne. Wymagania systemy ogólne grzewcze (EN i 975-:6) ich elementy. PN-EN Kolektory 975-:7 słoneczne. Słoneczne Część systemy Metody badań grzewcze (EN 975-:6) i ich elementy. Kolektory słoneczne. Część Metody badań (EN 975-:6) Norma PN-EN 975-:7 z dniem 3--4 została wycofana i zastąpiona przez: Norma PN-EN ISO 975-:7 986:4- z dniem Energia 3--4 słoneczna została -- Słoneczne wycofana kolektory i zastąpiona grzewcze przez: -- Metody badań PN-EN Nowa norma ISO 986:4- wprowadza szereg Energia zmian, słoneczna takich jak Słoneczne obowiązek kolektory badania odporności grzewcze na Metody grabicie, badań zwiększa minimalne wartości nacisków podczas badań wytrzymałości na obciążenie mechaniczne z naciskiem datnim lub ujemnym i inne. E U Wnioski i informacje praktyczne. W niniejszym rozdziale opisano w skrócie badania parametrów niezawodnościowych według dwóch norm z uwagi na fakt, że ich treść zazwyczaj Wnioski i informacje nie jest znana praktyczne przez inwestorów, użytkowników etc. Potwierdzeniem jest to, iż w żadnym z przetargów, które autor analizował w 4 roku nikt nie wymieniał wymagań nowej normy tj. PN-EN ISO 986:4-. Ta norma (według informacji pozyskanej. z Polskiego Komitetu Normalizacyjnego) stępna jest w Polsce wyłącznie w języku angielskim i nie jest przewidziana W niniejszym tłumaczenia rozdziale na język opisano polski. w W skrócie związku badania z powyższym parametrów nie niezawodnościowych może być przywołana według np. w dwóch ustawie norm czy z uwagi rozporządzeniu. na fakt, że ich Może treść być natomiast zazwyczaj przywołana nie jest znana w kumentacji przez inwestorów, projektowej, użytkowników programie etc. funkcjonalno-użytkowym Potwierdzeniem jest to, iż oraz w żadnym kumentacji z przetargów, przetargowej. które Ustawa autor o analizował zamówieniach w 4 publicznych roku nikt nie (tekst wymieniał jednolity wymagań Dz.U. z 998 nowej r. normy nr 9 tj. poz. PN-EN 773) ISO wprowadza 986:4-. przepis, Ta norma że w odniesieniu (według informacji robót pozyskanej z Polskiego Komitetu Normalizacyjnego) stępna jest w Polsce wyłącznie w języku angielskim i nie jest przewidziana buwlanych przedmiot zamówienia określa kumentacja projektowa oraz specyfikacja techniczna wykonana i odbioru robót. tłumaczenia na język polski. W związku z powyższym nie może być przywołana np. w ustawie czy rozporządzeniu. Może być W natomiast związku przywołana z powyższym w kumentacji norma PN-EN projektowej, ISO 986:4- programie funkcjonalno-użytkowym może być obowiązująca oraz przy kumentacji określaniu przedmiotu przetargowej. zamówienia Ustawa w o zamówieniach umowach na roboty publicznych buwlane (tekst zawieranych jednolity Dz.U. przez z 998 inwestora r. nr z 9 wykonawcami. poz. 773) wprowadza przepis, że w odniesieniu robót buwlanych przedmiot zamówienia określa kumentacja projektowa oraz specyfikacja techniczna wykonana i odbioru robót. W związku z powyższym norma PN-EN ISO 986:4- może być obowiązująca przy określaniu przedmiotu zamówienia. w umowach na roboty buwlane zawieranych przez inwestora z wykonawcami. Pozostaje zatem zagadnienie, jak należy traktować badania tychczasowe według PN-EN 975-:7. Zgodnie z. porozumieniami w tej kwestii, badania są ważne przez 5 lat licząc od daty protokołu z badań. Kolektory wprowadzone na rynek później Pozostaje niż zatem 3--4 zagadnienie, powinny jak być należy badane traktować już zgodnie badania z tychczasowe nową normą, tj. według PN-EN PN-EN ISO 986: :7. Zgodnie z porozumieniami w tej kwestii, badania są ważne przez 5 lat licząc od daty protokołu z badań. Kolektory wprowadzone na rynek później niż 3--4 powinny być badane już zgodnie z nową normą, tj. PN-EN ISO 986: Zwraca 3. się uwagę, że w aktualnej normie (PN-EN ISO 986:4-) badanie wytrzymałości na obciążenie mechaniczne przy nacisku Zwraca datnim się uwagę, i ujemnym że w aktualnej przeprowadza normie się (PN-EN przy ISO większym 986:4-) nacisku jednostkowym badanie wytrzymałości (rozdział na..3.8). obciążenie Wymóg mechaniczne ten podyktowany przy był nacisku zapewne datnim wieloma i ujemnym przypadkami przeprowadza uszkodzeń się przy kolektorów większym spowowanymi nacisku jednostkowym np. przez (rozdział obciążenie..3.8). Wymóg śniegiem. ten Ta podyktowany sytuacja stawia był większe zapewne wyzwania wieloma przypadkami przed konstruktorami uszkodzeń kolektorów spowowanymi słonecznych niż np. tychczas. przez obciążenie W przypadku śniegiem. rejonów Ta sytuacja o zwiększonym stawia większe ryzyku wyzwania przed konstruktorami kolektorów słonecznych niż tychczas. W przypadku rejonów o zwiększonym ryzyku zagrożenia zagrożenia przez śnieg i wiatr zaleca się przywołać wymagania o podwyższonych standardach. przez śnieg i wiatr zaleca się przywołać wymagania o podwyższonych standardach. 4. Wszelkie badania parametrów cieplnych i i niezawodnościowych powinny być być wykonane w certyfikowanych, akredytowanych lub lub notyfikowanych laboratoriach badawczych. Poświadczenie wykonania badań badań winno winno być być potwierdzone certyfikatem przez przez stosowną stosowną jednostkę certyfikującą. W zakresie kolektorów słonecznych uznanym certyfikatem jest SolarKeymark. Jeśli ten certyfikat potwierdza jednostkę certyfikującą. zakresie kolektorów słonecznych uznanym certyfikatem jest SolarKeymark. Jeśli ten certyfikat potwierdza wiarygodność przeprowadzonych badań zgodnie z normą PN-EN 975- nie oznacza to, ze kolektor został poddany badaniom wiarygodność odporności na uderzenia przeprowadzonych gradem, gdyż badań według zgodnie tej normy z norma nie są PN-EN one obowiązkowe, 975- nie w oznacza przeciwieństwie to, ze kolektor normy został PN-EN poddany ISO 986. badaniom odporności na uderzenia gradem gdyż według tej normy nie są one obowiązkowe, w przeciwieństwie normy PN-EN ISO Podgrzewacze c.w.u., zasobniki c.w.u. oraz wody grzewczej.. Podgrzewacze c.w.u., zasobniki c.w.u. oraz wody grzewczej W trakcie projektowania instalacji, gdzie będą zastosowane podgrzewacze i zasobniki, należy pamiętać o właściwym borze ich W pojemności, trakcie projektowania położenia króćców, instalacji, miejsc gdzie montażu będą zastosowane czujników podgrzewacze pomiaru temperatury i zasobniki, i warunków należy pamiętać zabuwy. o właściwym Nie należy borze również ich pojemności, zapominać o położenia bardzo ważnym króćców, wskaźniku, miejsc jakim montażu są postojowe czujników straty pomiaru, które temperatury zależą wprost i warunków od temperatury zabuwy. magazynowanej Nie należy wody, również zapominać warunków otoczenia, o bardzo współczynniku ważnym wskaźniku, przewodzenia jakim są postojowe materiału straty izolacyjnego,, które jego zależą grubości, wprost parametrów od temperatury zewnętrznego magazynowanej płaszcza ochronnego oraz wielu innych detali. Przykławe wymagania zilustrowano w dalszej treści tego rozdziału. wody, warunków otoczenia, współczynniku przewodzenia materiału izolacyjnego, jego grubości, parametrów zewnętrznego płaszcza ochronnego oraz wielu innych detali. Przykławe wymagania zilustrowano w dalszej treści tego rozdziału.... Wymagania obowiązujące w Szwajcarii... Wymagania obowiązujące w Szwajcarii... Rozporządzenie Energetyczne (EnV) (EnV) Jako Jako przykład przedstawiono poniżej wymagania obowiązujące obowiązujące w w Szwajcarii Szwajcarii odnośnie odnośnie pogrzewaczy pogrzewaczy c.w.u., c.w.u., zasobników zasobników c.w.u. c.w.u. oraz oraz wody grzewczej. Wymagania te te są są zawarte w w Rozporządzeniu Energetycznym (EnV) (EnV) z 7 grudnia z 7 grudnia r. nr 73.. r. nr 73.. (Stan na sierpnia sierpień 4 r.) r.) Nowa norma wprowadza szereg zmian, takich jak obowiązek badania odporności na grabicie, zwiększa minimalne wartości nacisków podczas badań wytrzymałości na obciążenie mechaniczne z naciskiem datnim lub ujemnym i inne. 3 Szwajcarsko-Polskiego Projekt współfinansowany Programu przez Współpracy Szwajcarię z w nowymi ramach krajami Funduszu członkowskimi Partnerskiego Unii Grantu Europejskiej Blokowego

13 Zakres obowiązywania.. Podgrzewacze c.w.u. oraz zasobniki c.w.u. i o pojemności wodnej od 3 l litrów włącznie, wyposażone w fabryczną lub sprefabrykowaną izolację cieplną, podlegają trybowi badania efektywności energetycznej... Podgrzewacze c.w.u. oraz zasobniki c.w.u. i, skonstruowane specjalnie wykorzystywania energii solarnej i z odnawialnych źródeł energii, nie podlegają trybowi badania efektywności energetycznej. Muszą jednak spełniać wymagania dla wprowadzenia obrotu (punkty. i.)..3. Trybowi badania efektywności energetycznej nie podlegają podgrzewacze c.w.u. oraz zasobniki c.w.u. i, przepływowe podgrzewacze c.w.u., pojemnościowe podgrzewacze c.w.u. z bezpośrednim ogrzewaniem gazowym oraz połączenia (pompy, armatura) pomiędzy wytwornicami a urządzeniami i instalacjami wymienionymi w punkcie., które nie mają izolacji fabrycznej tylko izolowane są cieplnie na miejscu zabuwy przez wykonawców instalacji. Wymagania odnośnie wprowadzenia obrotu.. Urządzenia i instalacje wymienione w punktach. i. można wprowadzać obrotu, jeśli spełniają wymagania wyszczególnione w tabeli.8... Pomiarów wymienionych w punkcie. urządzeń i instalacji konuje się w następujących warunkach: a. średnia temperatura wody 65 C b. temperatura otoczenia C c. brak rozbioru wody w trakcie prowadzenia badań d. urządzenie całkowicie wypełnione wodą Tabela.8. Pojemność Maks. puszczalne straty Pojemność Maks. puszczalne straty V [litr] a S m [kwh/bę] S m [W] V [litr] a S m [kwh/bę] S m [W] 3, ,8 58 5, , 7 8, ,3 79, ,5 88,4 58 4,7 96 5,6 67 4,8, 88 4,9 4 3, , 8 4 3, 9 5 5, 3 5 3,5 46 5, 7 a ) Wielkości pośrednie należy interpolować liniowo. Pojemność rzeczywista może być mniejsza od wielkości znamionowej o najwyżej 5%. Maksymalne puszczalne straty tyczą urządzeń i instalacji z najwyżej dwoma króćcami obiegu wodnego. Dla każdego dalszego króćca obiegu wodnego ich puszczalna wartość wzrasta każrazowo o, kwh na bę, maksymalnie,3 kwh na bę. Deklaracja zgodności Deklaracja zgodności musi zawierać następujące dane: a. Nazwę i adres producenta lub jego przedstawiciela, mającego siedzibę w Szwajcarii; b. Opis podgrzewacza c.w.u. lub zasobnika c.w.u. względnie ; Współczynnik przewodzenia materiału izolacyjnego λ [W/(m K)])) określony w temperaturze 4 ºC. c. Oświadczenie, że podgrzewacz c.w.u. lub zasobnik c.w.u. względnie spełnia wymagania według tabeli.8. Do obliczenia wartości granicznych współczynnik przenikania materiału izolacyjnego U =,5 W/(m K), obliczenia d. Nazwisko i adres osoby, która podpisuje deklarację zgodności w imieniu producenta lub jego przedstawiciela, mającego siedzibę wartości celowych U =,5 W/(m K), w Szwajcarii. 3 Dokumentacja techniczna Dokumentacja techniczna musi zawierać następujące dane: a. Ogólny opis podgrzewacza c.w.u. lub zasobnika c.w.u. względnie ; b. Rysunki projektowe, wykonawcze i schematy, zwłaszcza elementów konstrukcji, podzespołów montażowych i obiegów/obwodów; c. Opisy i objaśnienia, konieczne zrozumienia wyżej wymienionych rysunków i schematów oraz sposobu działania produktów; d. Listę zastosowanych w całości lub w części norm oraz opis rozwiązań, przyjętych w celu spełnienia wymagać według punktu ; e. Wyniki obliczeń konstrukcyjnych i badań; f. Sprawozdania z badań własnych lub przeprowadzonych przez osoby trzecie.... Norma szwajcarska SIA 385/: Należy także nadmienić, że w Szwajcarii znowelizowano normę SIA 385/: Urządzenia ciepłej wody użytkowej. Podstawy i wymagania. W tej publikacji zawarto szereg wymagań, które będą wielokrotnie cytowane w niniejszym opracowaniu. Zgodnie z tą normą odnośnie strat przez podgrzewacze c.w.u. obowiązują następujące wymagania (tab..9): Tabela.9. Pojemność Maks. puszczalne straty Pojemność Maks. puszczalne straty V [litr] a S g [kwh/bę] S d [kwh/bę] V [litr] a S g [kwh/bę] S d [kwh/bę] Wartość graniczna Wartość celowa Wartość graniczna Wartość celowa 5,35,6 4,,6 3,6,44 5,46,79 5,78,57 6,69,96 8,98,7 8 3,,6,,8 3,48,53,,88 5 3,89,83 5,35,98 5 4,6 3,,56,3 4,9 3,58 3,9,39 a ) Wielkości pośrednie należy interpolować liniowo. Maksymalne straty zostały podane przy różnicy temperatury wody w podgrzewaczu i otoczenia 45 K Maksymalne puszczalne straty tyczą urządzeń i instalacji z najwyżej dwoma króćcami obiegu wodnego. Dla każdego dalszego króćca obiegu wodnego ich puszczalna wartość wzrasta każrazowo o, kwh na bę. Należy zwrócić uwagę, że w przypadku powołania się w kumentacji (projektowej lub przetargowej) na normę SIA 385/:, obowiązują znacznie wyższe wymagania niż podane w Rozporządzeniu Energetycznym EnV nr 73.. W tej samej normie podane są także minimalne wymagania w zakresie izolacji pogrzewaczy, które przedstawiono w tabeli.. Tabela.. Przykłady materiałów izolacyjnych Wsp. przewodzenia λ [W/(m K)] Minimalne grubości izolacji g min [mm] Wartość graniczna [mm] g min λ/u Wartość celowa [mm] g min λ/u Wełna szklana, wełna mineralna,45 3 Miękki poliuretan, Nanożel, areożel, 9 3

