Psychologiczne ograniczenia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Psychologiczne ograniczenia"

Transkrypt

1 Psychologiczne ograniczenia

2

3 Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska Psychologiczne ograniczenia

4 Recenzja naukowa: prof. dr hab. Tatiana Klonowicz Redakcja i korekta: mgr Anna Żukowska Łamanie: F.W.-P. Prezes 2 Jerzy Łazarski Copyright by Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska & Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania UW, Warszawa 2011 ISBN Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego

5 Mistrz miał urodziny, na które ściągnęli z wielu stron świata jego uczniowie. Jeden z nich przeszedł pieszo 100 kilometrów i przybył bardzo utrudzony. Przyniósł mistrzowi w prezencie mały kamyk. Mistrz powiedział: Nie trzeba było aż tak się trudzić, aby przynieść taki mały kamyk. Uczeń odparł: Mistrzu, moim prezentem jest droga, którą przeszedłem. Książkę dedykuję, w roku Jego jubileuszu, Profesorowi Januszowi Grzelakowi, promotorowi obronionej przeze mnie przed 26 laty rozprawy doktorskiej poświęconej przetwarzaniu informacji społecznych i przyjacielowi, na którego życzliwość zawsze mogłam liczyć

6 Dziękuję: Autorom wszystkich wykorzystanych przeze mnie prac i tym, którzy podzielili się ze mną swoimi doświadczeniami cytowanymi w tej książce. Tadeuszowi Alsterowi, prezesowi Altkom Akademii za bardzo inspirujące dyskusje w czasie naszej współpracy i udostępnienie danych ewaluacyjnych od ponad 8 tysięcy uczestników szkoleń. Prof. Elliotowi Aronsonowi który w czasie przygotowywania i prowadzenia kursu Social Change: Adaptation and Resistance, a następnie podczas pracy nad wspólną książką Kontrola naszych myśli i uczuć zmienił mój sposób myślenia o roli porażek i sa mooceny. Prof. Marii Jarymowicz za Jej bardzo ważną książkę Psychologiczne podstawy podmiotowości i prof. Royowi Baumeisterowi za dwie kluczowe dla naszej dziedziny monografie, które są często cytowane w tej książce. Prof. Tatianie Klonowicz która zawsze uważnie czytała i komentowała moje teksty. Prof. Eugene owi Burnsteinowi mojemu bliskiemu współpracownikowi i przyjacielowi, który od lat niezachwianie wierzy w moją zdolność syntezy wiedzy. Annie Żukowskiej, z którą pracuje mi się doskonale to już czwarta (!) redagowana przez Nią moja książka. Mojemu mężowi, który zawsze wierzył w sens moich dociekań naukowych, z zainteresowaniem słuchał o wynikach najnowszych badań, pomagał podejmować decyzje terminologiczne i tolerował moje milczenie w czasie długich wakacyjnych spacerów po pięknych, egzotycznych plażach. Moim dzieciom, Gosi i Mateuszowi, których postawy wobec emocji zmobilizowały mnie do bardzo wnikliwego przestudiowania badań poświęconych tej problematyce.

7 Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1. Reakcje poznawcze, afektywne, behawioralne REAKCJE POZNAWCZE MYŚLI I. Kategorie poznawcze: pojęcia klasyczne i naturalne II. Sieci połączeń III. Procesy automatyczne i kontrolowane IV. Aktywizacja schematów/reprezentacji poznawczych V. Dynamika zapisów pamięciowych VI. Rola zawartości pamięci operacyjnej VII. Zapis doświadczenia vs zapis werbalny VIII. Przetwarzanie informacji IX. Strategia formułowania sądu zależy od motywacji REAKCJE AFEKTYWNE I. Rodzaje reakcji emocjonalnych II. Pobudzenie fizjologiczne III. Afektywne atraktory asymetria pozytywno-negatywna IV. Dynamika reakcji emocjonalnych V. Podstawowa emocja endocentryczna samoocena REAKCJE BEHAWIORALNE ZACHOWANIE I. Efekt fokusowania w przyczynowym uzasadnianiu zachowania II. Prospektywne uzasadnianie zachowania Rozdział 2. Ograniczenia psychologiczne w zarządzaniu sobą BRAK ŚWIADOMOŚCI RÓŻNIC W POSTRZEGANIU SIEBIE I INNYCH I. Efekt fokusowania w przetwarzaniu informacji o JA i innych II. Potrzeba autowaloryzacji III. Jesteśmy inni niż reszta? IV. Potrzeba autoweryfikacji V. Strategie autowaloryzacji VI. Podsumowanie

8 JA JAKO OBIEKT ZMIANY I. Wybór odpowiednich celów i sposobów ich realizacji II. Świadomość fokusowania w zachowaniach celowych III. Koszty wprowadzenia zmiany IV. Rozpoznanie konfliktów wewnętrznych V. Wzmacnianie motywacji VI. Monitorowanie otoczenia i zachowania VII. Wpływanie na myśli VIII. Wpływanie na przeżywane emocje IX. Monitorowanie zasobów psychoenergetycznych X. Dynamika zachowań celowych XI. Czynniki ryzyka w procesie zmiany JA XII. Podsumowanie Rozdział 3. Przykład zastosowania: psychologia odchudzania I. Jedzenie jako zachowanie automatyczne II. Konsekwencje odchudzania III. Kontrola procesu jedzenia IV. Schematy behawioralne: style jedzenia V. Psychologiczny model odzyskiwania kontroli nad jedzeniem VI. Kiedy oddziaływania psychologiczne zawodzą? Rozdział 4. Przykład zastosowania: psychologia e-learningu I. Zaleta nieograniczonej dostępności? II. Bardzo różne rodzaje edukacji internetowej III. Motywacja w edukacji IV. Efektywność różnych form edukacji V. Specyfika edukacji internetowej VI. Komunikacja na kursie internetowym VII. Model edukacji internetowej WROTA VIII. Przykłady zastosowania obu modeli IX. Sprzeciw wobec merkantylizacji edukacji X. Podsumowanie

