AUTYZM SYTUACJA DOROSŁYCH RAPORT 2013 MAZOWIECKIE WIELKOPOLSKIE LUBUSKIE LUBELSKIE ŚWIĘTOKRZYSKIE PODKARPACKIE MAŁOPOLSKIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AUTYZM SYTUACJA DOROSŁYCH RAPORT 2013 MAZOWIECKIE WIELKOPOLSKIE LUBUSKIE LUBELSKIE ŚWIĘTOKRZYSKIE PODKARPACKIE MAŁOPOLSKIE"

Transkrypt

1 RAPORT 2013 AUTYZM SYTUACJA DOROSŁYCH LUBUSKIE WIELKOPOLSKIE MAZOWIECKIE LUBELSKIE ŚWIĘTOKRZYSKIE MAŁOPOLSKIE PODKARPACKIE

2 Publikacja powstała w ramach projektu Od wykluczenia do integracji w obronie podstawowych praw osób z autyzmem (projekt realizowany przy wsparciu Szwajcarii w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej). RAPORT 2013 Autyzm Sytuacja Dorosłych AUTORZY: Fundacja SYNAPSIS: mec. Maria Jankowska dr Agnieszka Rymsza Ewelina Wildner Maria Wroniszewska Instytut Rozwoju Służb Społecznych: dr Sergo Kuruliszwili Anna Kuczyńska REDAKCJA MERYTORYCZNA: Katarzyna Matynia KOREKTA: Katarzyna Matynia KONSULTACJE: Grażyna Kochaniak Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym Dalej Razem Maria Bozowska-Bolak Fundacja Wspólnota Nadziei Iwona Mróz Krajowe Towarzystwo Autyzmu Oddział w Lublinie Monika Szcześniak, Mariusz Kawa Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym Umysłowo i ich Rodzinom PRAXIS Agnieszka Haremska Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Autyzmem ProFUTURO Jacek Józef Babis Rzeszowskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Niepełnosprawnych i Autystycznych SOLIS RADIUS OSOBY REALIZUJĄCE BADANIE: Natalia Michalska, Sylwia Stefańczyk, Miłosz Sobiś, Monika Szcześniak, Mariusz Kawa, Agata Jankowiak, Teresa Babis oraz Zespół Projektowy Fundacji SYNAPSIS DRUK: Zakład Poligraficzny Techgraf, Łańcut NAKŁAD: 5000 egzemplarzy ISBN Copyright Fundacja SYNAPSIS, Warszawa 2014 Fundacja SYNAPSIS ul. Ondraszka Warszawa nr KRS tel.: (22) Instytut Rozwoju Służb Społecznych ul. Marszałkowska 34/ Warszawa tel./faks: (22)

3 SPIS TREŚCI WSTĘP...5 NAJWAŻNIEJSZE AKTY PRAWNE Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez administrację samorządową Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez organy samorządu terytorialnego na poziomie gminy Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez organy samorządu terytorialnego na poziomie powiatu Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez organy samorządu terytorialnego na poziomie województwa Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez ośrodki pomocy społecznej Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez powiatowe centra pomocy rodzinie Sytuacja placówek, w których przebywają lub mogłyby przebywać dorosłe osoby z autyzmem Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez organizacje pozarządowe Potrzeby dorosłych osób z autyzmem i system wsparcia dla nich, w świetle opinii ich rodziców i opiekunów PODSUMOWANIE REKOMENDACJE ZAŁĄCZNIKI Załącznik 1 Lista placówek Załącznik 2 Karta Praw Osób z Autyzmem...286

4 LUBUSKIE WIELKOPOLSKIE MAZOWIECKIE LUBELSKIE ŚWIĘTOKRZYSKIE MAŁOPOLSKIE PODKARPACKIE

5 Zacznijmy razem podróż do bardziej przyjaznego i włączającego świata Ban Ki-moon Sekretarz Generalny ONZ Światowy Dzień Wiedzy o Autyzmie 2 kwietnia 2011 WSTĘP Raport 2013 Autyzm Sytuacja Dorosłych powstał z potrzeby dotarcia do źródłowych danych na temat aktualnej sytuacji dorosłych osób z autyzmem w Polsce. Badania przeprowadzono w 7 województwach (określonych przez grantodawcę i spełniających kryteria reprezentatywności), przy bardzo dużym zaangażowaniu regionalnych organizacji pozarządowych. Sytuacja i potrzeby dorosłych osób z autyzmem są znane tylko ich najbliższym, gdyż ogół społeczeństwa, jak również instytucje państwowe odpowiedzialne za niesienie pomocy, nie zdają sobie zazwyczaj sprawy ze skali i dramatyzmu tej sytuacji. Rodziny obarczone przez długie lata koniecznością intensywnej opieki z reguły pozostają razem ze swoimi podopiecznymi w izolacji, na marginesie życia społecznego. Same osoby z autyzmem nie potrafią upominać się o swoje prawa. Należą do ludzi najbardziej zależnych od pomocy innych, ze względu na ograniczone możliwości porozumiewania się, nawiązywania relacji społecznych czy podejmowania decyzji dotyczących kierowania własnym życiem. Raport 2013 dostarcza licznych danych na temat sytuacji dorosłych osób z autyzmem w Polsce oraz zawiera rekomendacje, które powinny być brane pod uwagę przy opracowywaniu wszelkich programów, strategii i planów w ramach polityki w dziedzinie ochrony zdrowia, pomocy społecznej oraz rehabilitacji społecznej i aktywizacji zawodowej. Prawa osób niepełnosprawnych aspekty formalne i praktyczne Ratyfikowanie przez Polskę dnia 6 września 2012 roku Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r., postawiło przed Polską konieczność odpowiedzi na pytania dotyczące faktycznego poszanowania praw osób niepełnosprawnych. Jest to problem złożony i różnorodny, jak różnorodne są rodzaje niepełnosprawności i różna sytuacja osób nimi dotkniętych. Prawa osób niepełnosprawnych można rozpatrywać na wielu płaszczyznach: przyznania praw w aktach legislacyjnych o znaczeniu zasadniczym, jak konstytucja państwa czy akty prawa międzynarodowego, zagwarantowania realizacji tych praw w przepisach ustaw czy rozporządzeń, oraz faktycznego poszanowania tych praw przez organy publiczne. Dopiero respektowanie praw różnych grup osób, na wszystkich tych poziomach, oznacza brak dyskryminacji. W prawie polskim Konstytucja RP, jako ustawa zasadnicza, gwarantuje obywatelom podstawowe prawa, w tym ekonomiczne i socjalne, jak prawo do ochrony zdrowia (art. 68), prawo do nauki (art. 70), prawo osób niepełnospraw- 5