14 Przytoczone w tabeli. godzinowe profile obciążenia od 3XS XXL są szczegółowo opisane w rozporządzeniu jak wyżej. Zależą one od użytkowej wartości energetycznej Qtap wyrażanej w kwh, oznaczającej wartość energetyczną wody gorącej zapewnianą w temperaturze Przytoczone w Przytoczone równej tabeli tabeli temperaturze. godzinowe. godzinowe wody profile profile użytkowej obciążenia obciążenia lub od od od niej 3XS 3XS wyższej, XXL XXL przy są szczegółowo są szczegółowo natężeniu przepływu opisane w opisane wody rozporządzeniu rozporządzeniu równym natężeniu jak wyżej. jak wyżej. przepływu Zależą Zależą...3. Przepisy branżowe MuKEn 8 one Przytoczone od użytkowej w tabeli wartości. energetycznej godzinowe profile Qtap wody obciążenia od 3XS XXL są szczegółowo opisane w rozporządzeniu jak wyżej. one od użytkowej lub wartości od niego energetycznej wyższym, zgodnie wyrażanej Qtap wyrażanej z rozporządzeniem. w kwh, oznaczającej kwh, oznaczającej W wyniku bowego wartość wartość sumowania energetyczną wody gorącej zapewnianą w energetyczną Qtap wody otrzymuje gorącej się zapewnianą tzw. energię...3. Przepisy branżowe MuKEn 8 temperaturze W praktyce w Szwajcarii w tym zakresie respektuje się obligatoryjnie przepisy branżowe (np. zgodnie z MuKEn 8 w zależności temperaturze odniesienia Zależą one Qref, równej równej od użytkowej która temperaturze temperaturze oznacza, wartości wyrażaną wody energetycznej użytkowej wody użytkowej w kwh, lub lub Qsumę tap od wyrażanej niej od niej użytkowej wyższej, wyższej, w wartości kwh, przy oznaczającej natężeniu przy natężeniu energetycznej przepływu przepływu wartość czerpanej wody wody energetyczną wody równym równym przy wody natężeniu natężeniu określonym gorącej przepływu przepływu profilu wody od W praktyce kantonów). w Szwajcarii Wymagania w tym stosowane zakresie respektuje są aktualnego się obligatoryjnie stanu produkcji, przepisy branżowe stanu techniki (np. zgodnie oraz innych z MuKEn lokalnych 8 w uwarunkowań. zapewnianą użytkowej w temperaturze lub od niego wyższym, równej temperaturze zgodnie z rozporządzeniem. wody użytkowej lub W od wyniku niej wyższej, bowego przy sumowania natężeniu przepływu Qtap zależności od wody obciążeń, użytkowej zgodnie lub z od rozporządzeniem. otrzymuje wody się równym tzw. energię niego wyższym, zgodnie rozporządzeniem. wyniku bowego sumowania Qtap otrzymuje się tzw. energię odniesienia Minimalne kantonów). grubości Wymagania izolacji stosowane podgrzewaczy są aktualnego c.w.u. oraz stanu zasobników produkcji, c.w.u stanu techniki magazynowania oraz innych lokalnych wody uwarunkowań. temperatury 6ºC zgodnie natężeniu przepływu Qref, która wody oznacza, użytkowej wyrażaną lub od w niego kwh, wyższym, sumę użytkowej zgodnie wartości z rozporządzeniem. energetycznej W wyniku czerpanej bowego wody przy sumowania określonym Q tap profilu odniesienia obciążeń, Qref, która oznacza, wyrażaną kwh, sumę użytkowej wartości energetycznej czerpanej wody przy określonym profilu z Minimalne MuKEn 8 grubości przedstawiono izolacji podgrzewaczy w tabeli.. c.w.u. oraz zasobników c.w.u magazynowania wody temperatury 6 ºC zgodnie obciążeń, Dobowe otrzymuje zestawienie zgodnie się tzw. z energię rozporządzeniem. zgodnie rozporządzeniem. użytkowej odniesienia wartości Qenergetycznej ref, która oznacza, (Qref) wyrażaną podano w tabeli kwh, sumę.3. użytkowej wartości energetycznej czerpanej z MuKEn 8 przedstawiono w tabeli.. wody przy określonym profilu obciążeń, zgodnie z rozporządzeniem. Tabela.. Tabela Dobowe Dobowe.3. zestawienie użytkowej wartości energetycznej (Qref) podano w tabeli.3. zestawienie użytkowej wartości energetycznej (Qref) ref ) podano tabeli.3. Tabela Pojemność.. Minimalne grubości izolacji g min [mm] Tabela Profil obciążenia.3. 3XS XXS XS S M L XL XXL 3XL 4XL V Pojemność [litr] λ >,3 W/(m K) oraz Minimalne λ,5 grubości W/(m K) izolacji gmin [mm] λ,3 W/(m K) Tabela.3. Profil Energia obciążenia odniesienia Qref kwh/bę,345,,, 5,845,655 9,7 4,53 46,76 93,5 [litr] 4 λ >,3 W/(m K) oraz λ,5 W/(m K) λ,3 W/(m K) 9 3XS 3XS XXS XXS XS XS S S M M L XL L XL XXL XXL 3XL 4XL 3XL 4XL Profil obciążenia 3XS XXS XS XL XXL 3XL 4XL Energia odniesienia Qref kwh/bę,345,,, 5,845,655 9,7 4,53 46,76 93,5 od Qref Energia energia odniesienia odniesienia Q ref Qref oznacza, kwh/bę wyrażaną kwh/bę,345 w kwh,,345, sumę użytkowej,,, wartości, 5,845 energetycznej 5,845,655,655 9,7 czerpanej 9,7 4,53 wody 4,53 46,76 przy określonym 46,76 93,5 93,5 od 4 3 profilu obciążeń, zgodnie z tabelą.3. > 6 Qref energia odniesienia oznacza, wyrażaną w kwh, sumę użytkowej wartości energetycznej czerpanej wody przy określonym > 6 Qref Q ref energia odniesienia oznacza, wyrażaną kwh, sumę użytkowej wartości energetycznej czerpanej wody wody przy przy określonym Efektywność profilu obciążeń, profilu obciążeń, energetyczną zgodnie obciążenia, zgodnie zgodnie podgrzewania z tabelą.3. tabelą z tabelą.3. c.w.u..3. z kotłami, pompami oblicza się wg zależności [.7]: Należy zwrócić uwagę, że wytyczne MuKEn 8 zostały opublikowane w roku 8, tzn. jeszcze przed wydaniem Rozporządzenia Należy zwrócić uwagę, że wytyczne MuKEn 8 zostały opublikowane w roku 8, tzn. jeszcze przed wydaniem Rozporządzenia Energetycznego EnV nr 73.. (stan ) oraz normy SIA 385/:. Aktualnie trwają prace nad nową wersją MuKEn 4. Efektywność energetyczną podgrzewania c.w.u. z kotłami, pompami oblicza się wg zależności [.7]: Energetycznego EnV nr 73.. (stan ) oraz normy SIA 385/:. Aktualnie trwają prace nad nową wersją MuKEn 4. Efektywność energetyczną podgrzewania c.w.u. kotłami, pompami Q oblicza się się wg wg zależności [.7]: [.7]: ref wh [.7] ( Q fuel CC Qelec ) ( Q ref SCF smart) Qcor ref wh... Wymagania obowiązujące w Unii w Unii Europejskiej wh [.7] ( Q [.7] Europejskiej fuel CC Q fuel CC elec ) ( SCF smart) Q elec ( SCF smart cor W słonecznych systemach podgrzewania ciepłej wody użytkowej efektywność energetyczną podgrzewania cor wody wh oblicza się Wymagania, które wejdą jako jako obowiązujące od od 9.5, 9.5, zawarte zawarte są w są Rozporządzeniu w Rozporządzeniu delegowanym delegowanym Komisji Komisji (UE) nr 8/3 (UE) nr 8/3 z dnia w następujący sposób [.8]: W słonecznych systemach podgrzewania ciepłej wody użytkowej efektywność energetyczną podgrzewania wody wh oblicza się z 8 dnia lutego 83 lutego r. uzupełniającym 3 r. uzupełniającym dyrektywę dyrektywę Parlamentu Parlamentu Europejskiego Europejskiego i Rady /3/UE i Rady w /3/UE odniesieniu w odniesieniu etykiet efektywności etykiet słonecznych systemach ciepłej wody wh w W następujący słonecznych sposób systemach [.8]: podgrzewania ciepłej wody użytkowej efektywność energetyczną podgrzewania wody ŋ wh oblicza oblicza się się efektywności energetycznej energetycznej podgrzewaczy wody, podgrzewaczy zasobników wody, ciepłej zasobników wody użytkowej ciepłej i zestawów wody użytkowej zawierających i zestawów podgrzewacz zawierających wody i podgrzewacz urządzenie w następujący następujący sposób sposób [.8]: [.8]:,6 366Qref wody słoneczne i urządzenie ( ) - Dziennik słoneczne Urzęwy ( ) - Unii Dziennik Europejskiej Urzęwy nr L Unii 39 tom Europejskiej 56 z dnia nr 6 września L 39 tom 3 56 r. z dnia 6 września 3 r. wh [.8],6 366 QtotaQ... Wymagania tyczące podgrzewania c.w.u. i systemów c.w.u. z instalacją kolektorów słonecznych,6 366Qref ref... Wymagania tyczące podgrzewania c.w.u. i systemów c.w.u. z instalacją kolektorów słonecznych wh wh [.8] Q [.8] tota Klasę efektywności energetycznej podgrzewania ciepłej ciepłej wody użytkowej wody użytkowej dla podgrzewaczy dla podgrzewaczy wielofunkcyjnych wielofunkcyjnych ustala się na podstawie ustala się na tota podstawie efektywności efektywności energetycznej energetycznej ogrzewania wody ogrzewania określonej wody w tabeli określonej.. Qtota w tabeli.. roczne zużycie energii, wyrażane w kwh pod względem energii pierwotnej lub pod względem GCV, Q tota roczne roczne zużycie zużycie energii, energii wyrażane dla słonecznego w kwh pod względem systemu podgrzewania energii pierwotnej ciepłej lub wody pod względem użytkowej GCV, wyznacza zależność [.9]: Qtota Tabela.... roczne roczne Qtota roczne zużycie zużycie zużycie energii dla energii, energii, słonecznego wyrażane wyrażane systemu w kwh kwh podgrzewania względem względem ciepłej energii energii wody pierwotnej pierwotnej użytkowej lub lub wyznacza pod względem pod względem zależność GCV, GCV, [.9]: roczne zużycie energii dla słonecznego systemu podgrzewania ciepłej wody użytkowej wyznacza zależność [.9]: roczne zużycie energii dla słonecznego systemu Qnonsol podgrzewania ciepłej wody użytkowej wyznacza zależność [.9]: Klasa efektywności Profil obciążenia i i efektywność energetyczna wh ŋ wh [%] Qtota Qaux CC [.9] energetycznej, 3XS 3XS XXS XXS XS XS S S M M L L XL XL XXL XXL wh Q, nonsol, Q A ŋwh 6 wh 6 wh 69 wh 9 wh wh wh wh wh 6 ŋ wh 6 ŋ wh 69 ŋ wh 9 ŋ wh 63 ŋ wh 88 ŋ wh ŋ wh tota Q 3 tota aux CC aux CC [.9],, wh, nonsol, [.9] A ++ wh, nonsol, wh < 6 wh < 6 wh < 69 wh < 9 wh 63 wh 88 wh wh 3 ŋ wh < 6 ŋ wh < 6 ŋ wh < 69 ŋ wh < 9 ŋ wh < 63 ŋ wh < 88 ŋ wh < ŋ wh < 3 CC współczynnik konwersji (CC) oznacza współczynnik, który wyraża oszacowaną na 4% przeciętną efektywność A ++ wh 53 wh 53 wh 6 wh 7 wh 3 wh 5 wh 6 wh 7 CC produkcji współczynnik energii w konwersji UE, o której (CC) mowa oznacza w dyrektywie współczynnik, /7/WE który wyraża Parlamentu oszacowaną Europejskiego na 4% i przeciętną Rady (); efektywność wartość A + ŋ wh 53 ŋ wh < 53 wh 53 ŋ wh < 53 wh 6 ŋ wh < 6 wh 7 ŋ wh < 7 wh 3 ŋ wh < 3 wh 5 ŋ wh < 5 wh 6 ŋ wh < 6 wh 7 wh < 4 współczynnika produkcji energii konwersji w UE, CC = o,5; której mowa w dyrektywie /7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (); wartość CC współczynnik konwersji (CC) oznacza współczynnik, który wyraża oszacowaną na 4% przeciętną efektywność ŋwh < ŋwh < ŋwh < 6 53 ŋwh < 7 55 ŋ wh < 3 ŋ wh < 5 5 ŋ wh < 6 3 ŋ wh < 4 3 CC GCV ciepło współczynnik współczynnika A produkcji spalania konwersji energii oznacza w UE, całkowitą CC (CC) =,5; o której oznacza mowa ilość w współczynnik, dyrektywie uwalnianego /7/WE który przez wyraża jednostkową Parlamentu oszacowaną ilość Europejskiego paliwa na 4% podczas przeciętną i Rady jego pełnego efektywność (); wartość + A ŋwh < 44 ŋwh < 44 ŋwh < 53 ŋwh < 55 wh ŋ < wh ŋ < 5 wh ŋ < 3 wh ŋ < 3 GCV spalania ciepło produkcji energii UE, której mowa dyrektywie /7/WE Parlamentu Europejskiego Rady (); wartość współczynnika w spalania obecności konwersji oznacza tlenu i podczas CC całkowitą =,5; ochładzania ilość produktów uwalnianego spalania przez temperatury jednostkową otoczenia; ilość paliwa ilość podczas ta obejmuje jego ciepło pełnego współczynnika konwersji CC,5; ŋwh 35 wh 35 wh 38 wh 38 wh 65 wh 75 wh 8 wh wh < 44 ŋ wh < 44 ŋ wh < 53 ŋ wh < 55 ŋ wh < ŋ wh < 5 ŋ wh < 3 ŋ wh < 3 85 kondensacji spalania całkowitej w obecności ilości tlenu pary i wodnej podczas zawartej ochładzania w paliwie produktów i powstającej spalania w wyniku temperatury spalania zawartego otoczenia; w nim ilość woru; ta obejmuje GCV ciepło spalania oznacza całkowitą ilość uwalnianego przez jednostkową ilość paliwa podczas jego pełnego AB wh < 35 wh < 35 wh < 38 wh < 38 wh < 65 wh < 75 wh < 8 wh < 85 GCV Q aux zużycie ciepło kondensacji spalania oznacza całkowitą ilość uwalnianego przez jednostkową ilość paliwa podczas jego pełnego ŋ wh 35 ŋ wh 35 ŋ wh 38 ŋ wh 38 ŋ wh 65 ŋ wh 75 ŋ wh 8 ŋ wh 85 spalania energii w obecności elektrycznej całkowitej tlenu na ilości i podczas potrzeby pary własne, wodnej ochładzania określane zawartej w produktów jako paliwie energia i powstającej spalania elektryczna w temperatury na wyniku potrzeby spalania otoczenia; własne, zawartego ilość oznacza, w nim ta obejmuje spalania obecności tlenu podczas ochładzania produktów spalania temperatury otoczenia; ilość ta obejmuje wh 3 wh 3 wh 35 wh 35 wh 39 wh 5 wh 55 wh 6 wyrażane woru; ciepło kondensacji w kwh pod względem całkowitej ilości ilości energii pary wodnej końcowej, zawartej roczne w zużycie paliwie energii i powstającej elektrycznej w wyniku przez spalania układ wykorzystujący zawartego w nim B C ŋ wh < 35 ŋ wh < 3 wh < 35 ŋ wh < 3 wh < 38 ŋ wh < 35 wh < 38 ŋ wh < 35 wh < 65 ŋ wh < 39 wh < 75 ŋ wh < 5 wh < 8 ŋ wh < 55 wh < 85 ciepło kondensacji całkowitej ilości pary wodnej zawartej paliwie powstającej wyniku spalania zawartego nim wh < 6 Qaux wyłącznie zużycie woru; energię energii słoneczną, elektrycznej wynikające na potrzeby z mocy własne, pompy określane oraz mocy jako trybu energia czuwania; elektryczna na potrzeby własne, oznacza, woru; ŋwh 3 9 ŋwh 3 9 ŋwh 35 3 ŋwh 35 3 ŋwh ŋwh 5 37 ŋwh ŋ wh 6 4 Q cor współczynnik wyrażane w korygujący kwh pod ze względem względu na ilości temperaturę energii końcowej, otoczenia (Qcor) roczne oznacza, zużycie wyrażany energii elektrycznej w kwh, współczynnik przez układ Qaux zużycie energii elektrycznej na potrzeby własne, określane jako energia elektryczna na potrzeby własne, oznacza, D Qaux zużycie energii elektrycznej na potrzeby własne, określane jako energia elektryczna na potrzeby własne, oznacza, ŋwh < < 39 ŋwh < < 39 ŋwh < < 35 3 ŋwh < < 35 3 ŋwh < < ŋwh < < 5 37 ŋwh < < wh ŋ < 6 uwzględniający wykorzystujący miejsce wyłącznie instalacji energię podgrzewacza słoneczną, wody, wynikające gdzie nie z mocy panują pompy warunki oraz izotermiczne. mocy trybu Współczynnik czuwania; ten liczony 4 wyrażane w kwh pod względem ilości energii końcowej, roczne zużycie energii elektrycznej przez układ C jest wyrażane kwh względem ilości energii końcowej, roczne zużycie energii elektrycznej przez układ ŋwh 6 wh 6 wh 9 wh 9 wh 33 wh 34 wh 35 wh 36 Qcor współczynnik wh 9 ŋ wh 9 ŋ wh 3 ŋ wh 3 ŋ wh 36 ŋ wh 37 ŋ wh 38 ŋ wh 4 wykorzystujący według zależności korygujący wyłącznie podanych energię ze w względu rozporządzeniu; słoneczną, na temperaturę wynikające otoczenia z mocy pompy (Qcor) oraz oznacza, mocy trybu wyrażany czuwania; w kwh, współczynnik wykorzystujący wyłącznie energię słoneczną, wynikające mocy pompy oraz mocy trybu czuwania; E wh < 6 wh < 6 wh < 9 wh < 9 wh < 33 wh < 34 wh < 35 wh < 36 Q elec dzienne uwzględniający zużycie energii miejsce elektrycznej instalacji podgrzewacza oznacza, wyrażane wody, w kwh gdzie pod nie względem panują ilości warunki energii izotermiczne. końcowej, zużycie Współczynnik energii ten ŋ wh < 9 ŋ wh < 9 ŋ wh < 3 ŋ wh < 3 ŋ wh < 36 ŋ wh < 37 ŋ wh < 38 ŋ wh < 4 Qcor współczynnik korygujący ze względu na temperaturę otoczenia (Qcor) oznacza, wyrażany w kwh, współczynnik Qcor elektrycznej D wh wh 3 wh 6 wh 6 wh 3 wh 3 wh 3 wh 3 współczynnik liczony jest przez według korygujący kolejne zależności 4 godziny ze względu podanych w warunkach na w temperaturę rozporządzeniu; deklarowanego otoczenia profilu (Qcor) obciążeń; oznacza, wyrażany kwh, współczynnik uwzględniający miejsce instalacji podgrzewacza wody, gdzie nie panują warunki izotermiczne. Współczynnik ten F ŋ wh 6 ŋ wh < wh 6 ŋ wh < 3 wh 9 ŋ wh < 6 wh 9 ŋ wh < 6 wh 33 ŋ wh < 3 wh 34 ŋ wh < 3 wh 35 ŋ wh < 3 wh 36 uwzględniający miejsce instalacji podgrzewacza wody, gdzie nie panują warunki izotermiczne. Współczynnik ten wh < 3 Qelec Q fuel dzienne liczony jest zużycie według paliwa energii zależności oznacza, elektrycznej podanych wyrażane oznacza, w w rozporządzeniu; kwh pod wyrażane względem w kwh GCV, pod zużycie względem paliwa ilości podgrzewania energii końcowej, wody przez zużycie liczony jest według zależności podanych rozporządzeniu; ŋwh < 6 9 ŋwh < 6 ŋwh < 9 3 ŋwh < 9 3 ŋwh < 33 7 ŋwh < 34 7 ŋwh < 35 7 ŋ wh < 36 kolejne 8 energii 4 elektrycznej godziny w warunkach przez kolejne deklarowanego 4 godziny profilu w warunkach obciążeń; deklarowanego profilu obciążeń; E Qelec dzienne zużycie energii elektrycznej oznacza, wyrażane w kwh pod względem ilości energii końcowej, zużycie G Qelec ŋwh < 9 ŋwh < 3 ŋwh < 6 3 ŋwh < 6 3 ŋwh < 3 7 ŋwh < 3 7 ŋwh < 3 7 wh ŋ < 3 8 Q dzienne energii elektrycznej zużycie energii przez kolejne elektrycznej 4 godziny oznacza, warunkach wyrażane deklarowanego kwh pod względem profilu obciążeń; ilości energii końcowej, zużycie Qfuel nonsol roczny dzienne udział zużycie energii paliwa innej oznacza, niż energia wyrażane słoneczna w kwh oznacza pod względem roczny udział GCV, energii zużycie elektrycznej paliwa (wyrażanej podgrzewania w kwh wody pod przez względem energii kolejne energii elektrycznej 4 godziny pierwotnej) w przez warunkach lub kolejne paliwa deklarowanego 4 (wyrażanego godziny w warunkach w profilu kwh pod obciążeń; względem deklarowanego GCV) profilu ilości obciążeń; użytkowej wytworzonego ŋ wh < ŋ wh < 3 ŋ wh < 6 ŋ wh < 6 ŋ wh < 3 ŋ wh < 3 ŋ wh < 3 ŋ wh < 3 Qfuel dzienne zużycie paliwa oznacza, wyrażane w kwh pod względem GCV, zużycie paliwa podgrzewania wody przez F przez Qfuel dzienne słoneczny zużycie system paliwa podgrzewania oznacza, ciepłej wyrażane wody użytkowej, kwh pod względem z uwzględnieniem GCV, zużycie ilości paliwa pozyskanego podgrzewania przez kolektor wody przez Projekt ŋ wh 9współfinansowany ŋ wh przez ŋ wh Szwajcarię 3 w ŋramach wh 3 Funduszu ŋ wh Partnerskiego 7 ŋ wh Grantu 7 Blokowego ŋ wh 7 ŋ wh 8 Qnonsol słoneczny roczny kolejne 4 udział godziny energii w warunkach innej niż energia deklarowanego słoneczna profilu oznacza obciążeń; roczny udział energii elektrycznej (wyrażanej w kwh pod 6 kolejne w względem 4 ciągu godziny roku energii i strat pierwotnej) warunkach słonecznego lub deklarowanego zasobnika paliwa (wyrażanego profilu ciepłej obciążeń; wody użytkowej; w kwh pod względem GCV) ilości użytkowej G Szwajcarsko-Polskiego ŋ Programu Współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej wh < 9 ŋ wh < ŋ wh < 3 ŋ wh < 3 ŋ wh < 7 ŋ wh < 7 ŋ wh < 7 ŋ wh < 8 Qnonsol roczny udział energii innej niż energia słoneczna oznacza roczny udział energii elektrycznej (wyrażanej w kwh pod Qnonsol roczny udział energii innej niż energia słoneczna oznacza roczny udział energii elektrycznej (wyrażanej kwh pod 4 względem energii Projekt pierwotnej) współfinansowany lub paliwa przez (wyrażanego Szwajcarię w w ramach kwh Funduszu pod względem Partnerskiego GCV) Grantu ilości Blokowego użytkowej względem energii pierwotnej) lub paliwa (wyrażanego kwh pod względem GCV) ilości użytkowej 75 Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w w ramach Funduszu Partnerskiego Grantu Grantu Blokowego Blokowego Projekt współfinansowany przez Szwajcarię ramach Funduszu Partnerskiego Grantu Blokowego 7 Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy z z nowymi krajami krajami członkowskimi Unii Unii Europejskiej Europejskiej 7 Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej

15 wytworzonego przez słoneczny system podgrzewania ciepłej wody użytkowej, z uwzględnieniem ilości pozyskanego przez kolektor słoneczny w ciągu roku i strat słonecznego zasobnika ciepłej wody użytkowej; SCF współczynnik cyfrowego sterowania oznacza uzysk efektywności energetycznej podgrzewania wody osiągnięty dzięki cyfrowemu sterowaniu w warunkach określonych w rozporządzeniu; SCF współczynnik cyfrowego sterowania oznacza uzysk efektywności energetycznej podgrzewania wody osiągnięty dzięki wh,nonsol cyfrowemu efektywność sterowaniu energetyczna w warunkach źródła określonych w podgrzewania rozporządzeniu; wody oznacza, wyrażaną w%, efektywność energetyczną źródła stanowiącego część słonecznego systemu podgrzewania ciepłej wody użytkowej, przy ogrzewaniu ŋ wh,nonsol efektywność energetyczna źródła podgrzewania wody oznacza, wyrażaną w%, efektywność energetyczną wody, wyznaczoną dla umiarkowanych warunków klimatycznych i bez wykorzystania energii promieniowania źródła słonecznego; stanowiącego część słonecznego systemu podgrzewania ciepłej wody użytkowej, przy ogrzewaniu wody, wyznaczoną dla umiarkowanych warunków klimatycznych i bez wykorzystania energii promieniowania słonecznego; smart zgodność sterownika cyfrowego (smart) oznacza stopień, w jakim system podgrzewania wody wyposażony w smart zgodność cyfrowe sterownika sterowniki cyfrowego spełnia kryterium (smart) określone oznacza stopień, w rozporządzeniu. w jakim system podgrzewania wody wyposażony w cyfrowe sterowniki spełnia kryterium określone w rozporządzeniu.... Wymagania tyczące zasobników ciepłej wody użytkowej w przypadku urządzeń słonecznych Klasę efektywności energetycznej zasobników ciepłej wody użytkowej, w przypadku (części) urządzeń słonecznych, ustala się na podstawie ich strat postojowych zgodnie z tabelą.7. Tabela.7. Klasa efektywności energetycznej Strata postojowa S [W] w zależności od pojemności magazynowej (objętości) V [litr] A + S < 5,5 + 3,6 V,4 A 5,5 + 3,6 V,4 S < 8,5 + 4,5 V,4 B 8,5 + 4,5 V,4 S <, + 5,93 V,4 C, + 5,93 V,4 S < 6,66 + 8,33 V,4 D 6,66 + 8,33 V,4 S <, +,33 V,4 E, +,33 V,4 S < 6, + 3,66 V,4 F 6, + 3,66 V,4 S < 3, + 6,66 V,4 G S > 3, + 6,66 V,4 Wymagania od Maks. strata postojowa S m [W] w zależności od pojemności magazynowej (objętości) V [litr] S m < 6,66 + 8,33 V,4 Rys. Rys Ilustracja Ilustracja przykławych wzorców wzorców etykiet etykiet energetycznych konwencjonalnego oraz oraz słonecznego podgrzewania c.w.u. c.w.u. [3] [3] W ramach EKOPROJKETU obowiązywać będą następujące wymagania odnośnie klas efektywności energetycznej: W ramach EKOPROJKETU obowiązywać będą następujące wymagania odnośnie klas efektywności energetycznej: Tabela.4. Tabela.4. Minimalna efektywność energetyczna wh Minimalna efektywność energetyczna ŋ [%] wh [%] Deklarowany Deklarowany profil profil obciążenia obciążenia 3XS XXS 3XS XXS XS XS S S M M L L XL XL XXL XXL 3XL 3XL 4XL 4XL od Podgrzewanie c.w.u od Podgrzewanie c.w.u smart = lub smart = a) Pogrzewacze c.w.u smart od = lub smart = a) Pogrzewacze Podgrzewanie c.w.u c.w.u od smart = lub smart = a) Podgrzewanie Pogrzewacze c.w.u c.w.u od Podgrzewanie c.w.u smart smart = lub = smart lub smart = a) = a) Pogrzewacze Pogrzewacze c.w.u c.w.u od a) Podgrzewanie c.w.u Szczegóły wyjaśnia rozporządzenie smart = lub smart = a) Pogrzewacze c.w.u Przy czym maksymalne objętości małych podgrzewaczy pojemnościowych wynosić będą: a) Szczegóły wyjaśnia rozporządzenie Tabela.5. Przy czym Deklarowany maksymalne profil obciążenia objętości małych podgrzewaczy pojemnościowych wynosić 3XS będą: XXS XS S Maksymalna pojemność magazynowania [litr] od Tabela.5. Deklarowany W pozostałych profil pogrzewaczach obciążenia pojemnościowych minimalne ilości wody zmieszanej 3XS o temperaturze XXS 4 ºC wynoszą XS jak niżej: S Maksymalna Tabela.6. pojemność magazynowania V [litr] od Deklarowany profil obciążenia M L XL XXL 3XL 4XL W pozostałych pogrzewaczach pojemnościowych minimalne ilości wody zmieszanej o temperaturze 4 ºC wynoszą jak niżej: Minimalna ilość wody o temperaturze 4 o C [litr] od Tabela.6. Deklarowany profil obciążenia M L XL XXL 3XL 4XL Minimalna ilość wody o temperaturze Projekt 4 o C współfinansowany V [litr] od przez Szwajcarię w ramach 65Funduszu 3Partnerskiego Grantu 3Blokowego Kryteria referencyjne W chwili wejścia w życie omawianego rozporządzenia za najlepsze stępne na rynku rozwiązanie techniczne tyczące podgrzewaczy wody i zasobników ciepłej wody użytkowej z punktu widzenia efektywności energetycznej podgrzewania wody, poziomu mocy akustycznej, strat postojowych i emisji tlenków azotu uznano rozwiązanie spełniające następujące warunki: Tabela.8. Minimalna wartość efektywności energetycznej Deklarowany profil obciążenia 3XS XXS XS S M L XL XXL 3XL 4XL Minimalna efektywność energetyczna ŋ wh [%] Tabela.9. Maksymalne straty postojowe Maksymalna strata postojowa S m [W] w zależności od pojemności magazynowej (objętości) V [litr] S m < 5 + 4,6 V, Przykłady obliczeń W celu zilustrowania zagadnień tyczących podgrzewaczy i podgrzewania c.w.u. przeprowadzono obliczenia symulacyjne przykławej instalacji z wykorzystaniem kolektorów słonecznych (dane w tabeli.): Tabela.. Kolektory Podgrzewacz biwalentny Pozostałe parametry ŋ oa = 83% a a = 3,5 W/(m K) a a =, W/(m K ) A a =, m Azymut: ζ = Nachylenie kolektorów: β = 45 V b = 3 litrów Profil: XXL S =,, 3, 4, 5, 6 kwh/bę V cwu = 6 l/dzień (zużycie c.w.u.) t cwu = 5 C (temp. c.w.u.) Q ref = 4,53 kwh/bę CC =,5 Q nonsol obliczenia T-SOL ŋ wh,nonsol =,67 (kocioł gazowy) Q nonso : od kwh/rok Na podstawie przyjętych danych oraz obliczeń symulacyjnych w programie T*SOL pozyskano dane wejściowe zależności [9] i [8]. Więcej informacji na temat programów symulacyjnych zamieszczono w rozdziale