9 Wprowadzenie Żyjemy w epoce nadmiaru, w której obowiązującymi hasłami są: WIĘCEJ, SZYBCIEJ i w konsekwencji CORAZ BARDZIEJ PO- WIERZCHOWNIE. Powierzchowne myślenie przejawia się w nadmiernym uleganiu wpływom przykuwających uwagę bodźców, kategorycznych sądach, nadmiernych uogólnieniach, skracaniu czasu koncentracji na bodźcu (czego przykładem są coraz szybciej zmieniające się wątki w serialach telewizyjnych), bardziej skanowaniu niż czytaniu tekstu, braku pytań i wątpliwości. Rozwój techniki sprawił, że dysponujemy wiedzą techniczną znacznie przerastającą wiedzę naszych przodków. Postępu takiego nie widać jednak w rozumieniu własnych stanów psychicznych. Coraz częściej zdesperowani ludzie, nie rozumiejąc, co się z nimi dzieje, sięgają po broń lub dobrowolnie poddają się zniewoleniu przez substancje czy uzależniające zachowania. Brakuje nam instrukcji posługiwania się naszym umysłem, który jest bardzo efektywnym, ale i skomplikowanym narzędziem. Trwa batalia o wychowanie seksualne młodzieży, ale nikt nie uczy, w jaki sposób radzić sobie z emocjami (np. odrzuceniem przez grupę), porażkami, planowaniem przyszłości, wzmacnianiem motywacji itp. Gdyby to ode mnie zależało, ćwiczenia psychologiczne np. w zakresie przekazywania informacji zwrotnych, umiejętności decentracji, wykrywania stereotypizacji myślenia (ale nie wykłady o historii badań psychologicznych) byłyby obowiązkowym elementem godzin wychowawczych już w szkole podstawowej. Zdumiewa mnie brak podstawowej wiedzy o funkcjonowaniu ludzkiej pamięci u prowadzących przesłuchania członków komisji śledczych. Nie widać też, aby stosowano wiedzę o procesach grupowych (np. o zaspokajaniu potrzeby szacunku oponenta) w rozwiązywaniu konfliktów. Chlubnym wyjątkiem był doceniony na świecie 1 udział psychologów w obradach Okrągłego Stołu. 1 Nagroda im. Mortona Deutscha (Morton Deutsch Awards for Social Justice) dla prof. J. Grzelaka i prof. J. Reykowskiego przyznana w 2008 roku przez International Center for Cooperation and Conflict Resolution (ICCCR) Uniwersytetu Columbia za wybitne osiągnięcia w zakresie wcielania w życie naukowych podstaw rozwiązywania konfliktów społecznych.

10 10 Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska Od lat głoszę tezę, że tak jak matematyka jest podstawowym narzędziem opisu w naukach ścisłych, tak psychologia powinna pełnić podobną rolę w naukach humanistycznych i społecznych. Niestety, świadomość tej podstawowej roli wiedzy psychologicznej nie jest powszechna. Bez odwoływania się do psychologii pisane są prace np. o spostrzeganej (!) jakości audytu, motywacji Włochów przyjeżdżających do Polski w XVI wieku itd. (można podać tysiące przykładów). Wykorzystywanie wiedzy psychologicznej przez inne dyscypliny jest utrudnione z dwóch przyczyn. Po pierwsze psychologia wzorem innych nauk wykształciła subdyscypliny, których przedstawiciele zajmujący się np. psychologią kliniczną, ekonomiczną, społeczną, poznawczą nie rozmawiają ze sobą i nie integrują swoich ustaleń. W przypadku psychologii taka subdyscyplinarność jest szkodliwa, bo obiektu naszych badań podzielić się nie da. Nie można powiedzieć zajmując się zachowaniami ekonomicznymi czy uzależnieniami że nie interesują nas procesy poznawcze, emocjonalne, społeczne. Specjalista od psychologii rozwojowej nie może ignorować psychologii społecznej i odwrotnie. Drugim problemem jest brak uporządkowania terminologicznego. Psychologowie piszą o tych samych (bądź bardzo zbliżonych) zjawiskach, używając różnych terminów. Staram się od lat porządkować terminologię, ale chcąc utrzymać dialog z innymi badaczami, muszę używać synonimów. Mówiąc o tym samym, różni badacze używają odmiennych pojęć np. reprezentacja poznawcza/umysłowa/mentalna, struktura wiedzy, schemat, rama. Podobnie priming tłumaczony jest jako: torowanie/wstępna aktywizacja/poprzedzanie. Nie sposób było uniknąć takich problemów także w tej monografii. W sytuacji, gdy używam synonimów, często pojawiają się one w nawiasach np. Dokonano wstępnej aktywizacji (torowania) kategorii lub rozdzielone ukośnikami np. zmienne towarzyszące/ kontrolowane/zakłócające. Uważam, że niuanse w rozumieniu pojęć przez poszczególnych autorów utrudniają dalszy rozwój naszej dyscypliny, jestem więc nastawiona na wyszukiwanie istoty danego pojęcia i ignorowanie szczegółów. Przykładowo efekt zakotwiczenia, oryginalnie badany w liczbowych szacowaniach, używany jest przeze mnie także do opisu wpływu zaktywizowanej wielowymiarowej reprezentacji 2. Jego znaczenie jest wtedy tożsame z efektem zestawienia bez uprzywilejowanego traktowania jednego z porównywanych obiektów. Analogicznie dwa warianty efektu zestawienia: efekt kontrastu 2 O podobieństwie wielowymiarowych reprezentacji pisałam we wcześniejszych monografiach: Punktowe i przedziałowe reprezentacje celu: uwarunkowania i konsekwencje (1992) i Inteligencja motywacyjna: mądre strategie wyboru celu i sposobu działania (1998).