6 nych do pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69) oraz jako zasady ogólne: zakaz dyskryminacji (art. 32) zakaz tortur oraz okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania (art. 40). Katalog aktów prawa międzynarodowego, określających prawa każdego człowieka, w tym osoby niepełnosprawnej, obejmuje wiele dokumentów, przyjmowanych stopniowo od połowy XX wieku. Zagadnienie zagwarantowania w tych aktach praw osób niepełnosprawnych było już przedmiotem szeregu opracowań. 1 Szczególne miejsce zajmuje wspomniana wyżej Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych z 2006 roku. Konwencja wymienia główne zasady, na których się opiera, ustala istotne definicje oraz przedstawia obszerny katalog praw osób niepełnosprawnych. Konwencja wymienia m.in. następujące zasady: poszanowanie przyrodzonej godności, autonomii osoby, w tym swobody dokonywania wyborów, poszanowanie niezależności osoby; niedyskryminację; pełny i skuteczny udział w społeczeństwie i integrację społeczną; poszanowanie odmienności i akceptację osób niepełnosprawnych, równość szans oraz dostępność różnych form życia publicznego dla osób niepełnosprawnych. Na szczególną uwagę zasługuje zawarta w Konwencji definicja dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność, która oznacza jakiekolwiek różnicowanie, wykluczanie lub ograniczanie ze względu na niepełnosprawność, którego celem lub skutkiem jest naruszenie lub zniweczenie uznania, korzystania z lub wykonywania wszelkich praw człowieka i podstawowych wolności w dziedzinie polityki, gospodarki, społecznej, kulturalnej, obywatelskiej lub w jakiejkolwiek innej, na zasadzie równości z innymi osobami. Obejmuje to wszelkie przejawy dyskryminacji, w tym odmowę racjonalnego usprawnienia. Katalog praw osób niepełnosprawnych, określony w Konwencji obok podstawowych praw, takich jak prawo do życia, równość wobec prawa, wolność i bezpieczeństwo osobiste, wolność od tortur lub okrutnego, nieludzkiego albo poniżającego traktowania lub karania, gwarantuje również wolność od wykorzystywania, przemocy i nadużyć, ochronę integralności osobistej, prawo do prowadzenia życia samodzielnie i przy włączeniu w społeczność, poszanowanie prywatności oraz poszanowanie domu i rodziny. W świetle zacytowanej wyżej definicji dyskryminacji bezsporne jest, że poszanowanie praw osób niepełnosprawnych wymaga uwzględnienia specyfiki niepełnosprawności, którą osoby te są dotknięte. Dlatego analiza zjawiska poszanowania i naruszania praw osób niepełnosprawnych i ich rodzin dotyczy nie tylko formalnych zapisów prawnych, ale również rzeczywistego, faktycznego działania szeroko pojętych służb publicznych w stosunku do różnych grup osób niepełnosprawnych. Na tym tle szczególnie złożonym problemem jest przestrzeganie w praktyce praw osób z autyzmem. W przypadku osób z autyzmem, mimo obowiązywania szeregu zapisów w aktach prawa międzynarodowego, dotyczących ogółu osób niepełnosprawnych, różnica między formalnym a faktycznym respektowaniem praw obywatelskich była od dawna, a często nadal jest, bardzo duża. Dlatego Parlament Europejski uznał potrzebę podkreślenia w odrębnym dokumencie, że osobom z autyzmem również przysługują powyższe prawa. Przekonanie to znalazło wyraz w Karcie Praw Osób z Autyzmem uchwalonej przez Parlament Europejski w 1996 r. Fakt, że Parlament Europejski podjął uchwałę właśnie w odniesieniu do osób z autyzmem wskazuje, że osoby z autyzmem są bardziej zagrożone dyskryminacją, niż osoby dotknięte innymi niepełnosprawnościami. 12 lipca 2013 roku Polski Sejm jednogłośnie przyjął Kartę Praw Osób z Autyzmem 2, 1 Temu zagadnieniu poświęcony jest m.in. obszerny artykuł pt. Prawa osób niepełnosprawnych w międzynarodowych aktach prawnych autorstwa mec. Marii Jankowskiej, współautorki niniejszego Raportu, opublikowany w pierwszym numerze Kwartalnika Niepełnosprawność [Nr I/2011(1),I/2012(1)]. 2 Karta Praw Osób z Autyzmem stanowi załącznik nr 2 do niniejszego Raportu. 6

7 która jest wiernym, choć dostosowanym do polskich realiów, tłumaczeniem Karty Praw Osób z Autyzmem przyjętej przez Parlament Europejski. Karty te nie są źródłem prawa i nie przewidują dla osób z autyzmem dodatkowych uprawnień, a jedynie stanowią potwierdzenie, że osoby z autyzmem nie mogą być dyskryminowane ani formalnie, ani faktycznie. Główną funkcją tych aktów jest podkreślenie, że osoby z autyzmem są osobami o specyficznych potrzebach, często różnych od potrzeb innych osób niepełnosprawnych i ta specyfika powinna być brana pod uwagę we wszystkich rozwiązaniach regulujących system wsparcia dla osób niepełnosprawnych. Ze względu na powiększającą się populację osób z autyzmem i nadal utrudniony dostęp do adekwatnego wsparcia, wiele instytucji ogólnoświatowych stara się zwrócić uwagę na problemy tej grupy osób niepełnosprawnych i wzywa poszczególne państwa do mobilizacji wszelkich środków i wiedzy na rzecz poprawy świadczeń i usług dla osób z autyzmem. Oceniając to zagadnienie jako istotny i trudny problem społeczny, Światowa Organizacja Zdrowia WHO 30 maja 2013 r. podjęła rezolucję w tej sprawie pod nazwą: Comprehensive and Coordinated Efforts for the Management of Autism Spectrum Disorders 3. Rezolucja ta wzywa do podjęcia międzysektorowych programów w odpowiedzi na potrzeby osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, do rozszerzenia zasobów pomocy społecznej i ochrony zdrowia w celu świadczenia odpowiednich usług dla tej grupy osób oraz dla ich rodzin, zgodnie z aktualną wiedzą o tym zaburzeniu rozwojowym. Cel i zakres badania Niniejsze opracowanie jest pierwszym w Polsce, podjętym na tak dużą skalę, badaniem sytuacji dorosłych osób z autyzmem. Na użytek niniejszego badania przez dorosłe osoby z autyzmem rozumiano osoby z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, w szczególności z autyzmem i zespołem Aspergera, u których może zostać orzeczony stopień niepełnosprawności, tj. osoby mające ukończone 16 lat. Ogólnie rzecz ujmując, celem tak wszechstronnego badania było poznanie sytuacji i potrzeb dorosłych osób z autyzmem w 7 województwach, określenie przesłanek sprzyjających faktycznemu dostępowi dorosłych osób z autyzmem do systemów wsparcia, zidentyfikowanie barier w tym zakresie i ustalenie ich przyczyn oraz wyznaczenie korelacji między sposobami postrzegania problemów przez różne podmioty. Ostatecznym efektem badania jest określenie działań niezbędnych do poprawy sytuacji osób z autyzmem i wskazanie obszarów, w których wszystkie podmioty mogą przyczynić się do poprawy realnego respektowania praw osób z autyzmem. Wyniki badania są podstawą przedstawionych w tym Raporcie rekomendacji zmian rozwiązań systemowych dotyczących tej grupy osób, analizy przepisów prawnych pod kątem naruszania praw osób niepełnosprawnych oraz określenia deficytów w zakresie działania służb społecznych w stosunku do zaspokajania potrzeb osób z autyzmem i ich rodzin. Prezentowane wyniki badania, jak i rekomendacje, będą wykorzystywane w działaniach rzeczniczych, zmierzających do poprawy sytuacji osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zarówno na poziomie ogólnokrajowym, jak i w poszczególnych regionach. Informacje uzyskane w trakcie badania przyczyniły się też do zapoczątkowania budowy systemu informacji o placówkach przystosowanych do potrzeb osób z autyzmem, placówkach otwartych na uwzględnienie potrzeb tych osób lub przynajmniej gotowych do przyjęcia osób z autyzmem. Badanie sytuacji zostało przeprowadzone w odniesieniu do osób z autyzmem, ale wnioski z niego płynące mają zastosowanie do wielu grup osób, dotkniętych różnymi 3 Wszechstronne i skoordynowane działania w celu zarządzania problemami osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) (tłum. red.). 7