16 Obliczone Obliczone wartości wartości efektywności energetycznej energetycznej ŋ wh podgrzewania wody w analizowanym przypadku przedstawiono w formie wh podgrzewania wody w analizowanym przypadku przedstawiono w formie wykresu wykresu na Obliczone rysunku na rysunku poniżej wartości (rys. poniżej efektywności.4). (rys..4). energetycznej wh podgrzewania wody w analizowanym przypadku przedstawiono w formie wykresu na rysunku poniżej (rys..4). wh wh [%] [%] SIA 385/: SIA 385/: EnV nr 73. EnV nr 73. UE nr 8/3 UE nr 8/ S [kwh/ba] S [kwh/ba] Rys..4. Przebieg efektywności energetycznej podgrzewania c.w.u. ŋ Rys..4. Przebieg efektywności energetycznej podgrzewania c.w.u. wh w wh w zależności od postojowych strat podgrzewaczy zależności od postojowych strat podgrzewaczy w analizowanym przykładzie, gdzie wykorzystano kolektory słoneczne. Rys..4. w Przebieg analizowanym efektywności przykładzie, energetycznej gdzie wykorzystano podgrzewania kolektory c.w.u. słoneczne wh w zależności od postojowych strat podgrzewaczy w analizowanym przykładzie, gdzie wykorzystano kolektory słoneczne Jak Jak widać z przebiegu wykresu, wykresu, po przyjęciu po przyjęciu kryterium kryterium maksymalnych maksymalnych strat postojowych strat postojowych podgrzewacza podgrzewacza zgodnie z wymaganiami zgodnie z wymaganiami szwajcarskimi Jak widać z przebiegu EnV szwajcarskimi nr 73. wykresu, według EnV po nr przyjęciu tabeli kryterium według - tj. S <,6 tabeli maksymalnych kwh/bę.8 - tj. uzyskuje S strat <,6 postojowych kwh/bę się klasę A + uzyskuje oraz A podgrzewacza ++ się w przypadku klasę A + zgodnie spełnienia oraz A ++ z w wymaganiami wymagań przypadku spełnienia normy szwajcarskimi SIA wymagań 385/:. EnV normy nr 73. SIA według 385/:. tabeli.8 - tj. S <,6 kwh/bę uzyskuje się klasę A + oraz A ++ w przypadku spełnienia wymagań normy SIA 385/:. Jeśli Jeśli odniesiemy odniesiemy się się zaś zaś wymagań wymagań referencyjnych referencyjnych opisanych opisanych w tabeli tabeli.3.3 (zgodnie (zgodnie z Rozporządzeniem z Rozporządzeniem delegowanym delegowanym Komisji Komisji (UE) Jeśli nr odniesiemy 8/3), się gdzie zaś minimalna wymagań efektywność referencyjnych energetyczna opisanych dla w profilu tabeli XXL.3 wynosi (zgodnie %, z Rozporządzeniem to stwierdza się, delegowanym że straty postojowe Komisji (UE) podgrzewacza (UE) nr 8/3), nr 8/3), w analizowanym gdzie gdzie minimalna minimalna przypadku efektywność efektywność nie powinny energetyczna przekroczyć dla dla S profilu profilu = 3, XXL XXL kwh/bę. wynosi wynosi %, %, to to stwierdza stwierdza się, się, że straty że straty postojowe postojowe podgrzewacza w w analizowanym przypadku nie nie powinny przekroczyć S = 3, 3, kwh/bę. [kwh /rok] [kwh /rok] Roczne ciepło przekazane Roczne ciepło 5 z przekazane kolektorów 5 słonecznych z kolektorów c.w.u. słonecznych Roczne c.w.u. straty podgrzewacza Roczne straty c.w.u. podgrzewacza c.w.u Wnioski i informacje praktyczne...3. Wnioski i informacje praktyczne Sugeruje się puścić zastosowania następujące podgrzewacze i zasobniki mające kontakt z ciepłą wodą użytkową:. ze stali nierdzewnej, Sugeruje się puścić zastosowania następujące podgrzewacze i zasobniki mające kontakt z ciepłą wodą użytkową: emaliowane z tytanową anodą ochronną. - ze stali nierdzewnej, - W emaliowane przypadku z tytanową zbiorników anodą emaliowanych ochronną. zawsze musi być zamontowana anoda ochronna. Standarwo stosowane są anody magnezowe, które wymagają konserwacji. Przy braku konserwacji i złej jakości wody może się zdarzyć, że po np. 4 latach W eksploatacji przypadku elektroda zbiorników magnezowa emaliowanych nie zawsze pełni już musi swojej być funkcji, zamontowana a przy anoda dalszym ochronna. braku konserwacji, Standarwo np. stosowane po 6 latach, są anody zbiornik ulega magnezowe, trwałemu szkodzeniu które wymagają (potwierdzono konserwacji. w praktyce). Przy braku Przy konserwacji zastosowaniu i złej jakości anody tytanowej wody może (należy się zdarzyć, to uzgodnić że po z np. stawcą) 4 latach nie jest eksploatacji wymagana elektroda jej konserwacja. magnezowa nie pełni już swojej funkcji, a przy dalszym braku konserwacji, np. po 6 latach, zbiornik ulega trwałemu szkodzeniu (potwierdzono w praktyce). Przy zastosowaniu anody tytanowej (należy to uzgodnić z stawcą) nie jest wymagana Należy jej zwrócić konserwacja. uwagę, że wielu przyszłych użytkowników instalacji solarnych posiada własne studnie wody pitnej. W związku z powyższym konieczne są wymagania co montażu chociażby filtrów mechanicznych i okresów ich przeglądów serwisowych. Należy zwrócić uwagę, że wielu przyszłych użytkowników instalacji solarnych posiada własne studnie wody pitnej. W związku z. powyższym konieczne są wymagania co montażu chociażby filtrów mechanicznych i okresów ich przeglądów serwisowych. Jak wynika z analizy wymagań w zakresie podgrzewaczy i podgrzewania c.w.u., ograniczenia w zakresie puszczalnych strat będą coraz wyższe. Jak wykazują obliczenia symulacyjne i praktyka, taki kierunek rozwoju jest całkowicie uzasadniony.. Jak Można wynika ponieść z analizy znaczne wymagań wydatki w zakresie na kolektory podgrzewaczy słoneczne, i podgrzewania których praca c.w.u., nie ograniczenia przyniesie oczekiwanych w zakresie puszczalnych rezultatów, ze strat względu na będą duże coraz straty wyższe. cieplne zbiorników. Jak wykazują obliczenia symulacyjne i praktyka, taki kierunek rozwoju jest całkowicie uzasadniony. Można ponieść W tym znaczne przypadku wydatki zaleca na kolektory się, aby inwestor słoneczne, nie których podejmował praca pochopnie przyniesie decyzji oczekiwanych co izolowania rezultatów, podgrzewaczy, względu lecz na duże skonsultował straty cieplne to zagadnienie zbiorników. z ekspertem branżowym. Rolą eksperta jest przeprowadzenie stosownych obliczeń i optymalny bór parametrów izolowania podgrzewaczy i zasobników, z uwzględnieniem stępności i możliwości rozwiązań technicznych. W miarę możliwości W tym przypadku zaleca się, aby inwestor nie podejmował pochopnie decyzji co izolowania podgrzewaczy, lecz skonsultował to zagadnienie zaleca się wartości z ekspertem graniczne branżowym. - podane Rolą zgodnie eksperta z tabelą jest.9. przeprowadzenie stosownych obliczeń i optymalny bór parametrów izolowania podgrzewaczy i zasobników, z uwzględnieniem stępności i możliwości rozwiązań technicznych. W miarę możliwości zaleca 3. się wartości graniczne - podane zgodnie z tabelą.9. W przypadku podgrzewczy podczas procesu inwestycyjnego zaleca się, aby starczono wyniki badań standarwych strat, 3. np. przeprowadzonych zgodnie z PN-EN W przypadku podgrzewczy podczas procesu inwestycyjnego zaleca się, aby starczono wyniki badań standarwych strat, np. przeprowadzonych zgodnie z PN-EN Przewody hydrauliczne nośnika nośnika grzewczego grzewczego (cieczy (cieczy solarnej) solarnej) Analogicznie Analogicznie jak jak w przypadku przypadku podgrzewaczy, podgrzewaczy, należy należy zwrócić zwrócić szczególną szczególną uwagę uwagę nie nie tylko tylko na na właściwości właściwości hydrauliczne, hydrauliczne, mechaniczne, mechaniczne, ale również straty w przewodach łączących kolektory słoneczne z z odbiornikiem.. W W przypadku przypadku dużych dużych odległości odległości pomiędzy podgrzewaczem a a kolektorami, a a także w w przypadku średnich i dużych i (mocno rozbuwanych) instalacji kolektorów słonecznych straty mają mają duży duży wpływ wpływ na efektywność na energetyczną. Jak Jak pokazuje pokazuje praktyka praktyka w w tym tym zakresie, zakresie, obowiązujące obowiązujące wymagania wymagania techniczne techniczne nagminnie nagminnie nie są nie przestrzegane. są przestrzegane S [kwh/ba] S [kwh/ba] Rys. Rys Przebieg efektywności energetycznej energetycznej podgrzewania podgrzewania c.w.u. c.w.u. wh ŋw zależności od postojowych strat podgrzewaczy wh w zależności od postojowych strat podgrzewaczy Rys..5. w Przebieg analizowanym efektywności przykładzie, energetycznej gdzie wykorzystano podgrzewania kolektory c.w.u. słoneczne wh w zależności od postojowych strat podgrzewaczy w analizowanym przykładzie, gdzie wykorzystano kolektory słoneczne w analizowanym przykładzie, gdzie wykorzystano kolektory słoneczne Jak widać z wykresu (rys..5), w analizowanym przypadku już przy standarwych stratach postojowych podgrzewacza Jak S Jak = widać 3 kwh/bę widać z wykresu z poziom wykresu (rys. rocznych (rys..5),.5), strat w analizowanym w stanowi 5% przypadku przypadku, jakie już już pozyskano przy przy standarwych z kolektorów stratach z stratach uwzględnieniem postojowych strat podgrzewacza w przewodach S łączących. = S 3 = 3 kwh/bę Przy braku poziom wymagań rocznych może strat strat się zdarzyć, stanowi stanowi że 5% poziom, 5% rocznych, jakie pozyskano strat jakie pozyskano z kolektorów przez podgrzewacz z kolektorów z uwzględnieniem jest z większy uwzględnieniem strat niż w przewodach tzw. zyski strat w solarne. przewodach łączących. Przy łączących. braku wymagań Przy braku może wymagań się zdarzyć, może się że poziom zdarzyć, rocznych że poziom strat rocznych przez strat podgrzewacz przez podgrzewacz jest większy niż jest tzw. większy zyski niż solarne. tzw. zyski solarne. Szwajcarsko-Polskiego Projekt współfinansowany Programu przez Szwajcarię Współpracy w z ramach nowymi Funduszu krajami członkowskimi Partnerskiego Unii Grantu Europejskiej Blokowego Wymagania Wymagania obowiązujące obowiązujące w Polsce w Polsce i Niemczech i Niemczech.3... Rozporządzenie Ministra Transportu, Buwnictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 3 r. (poz. 96).3... Rozporządzenie EnEV Ministra 9 Transportu, Buwnictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 3 r. (poz. 96) Rozporządzenie EnEV 9 W przypadku braku wymagań zapisanych w kumentacji przetargowej wszystkie strony postępowania obowiązuje Rozporządzenie Ministra W przypadku Transportu, braku Buwnictwa wymagań zapisanych i Gospodarki w kumentacji Morskiej z dnia przetargowej 5 lipca 3 wszystkie r. (poz. 96) strony rozdział postępowania.5. obowiązuje Rozporządzenie Ministra Transportu, Buwnictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 3 r. (poz. 96) rozdział.5. Zgodnie z zapisami tego rozporządzenia izolacja cieplna przewodów rozdzielczych i komponentów w instalacjach centralnego ogrzewania, Zgodnie z zapisami ciepłej wody tego użytkowej rozporządzenia (w tym przewodów izolacja cieplna cyrkulacyjnych), przewodów instalacji rozdzielczych chłodu i ogrzewania i komponentów powietrznego w instalacjach powinna spełniać centralnego wymagania ogrzewania, minimalne ciepłej wody określone użytkowej w poniższej (w tym tabeli przewodów.: cyrkulacyjnych), instalacji chłodu i ogrzewania powietrznego powinna spełniać wymagania minimalne określone w poniższej tabeli.: 3

17 zapominać o bardzo ważnym wskaźniku, jakim są postojowe straty, które zależą wprost od temperatury magazynowanej wody, warunków otoczenia, współczynniku przewodzenia materiału izolacyjnego, jego grubości, parametrów zewnętrznego płaszcza ochronnego oraz wielu innych detali. Przykławe wymagania zilustrowano w dalszej treści tego rozdziału. Tabela.. Lp. Rodzaj przewodu lub komponentu. Średnica wewnętrzna mm mm. Średnica wewnętrzna od 35 mm 3 mm Minimalna grubość izolacji cieplnej g min (materiał o współczynniku przewodzenia λ n =,35[W/(m K)] ) ) 3. Średnica wewnętrzna od 35 mm równa średnicy wewnętrznej rury 4. Średnica wewnętrzna ponad mm mm Przewody i armatura wg lp. 4 przechodzące przez ściany lub stropy, skrzyżowania przewodów Przewody ogrzewań centralnych, przewody wody ciepłej i cyrkulacji instalacji ciepłej wody użytkowej wg lp. 4, ułożone w komponentach buwlanych między ogrzewanymi pomieszczeniami różnych użytkowników 7. Przewody wg lp. 6 ułożone w podłodze 6 mm 8. Przewody ogrzewania powietrznego (ułożone w części ogrzewanej budynku) 4 mm 9. Przewody ogrzewania powietrznego (ułożone w części nieogrzewanej budynku) 8 mm 5% wymagań z lp. 4 5% wymagań z lp. 4. Przewody instalacji wody lowej prowadzone wewnątrz budynku ) 5% wymagań z lp. 4. Przewody instalacji wody lowej prowadzone na zewnątrz budynku ) % wymagań z lp. 4 ) Przy zastosowaniu materiału izolacyjnego o innym współczynniku przewodzenia niż podany w tabeli należy skorygować grubość warstwy izolacyjnej. ) Izolacja cieplna wykonana jako powietrznoszczelna. W przypadku przewodów łączących kolektory słoneczne z instalacją c.w.u. obowiązują minimalne wymagania,, 3 i 4 z uwagi na fakt, że część tych rurociągów znajduje się na zewnątrz, poddaszach i pomieszczeniach nieogrzewanych. Nie należy puszczać zmniejszenia grubości izolacji nawet w pomieszczeniach ogrzewanych, o których mowa w punktach (wierszach) 5, 6 powyższej tabeli. Wymagania powyższe punktu 7 są identyczne z niemieckimi EnEV Norma PN-B-4: W kumentacjach przetargowych oraz projektowych często przywołuje się normę PN-B-4:, której wymagania mogą mieć zastosowanie przewodów łączących kolektory słoneczne z instalacją c.w.u.; wymagania te są odniesione temperatury czynnika grzewczego 6 i 95 C. Wybrane wymagania wyszczególniono w tabeli.. Tabela.. Średnica nominalna rurociągu DN Grubość obliczeniowa warstwy izolacji g min [mm] przy określonej temperaturze przesyłanego czynnika 6 C 95 C Wymagania obowiązujące w Szwajcarii.3.. Wymagania obowiązujące w Szwajcarii Rozporządzenie Szwajcarskie przepisy Energetyczne branżowe (EnV) MuKEn 8 Cytowane Jako przykład już przepisy przedstawiono branżowe poniżej obowiązujące wymagania w obowiązujące Szwajcarii (MuKEn w Szwajcarii 8) odnośnie zawierają pogrzewaczy również wymagania c.w.u., zasobników w zakresie c.w.u. izolowania oraz przewodów wody grzewczej. transportu Wymagania czynnika te są zawarte grzewczego w Rozporządzeniu oraz c.w.u. Wymagania Energetycznym te przedstawiono (EnV) z 7 grudnia w tabeli 998 r. poniżej. nr 73.. (Stan na sierpnia 4 r.) Tabela.3. Wymiar Minimalne grubości izolacji g min [mm] DN calowy λ >,3 W/(m K) oraz λ,5 W/(m K) λ,3 W/(m K) 5 3/8 / /4 3 Szwajcarsko-Polskiego /4 Programu Współpracy z nowymi krajami 5 członkowskimi Unii Europejskiej / / Podane grubości izolacji obowiązują temperatury czynnika 9 C, przy wyższej temperaturze zaleca się zwiększenie grubości izolacji. W uzasadnionych przypadkach, takich jak skrzyżowania rurociągów, przejścia przez przegrody buwlane itp. przy temperaturze czynnika nie przekraczającej 3 C, w celu np. ułatwienia montażu grubość izolacji może być zmniejszona. W tym samym rozporządzeniu podano także maksymalne wartości jednostkowych strat zaizolowanych przewodów U R W/(m K), które ułożone są w gruncie. Tabela.4. Wymiar DN Wymiar calowy 3/4 / 5/4 / / Rury sztywne U R W/(m K),4,7,8,,,5,7,8,3,34,36,37 Rury giętkie (elastyczne) U R W/(m K),6,8,8,4,7,7,8,3,34,36,38,4 Informacje na temat szacowania jednostkowych strat U R podano w rozdziale. Minimalna grubość izolacji cieplnej (materiał o współczynniku przewodzenia λ n =,35 W/(m K) określonym w temperaturze 4 C) 3 3