11 Psychologiczne ograniczenia 11 i asymilacji są standardowo używane do opisu wpływu kontekstu na jednowymiarowe oceny. Ja używam tych terminów w dużo szerszej klasie sytuacji np. określając za ich pomocą wpływ aktywizowanej wielowymiarowej reprezentacji na zachowanie. Jak jest napisana ta książka? Książka ta jest próbą uporządkowania wiedzy, tak aby stanowiła punkt wyjścia dla zastosowań praktycznych. Od lat bowiem szukam w psychologii danych, które pozwalają lepiej rozumieć rzeczywistość i pomagać w rozwiązywaniu problemów. Daleko nam jeszcze do takiego przełożenia wiedzy na praktykę, z jakim mamy do czynienia w medycynie, ale nie zwalnia to nas z obowiązku usilnego dążenia. Wybór tego, o czym piszę (a co pomijam), podyktowany był dwoma kryteriami. Aby znaleźć się w tej książce, koncepcja, teoria czy badania musiały zostać przeze mnie uznane za przekonujące (spełniające w wystarczającym stopniu reguły metody naukowej) i pozwalające na lepsze zrozumienie jakiegoś fragmentu rzeczywistości. Monografia nie jest przewodnikiem po literaturze przedmiotu jestem bardziej syntetyzatorem niż sprawozdawcą. Nie opisywałam wielu sporów teoretycznych. Przedstawienie wszystkich stron danego zagadnienia jest bezpieczne choć zarazem zniechęcające, gdy chcemy syntetyzować wiedzę. Jak to kiedyś ładnie ujął Aronson 3 : Czytelnicy pytają nas, która jest godzina, a my pokazujemy im mapę przedstawiającą różne strefy czasowe na całym świecie, zapoznajemy ich z historią pomiaru czasu od wynalezienia zegara słonecznego do supernowoczesnych urządzeń pomiarowych, wreszcie opisujemy szczegółowo budowę elektronicznego zegarka. Słuchacze, którzy nie są ekspertami, podczas takich prezentacji zazwyczaj tracą zainteresowanie tematem. Podczas 30 lat pracy naukowej przeczytałam tysiące publikacji, z których większość wpłynęła na moje myślenie w bardziej lub mniej bezpośredni sposób. Zbierałam wiedzę tworzoną przez tysiące badaczy, rozmawiałam z setkami osób trudno jest mi czasami odtworzyć, jaki tekst (czy która wypowiedź) był inspiracją danej idei. Dlatego, pisząc, używam często liczby mnogiej. W książce nie dbam przesadnie o rozdzielanie mojego oryginalnego wkładu i myśli innych badaczy. Najwyższy już bowiem czas, abyśmy skupili się na porządkowaniu 3 Aronson, E., Wieczorkowska, G. (2001). Kontrola naszych myśli i uczuć. Warszawa: Santorski & Co.

12 12 Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska wiedzy, abstrahując od historii jej powstawania tak jak to robi np. rzesza bezimiennych matematyków. Trudno sobie wyobrazić wykładowcę, który na wykładzie z algebry informuje studentów, kto pierwszy przeprowadził dowód danego twierdzenia. Moją decyzję o nieinwestowaniu nadmiernej energii w śledzenie źródeł wzmocnił przykład wielokrotnego przypisywania Edmundowi Burke owi sentencji: Aby zło zatriumfowało, wystarczy, aby dobrzy ludzie nic nie robili. Analiza prac tego autora 4 nie potwierdziła jego autorstwa, taki sam los spotkał połowę aforyzmów przypisywanych Oskarowi Wilde owi czy Markowi Twainowi. W dotychczasowych monografiach bardzo dbałam o to, aby Czytelnik mógł odpowiedzieć sobie na pytanie: Skąd oni to wiedzą?. W tym celu skupiałam się na opisywaniu badań. W tej monografii jest inaczej piszę o wynikach badań, które mnie przekonały, nie wchodząc w szczegóły. Zgodnie ze standardem APA badania w tekstach psychologicznych są identyfikowane przez nazwiska badaczy, co nie jest wygodną strategią, ponieważ wielu wybitnych psychologów było autorami więcej niż jednego badania. Dla większości Czytelników nazwiska badaczy są szumem informacyjnym. Oczywiście można je opuszczać w trakcie czytania i tak robi zdecydowana większość czytających, ale jak pokazuję w rozdziale drugim ta pozornie prosta czynność, jaką jest ignorowanie części informacji, angażuje niepotrzebnie sporo naszych zasobów poznawczych. Dlatego starałam się usuwać z tekstu informacje niepotrzebnie obciążające Czytelnika, takie jak nazwiska badaczy (znajdują się one w przypisach końcowych) czy angielskie nazwy własne (proste dla Amerykanów, ale nie dla większości Polaków). Aby ułatwić zapamiętanie przykładów badań, nadawałam im krótkie nazwy (mnemoniki) mające związek z jakimś elementem procedury badawczej. Przytoczone badania i cytaty są ilustracją nie mają charakteru dowodu, więc nie opisuję ich dokładnie. Jak to bywa przy lepieniu, pewne elementy badań czy myśli cytowanych autorów mogły zostać przeze mnie świadomie lub mimowolnie zniekształcone. Nie jestem pisarzem. Większe znaczenie przywiązuję do myśli zawartej w zdaniu niż do doskonałości językowej. Dlatego nie unikam, choć to niezgodne z regułami języka polskiego, powtarzania tego samego słowa w kolejnym zdaniu, bo znacznie zwiększa to przejrzystość i jednoznaczność tekstu. Piszę podobnie, jak mówię. Gdy pisałam tę książkę, stawało mi często przed oczami zdanie z recenzji mojej rozprawy doktorskiej. Prof. Mika napisał w niej, że apelowałby 4 Levitt, S.D., Dubner, S.J. (2011). Superfreekonomia. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.