8 niepełnosprawnościami, które ze względu na charakter lub natężenie zaburzeń są uzależnione w sposób szczególny od pomocy innych ludzi. Do takich osób należą często osoby z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z rzadkimi chorobami, osoby, które z powodu większych potrzeb nie mają dostępu do standardowych form wsparcia. W Polsce nie jest znana liczba osób z autyzmem. Szacunkowe dane, wg których w kraju żyje ok dzieci i dorosłych, nie stanowią informacji na temat faktycznej liczby osób z autyzmem, skali i rodzaju ich potrzeb. Nie ma żadnego mechanizmu pozwalającego obecnie na uzyskanie tych danych. Jedynym systemem zbierającym dane jest System Informacji Oświatowej, dotyczący dzieci i młodzieży objętych edukacją. Szczególnie mało jest informacji na temat dorosłych osób z autyzmem. Ani system orzecznictwa, ani system pomocy społecznej czy ochrony zdrowia nie mają żadnych zbiorczych danych. Nie ma dużych badań ani skutecznych narzędzi pozwalających ocenić liczbę dorosłych osób z autyzmem w Polsce. W odbiorze społecznym zaskoczeniem bywa fakt, że autyzm, znany najczęściej jako wczesnodziecięcy, jest zaburzeniem trwającym całe życie. Przy braku danych liczbowych, ocena skali i rodzaju potrzeb dorosłych osób dotkniętych autyzmem, stopnia zaspokojenia tych potrzeb i dostosowania wsparcia do specyfiki tej niepełnosprawności jest niemożliwa, a intuicyjne oceny diametralnie się od siebie różnią. W tej sytuacji niezmiernie ważne wydaje się niniejsze badanie i ocena realnej sytuacji. Badanie to podjęły organizacje pozarządowe, w ramach projektu Od wykluczenia do integracji w obronie podstawowych praw osób z autyzmem finansowanego z Funduszu Szwajcarskiego. Stworzone dla realizacji projektu partnerstwo objęło 7 organizacji pozarządowych będących członkami Porozumienia AUTYZM-POL- SKA oraz Instytut Rozwoju Służb Społecznych. Liderem realizowanego projektu jest Fundacja SYNAPSIS. Organizacje pozarządowe reprezentujące 7 województw były odpowiedzialne za zbieranie danych w swoich województwach. Były to odpowiednio: 1. województwo lubelskie Krajowe Towarzystwo Autyzmu Oddział w Lublinie, 2. województwo lubuskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym Dalej Razem, 3. województwo małopolskie Fundacja Wspólnota Nadziei, 4. województwo mazowieckie Fundacja SYNAPSIS, 5. województwo podkarpackie Rzeszowskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Niepełnosprawnych i Autystycznych SOLIS RADIUS, 6. województwo świętokrzyskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym Umysłowo i ich Rodzinom PRAXIS, 7. województwo wielkopolskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Autyzmem ProFUTURO. Partnerzy z dużym zaangażowaniem przeprowadzili możliwie jak najszersze badanie ankietowe, obejmujące 7 województw. W celu uzyskania wszechstronnego obrazu sytuacji, opracowano 8 szczegółowych ankiet i skierowano je do następujących podmiotów: władz samorządowych stopnia: gminnego powiatowego wojewódzkiego jednostek pomocy społecznej stopnia: gminnego ośrodków pomocy społecznej (OPS) powiatowego powiatowych i miejskich centrów pomocy rodzinie (PCPR, MCPR) 8

9 placówek dla osób z zaburzeniami psychicznymi, prowadzonych przez różne pod mioty i działających w różnych systemach organizacji pozarządowych działających na rzecz osób z autyzmem rodzin dorosłych osób z autyzmem. Badanie miało na celu zebranie wszechstronnych informacji, zarówno w zakresie przedmiotowym, jak i podmiotowym. Z tego powodu badanie działań samorządów objęło zarówno władze samorządowe wszystkich szczebli, jak i jednostki pomocy społecznej w gminach i powiatach. Ankiety skierowane do władz samorządowych i do jednostek pomocy społecznej były różne i miały za zadanie uzyskanie informacji o przestrzeganiu praw osób z autyzmem w zakresie różnych zadań i kompetencji. OPS, PCPR czy MCPR są bowiem jednostkami wykonawczymi, realizującymi zadania zlecone i własne gminy czy powiatu. Natomiast władze gmin i powiatów kreują politykę jednostek terytorialnych, w tym politykę społeczną, decydują o priorytetach w realizacji zadań własnych jednostki, m.in. o tym, jakimi środkami własnymi i na jakie cele dysponują jednostki pomocy społecznej. Zbierano w szczególności informacje o szacunkach, co do liczby osób z autyzmem, potrzebach osób ze spektrum autyzmu i ich rodzin, stopniu ich zaspokojenia, wiedzy służb publicznych na temat specyfiki autyzmu oraz realnych możliwościach udzielenia wsparcia, skali działań organizacji pozarządowych i ich gotowości do podjęcia nowych zadań na rzecz dorosłych osób z autyzmem, i wreszcie informacje od rodzin na temat obiektywnej sytuacji osób z autyzmem oraz subiektywnej oceny otrzymywanego wsparcia. Szczegółowe pytania dotyczyły praktycznej dostępności dla osób z autyzmem placówek systemu ochrony zdrowia, pomocy społecznej, rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz zatrudnienia. Raport stanowi próbę przedstawienia problematyki poszanowania praw dorosłych osób z autyzmem postrzeganej z wielu perspektyw, w sposób możliwie najbardziej wszechstronny. Dlatego ankiety kierowane były do władz samorządów wszystkich szczebli, jako podmiotów, które w świetle obowiązujących przepisów są odpowiedzialne w ramach swoich ustawowych kompetencji za organizację wszechstronnego wsparcia dla osób niepełnosprawnych zarówno w systemie pomocy społecznej, jak i rehabilitacji społecznej, zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Ankiety skierowano również do jednostek pomocy społecznej, powołanych do realizacji w praktyce zadań z zakresu pomocy społecznej, w którym to systemie funkcjonuje szereg form wsparcia dla osób niepełnosprawnych placówek dziennych i domów pomocy społecznej, specjalistycznych usług opiekuńczych, wszechstronnego doradztwa i pomocy finansowej. Następnym kręgiem adresatów ankiet były placówki dla dorosłych osób z zaburzeniami psychicznymi. Placówki te, które na co dzień świadczą usługi z zakresu opieki, rehabilitacji społecznej i zawodowej są niezmiernie ważnym źródłem informacji o faktycznych problemach i barierach osób z autyzmem w dostępie do tych usług. Z kolei organizacje pozarządowe są kluczowym elementem aktualnego systemu wsparcia dla osób z autyzmem. We wszystkich zakresach od ochrony zdrowia, po opiekę i szeroko pojętą rehabilitację to organizacje pozarządowe realizują większość usług na rzecz osób z autyzmem, z reguły jako zadania zlecone przez jednostki samorządu, PFRON lub w ramach projektów unijnych. Dlatego uzyskanie informacji o skali ich działalności na rzecz osób dorosłych oraz możliwości zwiększenia zakresu tych działań, a także niezbędnych przesłankach do realizacji nowych zadań, wydawało się niezmiernie ważne. Ankieta dla rodzin dostarczyła bardzo wiele informacji na temat przestrzegania praw osób z autyzmem, tym razem z punktu widzenia osób dotkniętych tą niepełnosprawnością i ich rodzin. Ankieta skierowana była do rodziców i opiekunów, ponieważ same osoby z auty- 9