18 .3.3. Wymagania obowiązujące w Austrii.3.3. Wymagania obowiązujące w Austrii Austriacka norma ÖNORM H 555: Austriacka norma ÖNORM H 555:3 Warto również przedstawić wymagania austriackie, gdyż norma ÖNORM H 555:3 jest najmłodszym wydawnictwem bazującym Warto również przedstawić wymagania austriackie, gdyż norma ÖNORM H 555:3 jest najmłodszym wydawnictwem bazującym na publikacjach, rozporządzenia i wytycznych obowiązujących także w Niemczech i Szwajcarii. Wymagania odnośnie izolowania na przewodów publikacjach, transportu rozporządzeniach czynnika grzewczego i wytycznych oraz obowiązujących ciepłej wody użytkowej także w według Niemczech tej normy i Szwajcarii. zawarto Wymagania w tabeli.5. odnośnie izolowania przewodów transportu czynnika grzewczego oraz ciepłej wody użytkowej według tej normy zawarto w tabeli.5. Tabela Tabela Wymiar DN DN Miejsce zabuwy przewodu Miejsce zabuwy przewodu > 5 > 5 Minimalne grubości izolacji gmin [mm] Minimalne grubości izolacji g min [mm] Pomieszczenia techniczne Pomieszczenia techniczne nieogrzewane Pomieszczenia nieogrzewane Szachty Pomieszczenia instalacyjne ogrzewane w sąsiedztwie obszarów nieogrzewanych Szachty instalacyjne w sąsiedztwie Podwieszany sufit, podłoga podniesiona, obszarów nieogrzewanych szachty instalacyjne w sąsiedztwie obszarów Podwieszany nieogrzewanych sufit, podłoga Tynk, podniesiona, podłoga szachty w pomieszczeniach instalacyjne w nieogrzewanych sąsiedztwie obszarów nieogrzewanych Tynk, podłoga w pomieszczeniach nieogrzewanych W Tynk, gruncie podłoga w pomieszczeniach Na zewnątrz budynków ogrzewanych W gruncie Minimalną grubość izolacji cieplnej gmin podano dla materiału o współczynniku przewodzenia λn =,47 W/(m K) określonym w temperaturze Na zewnątrz 5 budynków ºC Minimalną.3.4. Przykłady grubość obliczeń izolacji cieplnej g min podano dla materiału o współczynniku przewodzenia λ n =,47 W/(m K) określonym w temperaturze 5 ºC Analiza strat i zysków Przewody preizolowane Przewody z izolacją pianką kauczukową.3.4. Przykłady obliczeń o grubości 4 mm W celu zilustrowania znaczenia izolowania przewodów transportu nośnika grzewczego (cieczy solarnej) wykonano w programie o grubości izolacji mm =,49 W/(m K) =,38 W/(m K) ÖNORM H 555:3 T*SOL szereg obliczeń, przyjmując warunek, że przewody posiadają taką samą grubość i parametry izolacji wewnątrz i na zewnątrz budynku. Analiza Oczywiście, strat w i tym zysków przypadku wybrano wyższe wymagania cytowanych norm i rozporządzeń, jakie obowiązują na zewnątrz W budynku. celu zilustrowania Obliczenia znaczenia wykonano izolowania z uwzględnieniem przewodów referencyjnego transportu materiału nośnika izolacyjnego grzewczego o (cieczy współczynniku solarnej) wykonano przewodzenia w programie Rys. Rys Przebieg zysków z kolektorów z kolektorów słonecznych słonecznych i strat i strat w przewodach w przewodach solarnych solarnych w zależności w zależności od grubości od grubości izolacji oraz T*SOL λ =,45 szereg W/(m K). obliczeń, przyjmując warunek, że przewody posiadają taką samą grubość i parametry izolacji wewnątrz i na zewnątrz izolacji oraz współczynnika przewodzenia przewodzenia materiału materiału izolacyjnego izolacyjnego budynku. Oczywiście, w tym przypadku wybrano wyższe wymagania cytowanych norm i rozporządzeń, jakie obowiązują na zewnątrz Jako model budynku. obliczeniowy Obliczenia przyjęto wykonano m jednorodzinny z uwzględnieniem o następujących referencyjnego parametrach: materiału izolacyjnego o współczynniku przewodzenia Straty Straty zaczynają zaczynają się się stabilizować stabilizować od od punktu punktu D. D. Od Od tego tego momentu momentu nie nie widać widać już już przyrostu przyrostu ilości ilości przekazywanego przekazywanego Dom λ jednorodzinny =,45 W/(m K). systemu c.w.u. c.w.u. Takie Takie możliwości prawne wynikają już już z obowiązujących rozporządzeń, których wymagania zaczynają się się pokrywać Kolektor płaski A=, m, sztuk ( oa = 83%, aa = 3,5 W(m K) aa =, W/(m K z z tymi, które obowiązują w przytoczonych krajach europejskich. ) ) Jako Azymut model obliczeniowy przyjęto m jednorodzinny = o o następujących parametrach: Na szczególną uwagę zasługują rezultaty, jakie wynikają z zastosowania aerożelu o grubości mm (punkt E). Przy tej grubości Nachylenie = 45 Dom jednorodzinny o Na szczególną uwagę zasługują rezultaty, jakie wynikają z zastosowania aerożelu o grubości mm (punkt E). Przy tej grubości izolacji jest prawpobne, że montaż przewodu preizolowanego będzie można wykonać z wykorzystaniem otworu w dachówce Zużycie ciepłej wody użytkowej Vc = l/bę Temperatura Kolektor płaski ciepłej A=, wody mużytkowej, sztuk tc = 5 O C (ŋ oa = 83%, a a = 3,5 W(m K) a a =, W/(m K izolacji jest prawpobne, że montaż przewodu preizolowanego będzie można wykonać z wykorzystaniem otworu w dachówce ) ) wentylacyjnej. wentylacyjnej. Dodatkowo Dodatkowo należy należy zaznaczyć, zaznaczyć, że że aerożel aerożel posiada posiada zakres zakres temperatury temperatury pracy pracy powyżej powyżej temperatury temperatury stagnacji, stagnacji co co Rodzaj Azymut i długość rur na zewnątrz (Dn6) LZ = x ζ = m gwarantuje zachowanie właściwości materiału izolacyjnego w czasie. w czasie. Rodzaj i długość rur wewnątrz (Dn6) Lw = x5 m Dane Nachylenie klimatyczne Warszawa β = Przydatne zależności wykonania obliczeń obliczeń w zakresie w zakresie izolacji izolacji przewodów przewodów Podgrzewacz Zużycie ciepłej c.w.u. wody biwalentny użytkowej Vz = 3 l V cwu = l/bę Temperatura ciepłej wody użytkowej t cwu = 5 C W niniejszym rozdziale podano przykłady obliczeń wymaganej grubość izolacji cieplnej g W niniejszym rozdziale podano przykłady obliczeń wymaganej grubość izolacji cieplnej gi, jaka jest i, jaka jest niezbędna, aby spełnić niezbędna, aby spełnić wymagania wymagania Rodzaj i długość rur na zewnątrz (Dn6) L Z = x m Rozporządzenia Rozporządzenia Ministra Transportu, Ministra Buwnictwa Transportu, Buwnictwa i Gospodarki Morskiej i Gospodarki z dnia Morskiej 5 lipca 3 z dnia r. 5 lipca 3 r. Rodzaj i długość rur wewnątrz (Dn6) L w = x5 m Dane klimatyczne Warszawa Podgrzewacz c.w.u. biwalentny Projekt współfinansowany przez V b = Szwajcarię 3 l w ramach Funduszu Partnerskiego Grantu Blokowego Rezultaty Rezultaty obliczeń obliczeń zawarto zawarto na na wykresie wykresie (rys. (rys..6)..6). Jak Jak wynika wynika z analizy analizy wyników, wyników, stosowane stosowane ść ść często często w Polsce Polsce przewody przewody preizolowane o grubości izolacji 3 3 mm mm i i współczynniku przewodzenia λ =,38 W/(m K) (punkt (punkt A) A) nie nie gwarantują jeszcze jeszcze maksymalnego wykorzystania z kolektorów słonecznych. Mniejszymi stratami charakteryzują się się przewody izolowane aerożelem o grubości 5 mm i współczynniku przewodzenia =,7 λ =,7 W/(m K) W/(m K) (punkt (punkt B). B). [kwh/rok] Ciepło starczone przez kolektory Straty w przewodach wewnątrz budynku Straty w przewodach na zewnątrz budynku Łączne straty w przewodach Ciepło słoneczne starczone c.w.u g i [mm] =,45 W/(m K) Najczęściej stosowane przewody preizolowane pianką kauczukową o grubości izolacji 3 mm =,38 W/(m K) A Nowość: przewody preizolowane aerożelem o grubości izolacji 5 mm =,7 W/(m K) B C D Przewody z izolacją o grubości mm =,35 W/(m K) RMTBiGM 3 EnEV 9 Przewody z izolacją o grubości 4 mm =,49 W/(m K) MuKEn 8 Przewody z izolacją o grubości 3 mm =,35 W/(m K) PN-B4: Nowość: przewody preizolowane aerożelem o grubości izolacji mm =,7 W/(m K) E F

19 Do analizy przyjęto giętką rurę rurę ze ze stali stali nierdzewnej dn dn 6 6 o wymiarach o wymiarach jak niżej jak niżej (rys. (rys..7)..7) Wnioski i informacje praktyczne Do Do analizy analizy przyjęto przyjęto giętką giętką rurę rurę ze ze stali stali nierdzewnej nierdzewnej dn dn 6 6 o wymiarach o wymiarach jak jak niżej niżej (rys. (rys..7)...7). Do wykonania Wnioski przewodów i informacje hydraulicznych praktyczne przeznaczonych transportu cieczy solarnej zaleca się zastosowanie fabrycznie preizolowanych elastycznych rur wykonanych z miedzi lub ze stali nierdzewnej. Przewody hydrauliczne powinny być poprowadzone. nieprzerwanie na całej długości, tj. bez połączeń pośrednich, wraz z izolacją od kolektora pomieszczenia technicznego, gdzie Do wykonania przewodów hydraulicznych przeznaczonych transportu cieczy solarnej zaleca się zastosowanie fabrycznie zabuwane preizolowanych będą elastycznych podgrzewacze rur wykonanych ciepłej wody z miedzi użytkowej, lub ze pompy stali nierdzewnej. czynnika solarnego Przewody i pozostała hydrauliczne armatura. powinny być poprowadzone. nieprzerwanie na całej długości, tj. bez połączeń pośrednich, wraz z izolacją od kolektora pomieszczenia technicznego, gdzie Izolacja zabuwane cieplna będą preizolowanych podgrzewacze przewodów ciepłej wody hydraulicznych użytkowej, pompy powinna czynnika być solarnego pokryta i zewnętrznym pozostała armatura. płaszczem ochronnym odpornym na działanie czynników zewnętrznych, takich jak promieniowanie UV, insekty, gryzonie oraz ptaki.. 3A. Izolacja cieplna preizolowanych przewodów hydraulicznych powinna być pokryta zewnętrznym płaszczem ochronnym odpornym na Wymaga działanie czynników się, aby opór zewnętrznych, cieplny materiału takich jak izolacyjnego promieniowanie był UV, wyznaczony insekty, gryzonie zgodnie oraz z aktualną ptaki. normą PN-EN 394+A i spełniał Rys..7. Przykławy przekrój preizolowanego przewodu transportu cieczy solarnej tzw. rury giętkiej (źródło Evertec) Rys..7. Przykławy przekrój preizolowanego przewodu transportu cieczy solarnej tzw. rury giętkiej (źródło Evertec) wymagania normy PN-B-4: zawarte w tablicy nr, odniesione temperatury czynnika grzewczego 95 ºC. 3A. Rys..7. Przykławy przekrój preizolowanego przewodu transportu cieczy solarnej tzw. rury giętkiej (źródło Evertec) d Rys. - średnica.7. Przykławy zewnętrzna przekrój rury izolowanej preizolowanego przewodu d transportu =,5 mm cieczy solarnej tzw. rury giętkiej (źródło Evertec) Wymaga się, aby opór cieplny materiału izolacyjnego był wyznaczony zgodnie z aktualną normą PN-EN 394+A i spełniał lub: d3 d -- średnica zewnętrzna rury rury izolowanej wraz z izolacją d3 = d + d =,5 mm wymagania normy PN-B-4: zawarte w tablicy nr, odniesione temperatury czynnika grzewczego 95 ºC. gi d i d3 - współczynnik przewodzenia wraz z izolacją aerożelu i,7 W/(m K) d3 = d + g i d - średnica gi λ- - i grubość średnica zewnętrzna współczynnik izolacji zewnętrzna rury rury izolowanej izolowanej d d =,5 przewodzenia aerożelu gi = = (zależności,5 mm mm d3 λ., i =,7.) W/(m K) d3 - średnica - średnica zewnętrzna zewnętrzna rury rury wraz wraz z izolacją z izolacją d3 d3 = d = d + 3B. lub: gi + gi gi i g współczynnik i i - grubość izolacji g i = (zależności.,.) i Taka współczynnik przewodzenia rura według przewodzenia rozporządzenia aerożelu i [3] aerożelu =,7 i winna posiadać parametry, i =,7 W/(m K) Wymaga jakie W/(m K) 3B. się, aby opór cieplny materiału izolacyjnego był wyznaczony zgodnie z aktualną normą PN-EN 394+A: i spełniał gi - grubość wynikają z grubości izolacji gmin = mm o współczynniku gi gi przewodzenia - grubość izolacji gi izolacji = (zależności gi gi n Taka rura według rozporządzenia =,35 W/(m K). [3] winna Zgodnie posiadać z zależnością = (zależności., parametry, przywołaną.,.) wymagania jakie wynikają w.) Wymaga się, Rozporządzenia aby opór cieplny Ministra materiału Transportu, izolacyjnego Buwnictwa był wyznaczony i Gospodarki zgodnie z Morskiej aktualną z normą dnia 5 PN-EN lipca A: r. (poz. 96) i spełniał rozdział normie z grubości PN-B-4: izolacji g minimalna grubość aerożelu.5 wymagania (wiersze Rozporządzenia,,3 tabeli). Ministra Transportu, Buwnictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 3 r. (poz. 96) rozdział.5 wynosi: min = mm o współczynniku Taka przewodzenia Taka rura rura według według rozporządzenia rozporządzenia [3] λ n =,35 W/(m K). [3] winna winna posiadać Zgodnie posiadać parametry, z parametry, jakie zależnością jakie wynikają przywołaną w normie PN-B-4: minimalna grubość wynikają z grubości z grubości izolacji gmin izolacji = gmin gmin = mm mm o współczynniku o współczynniku 4. (wiersze,,3 tabeli). przewodzenia i aerożelu przewodzenia n wynosi: =,35 n n =,35 W/(m K). W/(m K). Zgodnie Zgodnie z zależnością z zależnością przywołaną d g przywołaną w n min w normie normie PN-B-4: PN-B-4: minimalna minimalna grubość grubość aerożelu aerożelu W przypadku przewodów giętkich jakość fabrycznie preizolowanych przewodów hydraulicznych (rur) przeznaczonych transportu wynosi: wynosi: 4. d d d g i i [.] d gmin min n d cieczy i W przypadku solarnej przewodów wraz izolacją giętkich cieplną jakość powinna fabrycznie być preizolowanych potwierdzona przewodów badaniami hydraulicznych według aktualnej (rur) normy przeznaczonych PN-EN ISO 38:3. transportu d g n Dokumentem cieczy solarnej potwierdzającym wraz izolacją cieplną wyniki badań powinna powinien być potwierdzona być certyfikat badaniami uprawnionej według jednostki aktualnej certyfikującej. normy PN-EN ISO 38:3. d Po podstawieniu danych liczbowych minimalna d d grubość d g d g izolacji aerożelowej 5. Dokumentem potwierdzającym wyniki badań powinien być certyfikat uprawnionej jednostki certyfikującej. i i wynosi [.] [.] Izolacja przewodów hydraulicznych (rur) instalacji solarnej powinna być odporna na niską i wysoką temperaturę. W związku z tym, 5. że rury wraz z izolacją transportu roztworu wodnego glikolu propylenowego będą częściowo prowadzone na zewnątrz oraz Izolacja przewodów hydraulicznych (rur) instalacji solarnej powinna być odporna na niską i wysoką temperaturę. W związku z tym, że Po,7 Po podstawieniu podstawieniu danych danych liczbowych danych liczbowych minimalna liczbowych minimalna grubość minimalna,5 grubość izolacji grubość izolacji aerożelowej, izolacji aerożelowej wynosi,35 aerożelowej wynosi przyłączane rury wraz z bezpośrednio izolacją transportu kolektorów, roztworu wymaga wodnego się następujących glikolu propylenowego wartości temperatur będą częściowo granicznych: prowadzone na zewnątrz oraz wynosi,5,5 przyłączane w zakresie bezpośrednio ujemnych wartości kolektorów, temperatury wymaga otoczenia się następujących t rmin 5 C wartości temperatur granicznych:,7,5 g,7,7 i,5 mm 7, 6mm [.],5,,,35,35 zakresie datnich wartości temperatury cieczy solarnej t,35,5 rmax t,5,5 - w zakresie ujemnych wartości temperatury otoczenia i cieczy solarnej stg trmin - 5 ºC,5 g g i,5,5 - w zakresie datnich wartości temperatury otoczenia i cieczy solarnej trmax tstg Miarą izolacyjności rury jest także opór cieplny Ri określany mm 7, i mm 7, 6mm [.] mm [.] zgodnie z PN-EN 394+A według zależności jak niżej: t stg temperatura stagnacji oferowanych kolektorów określona zgodnie z normami PN-EN 975- lub PN-EN ISO 986 Miarą Miarą izolacyjności izolacyjności rury rury jest jest także także opór opór cieplny Ri cieplny określany Ri d 3 Ri R R określany zgodnie i i zgodnie z PN-EN zgodnie ln z PN-EN 394+A z PN-EN 394+A według 394+A według zależności według zależności jak zależności jak niżej: tstg - temperatura stagnacji oferowanych kolektorów określona zgodnie z normami PN-EN 975- lub PN-EN ISO 986 niżej: jak niżej: [.] Wymagania powyższe wynikają z treści normy PN-EN punkt 6. Bezpieczeństwo o brzmieniu jak niżej: i d Wymagania powyższe wynikają z treści normy PN-EN punkt 6. Bezpieczeństwo o brzmieniu jak niżej: d 3 d R 3 i Zależność ta jest także podawana w literaturze R i technicznej. ln ln [.] [.] d i d i Maksymalna temperatura płynu, uwzględniana przy przy projektowaniu kolektora kolektora słonecznego słonecznego lub lub instalacji instalacji słonecznej słonecznej jest jest temperaturą temperaturą stagnacji kolektora. Materiały stosowane produkcji kolektorów lub lub instalacje wbuwane w w kolektor (naczynia wzbiorcze, zawory zawory W przypadku rury jak na rysunku.7 przy uwzględnieniu wymagań rozporządzenia (tj. grubości izolacji gmin = mm i współczynniku Zależność n Zależność ta =,35 ta jest W/(m K) jest także także także podawana ) minimalny podawana w opór w literaturze w literaturze literaturze technicznej. izolacji cieplnej technicznej. technicznej. bezpieczeństwa itd.) należy bierać uwzględniając tę temperaturę. tę wynosi: W W przypadku rury jak na rysunku.7 przy uwzględnieniu wymagań rozporządzenia (tj. grubości izolacji g min = mm i współczynniku W przypadku przypadku rury rury jak jak na na rysunku rysunku.7.7 przy przy uwzględnieniu uwzględnieniu wymagań wymagań rozporządzenia rozporządzenia (tj. (tj. grubości grubości izolacji gmin izolacji = gmin gmin = mm mm i współczynniku 6. i współczynniku 6. n λ n = =,35,35 W/(m K) ) minimalny opór izolacji cieplnej wynosi: 6,5 [.3] n R i min n =,35 W/(m K) W/(m K) ) minimalny ) minimalny opór opór izolacji izolacji cieplnej cieplnej wynosi: Należy wynosi: Należy unikać unikać prowadzenia prowadzenia rur rur solarnych solarnych po po połaci połaci dachu. dachu. Powinno Powinno się się wykonywać wykonywać przepust przepust jak jak najbliżej najbliżej przyłącza przyłącza z z kolektorem kolektorem ln ( m K)/ W 4,78( m K) / W 3,4,35,5 słonecznym. W miarę możliwości zaleca zaleca się się wykorzystanie wykorzystanie odpowiednich odpowiednich przejść przejść dachowych dachowych (rys..8). (rys..8). 6,5 6,5 [.3] [.3] R i R min Przy zastosowaniu materiału izolacyjnego i min min ln aerożel ln ( o współczynniku m ( m K K )/ )/ W W 4,78( 4,78( m m K K ) / ) W / W 3,4 3,4,35,35,5 przewodzenia w temperaturze 4 o C i =,7 W/(m K),5 oraz grubości izolacji gi = 7,6 mm opór cieplny wynosi: Przy Przy Przy zastosowaniu zastosowaniu materiału materiału materiału izolacyjnego izolacyjnego izolacyjnego aerożel aerożel aerożel o współczynniku o współczynniku o współczynniku przewodzenia przewodzenia przewodzenia w w temperaturze w temperaturze temperaturze 4 4 o C 35,8 o i 4 C C =,7 λ i = i i =,7 W/(m K),7 W/(m K) W/(m K) oraz oraz oraz grubości grubości izolacji izolacji gi izolacji = g 7,6 gi gi = i = 7,6 7,6 mm mm R mm opór opór i opór cieplny cieplny cieplny wynosi: wynosi: wynosi: ln ( m K)/ W 4,78( m K) / W [.4] 3,4,7,5 Uzyskano zatem potwierdzenie R wcześniej 35,8 35,8 R i i ln wykonanych obliczeń. ln ( m ( m K K )/ )/ W W 4,78( 4,78( m m K K ) / ) W / W [.4] [.4] 3,4 3,4,7,7,5,5 Rys..8. Przykład systemowych przejść dachowych przewodów czynnika solarnego [źródło Weinmann] Uzyskano Uzyskano Uzyskano zatem zatem zatem potwierdzenie potwierdzenie potwierdzenie wcześniej wcześniej Projekt wcześniej wykonanych wykonanych współfinansowany wykonanych obliczeń. obliczeń. przez obliczeń. Rys..8. Przykład systemowych przejść dachowych przewodów czynnika solarnego [źródło Weinmann] Szwajcarię w ramach Funduszu Partnerskiego Grantu Blokowego