13 Psychologiczne ograniczenia 13 o więcej empatii dla Czytelnika, bo autorka na 99 stronach tekstu chciała powiedzieć zbyt wiele. To samo można powiedzieć o tej książce jest ona bardzo nasycona informacjami. Starałam się jednak dawać Czytelnikowi chwile wytchnienia, podając w ramkach przykłady z życia zarówno mojego, jak i osób, z którymi pracowałam lub ważne cytaty z prac innych autorów. Parę słów o poszczególnych rozdziałach Rozdział 1. Reakcje poznawcze, afektywne, behawioralne Rozdział ten miał być (w założeniu) streszczeniem treści zawartych w poprzedniej dwutomowej monografii Kierowanie motywacją (kto ma dziś czas na czytanie grubych książek?). Zniknięcie z rynku tej wydanej w 2007 roku pozycji i zainteresowanie studentów spowodowało, że stanęłam przed decyzją, czy zgodzić się na dodruk, czy też przygotować nowe wydanie. Cztery lata w tak burzliwie rozwijającej się dyscyplinie to bardzo dużo. Postanowiłam uzupełnić tekst o to, czego dowiedzieliśmy się po roku I jak to zwykle bywa, decyzja ta sprawiła, że musiałam pisać od początku (stąd roczne opóźnienie w wydaniu tej książki, za które wszystkich czekających przepraszam), bo nowe informacje wpłynęły na model syntezy całości. Prawie 20% odwołań w rozdziale pierwszym dotyczy publikacji z ostatnich 4 lat. Parę przykładów przyrostu mojej wiedzy podaję poniżej. W 2007 roku: Uważałam, że podział na system pozawerbalny, system holistyczny i werbalny system analityczny jest tylko przydatną dźwignią wyobraźni dziś za pomocą neuroobrazowania wykazano istnienie dwóch niezależnych, zlokalizowanych w różnych częściach mózgu systemów przetwarzania informacji wzrokowych. Nie zdawałam sobie sprawy z faktu, że mózg wie (bo za pomocą neuroobrazowania można zaobserwować charakterystyczny potencjał gotowości), że mamy zamiar coś zrobić, np. czytać głośno pojawiające się na ekranie słowa, na kilkaset milisekund 5 wcześniej, nim ta informacja stanie się dostępna naszej świadomości. Takiego wzorca aktywności mózgu nie obserwujemy u pacjentów 5 Neckar, J., (2008). Świadomość i wola. Czy świadomość jest niezbędnym atrybutem kontroli? W: A. Niedźwieńska (red.), Samoregulacja w poznaniu i działaniu (s ). Kraków: Wydawnic - two UJ.

14 14 Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska psychotycznych mających omamy słuchowe. Można więc sądzić, że mózg nie ostrzega ich, że za chwilę usłyszą własny glos. Podobnie u pacjentów z zespołem Tourette a nie pojawia się ten poprzedzający aktywność potencjał gotowości, co jest wskaźnikiem automatycznego (niekontrolowanego świadomie) charakteru ich zachowań (np. wykrzykiwania wulgaryzmów). We wszystkich podręcznikach można było przeczytać, że dendryty przewodzą sygnał do ciała komórki (stanowią wejście), a aksony wyprowadzają sygnał na zewnątrz (są wyjściem). Ostatnie badania pokazują, że aksony mogą też działać w przeciwną stronę i przewodzić sygnał do ciała neuronu. Nie zdawałam sobie sprawy, że komunikacja między okiem a mózgiem jest aż tak jednostronna więcej impulsów biegnie z mózgu do oka niż w drugą stronę. To, co kiedyś podejrzewaliśmy (wpływ nastawienia na spostrzeganie), jest dziś dobrze udokumentowane w badaniach testujących teorię kodowania predyktywnego. Byłam przekonana, że bliźnięta jednojajowe są biologicznie identyczne dziś badania epigenetyczne pokazują, że czynniki środowiskowe wpływają na metylację chromosomów, więc identyczność genetyczna dotyczy tylko noworodków. Choć próbowałam, nie potrafię krótko streścić zawartości rozdziału 1. Wystarczy przeczytać spis treści, aby zrozumieć, jak wiele informacji on zawiera. Powiem tylko, że dla zrozumienia naszych reakcji poznawczych, emocjonalnych i behawioralnych przydatny okazał się być energetyczny model Kontrolowanego PANDEMONIUM. Określenie PANDEMONIUM podkreśla fakt, że aktywność umysłu wydaje się być często bezładna. Buddyści określają umysł jako pijaną małpę ugryzioną przez skorpiona. Określenie KONTROLOWANE oznacza, że możemy przejąć kontrolę fokusować naszą uwagę na wybranych przez siebie treściach. Określenie ENERGETYCZNY oznacza, że przejęcie kontroli (zamiana procesów automatycznych na kontrolowane) wymaga energii tym większej, im bardziej te procesy różnią się od siebie. Nie tylko nadmierny wysiłek fizyczny, mentalny czy emocjonalny (włączając w to aktywne procesy nieuświadamiane), ale także dokonywanie prostych wyborów uszczupla nasze zasoby psychoenergetyczne. Gdy są one bliskie wyczerpania, przechodzimy w tryb oszczędzania myślimy stereotypowo, stosujemy uproszone heurystyki, wracamy do starych nawyków, załamują się nasze postanowienia dotyczące zmiany.

15 Psychologiczne ograniczenia 15 Rozdział 2. Ograniczenia psychologiczne w zarządzaniu sobą Choć sobie tego nie uświadamiamy, zupełnie inaczej przetwarzamy informacje o innych i o sobie. Zupełnie odmienny charakter mają też emocje wzbudzane przez innych ludzi (egzocentryczne) i własną osobę (endocentryczne). Łatwiej nam poddać refleksji te pierwsze, bo w większości wypadków nasza uwaga skoncentrowana jest na świecie zewnętrznym. Wywieranie wpływu na innych ludzi może zakończyć się zarówno efektem asymilacji (uleganiem), jak i kontrastu (osiągnięciem efektu odwrotnego do zamierzonego). Mogłoby się wydawać, że jeżeli osobą wywierającą nacisk na zmiany jest ta sama osoba, która tym zmianom podlega, kooperacja nie powinna być problemem. Jest jednak wręcz przeciwnie, ponieważ zmiany wymuszane są przez inną część JA niż ta, która ma się podporządkować. Zmienianie siebie to najtrudniejsze z wyzwań zarządzania, dlatego potrzebujemy nauczycieli i trenerów. Skoro holistyczne doświadczanie i analityczna aktywność poznawcza są jak pokazałam w rozdziale pierwszym odrębnymi procesami, to możemy mówić o dwoistej otwartości (lub jej braku) na zmiany w obu systemach. Wielu osobom zdarza się, że spacerując, nie doznają żadnych wrażeń. Ich uwaga jest sfokusowana na myślach ciało i umysł działają osobno. Otwartość systemu analitycznego wymaga uświadomienia sobie atraktorów budowanych przez metazałożenia, które porządkują dostępne informacje na podobieństwo magnesów ukrytych pod kartką papieru, na której rozsypano opiłki żelaza (patrz: rozdział 1). Zmiana założeń (położenia magnesów) powoduje zmianę interpretacji dostępnych informacji (opiłków). Uświadomienie sobie wpływu przyjętych założeń na nasze myślenie pozwala na zmianę perspektywy, wzniesienie się ponad tu i teraz. Z drugiej strony koncentracja na odczuciach zmysłowych (mind body bridging 6 ) jest doskonałą techniką relaksacji zestrojenia ciała i umysłu. Większość zaburzeń motywacyjnych (uzależnienia, pracoholizm bulimiczny i finezyjny, perfekcjonizm punktowy i przedziałowy) wynika ze słabo uświadomionych emocji endocentrycznych. Osiowym objawem są zaburzenia samooceny, które przejawiają się w niespójności zapisów werbalnych i doświadczeniowych. Dokonywana tylko na poziomie poznawczym zmiana niepożądanych przekonań ( Jestem nieudacznikiem, Nie potrafię schudnąć ) w ich pozytywne wersje 6 Fabjański, M. (2010). Stoicyzm uliczny. Warszawa: Czarna Owca.