10 zmem, wskutek swojej niepełnosprawności, w ogromnej większości przypadków nie byłyby w stanie wziąć udziału w badaniu. Wspomniane badanie, obejmujące 7 województw, zostało poprzedzone badaniem przeprowadzonym przez Fundację SYNAPSIS i Instytut Rozwoju Służb Społecznych na Mazowszu, w ramach projektu Integracja społeczna osób z autyzmem od norm prawa międzynarodowego do budowania solidarnej społeczności lokalnej, dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich. Wyniki badań zostały zebrane, przeanalizowane i opisane w poszczególnych rozdziałach niniejszego opracowania, zawierających najważniejsze dane liczbowe i procentowe, a także podstawowe wnioski. Raporty cząstkowe zawierają z konieczności zagadnienia wybrane z bardzo bogatego materiału badawczego. Przy wyborze kierowano się kryterium ważności zagadnienia oraz reprezentatywności i jednoznaczności odpowiedzi udzielanych przez respondentów. W podsumowaniu niniejszego Raportu sformułowane zostały ogólne wnioski wynikające z przeprowadzonego badania i rekomendacje dla poszczególnych podmiotów, co do możliwości zmiany sytuacji dorosłych osób z autyzmem na lepsze, w szczególności postulaty zmian w realizacji świadczeń wśród osób i instytucji odpowiedzialnych w lokalnych społecznościach za realizację zadań z zakresu pomocy społecznej, ochrony zdrowia oraz rehabilitacji społecznej i zawodowej. Rekomendacje zostały również skierowane do środowisk działających na rzecz osób z autyzmem, w szczególności organizacji pozarządowych i rodzin, gdyż badanie wykazało, że również w zakresie aktywności tych podmiotów wiele jeszcze pozostało do poprawienia. Raport, wnosząc wiedzę i postrzeganie problemu z różnych perspektyw, daje szansę na lepszą współpracę i wykorzystanie doświadczenia oraz zasobów, przy czym wpisuje się w aktualną tendencję wspólnego planowania działań przez jednostki samorządowe i lokalne środowiska pacjentów lub odbiorców pomocy. Dodatkową wartością opracowania jest stworzenie listy placówek, które zgodnie z deklaracjami ich przedstawicieli lub wiedzą władz samorządowych, są gotowe przyjąć dorosłe osoby z autyzmem (w chwili obecnej lub w momencie pojawienia się wolnych miejsc) 4. Lista ta ma stanowić źródło wiedzy dla rodzin osób z autyzmem, które często bezskutecznie poszukują miejsc dla swoich dorosłych dzieci. Metodologia badania Badanie prowadzono metodą wywiadu kwestionariuszowego. Ankieta była wypełniana samodzielnie przez przedstawicieli odpowiednich podmiotów i odsyłana w formie elektronicznej lub papierowej. Dane zbierano od grudnia 2012 roku do czerwca 2013 roku, a pozyskane informacje dotyczą lat Badanie nie objęło całej Polski, ale wydaje się reprezentatywne dla całego kraju, objęło bowiem 7 z 16 województw, a zarazem blisko połowę powierzchni kraju i ludności Polski. Powierzchnia poszczególnych województw wynosi: 1. województwo lubelskie: ,49 km², co stanowi 8% powierzchni kraju 2. województwo lubuskie: ,88 km², co stanowi 4,5% powierzchni kraju 4 Lista placówek wsparcia, które przyjmują dorosłe osoby z autyzmem na terenie 7 badanych województw, stanowi załącznik nr 1 do niniejszego Raportu. 10

11 3. województwo małopolskie: km², co stanowi 4,9% powierzchni kraju 4. województwo mazowieckie: ,47 km ², co stanowi 11,4% powierzchni kraju 5. województwo podkarpackie: km², co stanowi 5,7 % powierzchni kraju 6. województwo świętokrzyskie km², co stanowi 3,7% powierzchni kraju 7. województwo wielkopolskie: ,51 km², co stanowi 9,5% powierzchni kraju., wymienione wyżej województwa zajmują 47,7% powierzchni Polski. Liczba ludności poszczególnych województw na rok 2012 wynosiła: 1. województwo lubelskie: osób, co stanowiło 5,6% ludności kraju 2. województwo lubuskie: osób, co stanowiło 2,6% ludności kraju 3. województwo małopolskie: osób, co stanwiło 8,4% ludności kraju 4. województwo mazowieckie: osób, co stanowiło 13,7% ludności kraju 5. województwo podkarpackie: osób, co stanowiło 5,5% ludności kraju 6. województwo świętokrzyskie: osób, co stanowiło 2,8% ludności kraju 7. województwo wielkopolskie: osób, co stanowiło 8,9 % ludności kraju. Udział badanych województw w populacji kraju wynosi 47,5%. 5 Reprezentatywność zapewnił też dobór województw: zróżnicowanie pod względem wielkości, dochodu globalnego i dochodu na jednego mieszkańca oraz położenia geograficznego. Ankiety skierowano do wszystkich samorządów każdego szczebla oraz do wszystkich jednostek pomocy społecznej na terenie 7 województw. Ankiety wysłano też do placówek, których przedmiot działania dotyczy osób z zaburzeniami psychicznymi, zaś wśród organizacji zwrócono się do tych, które działają na rzecz osób z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami. Rodziny, do których wysłano ankiety, to rodziny znane organizacjom pozarządowym w toku ich działalności. Odsetek adresatów, którzy odpowiedzieli na ankiety oraz charakterystyka respondentów omówiona została w raportach cząstkowych. Jak już wspomniano wyżej, na użytek niniejszego badania, przez osoby z autyzmem rozumiano osoby ze spektrum autyzmu, w szczególności z autyzmem i zespołem Aspergera, u których może zostać orzeczony stopień niepełnosprawności, tj. osoby mające ukończone 16 lat. Przez rodziny osób z autyzmem rozumiano natomiast również inne osoby sprawujące opiekę prawną lub/i faktyczną nad osobami z autyzmem. W tym zakresie pojawia się jeszcze dodatkowy problem metodologiczny. Autyzm diagnozowany jest w Polsce od połowy lat 80., zatem pierwszym pokoleniem, u którego diagnozowano autyzm, są dzisiejsi 30-latkowie. U osób starszych, diagnoza autyzmu mogła być postawiona w późniejszym wieku tylko wyjątkowo, przy okazji dodatkowych badań. Zespół Aspergera zaczął być diagnozowany dopiero w latach 90. Autyzm występuje oczywiście również u osób starszych, ale rzadko został u nich formalnie zdiagnozowany. W rezultacie wyniki badań dotyczą przede wszystkim osób do 35. roku życia, zatem dane liczbowe są często zaniżone dla wyższych kategorii wiekowych. Przy analizie danych uzyskanych w niniejszym badaniu, należy brać pod uwagę liczbę respondentów i poziom zwrotu ankiet. Należy tu rozróżnić dwie kategorie adresatów ankiet. Do pierwszej z nich należały jednostki samorządu terytorialnego wszystkich szczebli oraz jednostki pomocy społecznej; ankiety zostały rozesłane do wszystkich tych jednostek w 7 województwach i o liczbie respondentów 5 Źródło informacji: 11