20 7. Preizolowane przewody hydrauliczne powinny zawierać fabrycznie zabuwany przewód elektryczny połączenia regulatora instalacji solarnej z czujnikiem temperatury cieczy solarnej w kolektorze. Przy czym przewód elektryczny winien być poprowadzony tak, 7. aby nie tykał wewnętrznej rury transportującej czynnik solarny oraz nie naruszał ciągłości materiału izolacyjnego. 8. Preizolowane przewody hydrauliczne powinny zawierać fabrycznie zabuwany przewód elektryczny połączenia regulatora Fragmenty instalacji solarnej przewodów z czujnikiem hydraulicznych temperatury prowadzonych cieczy solarnej ponad w kolektorze. dachem Przy należy czym datkowo przewód elektryczny zabezpieczyć winien płaszczem być poprowadzony z blachy aluminiowej tak, aby nie tykał lub ocynkowanej. wewnętrznej W rury przypadku, transportującej gdy producent czynnik solarny udzieli oraz wymaganej nie naruszał gwarancji ciągłości na materiału zewnętrzny izolacyjnego. płaszcz ochronny izolacji rury preizolowanej, można zrezygnować z datkowego płaszcza z blachy aluminiowej lub ocynkowanej Fragmenty przewodów hydraulicznych prowadzonych ponad dachem należy datkowo zabezpieczyć płaszczem z blachy W aluminiowej trakcie planowania lub ocynkowanej. tras przewodów W przypadku, hydraulicznych gdy producent należy udzieli wybierać wymaganej możliwe gwarancji najkrótsze zewnętrzny trasy ich zabuwy płaszcz ochronny celem izolacji minimalizacji rury długości preizolowanej, rurociągów. można zrezygnować z datkowego płaszcza z blachy aluminiowej lub ocynkowanej.. 9. Gwarancja: W trakcie planowania sugerowany tras okres przewodów gwarancji hydraulicznych min. lat należy wybierać możliwe najkrótsze trasy ich zabuwy celem minimalizacji długości rurociągów. UWAGA: Wymienione. normy i rozporządzenia należy przywołać w kumentacji projektowej i przetargowej Gwarancja: sugerowany okres gwarancji min. lat UWAGA: Wymienione normy i rozporządzenia należy przywołać w kumentacji projektowej i przetargowej.4. Ciecz w obiegu kolektorów słonecznych ( ciecz solarna ) Ciecz.4. Ciecz w obiegu w obiegu kolektorów kolektorów słonecznych słonecznych jest nośnikiem ( ciecz solarna ) pomiędzy kolektorami słonecznymi a pierwotnym obiegiem z wymiennikiem. Jest nim najczęściej wężownica umieszczona w podgrzewaczu pojemnościowym c.w.u. lub wymiennik płytowy, Ciecz w którego obiegu wtórny kolektorów obieg zasila słonecznych wodę grzewczą, jest nośnikiem basenową lub pomiędzy c.w.u. W praktyce kolektorami najczęściej słonecznymi stosuje a się pierwotnym wodny roztwór obiegiem glikolu propylenowego z wymiennikiem z. datkiem Jest nim czynników najczęściej antykorozyjnych wężownica umieszczona i uszlachetniających w podgrzewaczu (ciecz niskokrzepnąca). pojemnościowym Trwałość c.w.u. lub cieczy wymiennik solarnej wystawionej płytowy, którego na niewielkie wtórny obieg obciążenia zasila wodę termiczne grzewczą, chodzi basenową lub lat. c.w.u. Należy W praktyce jednakże najczęściej regularnie stosuje sprawdzać się wodny jej gęstość roztwór i glikolu wartość ph propylenowego zgodnie z zaleceniami z datkiem producenta. czynników antykorozyjnych i uszlachetniających (ciecz niskokrzepnąca). Trwałość cieczy solarnej wystawionej na niewielkie obciążenia termiczne chodzi lat. Należy jednakże regularnie sprawdzać jej gęstość i wartość ph zgodnie z zaleceniami producenta..4.. Wpływ temperatury na trwałość cieczy solarnej Ciecz.4.. solarna Wpływ jest temperatury wystawiona na na trwałość większe obciążenie, cieczy solarnej gdy instalacja jest w fazie stagnacji. Cząsteczki glikolu rozpadają się już przy temperaturze 7 ºC. Mogą się wtedy połączyć z innymi pierwiastkami lub związkami, co jednocześnie przyspiesza powstawanie Ciecz solarna jest wystawiona na większe obciążenie, gdy instalacja jest w fazie stagnacji. Cząsteczki glikolu rozpadają się już przy kwasów temperaturze i powoduje 7 ºC. korozję Mogą się metalowych wtedy połączyć elementów z innymi instalacji. pierwiastkami Przy wysokich lub związkami, temperaturach co jednocześnie glikol jest przyspiesza szczególnie powstawanie narażony na utlenianie. kwasów i powoduje Jeśli tlen znajduje korozję metalowych się w instalacji, elementów ciecz solarna instalacji. może Przy zostać wysokich uszkodzona temperaturach i powstają glikol złogi jest (rys. szczególnie.9). Badania narażony naukowe wykazują, utlenianie. że Jeśli nieszczelne tlen znajduje instalacje się w instalacji, ze stałym ciecz pływem solarna może tlenu zostać z powietrza uszkodzona są znacznie i powstają bardziej złogi (rys. problematyczne.9). Badania niż naukowe wysokie temperatury wykazują, że z nieszczelne powodu stagnacji. instalacje Na ze podstawie stałym pływem zebranych tlenu świadczeń, z powietrza w są instalacjach, znacznie bardziej w których problematyczne często występują niż wysokie okresy stagnacji, temperatury zaleca z powodu się coroczne stagnacji. sprawdzanie Na podstawie oraz zebranych kumentowanie świadczeń, parametrów w instalacjach, cieczy w solarnej. których często występują okresy stagnacji, zaleca się coroczne sprawdzanie oraz kumentowanie parametrów cieczy solarnej. Para powstająca w fazie stagnacji może uszkodzić zawór zwrotny i przestać się pozostałych elementów instalacji. W trakcie kontaktu Para powstająca z tlenem wystąpi fazie stagnacji szybka może degradacja uszkodzić nośnika zawór zwrotny, co przestać może prowadzić się pozostałych także elementów uszkodzenia instalacji. innych komponentów trakcie Para powstająca w fazie stagnacji może uszkodzić zawór zwrotny i przestać się pozostałych elementów instalacji. W trakcie kontaktu tlenem wystąpi szybka degradacja nośnika, co może prowadzić także uszkodzenia innych komponentów (rys. kontaktu.). z tlenem wystąpi szybka degradacja nośnika, co może prowadzić także uszkodzenia innych komponentów (rys..). (rys..). Zawór zwrotny Zawór zwrotny Automatyczny Automatyczny odpowietrznik odpowietrznik Rys... Ilustracja uszkodzeń w pozostałych komponentach instalacji instalacji kolektorów kolektorów słonecznych słonecznych Rys... Ilustracja uszkodzeń w obiegu pozostałych komponentach wymiennik płytowy) instalacji kolektorów (zawór zwrotny, pompa obiegu kolektorów, wymiennik płytowy) źródło źródło [7 8] słonecznych (zawór zwrotny, pompa obiegu kolektorów, wymiennik płytowy) źródło [7 i 8] [7 i 8].4.. Wnioski informacje praktyczne.4.. Wnioski i informacje i praktyczne.. czy czy wyniki wyniki obliczeń obliczeń nie W trakcie boru ilości kolektorów należy z wykorzystaniem programów symulacyjnych zweryfikować, czy wyniki obliczeń nie nie sygnalizują już zagrożenia wystąpieniem wysokich wartości temperatury cieczy solarnej (kolektora). Na Na rysunkach (rys. (rys..,.,., sygnalizują już zagrożenia wystąpieniem wysokich wartości temperatury cieczy solarnej (kolektora). Na rysunkach (rys..,.,.,.3) przedstawiono przykławe wykresy ilustrujące zmiany temperatury kolektora czasie..3) przedstawiono przykławe wykresy ilustrujące zmiany zmiany temperatury kolektora kolektora w czasie. w czasie. ºC ºC Dni roku Dni w roku Rys..9. Ciecz solarna obiegu kolektorów słonecznych (źródło BDH []) Rys..9. a) Ciecz stan początkowy solarna (ph obiegu 8,), stan kolektorów mocno eksploatowany słonecznych (ph (źródło 6,8). BDH []) a) stan początkowy b) uszkodzona (ph 8,), ciecz stan solarna mocno z nierozpuszczalnymi eksploatowany złogami (ph 6,8). b) uszkodzona ciecz solarna z nierozpuszczalnymi złogami Rys... Przykława ilustracja przebiegu maksymalnej temperatury kolektora czasie na podstawie programu POLYSUN Rys... Przykława ilustracja przebiegu maksymalnej temperatury temperatury kolektora kolektora w czasie w na czasie podstawie na podstawie programu programu POLYSUN POLYSUN Projekt współfinansowany przez Szwajcarię ramach Funduszu Partnerskiego Grantu Blokowego Projekt Szwajcarsko-Polskiego współfinansowany Programu przez Szwajcarię Współpracy w ramach nowymi Funduszu krajami członkowskimi Partnerskiego Grantu Unii Europejskiej Blokowego 39 39

Podręcznik dobrych praktyk w zakresie doboru i wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz likwidacji niskiej emisji

Podręcznik dobrych praktyk w zakresie doboru i wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz likwidacji niskiej emisji Adolf Mirowski Podręcznik dobrych praktyk w zakresie doboru i wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz likwidacji niskiej emisji Poradnik doradcy technicznego inwestora Pompy ciepła Kolektory słoneczne

Bardziej szczegółowo

Jaką moc cieplną uzyskuje kolektor słoneczny?