16 16 Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska może być z powodu wprowadzonego do systemu zapisów dysonansu nie tylko nieskuteczna, ale wręcz może prowadzić do pogorszenia samopoczucia. Strategie kontroli emocji dotyczyć mogą zarówno poznawczej reinterpretacji bodźca emocjogennego, jak i zmiany poziomu pobudzenia fizjologicznego. Uspokajanie się za pomocą technik relaksacyjnych jest skuteczne, gdy chcemy obniżyć poziom pobudzenia będący konsekwencją emocji stenicznych, takich jak złość czy lęk, ale nie zadziała w przypadku emocji astenicznych, takich jak smutek (w przypadku smutku polecana jest aerobowa aktywność fizyczna). Niestety często mamy do czynienia z połączeniem emocji różnego typu, np. lęku ze smutkiem. Jeśli w takiej sytuacji skoncentrujemy się tylko na odczuwanym lęku i zastosujemy reklamowane techniki relaksacyjne, nasze przygnębienie może się nasilić. W takim wypadku bardziej skuteczna będzie intensywna aktywność fizyczna, która zredukuje pobudzenie, a jednocześnie ułatwi syntezę serotoniny. W pracy nad kontrolą emocji obiecujące wydają się być opisane w drugim rozdziale techniki decentracji i emocjonalnej neutralizacji emocjogennych zapisów. Kolejne dwa rozdziały zawierają przykłady zastosowań wiedzy przedstawionej w pierwszej części książki. Rozdział 3. Przykład zastosowania: psychologia odchudzania Należę do osób, które oceniają wiedzę psychologiczną przede wszystkim pod kątem jej praktycznego zastosowania (choć eleganckie abstrakcyjne modele matematyczne również są dla mnie pociągające). Od ponad 20 lat zajmuję się psychologią motywacji, bo wciąż pobrzmiewa mi w uszach cytat z Wesela Wyspiańskiego: Oni dużo by już mogli mieć, gdyby tylko chcieli chcieć. Badając problemy motywacyjne i style działania, ciągle borykałam się z problemem wyboru takiego kontekstu badawczego, który miałby zastosowanie w przypadku wszystkich dorosłych ludzi. Nie mogły to być strategie wykonywania pracy, bo w Polsce zawodowo pracuje mniej niż 50% dorosłych osób. Nie wszyscy sprzątają, czy robią zakupy, ale wszyscy jedzą zatem zajęłam się stylami jedzenia. Nie ukrywam, że jest to dla mnie interesująca problematyka także z przyczyn osobistych. Mam na koncie prawie 60 zrzuconych kilogramów, co nie znaczy oczywiście, że kiedyś ważyłam o 60 kilogramów więcej, ale że naprzemiennie tyję i chudnę w dość łatwy do przewidzenia sposób. Gdy intensywnie pracuję, np. pisząc książkę, przestaje się ruszać (od niedawna wiem, że jest to nieświadoma próba blokowania

17 Psychologiczne ograniczenia 17 L-tryptofanu będącego bezpośrednim prekursorem serotoniny która jest dla mózgu przyjemna, ale jednocześnie usypiająca) i tyję, a następnie, wykorzystując wiedzę psychologiczną, zrzucam te kilogramy. Nic więc dziwnego, że przeczytałam (i nadal czytam) o wszystkim, co się dzieje w badaniach poświęconych tej problematyce w światowych laboratoriach. Kierowałam też dużym programem badawczym, w którym wzięło udział prawie trzy tysiące respondentów. Kardynalnym błędem popełnianym przez wielu dietetyków, lekarzy (ale także psychologów) jest traktowanie odchudzania jak przemeblowania pokoju określamy cel, sposoby jego realizacji i przystępujemy do działania. Zdarzają się monografie naukowe, w których wykorzystuje się do analizy porażek/sukcesów w odchudzaniu standardowe modele zmian postaw (tych jawnych oczywiście). Po lekturze takich prac jest jasne, że autor, choć pod względem naukowym nic mu zarzucić nie można, nie rozumie specyfiki problemu. Coraz więcej osób podejmuje nieefektywne (w długiej perspektywie czasu) i w konsekwencji niebezpieczne próby odchudzania, nie zdając sobie sprawy z faktu, że celem interwencji nie powinna być utrata wagi, ale odzyska nie kontroli nad zachowaniami prowadzącymi do nadwagi. Pierwszym krokiem musi być dokonanie starannej diagnozy. U osób, u których dominuje jedzenie podnietowe (smakosze), łatwiej jest doprowadzić do zmiany w tradycyjny sposób (np. dostarczając wiedzę o wartościach odżywczych pożywienia). W przypadku osób, u których dominuje jedzenie popędowe (zajadacze dyskomfortu), konieczna jest psychoterapia nastawiona na wykształcenie umiejętności trafnego rozpoznawania doznań somatycznych. Sama siła woli nie wystarczy. Ujemny bilans energetyczny (dostarczamy organizmowi mniej kalorii, niż spalamy) może zostać wprowadzony dopiero po zautomatyzowaniu nowych zachowań. Najtrudniejszym zadaniem jest utrzymanie obniżonej w wyniku odchudzania wagi ciała. Warunkiem sukcesu jest aktywność fizyczna. Aby uzmysłowić Czytelnikowi, jak dynamicznie zmienia się nasza wiedza na temat odchudzania, podam kilka przykładów. W 2007 roku: Nie wiedziałam, dlaczego aerobowa aktywność fizyczna i słodycze poprawiają nam humor dziś wiem, że ułatwiają one L-tryptofanowi pokonanie bariery krew-mózg. Sądziłam, że należy odczekać 20 minut, aby informacja o spożyciu pokarmu dotarła do mózgu. Dziś wiemy, że ośrodek nagrody w mózgu otrzymuje sygnał bezpośrednio z kubków smakowych. Sądziłam, że receptory smakowe reagują na pięć smaków dziś wiemy, że wykrywany jest także szósty smak ( tłustość ) i że wrażliwość na niego może wpływać na odczuwanie sytości.