12 zadecydował poziom zwrotu ankiet. Do drugiej grupy adresatów należały placówki, organizacje i rodziny osób z autyzmem. Liczba respondentów zależała tu nie tylko od poziomu zwrotu ankiet, ale również od liczby występujących na danym terenie podmiotów (np. placówek dla osób z zaburzeniami psychicznymi i organizacji zajmujących się choćby marginalnie osobami z autyzmem) czy możliwości zidentyfikowania adresatów, jak miało to miejsce w stosunku do rodziców. Wszystkie dane należy także odnosić do wielkości województwa, a konkretnie do liczby jego mieszkańców, szacowanej tam liczby osób z autyzmem oraz do liczby odesłanych z danego województwa ankiet. Szczegółowe dane o liczbach bezwzględnych, poziomie zwrotu ankiet znajdują się w poszczególnych rozdziałach niniejszego Raportu. Krótka charakterystyka zaburzeń ze spektrum autyzmu Autyzm i zespół Aspergera należą do całościowych zaburzeń rozwojowych, zaliczanych do zaburzeń rozwoju psychicznego. W międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych ICD-10 oznaczone są kodem F 84. Grupa ta, zgodnie z ICD-10, charakteryzuje się jakościowymi odchyleniami od normy w zakresie interakcji społecznych i wzorców komunikacji oraz ograniczonym i stereotypowym repertuarem zainteresowań i aktywności. Te jakościowe nieprawidłowości stanowią podstawową cechę funkcjonowania jednostki we wszystkich sytuacjach. W większości przypadków rozwój jest nieprawidłowy od niemowlęctwa, a wyraźne symptomy zaburzenia pojawiają się, z nielicznymi wyjątkami, w ciągu pierwszych 5 lat życia. Autyzm (F 84.0) jest jednym z najcięższych zaburzeń rozwojowych. Dotyka on wszystkich obszarów funkcjonowania człowieka i może być przyczyną bardzo ciężkiej postaci niepełnosprawności. W autyzmie zaburzony jest rozwój człowieka we wszystkich sferach sferze poznawczej, intelektualnej, a przede wszystkim emocjonalnej. Zaburzona jest komunikacja z otoczeniem, zarówno werbalna, jak i niewerbalna, występuje szereg zaburzeń sensorycznych, jak nadwrażliwość wzrokowa, słuchowa czy nadwrażliwość na dotyk, silne reakcje lękowe. Wszystkie te zaburzenia powodują poważne zaburzenia zachowania natręctwa, fobie, zaburzenia snu i odżywiania, napady złości, zachowania destrukcyjne, agresję, autoagresję. Dodatkowo funkcjonowanie utrudnia obecność sztywnych, powtarzających się i stereotypowych wzorców zachowań, aktywności lub zainteresowań. Autyzmowi bardzo często towarzyszy upośledzenie umysłowe w różnym stopniu nasilenia. Kilkakrotnie częściej niż w ogólnej populacji występuje u osób z autyzmem dziecięcym epilepsja. Zespół Aspergera (F 84.5) to, według ICD-10, zaburzenie charakteryzujące się tymi samymi co autyzm nieprawidłowościami w zakresie interakcji społecznych oraz ograniczonym, stereotypowym repertuarem zainteresowań i aktywności. Od autyzmu różni się ono przede wszystkim brakiem ogólnego opóźnienia lub upośledzenia rozwoju mowy i funkcji poznawczych. Zaburzeniu temu często towarzyszy wyraźna niezgrabność i tendencja do utrzymywania się zaburzeń w wieku młodzieńczym i w życiu dorosłym, w początkach wieku dojrzałego pojawiają się sporadycznie epizody psychotyczne. Jak wynika z powyższego opisu, występuje ogromna różnorodność, jeśli chodzi o głębokość zaburzeń, stopień nasilenia i zakres występujących problemów. Z tego względu mówi się o całym spektrum zaburzeń autystycznych i ogromnych różnicach w sposobie funkcjonowania i stopniu niesamodzielności wśród osób z diagnozą autyzmu. 12

13 Charakter zaburzeń ze spektrum autyzmu wymaga więc dostosowania form wsparcia dla tej grupy, uwzględniających specyfikę tych zaburzeń, w szczególności brak umiejętności funkcjonowania w grupie oraz liczne zaburzenia sensoryczne osób z autyzmem. Osoby, u których autyzm współwystępuje razem z niepełnosprawnością intelektualną powinny otrzymywać wsparcie dostosowane przede wszystkim do specyfiki autyzmu, gdyż zaburzenia autystyczne są dla nich dużo poważniejszą barierą we włączeniu społecznym i zdobywaniu samodzielności niż upośledzenie umysłowe. W tej sytuacji, wsparcie odpowiednie dla dwóch innych grup osób z zaburzeniami psychicznymi, tj. osób z upośledzeniem umysłowym i osób z chorobami psychicznymi, nie jest wystarczające i adekwatne do potrzeb większości osób z autyzmem. Jednocześnie charakter zaburzeń osób z autyzmem powoduje, że w przypadku, gdy warunki i organizacja wsparcia nie uwzględniają specyfiki ich niepełnosprawności, tak bardzo nasilają się u nich zaburzenia zachowania, że eliminuje je to z placówek i innych form edukacji, opieki, integracji społecznej oraz rehabilitacji społecznej i zawodowej. Osoby z autyzmem nie potrzebują ułatwień architektonicznych czy drogiego sprzętu medycznego i rehabilitacyjnego. Natomiast ich edukacja oraz rehabilitacja społeczna i zawodowa wymagają zapewnienia odpowiednio licznej i wykwalifikowanej kadry oraz odpowiedniej organizacji otoczenia. Zatem, teoretycznie rzecz biorąc, osobom z autyzmem przysługują wszystkie prawa zagwarantowane obywatelom poszczególnych państw na mocy aktów krajowych i międzynarodowych, w tym również dodatkowe prawa przysługujące osobom niepełnosprawnym. W praktyce natomiast prawa tych osób są systematycznie naruszane. Zarys systemów wsparcia dorosłych osób niepełnosprawnych w Polsce W Polsce sytuacja osób z autyzmem kształtuje się odmiennie w różnych systemach. System edukacji zajął w badaniu i Raporcie mniej miejsca, ponieważ z jednej strony problemowi temu poświęcono stosunkowo dużo uwagi w różnorodnych publikacjach, z drugiej strony edukacja dotyczy populacji osób po 16. roku życia w sposób ograniczony. W tym miejscu należy jedynie podkreślić, że system oświaty jest w Polsce tym systemem, który zarówno pod względem merytorycznym, organizacyjnym, jak i finansowym najpełniej uwzględnia specyfikę osób z autyzmem. W rezultacie dostęp do placówek edukacyjnych jest dla uczniów z autyzmem stosunkowo szeroki, a w ostatnich latach wzrosła znacząco liczba dzieci z autyzmem objętych wychowaniem przedszkolnym oraz zmalała liczba dzieci i młodzieży eliminowanych ze szkół i kierowanych do nauczania indywidualnego w domu. Nadal jednak brakuje przystosowanych szkół średnich, umożliwiających osobom z autyzmem zdobycie zawodu i podjęcie zatrudnienia, funkcjonujących na różnych poziomach intelektualnych. Wciąż wiele pozostaje do zrobienia, jeśli chodzi o dostępność do edukacji przez całe życie, co dla osób niepełnosprawnych stanowi kluczową barierę w zdobywaniu zawodu i dostosowywaniu się do ciągle zmieniającego się rynku pracy. Dorosłe osoby niepełnosprawne z zaburzeniami psychicznymi, w tym osoby z autyzmem, po zakończeniu edukacji mogą, formalnie rzecz biorąc, korzystać z szeregu możliwości uczestnictwa w życiu społecznym, w zależności od poziomu ich funkcjonowania. Wsparcie dla osób dorosłych może być udzielane w ramach dwóch systemów: systemu rehabilitacji społecznej, zawodowej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych, finansowanego ze środków PFRON lub samorządów; systemu pomocy społecznej. 13