Jaką moc cieplną uzyskuje kolektor słoneczny? Jaką moc cieplną uzyskuje kolektor słoneczny? Jaka może być największa moc cieplna kolektora słonecznego Jaka jest różnica pomiędzy mocą kolektora płaskiego, a próżniowego? Jakie czynniki zwiększają moc

Bardziej szczegółowo

Sprawność kolektora słonecznego

Sprawność kolektora słonecznego Sprawność kolektora słonecznego Jaką sprawność może uzyskiwać kolektor słoneczny? Czym jest sprawność optyczna kolektora słonecznego? Od jakich czynników zależy chwilowa sprawność kolektora słonecznego?

Bardziej szczegółowo

Kolektory słoneczne. Viessmann Sp. Z o.o

Kolektory słoneczne. Viessmann Sp. Z o.o PROMIENIOWANIE BEZPOŚREDNIE PROMIENIOWANIE ROZPROSZONE NapromieniowanieNPR, Wh/(m 2 x d) Program produkcji Kolektory słoneczne płaskie ( 2013 ) Vitosol 200-F SVK ( pakiet 2 szt. ) 2,01 m 2 / 1 szt. Vitosol

Bardziej szczegółowo

Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych

Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych Projektowanie instalacji solarnych I. S t o s o w a n i e k o l e k t o r ó w w b u d o w n i c t w i e 1. r o d z a j e s y s

Bardziej szczegółowo

Głos producentów i branży w sprawie dotacji do kolektorów słonecznych

Głos producentów i branży w sprawie dotacji do kolektorów słonecznych Głos producentów i branży w sprawie dotacji do kolektorów słonecznych W ostatnim czasie wiele dyskusji budzą nowe zasady dofinansowania do instalacji kolektorów słonecznych. Więcej w tym głosów krytyki.

Bardziej szczegółowo

Systemy solarne na co warto zwrócić uwagę przy wyborze produktu

Systemy solarne na co warto zwrócić uwagę przy wyborze produktu Systemy solarne na co warto zwrócić uwagę przy wyborze produktu SPIS TREŚCI 1. Systemy solarne elementy zestawu i schemat instalacji 2. Położenie / usytuowanie kolektorów 3. Uzysk energetyczny a kąt nachylenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku dr inż. Adrian Trząski MURATOR 2015, JAKOŚĆ BUDYNKU: ENERGIA * KLIMAT * KOMFORT Warszawa 4-5 Listopada 2015 Charakterystyka energetyczna budynku

Bardziej szczegółowo

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia.

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia. Pompy ciepła Zasada działania pompy ciepła polega na pozyskiwaniu ciepła ze środowiska ( wody, gruntu i powietrza) i przekazywaniu go do odbiorcy jako ciepło grzewcze. Ciepło pobrane z otoczenia sprężane

Bardziej szczegółowo

Podgrzewanie wody basenowej kiedy pompa ciepła, a kiedy kolektory słoneczne?

Podgrzewanie wody basenowej kiedy pompa ciepła, a kiedy kolektory słoneczne? Podgrzewanie wody basenowej kiedy pompa ciepła, a kiedy kolektory słoneczne? Podgrzewanie wody basenowej wymaga starannego doboru systemu dla uzyskania jak najwyższego komfortu cieplnego oczekiwanego przez

Bardziej szczegółowo

Audytoenerg Maciej Mierzejewski ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn. mgr inż. Maciej Mierzejewski, ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn

Audytoenerg Maciej Mierzejewski ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn. mgr inż. Maciej Mierzejewski, ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn Analiza możliwości racjonalnego wykorzystania, wysokoefektywnych systemów alternatywnych zaopatrzenia w energię i ciepło w budynku mieszkalnym jednorodzinnym Mieszkalny Rodzaj budynku jednorodzinny Właściciel/Inwestor

Bardziej szczegółowo

Porównanie kolektora płaskiego i próżniowego.

Porównanie kolektora płaskiego i próżniowego. Porównanie kolektora płaskiego i próżniowego. Z jaką sprawnością mogą pracować kolektory słoneczne? Czy każdy kolektor próżniowy gwarantuje większe uzyski ciepła? Porównanie popularnych na rynku typów

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH

ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH ANKIETA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH I OBIEKTÓW USŁUGOWYCH dla potrzeb opracowania Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Rudnik współfinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywności energetycznej obiektów użyteczności publicznej na terenie Gminy Stalowa Wola

Poprawa efektywności energetycznej obiektów użyteczności publicznej na terenie Gminy Stalowa Wola Poprawa efektywności energetycznej obiektów użyteczności publicznej na terenie Gminy Stalowa Wola numer projektu RPPK.02.02.00-18-52/09 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Zawiadomienie o wpłynięciu protestu

Zawiadomienie o wpłynięciu protestu Zawiadomienie o wpłynięciu protestu Niniejszym informujemy, iŝ w dniu 14.12.2009r. wpłynął protest dotyczący postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień

Bardziej szczegółowo

1. Obliczenie zapotrzebowania na moc i ciepło na potrzeby przygotowania ciepłej wody użytkowej

1. Obliczenie zapotrzebowania na moc i ciepło na potrzeby przygotowania ciepłej wody użytkowej 1. Obliczenie zapotrzebowania na moc i ciepło na potrzeby przygotowania ciepłej wody użytkowej Jednostkowe zużycie ciepłej wody użytkowej dla obiektu Szpitala * Lp. dm 3 /j. o. x dobę m 3 /j.o. x miesiąc

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.1 Rozwój Infrastruktury do Produkcji Energii ze Źródeł Energii

Działanie 4.1 Rozwój Infrastruktury do Produkcji Energii ze Źródeł Energii Działanie 4.1 Rozwój Infrastruktury do Produkcji Energii ze Źródeł Energii -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła Gmina Nieborów 21-22 kwietnia 2016r. PANEL FOTOWOLTAICZNY JAK TO DZIAŁA?

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII OZE ŹRÓDŁA ENERGII CIEPLNEJ. Instalacje Pomp Ciepła Instalacje Solarne

PRZEGLĄD NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII OZE ŹRÓDŁA ENERGII CIEPLNEJ. Instalacje Pomp Ciepła Instalacje Solarne PRZEGLĄD NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII OZE ŹRÓDŁA ENERGII CIEPLNEJ Instalacje Pomp Ciepła Instalacje Solarne INSTALACJE POMP CIEPŁA powietrznych pomp ciepła Pompy Ciepła w Polsce - STATYSTYKI RYNKU Polski rynek

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.1 Odnawialne Źródła Energii

Działanie 4.1 Odnawialne Źródła Energii Działanie 4.1 Odnawialne Źródła Energii -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła Gmina Łowicz 23-24 maja 2016r. PANEL FOTOWOLTAICZNY JAK TO DZIAŁA? Nasłonecznienie kwh/m 2 rok Polska :

Bardziej szczegółowo

Inwestycja instalacji kolektorów słonecznych i pomp ciepła w Mieście Nowy Targ

Inwestycja instalacji kolektorów słonecznych i pomp ciepła w Mieście Nowy Targ Inwestycja instalacji kolektorów słonecznych i pomp ciepła w Mieście Nowy Targ dr Edyta Bieniek Białas Dyrektor IDE Innowacja s.c mgr Wacław Klepacki Z-ca Dyrektora IDE-Innowacja s.c. 1 Projekt Instalacji

Bardziej szczegółowo

Część teoretyczna pod redakcją: Prof. dr. hab. inż. Dariusza Gawina i Prof. dr. hab. inż. Henryka Sabiniaka

Część teoretyczna pod redakcją: Prof. dr. hab. inż. Dariusza Gawina i Prof. dr. hab. inż. Henryka Sabiniaka Część teoretyczna pod redakcją: Prof. dr. hab. inż. Dariusza Gawina i Prof. dr. hab. inż. Henryka Sabiniaka Autorzy: Prof. dr hab. inż. Dariusz Gawin rozdziały: 1, 2, 7.1, 7.2, 7.3, 7.4 i 7.5; Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Symulacja działania instalacji z pompą ciepła za pomocą WP-OPT Program komputerowy firmy WPsoft GbR, Web: www.wp-opt.pl, e-mail: info@wp-opt.

Symulacja działania instalacji z pompą ciepła za pomocą WP-OPT Program komputerowy firmy WPsoft GbR, Web: www.wp-opt.pl, e-mail: info@wp-opt. Symulacja działania instalacji z pompą ciepła za pomocą WP-OPT Program komputerowy firmy WPsoft GbR, Web: www.wp-opt.pl, e-mail: info@wp-opt.pl Utworzone przez: Jan Kowalski w dniu: 2011-01-01 Projekt:

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE podstawowe z zakresu słonecznych systemów grzewczych

SZKOLENIE podstawowe z zakresu słonecznych systemów grzewczych SZKOLENIE podstawowe z zakresu słonecznych systemów grzewczych Program autorski obejmujący 16 godzin dydaktycznych (2 dni- 1 dzień teoria, 1 dzień praktyka) Grupy tematyczne Zagadnienia Liczba godzin Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Kolektory słoneczne z 45% dotacją

Kolektory słoneczne z 45% dotacją Kolektory słoneczne z 45% dotacją Co to jest kolektor słoneczny? Kolektor słoneczny urządzenie, które wykorzystuje energię promieniowania słonecznego, które w postaci fal elektromagnetycznych dociera do

Bardziej szczegółowo

Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE. Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl. Gliwice, 28 czerwca 2011 r.

Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE. Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl. Gliwice, 28 czerwca 2011 r. Politechnika Śląska Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl Gliwice, 28 czerwca

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA TECHNICZNA INSTALACJI SOLARNEJ*

DOKUMENTACJA TECHNICZNA INSTALACJI SOLARNEJ* DOKUMENTACJA TECHNICZNA INSTALACJI SOLARNEJ* Zawartość projektu: Schemat instalacji solarnej Certyfikat SolarKeymark Dane techniczne kolektora słonecznego Kosztorys Dane inwestora:............ Producent/Dystrybutor:

Bardziej szczegółowo

Szacowanie SCOP na podstawie wytycznych VDI 4650 cz. 1 i cz.2 Kalkulator SCOP na www.portpc.pl

Szacowanie SCOP na podstawie wytycznych VDI 4650 cz. 1 i cz.2 Kalkulator SCOP na www.portpc.pl Szacowanie SCOP na podstawie wytycznych VDI 4650 cz. 1 i cz.2 Kalkulator SCOP na www.portpc.pl Mgr inż. Paweł Lachman Dr inż. Marian Rubik 17 października 2013, Warszawa Wytyczne VDI 4650 ark. 1(marzec

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA WSTĘP Rośnie nasza świadomość ekologiczna, coraz bardziej jesteśmy przekonani, że zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła

Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła PANEL FOTOWOLTAICZNY JAK TO DZIAŁA? JAK DOBRAĆ MOC INSTALACJI Moc instalacji nie może być wyższa

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto zainstalować kolektory słoneczne?

Dlaczego warto zainstalować kolektory słoneczne? Dlaczego warto zainstalować kolektory słoneczne? niezależność od drożejących i będących na wyczerpaniu konwencjonalnych źródeł energii, dbanie o środowisko naturalne przyczynianie się do zmniejszenia emisji

Bardziej szczegółowo

Działania infrastrukturalne na rzecz poprawy stanu środowiska w obiektach użyteczności publicznej na terenie Dorzecza Parsęty, KIK/48

Działania infrastrukturalne na rzecz poprawy stanu środowiska w obiektach użyteczności publicznej na terenie Dorzecza Parsęty, KIK/48 Działania infrastrukturalne na rzecz poprawy stanu środowiska w obiektach użyteczności publicznej na terenie Dorzecza Parsęty, KIK/48 Waldemar Miśko Przewodniczący Zarządu Warszawa, 15 września 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Sposób przygotowania świadectwa: metodologia, podstawowe wzory i założenia

Sposób przygotowania świadectwa: metodologia, podstawowe wzory i założenia Sposób przygotowania świadectwa: metodologia, podstawowe wzory i założenia Opracowanie: BuildDesk Polska 6 listopada 2008 roku Minister Infrastruktury podpisał najważniejsze rozporządzenia wykonawcze dotyczące

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła - układy hybrydowe

Pompy ciepła - układy hybrydowe Pompy ciepła - układy hybrydowe dr hab. inż. Brunon J. Grochal, prof. IMP PAN / prof. WSG Bydgoszczy Instytut Maszyn Przepływowych PAN Prezes Polskiego Stowarzyszenia Pomp Ciepła mgr inż. Tomasz Mania

Bardziej szczegółowo

ŚWIADECTWA CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ PRAKTYCZNY PORADNIK. Część teoretyczna pod redakcją: Część praktyczna:

ŚWIADECTWA CHARAKTERYSTYKI ENERGETYCZNEJ PRAKTYCZNY PORADNIK. Część teoretyczna pod redakcją: Część praktyczna: Część teoretyczna pod redakcją: dr hab. inż. Dariusza Gawina i prof. dr hab. inż. Henryka Sabiniaka Autorzy: dr hab. inż. Dariusz Gawin, prof. PŁ rozdziały: 1, 2, 7.1, 7.2, 7.3, 7.4 i 7.5; dr inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła

Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła PANEL FOTOWOLTAICZNY JAK TO DZIAŁA? JAK DOBRAĆ MOC INSTALACJI Moc instalacji nie może być wyższa

Bardziej szczegółowo

Kolektory słoneczne lider małoskalowej energetyki odnawialnej w Polsce

Kolektory słoneczne lider małoskalowej energetyki odnawialnej w Polsce Forum Czystej Energii Poznań, POLEKO 22 listopada 2011r. Kolektory słoneczne lider małoskalowej energetyki odnawialnej w Polsce Aneta Wiecka awiecka@ieo.pl Instytut Energetyki Odnawialnej Kolektory słoneczne

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości!

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości! Warto budować lepszą przyszłość! Czyste środowisko, efektywne systemy energetyczne, komfort życia dr inż. Piotr Ziembicki Instytut Inżynierii Środowiska Uniwersytet Zielonogórski WYZWANIA WSPÓŁCZESNOŚCI

Bardziej szczegółowo

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła)

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła) Czy pod względem ekonomicznym uzasadnione jest stosowanie w systemach grzewczych w Polsce sprężarkowej pompy ciepła w systemie monowalentnym czy biwalentnym? Andrzej Domian, Michał Zakrzewski Pompy ciepła,

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny Zmiana mocy zamówionej. Łukasz Polakowski

Audyt energetyczny Zmiana mocy zamówionej. Łukasz Polakowski Audyt energetyczny Zmiana mocy zamówionej Łukasz Polakowski Audyt energetyczny Definicja audytu Audyt energetyczny, to analiza głównych ścieżek przepływu energii w celu znalezienia możliwości poprawy ich

Bardziej szczegółowo

Przegląd oferty Próżniowe kolektory słoneczne

Przegląd oferty Próżniowe kolektory słoneczne Przegląd oferty Próżniowe kolektory słoneczne Prezentacja techniczno-handlowa ver.03.2013 1 Przegląd oferty Próżniowe kolektory słoneczne 2 2 1. Próżniowe kolektory słoneczne Pozycja rynkowa kolektorów

Bardziej szczegółowo

II Kongres Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła Czas na aktywne wsparcie pomp ciepła

II Kongres Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła Czas na aktywne wsparcie pomp ciepła II Kongres Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła Czas na aktywne wsparcie pomp ciepła 17 października 2013, Warszawa Pompy ciepła wobec nowych wymogów ekoprojektu, wymogów etykietowania

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY. 1. Przedmiot opracowania. 2. Podstawa opracowania. 3. Opis instalacji solarnej

OPIS TECHNICZNY. 1. Przedmiot opracowania. 2. Podstawa opracowania. 3. Opis instalacji solarnej OPIS TECHNICZNY 1. Przedmiot opracowania Przedmiotem opracowania jest projekt budowlany instalacji solarnej do przygotowywania ciepłej wody użytkowej w budynku Domu Dziecka. 2. Podstawa opracowania - uzgodnienia

Bardziej szczegółowo

Kolektory słoneczne. Katalog

Kolektory słoneczne. Katalog Kolektory słoneczne Katalog KOLEKTORY SŁONECZNE PŁASKIE Kolektory płaskie to prosta i atrakcyjna pod względem finansowym metoda pozyskiwania ciepłej wody użytkowej. Kolektory On posiadają unikalny sposób

Bardziej szczegółowo

Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Łobez

Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Łobez Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Łobez Szanowni Państwo, Serdecznie zachęcamy do wypełnienia poniższej ankiety. Dane w niej przedstawione zostaną wykorzystane do sporządzenia "Opracowanie Planu

Bardziej szczegółowo

Rynek i przemysł energetyki słonecznej w Polsce

Rynek i przemysł energetyki słonecznej w Polsce 15.11.2011 Warszawa, Marriott Hotel Rynek i przemysł energetyki słonecznej w Polsce Grzegorz Wiśniewski, Aneta Wiecka gwisniewski@ieo.pl Instytut Energetyki Odnawialnej Związek Pracodawców Forum Energetyki

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Krok 1 Dane ogólne Rys. 1 Dane ogólne

Krok 1 Dane ogólne Rys. 1 Dane ogólne Poniższy przykład ilustruje w jaki sposób można przeprowadzić analizę technicznoekonomiczną zastosowania w budynku jednorodzinnym systemu grzewczego opartego o konwencjonalne źródło ciepła - kocioł gazowy

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna w praktyce - pompy ciepła w obiektach jedno, wielorodzinnych oraz użyteczności publicznej. www.ogrzewanie.danfoss.