18 18 Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska Wiedziałam, że pracujący samodzielnie jelitowy układ nerwowy przesyła za pomocą nerwu błędnego sygnały do mózgu, ale nie zdawałam sobie sprawy z krańcowej asymetrii tej komunikacji 90% wszystkich impulsów nerwowych biegnie od jelit do mózgu, a tylko 10% w drugą stronę. Podejrzewałam, że przemiana cholesterolu zawartego w pożywieniu w cholesterol zawarty we krwi zależy od sprawności funkcjonowania wątroby dziś wiemy, że zależy także od poziomu stresu. Bardzo pouczającą ilustracją tej zależności jest badanie dwóch grup królików karmionych pokarmem o wysokiej zawartości cholesterolu (2%), w którym wykazano wpływ stresu na stłuszczanie wątroby. Po 5 tygodniach takiej diety aż u połowy grupy stresowanej odgłosami drapieżników zaobserwowano zmętnienie rogówki, u dwóch osobników wystąpiła jaskra, a wszystkie miały zapchane arterie. W grupie, która była w czasie karmienia głaskana, dostarczany w pożywieniu cholesterol nie wyrządził żadnych szkód. Rozdział 4. Przykład zastosowania: psychologia e-learningu Burzliwy ilościowo (choć nie jakościowo) rozwój edukacji internetowej zmusił mnie do wyspecyfikowania ograniczeń psychologicznych tej formy nauczania w tym do opisania warunków brzegowych zaproponowanego przeze mnie 7 lat temu modelu dydaktycznego COME. Nowa wypracowana w praktyce wersja modelu otrzymała nazwę WROTA. Niestety większość osób zajmujących się edukacją internetową ignoruje wiedzę psychologiczną i traktuje ludzki umysł jak komputer. Racjonalizują oni proces edukacji, jakby udoskonalali proces produkcyjny. Ograniczenia psychologiczne przedstawione w tym rozdziale wskazują na konieczność budowania procesu edukacji w oparciu o interakcję z człowiekiem, a nie z komputerem oraz wprowadzania ograniczeń zarówno dla liczby informacji czy zadań, jak i czasu ich dostępności. Nadmierny wybór treści/terminów jest zbyt dużym psychoenergetycznym obciążeniem dla uczącego się. Niezbędne jest określanie jasnych i nieprzekraczalnych ram czasowych: w pracy studenta (sztywne terminy zadań), w pracy nauczyciela (model WROTA), w pracy szkolącego się pracownika (czas wolny od pracy na naukę). W czasach otaczającego nas smogu informacyjnego uczelnia powinna być miejscem ascezy informacyjnej, co pozwoli na mniej powierzchowne przetwarzanie informacji. Ze względu na nowe kanały

19 Psychologiczne ograniczenia 19 komunikacyjne (fora, mejle) konieczne jest też opracowanie reguł interpersonalnej komunikacji zdalnej. W rozdziale tym sformułowałam również argumenty na rzecz przeciwstawiania się nadmiernej standaryzacji (przewidywalność usypia) i merkantylizacji procesu edukacji. Argumentowałam, że model COME (zakładający tworzenie ze studentów grupy społecznej) najlepiej sprawdza się w edukacji ustawicznej, natomiast w przypadku zajęć ze studentami realizującymi wiele przedmiotów równolegle lepszy jest model WROTA. Rozdział czwarty jest zaledwie wstępem do wypunktowania problemów w motywowaniu innych bo takie jest podstawowe zadanie nauczyciela w dobie internetu. Czytelnik nie powinien być zatem zdziwiony, gdy zapowiem, że moją następną monografię poświęcę psychologicznym ograniczeniom w wywieraniu wpływu na innych. Przeniesienie fokusu moich zainteresowań z jednostki na procesy zarządzania zarówno grupami zadaniowymi, jak i większymi społecznościami było powodem mojego przejścia z Wydziału Psychologii na Wydział Zarządzania UW. Wierzę bowiem, że interdyscyplinarne podejście pozwala najlepiej rozwiązywać złożone zagadki psychologiczne. Na koniec pozostaje mi tylko życzyć Czytelnikowi, aby lektura tej dość trudnej (bo skondensowanej) książki zaowocowała takimi wglądami, jakie były moim udziałem przy jej pisaniu. Grażyna Wieczorkowska-Wierzbińska 3 czerwca 2011

20

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

Algebra I sprawozdanie z badania 2014-2015

Algebra I sprawozdanie z badania 2014-2015 MATEMATYKA Algebra I sprawozdanie z badania 2014-2015 IMIĘ I NAZWISKO Data urodzenia: 08/09/2000 ID: 5200154019 Klasa: 11 Niniejsze sprawozdanie zawiera informacje o wynikach zdobytych przez Państwa dziecko

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III

Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III Sprawozdanie z realizacji programu poprawy efektywności kształcenia i wychowania w klasach I-III W roku szkolnym 2014/15 został wprowadzony do realizacji program poprawy efektywności kształcenia i wychowania.