14 Osoby niepełnosprawne mogą, w zależności od poziomu ich funkcjonowania, podjąć pracę na otwartym lub chronionym rynku pracy w zakładzie pracy chronionej (ZPCH) lub zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ), mogą również zostać uczestnikami warsztatu terapii zajęciowej (WTZ) oferującego rehabilitację społeczną i zawodową. Wszystkie powyższe formy funkcjonują w systemie rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych i są finansowane ze środków PFRON. WTZ i ZAZ utrzymywane są ze środków PFRON i jednostek samorządu terytorialnego. PFRON przeznacza rocznie zł na 1 uczestnika WTZ i zł na 1 osobę niepełnosprawną zatrudnioną w ZAZ, za pośrednictwem samorządów powiatowych (WTZ) i wojewódzkich (ZAZ). Samorządy powiatowe (WTZ) i wojewódzkie (ZAZ) mają obowiązek przekazywać na te placówki również środki własne w wysokości 10% kosztów ich działania, przy czym z reguły przyjmuje się, że kwoty przekazane przez PFRON stanowią 90% kosztów działania WTZ i ZAZ. W praktyce koszty te są różne, a w przypadku placówek dla osób z autyzmem znacznie wyższe, ale fakt ten nie wpływa z reguły na wysokość dofinansowania. Samorządy mogą odpowiednio zmniejszyć dofinansowanie z własnych środków, jeśli placówka otrzyma dofinansowanie z innych źródeł. Samorządy mają możliwość różnicowania środków przekazywanych na finansowane placówki lub asygnowania dodatkowo własnych funduszy ponad wymagane prawem 10% kosztów, ale przy dużej liczbie potrzeb rzadko ma to miejsce. Dla słabiej funkcjonujących osób z zaburzeniami psychicznymi system pomocy społecznej przewiduje, w zakresie aktywności dziennej, ośrodki wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Prowadzenie tych placówek, do których należą środowiskowe domy samopomocy (ŚDS), jest zadaniem zleconym powiatu, finansowanym z budżetu państwa. Zgodnie z art. 51c ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, miesięczną kwotę dotacji z budżetu państwa na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala wojewoda, jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższą jednak niż średnia miesięczna kwota dotacji ustalana przez wojewodę. Zgodnie z art. 51c ust. 4 tak wyliczona kwota dotacji może być zwiększona, nie więcej jednak niż o 20%, w zależności od liczby uczestników oraz zakresu, jakości i rodzaju świadczonych usług. Rocznie na jednego uczestnika w ŚDS przypada obecnie średnio od zł do zł z budżetu państwa. Dotacje te są różne w różnych województwach. Obowiązkiem samorządu powiatowego jest przekazanie tych środków do ŚDS oraz ewentualnie (z reguły z inicjatywy placówki) zwrócenie się do wojewody o zwiększenie dotacji na placówkę o ustawowe 20%. Przyjmuje się natomiast, że samorządy nie mają prawa dofinansowywać ze środków własnych realizacji zadania zleconego. System opieki społecznej przewiduje też szereg form zapewnienia czasowej lub stałej opieki dla osób niemogących żyć samodzielnie: miejsca całodobowe okresowego pobytu w środowiskowych domach samopomocy dla osób potrzebujących okresowej opieki, mieszkania chronione oraz domy pomocy społecznej (DPS) i rodzinne domy pomocy w przypadku konieczności zapewnienia stałej całkowitej lub częściowej opieki. Szczegółowe zasady finansowania tych placówek uregulowane zostały w ustawie o pomocy społecznej. Obok placówek stałych mogą działać różnorodne formy wsparcia dla osób dorosłych, funkcjonujące w ramach projektów realizowanych przez samorządy i organizacje pozarządowe. Zespół Projektowy Fundacji SYNAPSIS 14

15 Najważniejsze akty prawne Poniżej zamieszczono spis najważniejszych aktów prawnych regulujących problematykę wsparcia dla dorosłych osób z zaburzeniami psychicznymi. Do aktów tych odnosi się szereg odwołań w tekście Raportu. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.) Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z 2013 r. poz z późn. zm.) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 63, poz. 587) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz. U. z 2012 r. poz. 850) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. z 2010r. Nr 238, poz.1586) Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie rodzajów zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zlecanych fundacjom oraz organizacjom pozarządowym (Dz. U. z 2008 r. Nr 29, poz. 172) Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 964) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. z 2010 r. Nr 238, poz. 1586) Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 maja 2012 r. w sprawie rodzinnych domów pomocy (Dz. U. z 2012 r. poz. 719) Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 189, poz z późn. zm.) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 594) Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651) 15

16 16 RAPORT 2013 Autyzm Sytuacja Dorosłych

17 1 Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez administrację samorządową

18 LUBUSKIE WIELKOPOLSKIE MAZOWIECKIE LUBELSKIE ŚWIĘTOKRZYSKIE MAŁOPOLSKIE PODKARPACKIE

19 1.1 Wspieranie dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez organy samorządu terytorialnego na poziomie gminy Cel i metodologia badania Celem badania, którego najważniejsze wyniki prezentujemy w tym rozdziale, było zebranie informacji na temat stopnia zaspokojenia potrzeb dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin przez jednostki samorządu terytorialnego na poziomie gminy/dzielnicy 6 w 7 województwach w opinii ich pracowników i określenie deficytów w działaniach służb społecznych na poziomie gminy w zakresie zaspokajania potrzeb tej grupy osób. Badanie zrealizowano metodą ankietową i miało ono charakter ilościowy. Pytania zawarte w kwestionariuszu miały na celu określenie stanu w latach , a także planów na przyszłość w zakresie poprawy poziomu zaspokojenia potrzeb dorosłych osób z autyzmem i ich rodzin. Kwestionariusz zawierał 36 pytań. Ankiety zostały rozesłane do wykonawczych władz samorządowych na poziomie gmin, czyli wójtów, burmistrzów oraz prezydentów miast. Dane zbierane były w okresie od grudnia 2012 roku do kwietnia 2013 roku. Poziom zwrotu ankiet Ankiety zostały wysłane do wszystkich urzędów gmin z siedmiu podanych w poniższej tabeli województw. Tabela pokazuje liczbę i odsetek gmin, które odesłały wypełnione ankiety 7. Jak widać, tylko 45% urzędów odesłało w miarę wypełnione ankiety 8. Najmniej gmin odesłało ankietę w województwach lubelskim i mazowieckim (odpowiednio 30% i 33%). Ten poziom zwrotu ankiet należy brać pod uwagę przy interpretacji danych z badania. Tabela 1.1 Liczba ankiet zebranych z gmin (wg województw) Liczba wypełnionych ankiet Liczba gmin Odsetek gmin, z których otrzymano ankietę (response rate) lubelskie % lubuskie % małopolskie 9 81/ %/76% mazowieckie % podkarpackie % świętokrzyskie % wielkopolskie % 593/ %/50% 6 Dotyczy 17 dzielnic w Warszawie. W całym rozdziale analizy i wnioski dotyczące wsparcia przez urzędy gmin dotyczą też urzędów badanych dzielnic warszawskich. 7 Jak się okazało podczas zbierania danych, nie wszystkie ankiety były wypełniane przez urzędy gmin część ankiet została przekazana przez urzędy gmin lub starostwa powiatowe do innych instytucji (np. OPS). Już sam ten fakt stanowi pewien wynik badania, ponieważ pokazuje tendencję do zrzucania przez gminy obowiązku wypełnienia ankiety na podległe im OPS. 8 Prawie nikt nie odpowiedział na wszystkie pytania zawarte w ankiecie, co wskazuje na powierzchowne podejście wielu urzędów gmin do ankiety. 9 W województwie małopolskim w przypadku 58 ankiet urzędy odpowiedziały tylko na pytanie nr 1, tj. Czy dzielnica/gmina posiada dane na temat liczebności dorosłych mieszkańców z autyzmem?. W niniejszym Raporcie ankiety te zostały uwzględnione w obliczeniach jedynie przy tym pytaniu, w pozostałej części Raportu nie zostały uwzględnione. 19