Efektywność energetyczna w praktyce - pompy ciepła w obiektach jedno, wielorodzinnych oraz użyteczności publicznej. www.ogrzewanie.danfoss. Efektywność energetyczna w praktyce - pompy ciepła w obiektach jedno, wielorodzinnych oraz użyteczności publicznej. www.ogrzewanie.danfoss.pl Agenda Współczesne wymagania: zwiększenie efektywności energetycznej

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA

12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA 12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA 266 www.immergas.com.pl FOTOWOLTAIKA IMMERGAS NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE 12. Nowoczesna fotowoltaika Immergas - efektywne wytwarzanie prądu

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka rynku kolektorów słonecznych w Polsce oraz czynniki służące zapewnieniu jakości wyrobów

Charakterystyka rynku kolektorów słonecznych w Polsce oraz czynniki służące zapewnieniu jakości wyrobów Seminarium Solar Keymark w ramach projektu QAiST, IEE Warszawa, PIMOT, 14.11.2011 Charakterystyka rynku kolektorów słonecznych w Polsce oraz czynniki służące zapewnieniu jakości wyrobów Grzegorz Wiśniewski,

Bardziej szczegółowo

AUDYT ENERGETYCZNY podstawa efektywnego projektu. Praktyczne doświadczenia

AUDYT ENERGETYCZNY podstawa efektywnego projektu. Praktyczne doświadczenia AUDYT ENERGETYCZNY podstawa efektywnego projektu. Praktyczne doświadczenia mgr inż. Arkadiusz Osicki Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii e-mail: office@fewe.pl Katowice 29.09.2009 Definicja

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych

Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Audyt energetyczny podstawą dobrej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych mgr inż. Krzysztof Szczotka www.agh.e du.pl BUDOWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku pomp ciepła

Analiza rynku pomp ciepła Analiza rynku pomp ciepła Autor: Paweł Lachman - prezes Zarządu, Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła ("Czysta Energia" - 11/2014) W ostatnim czasie zauważalny jest rozwój rynku pomp ciepła,

Bardziej szczegółowo

ZMIANA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA INSTALACJI WYTWARZANIA CIEPŁA W GMINIE MIELNIK

ZMIANA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA INSTALACJI WYTWARZANIA CIEPŁA W GMINIE MIELNIK ZMIANA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Mielnik, 17.10.2014 Przedmiot zamówienia: Numer nadany przez Zamawiającego: DOSTAWA WRAZ Z INSTALACJĄ SYSTEMU SOLARNYCH INSTALACJI WYTWARZANIA CIEPŁA W

Bardziej szczegółowo

Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Suchań

Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Suchań Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Suchań Szanowni Państwo, Serdecznie zachęcamy do wypełnienia poniższej ankiety. Dane w niej przedstawione zostaną wykorzystane do sporządzenia "Planu Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Programy wsparcia i finansowanie instalacji OZE w Polsce, w aspekcie nowej ustawy OZE mgr Joanna Kawa

Programy wsparcia i finansowanie instalacji OZE w Polsce, w aspekcie nowej ustawy OZE mgr Joanna Kawa Programy wsparcia i finansowanie instalacji OZE w Polsce, w aspekcie nowej ustawy OZE mgr Joanna Kawa Programy wsparcia i finansowanie instalacji odnawialnych źródeł energii w Polsce, w aspekcie nowej

Bardziej szczegółowo

14.Jakie kryteria wyboru niezależnego eksperta/audytora przewiduje Zamawiający? Odp. Pytanie nie dotyczy treści SIWZ.

14.Jakie kryteria wyboru niezależnego eksperta/audytora przewiduje Zamawiający? Odp. Pytanie nie dotyczy treści SIWZ. Wyjaśnienie Nr. 1 Do specyfikacji istotnych warunków zamówienia na projektowanie i montaż instalacji solarnych w budynkach mieszkalnych osób fizycznych, obiektach użyteczności publicznej i Ciepłowni Miejskiej

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny klucz do optymalnej termomodernizacji budynków. Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych

Audyt energetyczny klucz do optymalnej termomodernizacji budynków. Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Audyt energetyczny klucz do optymalnej termomodernizacji budynków Źródła finansowania przedsięwzięć termomodernizacyjnych i ekoenergetycznych Krzysztof Szczotka PRZEDSIĘWZIĘCIA DLA POPRAWY EFEKTYWNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła

Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła Działanie 4.1 Odnawialne źródła energii (OZE) -Panele fotowoltaiczne -Kolektory słoneczne -Pompy ciepła PANEL FOTOWOLTAICZNY JAK TO DZIAŁA? JAK DOBRAĆ MOC INSTALACJI Moc instalacji nie może być wyższa

Bardziej szczegółowo

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1 PRAKTYCZNE ASPEKTY OBLICZANIA REDUKCJI EMISJI NA POTRZEBY PROJEKTÓW WYKORZYSTUJĄCYCH DOFINANSOWANIE Z SYSTEMU ZIELONYCH INWESTYCJI W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO ZARZĄDZANIE ENERGIĄ W BUDYNKACH UŻYTECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie kolektorów słonecznych na obiektach samorządowych

Zastosowanie kolektorów słonecznych na obiektach samorządowych Zastosowanie kolektorów słonecznych na obiektach samorządowych Wzrastające ceny gazu energii elektrycznej oraz innych ich nośników skłaniają do oszczędności. Ostatnie problemy z dostawcami gazu uświadamiają

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYKORZYSTANIA ENERGII SŁONECZNEJ NA TERENIE GMINY KOBYLNICA

PROGRAM WYKORZYSTANIA ENERGII SŁONECZNEJ NA TERENIE GMINY KOBYLNICA PROGRAM WYKORZYSTANIA ENERGII SŁONECZNEJ NA TERENIE GMINY KOBYLNICA Program wykorzystania energii słonecznej na terenie Gminy Kobylnica" stanowi przedsięwzięcie partnerskie: Gminy Kobylnica, Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Dziwnów

Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Dziwnów Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Dziwnów Szanowni Państwo, Serdecznie zachęcamy do wypełnienia poniższej ankiety. Dane w niej przedstawione zostaną wykorzystane do sporządzenia "Planu Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Finansowanie przez WFOŚiGW w Katowicach przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej. Katowice, marzec 2016 r.

Finansowanie przez WFOŚiGW w Katowicach przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej. Katowice, marzec 2016 r. Finansowanie przez WFOŚiGW w Katowicach przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej Katowice, marzec 2016 r. Odnawialne źródła energii INSTALACJE FOTOWOLTAICZNE Informacje podstawowe - nasłonecznienie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT TRANS-SOLAR. Prezentacja stanu obecnego rynku instalacji kolektorów słonecznych w Polsce

PROJEKT TRANS-SOLAR. Prezentacja stanu obecnego rynku instalacji kolektorów słonecznych w Polsce Prezentacja stanu obecnego rynku instalacji kolektorów słonecznych w Polsce mgr inż. Paweł Choromański Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Projekt TRANS-SOLAR - Wymiana doświadczeń dla rozwoju wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Energia słoneczna Kolektory

Energia słoneczna Kolektory Energia słoneczna Kolektory Uwarunkowania, zalety i wady Wybór i opracowanie : Dr inż. Grzegorz Misztal Zasoby energii słonecznej Energia użyteczna W przekroju rocznym napromieniowanie w Polsce odpowiada

Bardziej szczegółowo

EKRAN 5. Zyski ciepła wg rozporządzenia [1]

EKRAN 5. Zyski ciepła wg rozporządzenia [1] Zyski ciepła Wprowadzone zyski ciepła na poziomie całego budynku mogą być takie same dla lokali, jednak najczęściej tak nie jest. Czasami występuje konieczność określania zysków ciepła na poziomie lokalu,

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa

Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa Identyfikacja potencjału oszczędności energii jako podstawa w procesie poprawy efektywności energetycznej przedsiębiorstwa TOMASZ SŁUPIK Konferencja techniczna Jak obniżać koszty remontów i utrzymania

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA TECHNICZNA INSTALACJI SOLARNEJ *

DOKUMENTACJA TECHNICZNA INSTALACJI SOLARNEJ * DOKUMENTACJA TECHNICZNA INSTALACJI SOLARNEJ * Zawartość projektu: Schemat instalacji solarnej Certyfikat SolarKeymark Dane techniczne kolektora słonecznego Kosztorys Dane inwestora:............ Producent/Dystrybutor:

Bardziej szczegółowo

Program do symulacji pracy instalacji kolektorów słonecznych ESOP

Program do symulacji pracy instalacji kolektorów słonecznych ESOP Program do symulacji pracy instalacji kolektorów słonecznych ESOP Symulacja instalacji Program ESOP Symulacja pracy instalacji z wykorzytaniem programu ESOP Symulacja to obliczenie wykonane za pomocą modelu

Bardziej szczegółowo

Budowa kolektora Kolektor słoneczny jest urządzeniem wysokowydajnym, stosowanym, by przetworzyd energię słoneczną w niskopotencjalne ciepło, czyli na

Budowa kolektora Kolektor słoneczny jest urządzeniem wysokowydajnym, stosowanym, by przetworzyd energię słoneczną w niskopotencjalne ciepło, czyli na Instalacje Solarne Budowa kolektora Kolektor słoneczny jest urządzeniem wysokowydajnym, stosowanym, by przetworzyd energię słoneczną w niskopotencjalne ciepło, czyli na energię, ta może byd wprost wykorzystana

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej Patrząc na szybko rozwijającą się gospodarkę, ciągle rosnące zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

Różnorodne zastosowania powietrznych pomp ciepła Daikin Altherma

Różnorodne zastosowania powietrznych pomp ciepła Daikin Altherma o Perfect C mfort Różnorodne zastosowania powietrznych pomp ciepła Daikin Altherma Erwin Szczurek Niniejsza prezentacja otrzymała: DYPLOM Za prezentację najlepszej referencji OZE o Perfect C mfort 1 Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE

WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE WOJEWÓDZTWO PODKARPACKIE Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego WojewództwaPodkarpackiego na lata

Bardziej szczegółowo

Porównanie płaskich kolektorów słonecznych

Porównanie płaskich kolektorów słonecznych Porównanie płaskich kolektorów słonecznych Poglądowe porównanie płaskich kolektorów słonecznych oferowanych przez producentów techniki grzewczej i producenta kolektorów Tendencje na rynku kolektorów słonecznych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DLA MIESZKAŃCÓW GMINY BESKO DOTYCZĄCY NABORU DEKLARACJI UCZESTNICTWA W PROJEKCIE PN.

REGULAMIN DLA MIESZKAŃCÓW GMINY BESKO DOTYCZĄCY NABORU DEKLARACJI UCZESTNICTWA W PROJEKCIE PN. REGULAMIN DLA MIESZKAŃCÓW GMINY BESKO DOTYCZĄCY NABORU DEKLARACJI UCZESTNICTWA W PROJEKCIE PN. Odnawialne źródła energii dla mieszkańców gmin Besko i Zarszyn projekt partnerski I. Informacje ogólne 1)

Bardziej szczegółowo

Energooszczędność budynku a ZUŻYCIE energii na przygotowanie c.w.u.

Energooszczędność budynku a ZUŻYCIE energii na przygotowanie c.w.u. Energooszczędność budynku a ZUŻYCIE energii na przygotowanie c.w.u. Do tej pory ze względu na obowiązujące prawo budowlane nie analizowano wpływu sprawności systemu grzewczego na końcowe zużycie energii

Bardziej szczegółowo

Schematy instalacji solarnych proponowanych dla inwestycji w prywatnych budynkach mieszkalnych na terenie powiatu suskiego

Schematy instalacji solarnych proponowanych dla inwestycji w prywatnych budynkach mieszkalnych na terenie powiatu suskiego Schematy instalacji solarnych proponowanych dla inwestycji w prywatnych budynkach mieszkalnych na terenie powiatu suskiego Wstęp Po przeanalizowaniu sporej ilości gospodarstw domowych, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Zmiany w edukacji w kontekście perspektyw rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii na przykładzie wyników badań Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

Modernizacje energetyczne w przedsiębiorstwach ze zwrotem nakładów inwestycyjnych z oszczędności energii

Modernizacje energetyczne w przedsiębiorstwach ze zwrotem nakładów inwestycyjnych z oszczędności energii Modernizacje energetyczne w przedsiębiorstwach ze zwrotem nakładów inwestycyjnych z oszczędności energii Zygmunt Jaczkowski Prezes Zarządu Izby Przemysłowo- Handlowej w Toruniu 1 Celem audytu w przedsiębiorstwach

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/128/15 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 1 kwietnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/128/15 RADY MIASTA KATOWICE. z dnia 1 kwietnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/128/15 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 1 kwietnia 2015 r. w sprawie przyjęcia sprawozdania z udzielania dotacji celowej w 2014r. na zadania związane ze zmianą systemu ogrzewania na proekologiczne,

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.1,, Odnawialne źródła energii (typ projektu: Infrastruktura do produkcji i dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych)

Działanie 4.1,, Odnawialne źródła energii (typ projektu: Infrastruktura do produkcji i dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych) załącznik do Uchwały nr 26/X/2016 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 z dnia 21 marca 2016 roku KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 4.1,, Odnawialne

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym.

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Realizator: 1 Co to jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej? Dokument tworzony na poziomie gminy. Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Dokument ocenia

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Przybiernów

Opracowanie Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Przybiernów Opracowanie Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla Gminy Przybiernów Ankieta skierowana do przedsiębiorców Gminy Przybiernów Szanowni Państwo, Serdecznie zachęcamy do wypełnienia poniższej ankiety. Dane w

Bardziej szczegółowo

Systemy solarne Stiebel Eltron. Korzystaj z energii każdego dnia!

Systemy solarne Stiebel Eltron. Korzystaj z energii każdego dnia! KOLEKTORY SŁONECZNE Systemy solarne Stiebel Eltron. Korzystaj z energii każdego dnia! SOL 27 premium SOL 27 basic SOL 23 premium Najwyższa jakość Wysoka sprawność Więcej możliwości montażu 07 2012 Systemy

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W MSZANIE DOLNEJ I GMINACH PARTNERSKICH

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W MSZANIE DOLNEJ I GMINACH PARTNERSKICH ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W MSZANIE DOLNEJ I GMINACH PARTNERSKICH 1 2 ZARYS PROJEKTU Ò zmniejszenie wykorzystywania paliw tradycyjnych poprzez wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych; Ò uzyskanie

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła do c.w.u. wschodząca gwiazda rynku techniki podgrzewu

Pompy ciepła do c.w.u. wschodząca gwiazda rynku techniki podgrzewu 31 Paweł Lachman Pompy ciepła i kotły gazowe razem czy osobno? Pompy ciepła do c.w.u. wschodząca gwiazda rynku techniki podgrzewu Coraz częściej słyszy się pozytywne opinie wśród instalatorów i klientów

Bardziej szczegółowo

Jak zbudować dom poradnik

Jak zbudować dom poradnik Jak zbudować dom poradnik Technologie Koszty budowy Finansowanie inwestycji Domem energooszczędnym jest budynek, na którego ogrzanie zużywamy przynajmniej o 30% mniej energii niż w typowych budynkach,

Bardziej szczegółowo