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego PRACA Z GRUPĄ Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego Cele pracy grupowej: - zaspokajanie potrzeb rozwojowych związanych z różnymi rodzajami aktywności,

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Neurodydaktyka - rewolucja czy rozsądek? Dr n.med.tomasz Srebnicki

Neurodydaktyka - rewolucja czy rozsądek? Dr n.med.tomasz Srebnicki Neurodydaktyka - rewolucja czy rozsądek? Dr n.med.tomasz Srebnicki Jak świat światem, nikt nikogo niczego nie nauczył. Można tylko się nauczyć. Nikt z nas nie został nauczony chodzenia, my nauczyliśmy

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej:

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: 1 1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: POZIOM OSIĄGNIĘĆ Wspaniały Bardzo dobry Dobry Wystarczający OCENA WYMAGANIA EDUKACYJNE WSPANIALE oznaczane literą A Wymagania dotyczą

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia

Badania marketingowe. Omówione zagadnienia Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie Badania marketingowe Wykład 6 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Rodzaje badań bezpośrednich Porównanie

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka obcego

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka obcego Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka obcego nowożytnego w roku szkolnym 2013/2014 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka angielskiego na poziomie podstawowym Arkusz składał się z 40

Bardziej szczegółowo

Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na

Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na któreś z pytań, to poniżej macie kierunek w jakim podążać

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1

Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1 Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1 Rozdział V: Równania i nierówności I stopnia z jedną niewiadomą Temat: Ćwiczenia utrwalające przekształcanie

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu.

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. Nauczanie matematyki w szkole podstawowej w klasach IV VI odbywa

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem

Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści. Planowanie metody, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Identyfikacja - potrzeby, oczekiwania, cele, treści Planowanie metody, ćwiczenia, czas, zasoby przestrzeń, Realizacja przeprowadzenie szkolenia zgodnie z konspektem Ocena w jakim stopniu zostały zaspokojone

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Zaplanuj Twój najlepszy rok w życiu!

Zaplanuj Twój najlepszy rok w życiu! Sukces na Twoich warunkach Zaplanuj Twój najlepszy rok w życiu! "Naszą najgłębszą obawą nie jest to, że jesteśmy zbyt słabi, ale to, że jesteśmy zbyt potężni. To nasz blask nas przeraża, nie ciemność.

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA: SZTUKA PREZENTACJI Działaj, jakby każda osoba, którą spotykasz miała na szyi napis 'Spraw, bym poczuł się ważny'. Nie tylko odniesiesz sukces w sprzedaży, ale także w życiu. Mary Kay Ash GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

Bardziej szczegółowo

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania dr Joanna Skibska Akademia Techniczno-Humanistyczna Bielsko-Biała Wiek a zdolności uczenia się dziecka

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Jadwiga Stasica Matematyka 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Agata Fuks

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3.

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ

KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ KONSPEKT ZAJĘĆ OPS MODUŁ 2 -s WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE DLA OSÓB DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH SPOTKANIE 1 PODSTAWY KOMUNIKACJI SPOLECZNEJ zwiększenie umiejętności efektywnego komunikowania się rozwijanie technik

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU RAMOWY PLAN KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU Lp Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Wykład III: Psychologiczne modele umysłu Gwoli przypomnienia: Kroki w modelowaniu kognitywnym: teoretyczne ramy pojęciowe (modele pojęciowe)

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu Dziecko autystyczne Prawdziwa opowieść o Maciusiu Beata Zawiślak Mojemu synkowi Maciusiowi, mojej rodzinie, wszystkim specjalistom, których spotkałam na swojej drodze i którzy okazali się bardzo pomocni

Bardziej szczegółowo

REKRUTACJA to proces polegający na zainteresowaniu pewnej grupy. SELEKCJA jest procesem zbierania informacji o kandydatach na uczestników

REKRUTACJA to proces polegający na zainteresowaniu pewnej grupy. SELEKCJA jest procesem zbierania informacji o kandydatach na uczestników SPOSOBY REKRUTACJII II SELEKCJII KANDYDATÓW DO PRACY STOSOWANE PRZEZ PRACODAWCÓW REKRUTACJA to proces polegający na zainteresowaniu pewnej grupy kandydatów wolnym stanowiskiem. SELEKCJA jest procesem zbierania

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika S YL AB US MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Pedagogika Obowiązkowy Nauk o

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

Minęły dwa lata od pierwszego wydania książki o energetycznym

Minęły dwa lata od pierwszego wydania książki o energetycznym Przedmowa Minęły dwa lata od pierwszego wydania książki o energetycznym oczyszczaniu domu. Od tej pory tysiące ludzi korzysta z rytuałów w niej opisanych, by uwolnić swój dom i świadomość od dawnych obciążeń

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska (1) Nazwa przedmiotu Psychologia stosowana (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - () Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III w Szkole Podstawowej nr 2. im. Jana Pawła II w Twardogórze ZASADY OCENIANIA 1. Nauczyciele w pierwszym tygodniu każdego roku informują uczniów o wymaganiach edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

TRENING INTERPERSONALNY PLUS

TRENING INTERPERSONALNY PLUS Jesteśmy członkiem: Pomagamy: TRENING INTERPERSONALNY PLUS KURS PRACY NA PROCESIE GRUPOWYM Z TRENINGIEM INTERPERSONALNYM ZAŁOŻENIA I PROGRAM NAUCZANIA ZAŁOŻENIA KURSU....... 2 DLACZEGO WARTO?....... 3

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci.

nauczyciele, doceniając wartość programu i widząc jego efekty, realizują zajęcia z kolejnymi grupami dzieci. Program Przyjaciele Zippiego to międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dla dzieci w wieku 5-8 lat, który kształtuje i rozwija umiejętności psychospołeczne u małych dzieci. Uczy różnych sposobów

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

Teambuilding budowanie zespołu

Teambuilding budowanie zespołu Teambuilding budowanie zespołu Opis szkolenia: Praca zespołowa jest to jedna z najbardziej cenionych i potrzebnych umiejętności pracowników w większości firm. Zgrany i zaangażowany zespół nie może pracować

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 1/2014/2015 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej w Czernikowie z dnia 15.09.2014 r.