20 Liczba dorosłych osób z autyzmem zamieszkujących na terenie gminy, które zgłaszały się po pomoc do urzędów gmin; ich sytuacja i potrzeby Tylko 61 gmin (9%) zadeklarowało, że posiada dane na temat liczebności dorosłych osób z autyzmem, które zamieszkują na ich terenie. Wśród nich połowa (30 gmin) udzieliła informacji, że na ich terenie nie mieszkają osoby z autyzmem. Pozostałe gminy podały informacje, że na ich terenie mieszka od 1 do 3 osób z autyzmem. Żadna z gmin w województwach świętokrzyskim i lubuskim nie ma takich danych. Tabela 1.2 Czy dzielnica/gmina posiada dane na temat liczebności dorosłych mieszkańców z autyzmem? (wg województw) Czy dzielnica/gmina posiada dane na temat liczebności dorosłych mieszkańców z autyzmem? Tak Nie Brak danych lubelskie Liczba gmin (N) % 15% 82% 3% 100% lubuskie Liczba gmin (N) % 0% 100% 0% 100% małopolskie Liczba gmin (N) % 9% 90% 1% 100% Województwo mazowieckie Liczba gmin (N) % 9% 90% 1% 100% podkarpackie Liczba gmin (N) % 8% 92% 0% 100% świętokrzyskie Liczba gmin (N) % 0% 100% 0% 100% wielkopolskie Liczba gmin (N) % 16% 82% 2% 100% Liczba gmin (N) % 10% 89% 1% 100% Warto zaznaczyć, że jedynie małe miasta i miejscowości twierdziły, że posiadają dane statystyczne na temat populacji dorosłych mieszkańców z autyzmem. Żadne miasto wojewódzkie nie dysponuje takimi danymi. 20

Raport całość_31.08 ost.indd 1 2013-09-01 22:22:41

Raport całość_31.08 ost.indd 1 2013-09-01 22:22:41 Raport całość_31.08 ost.indd 1 2013-09-01 22:22:41 Publikacja powstała w ramach projektu Integracja społeczna osób z autyzmem od norm prawa międzynarodowego do budowania solidarnej społeczności lokalnej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ z dnia 29 października 2015 r. w sprawie uchwalenia Statutu Środowiskowego Domu Samopomocy w Starych Święcicach. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h, art.

Bardziej szczegółowo

Stanowisko. wnioskująca Rada Działalności Pożytku Publicznego Społeczna Rada ds. Osób Niepełnosprawnych Lubelski Związek Inwalidów Narządu Ruchu

Stanowisko. wnioskująca Rada Działalności Pożytku Publicznego Społeczna Rada ds. Osób Niepełnosprawnych Lubelski Związek Inwalidów Narządu Ruchu Prezentujemy Sprawozdanie z przebiegu konsultacji społecznych z Radą Działalności Pożytku Publicznego Miasta Lublin oraz organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

RAPORT 2013. Autyzm Sytuacja Dorosłych. Streszczenie

RAPORT 2013. Autyzm Sytuacja Dorosłych. Streszczenie RAPORT 2013. Autyzm Sytuacja Dorosłych. Streszczenie dr Agnieszka Rymsza 1 Projekt Od wykluczenia do integracji w obronie podstawowych praw osób z autyzmem realizowany przy wsparciu Szwajcarii w ramach

Bardziej szczegółowo

Tworzenie nowego środowiskowego domu samopomocy/powiatowego ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

Tworzenie nowego środowiskowego domu samopomocy/powiatowego ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Białystok, 23 lutego 2015 r. PODLASKI URZĄD WOJEWÓDZKI w BIAŁYMSTOKU 15-213 Białystok, ul. Mickiewicza 3 PS-V.9421.4.25.2015.MN PROCEDURA TWORZENIA, ORGANIZOWANIA I FINANSOWANIA ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY/POPWIATOWEGO

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 125/XIII/2011 Rady Miasta i Gminy Szczekociny z dnia 20.10.2011.

Uchwała Nr 125/XIII/2011 Rady Miasta i Gminy Szczekociny z dnia 20.10.2011. Uchwała Nr 125/XIII/2011 Rady Miasta i Gminy Szczekociny z dnia 20.10.2011. w sprawie: przyjęcia Programu Promocji Zdrowia Psychicznego dla Gminy Szczekociny na lata Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r.

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2013-2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Uchwała Nr Rady Powiatu Ełckiego z dnia Projekt w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Na podstawie art. 12 ust. 8 lit. i) ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W ŁĘCZYCY

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W ŁĘCZYCY Załącznik do Uchwały Nr XXIII/176/08 Rady Miasta Łęczyca z dnia 28 marca 2008 r. STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W ŁĘCZYCY Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Środowiskowy Dom Samopomocy (Dom) w

Bardziej szczegółowo

Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w powiecie kłodzkim

Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w powiecie kłodzkim Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w powiecie kłodzkim Wydział Zdrowia I Polityki Społecznej Starostwa Powiatowego w Kłodzku Kłodzko

Bardziej szczegółowo

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym Krok za krokiem w Zamościu 1 Konwencja ONZ/Preambuła/

Bardziej szczegółowo

PODLASKI URZĄD WOJEWÓDZKI w BIAŁYMSTOKU 15-213 Białystok, ul. Mickiewicza 3

PODLASKI URZĄD WOJEWÓDZKI w BIAŁYMSTOKU 15-213 Białystok, ul. Mickiewicza 3 Białystok, 16 marca 2015 r. PODLASKI URZĄD WOJEWÓDZKI w BIAŁYMSTOKU 15-213 Białystok, ul. Mickiewicza 3 PS-V.9421.2.4.2015.ETB ORGANIZACJA SPECJALISTYCZNYCH USŁUG OPIEKUŃCZYCH ŚWIADCZONYCH OSOBOM Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do uchwały Nr XXXII/219/2006 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 23 marca 2006 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE. Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 2/2011 Zarządu Katolickiego Stowarzyszenia Serca dla serc w Jasionnie z dnia 21 listopada 2011r. STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JASIONNIE Rozdział I Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty:

Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty: Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty: Grupa pierwsza postulaty związane z obecnie funkcjonującym systemem, w tym postulaty, których realizacja wymaga korekty systemu konieczna

Bardziej szczegółowo

Tworzenie nowego środowiskowego domu samopomocy.