Załącznik do Uchwały Nr 1/2014/2015 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej w Czernikowie z dnia 15.09.2014 r. Celem doskonalenia sprawności rachunkowej należy: stosować różnorodne ćwiczenia doskonalące sprawność rachunkową, dostosowane do indywidualnych możliwości uczniów; wykorzystywać codzienne okazje do utrwalania

Bardziej szczegółowo

Umiejętności interpersonalne w biznesie. Oferta ta skierowana jest do osób, które dzięki swojemu indywidualnemu podejściu

Umiejętności interpersonalne w biznesie. Oferta ta skierowana jest do osób, które dzięki swojemu indywidualnemu podejściu Umiejętności interpersonalne w biznesie PROFIL UCZESTNIKA Oferta ta skierowana jest do osób, które dzięki swojemu indywidualnemu podejściu do zespołu oraz jego zadań chcą zwiększyć efektywność pracy współpracowników

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok

DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok DODATKOWY OPIS WYBRANYCH ZAJĘĆ GRUPOWYCH OFEROWANYCH PRZEZ CENTRUM styczeń-czerwiec 2016 rok I. DLA RODZICÓW ZASTĘPCZYCH 1. Być świadomym rodzicem zastępczym Cykl warsztatów wzmacniających kompetencje

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny pracownikçw Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp. Kryteria wyboru Lp. Kryterium Opis kryterium 1. Umiejętność obsługi urządzeń technicznych lub narzędzi informatycznych

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Niniejszy ebook jest własnością prywatną.

Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejszy ebook jest własnością prywatną. Niniejsza publikacja ani żadna jej część, nie może być kopiowana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana ani odczytywana w środkach publicznego

Bardziej szczegółowo

Koło matematyczne 2abc

Koło matematyczne 2abc Koło matematyczne 2abc Autor: W. Kamińska 17.09.2015. Zmieniony 08.12.2015. "TO CO MUSIAŁEŚ ODKRYĆ SAMODZIELNIE, ZOSTANIE W TWYM UMYŚLE ŚCIEŻKĄ, KTÓRĄ W RAZIE POTRZEBY MOŻESZ PÓJŚĆ RAZ JESZCZE" G. CH.

Bardziej szczegółowo

Jak wykorzystać swoją uwagę do efektywnej pracy?

Jak wykorzystać swoją uwagę do efektywnej pracy? Jak wykorzystać swoją uwagę do efektywnej pracy? Wielu psychologów sportu jest zdania, że sukces można osiągnąć realizując regułę KOP, czyli, że kluczem do osiągnięcia celu są koncentracja, opanowanie

Bardziej szczegółowo

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne)

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne) POZNAJEMY ZJAWISKO MAGNETYZMU Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu Poziom nauczania: klasa VI Czas trwania zajęć: 2 x po 45 minut Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu

Bardziej szczegółowo

Zawartość szkolenia. Po co zespołom szefowie? - funkcje menedżera

Zawartość szkolenia. Po co zespołom szefowie? - funkcje menedżera Zasady tworzenia efektywnych zespołów aby nie popełniać błędów związanych z kierowaniem ludźmi Zawartość szkolenia Po co zespołom szefowie? - funkcje menedżera będąc szefem nie musisz robić wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

I etap edukacyjny, uczeń kończący klasę III, edukacja matematyczna

I etap edukacyjny, uczeń kończący klasę III, edukacja matematyczna Scenariusz zajęć I etap edukacyjny, uczeń kończący klasę III, edukacja matematyczna Temat: Telefony Treści kształcenia: 8) uczeń wykonuje łatwe obliczenia pieniężne (cena, ilość, wartość) i radzi sobie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Specyfikacji. tel. 29 761 73 95 faks 29 643 24 22 http://www.rzekun.pl/osrodek-pomocy-spolecznej.html ops@rzekun.

Załącznik nr 1 do Specyfikacji. tel. 29 761 73 95 faks 29 643 24 22 http://www.rzekun.pl/osrodek-pomocy-spolecznej.html ops@rzekun. Załącznik nr 1 do Specyfikacji Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest zorganizowanie i przeprowadzenie konsultacji, warsztatów, treningów oraz szkoleń w zakresie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania

Przedmiotowy System Oceniania Przedmiotowy System Oceniania PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GIMNAZJUM NR 2 W GOLENIOWIE ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna do opracowania Przedmiotowego Systemu Oceniania: 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ

EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ EFEKTYWNE SPOSOBY UCZENIA SIĘ Wielu rodziców znajduje się w sytuacji, gdy ich dziecko poświęca dużo czasu na naukę, natomiast jego wyniki szkolne nie są zadawalające. Wielokrotnie dzieci opowiadają, że

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego orły nie pływają. O wspieraniu talentów i zdolności u dzieci Magdalena Zientalska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 27 września 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Zespół Szkół Nr 4 w Wałbrzychu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Rok szkolny 2015/2016 Opracowała: mgr Justyna Oleksy Wałbrzych, 1 września 2015r. Przedmiotowy System

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

KOMUNIKACJA SPOŁECZNA KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Cel szkolenia: Komunikacja społeczna jest podstawą dla wielu innych umiejętności: zarządzania, przewodzenia, efektywnej pracy w zespole, a można jej się nauczyć jedynie w praktyce

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r

Konferencja Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym Warszawa, 23.10.2013r Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r E W A K O S U N I W E R S Y T E T Ł Ó D Z K I K W E S T I O N A R I U S Z P R E D Y S P O Z Y C J I Z A W O D O W Y

Bardziej szczegółowo

Człowieka nie można niczego nauczyć. Można mu tylko ułatwić naukę.

Człowieka nie można niczego nauczyć. Można mu tylko ułatwić naukę. AKADEMIA KOMPETENCJI TRENERSKICH WPROWADZENIE: POTENCJAŁ ZAWODOWY I OSOBISTY TRENERA Magdalena Bergmann Toruń, 9 września 2011 r. Fundacja Gospodarcza Pro Europa www.fundacja-proeuropa.org.pl Człowieka

Bardziej szczegółowo

Specyficzne wymagania diagnozy dzieci wielojęzycznych i odmiennych kulturowo

Specyficzne wymagania diagnozy dzieci wielojęzycznych i odmiennych kulturowo Specyficzne wymagania diagnozy dzieci wielojęzycznych i odmiennych kulturowo Diana Fecenec Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego Ośrodek Rozwoju Edukacji Warszawa, 22-23.05.2013

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza Wstęp do kognitywistyki Wykład 6: Psychologia poznawcza Sześciokąt nauk kognitywnych I. Psychologia poznawcza Poznanie to zdolność człowieka do odbierania informacji z otoczenia i przetwarzania ich w celu

Bardziej szczegółowo