Tworzenie nowego środowiskowego domu samopomocy. PODLASKI URZĄD WOJEWÓDZKI w BIAŁYMSTOKU 15-213 Białystok, ul. Mickiewicza 3 PS-V.9421.2.3.2016.MN PROCEDURA TWORZENIA, ORGANIZOWANIA I FINANSOWANIA ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY Środowiskowy dom samopomocy

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘPNIE

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘPNIE STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘPNIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE. 1. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, zwane dalej Centrum działa na podstawie : 1) ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Jakość życia dorosłych osób z autyzmem

Jakość życia dorosłych osób z autyzmem Jakość życia dorosłych osób z autyzmem Wstęp Autyzm to zaburzenie rozwoju, które dotyka całości rozwoju umysłowego, a jego objawy z konieczności zmieniają się z wiekiem (Frith, 2008). Zdaniem Błeszyńskiego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA OPOLA. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA OPOLA. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia... UCHWAŁA NR... RADY MIASTA OPOLA z dnia... 2015 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Miasta Opola na lata 2012 2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r.

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie: zatwierdzenia Powiatowego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2015-2020 w Mieście Nowy Sącz. Na

Bardziej szczegółowo

Urzędy Miast i Gmin -wszystkie-

Urzędy Miast i Gmin -wszystkie- WARMIŃSKO- MAZURSKI URZĄD WOJEWÓDZKI w Olsztynie 10-575 OLSZTYN Al. Mar. J. Piłsudskiego PS.I.946.11.7.2015 Olsztyn, 10 marca 2015 roku Urzędy Miast i Gmin -wszystkie- W nawiązaniu do decyzji Wojewody

Bardziej szczegółowo

pozwalającego na pełne rozwinięcie własnych możliwości, wykorzystanie szans życiowych i pełnienie ról społecznych;

pozwalającego na pełne rozwinięcie własnych możliwości, wykorzystanie szans życiowych i pełnienie ról społecznych; Projekt KARTA PRAW OSÓB Z AUTYZMEM UCHWAŁA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2012 r. 1. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje, że osoby z autyzmem mają prawo do niezależnego, samodzielnego i aktywnego

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

- 1 - Opracowano na podstawie: UCHWAŁA Nr 221 RADY MINISTRÓW z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W WOLI ZACHARIASZOWSKIEJ

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W WOLI ZACHARIASZOWSKIEJ ZAŁĄCZNIK NR 1 DO UCHWAŁY Nr XXI/49/04 RADY GMINY ZIELONKI Z DNIA 26 LISTOPADA 2004 ROKU STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W WOLI ZACHARIASZOWSKIEJ ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Środowiskowy

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych.

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych. Załącznik do Programu Cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym Cel szczegółowy 1.1: upowszechnienie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 września 2015 r. Poz. 821 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 21 sierpnia 2015 r.

Warszawa, dnia 18 września 2015 r. Poz. 821 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 21 sierpnia 2015 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 września 2015 r. Poz. 821 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 21 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 17 grudnia 2013 r. Poz. 1024. UCHWAŁA Nr 221 RADY MINISTRÓW. z dnia 10 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 17 grudnia 2013 r. Poz. 1024. UCHWAŁA Nr 221 RADY MINISTRÓW. z dnia 10 grudnia 2013 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 grudnia 2013 r. Poz. 1024 UCHWAŁA Nr 221 RADY MINISTRÓW z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2009-2015

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2009-2015 Załącznik do uchwały nr XXXVIII/32/09 Rady Powiatu w Lwówku Śląskim z dnia 18 czerwca 2009 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2009-2015 REALIZATOR PROGRAMU: Powiat Lwówecki

Bardziej szczegółowo

STATUT OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W LEGIONOWIE

STATUT OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W LEGIONOWIE STATUT OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W LEGIONOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Ośrodek Pomocy Społecznej w Legionowie, zwany dalej Ośrodkiem, działa na podstawie: 1) ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 9/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Powiatowy program promocji zdrowia na rok 2013 Pomóż mi

Bardziej szczegółowo

S T A T U T. Środowiskowego Domu Samopomocy w Sandomierzu. Podstawą prawną działania jest:

S T A T U T. Środowiskowego Domu Samopomocy w Sandomierzu. Podstawą prawną działania jest: Tekst ujednolicony przez Kierownika ŚDS po zmianach na podstawie - Uchwały Nr XXXIV/303/2009 Rady Miasta Sandomierza z dnia 27 maja 2009 roku o zmianie uchwały w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W WOŁOMINIE ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W WOŁOMINIE ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik do Uchwały Nr XVI-157/2012 Rady Powiatu Wołomińskiego z dnia 23.03.2012 r. STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W WOŁOMINIE ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2011-2015 Według danych szacunkowych liczba niepełnosprawnych zamieszkujących Powiat Wałecki wynosi ok. 20%. Porównywalnie więc do poprzednich

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA ZADANIA SPOSÓB REALIZACJI ZADAŃ WYKONAWCY 1. Inicjowanie działań w zakresie promowania zdrowego stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK z dnia. roku w sprawie rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XI/117/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 14 czerwca 2012r.

Uchwała Nr XI/117/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 14 czerwca 2012r. Uchwała Nr XI/117/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 14 czerwca 2012r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2012-2015 Na podstawie rozdziału II pkt 2.4.2

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 68/2015 Burmistrza Krynek z dnia 1 września 2015 r. PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA

UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA z dnia.. 2015 r. w sprawie Programu współpracy Gminy Górzyca z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016rok. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zmiany w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Gryfinie

Zmiany w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Gryfinie Załącznik nr 1 do Uchwały nr 193/2012 Zarządu Powiatu w Gryfinie z dnia 26.01.2012r. Zmiany w Regulaminie Organizacyjnym Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Gryfinie W Rozdziale I Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu realizacji zadań publicznych z wykorzystaniem form finansowych przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowanym

Bardziej szczegółowo

Cel strategiczny nr 1

Cel strategiczny nr 1 Cel strategiczny nr 1 OCENA MOŻLIWOŚCI SKUTECZNEGO REAGOWANIA NA POJAWIAJĄCE SIĘ PROBLEMY SPOŁECZNE 1.Analiza efektywności działań zmierzających do rozwiązania lokalnych problemów społecznych oraz świadczonej

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz, Aneta Wojcik WARSZAWA 2009 SPIS TREŚCI WSTĘP i.,..,,. 15 Bożena Balcerzak-Paradowska Rozdział I POLITYKA SPOŁECZNA I RODZINNA W WYMIARZE

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS BENEFICJENCI ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH W 2013 R. Podstawowe źródło danych opracowania

Bardziej szczegółowo

Nagrody Ministra Pracy i Polityki Społecznej dla pracowników i instytucji pomocy społecznej z terenu Mazowsza w latach 2008-2014

Nagrody Ministra Pracy i Polityki Społecznej dla pracowników i instytucji pomocy społecznej z terenu Mazowsza w latach 2008-2014 Nagrody Ministra Pracy i Polityki Społecznej dla pracowników i instytucji pomocy społecznej z terenu Mazowsza w latach - 14 Zgodnie z art. 11 ust. ustawy z dnia 1 marca 4 r. o pomocy społecznej (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

STATUT CENTRUM POMOCY RODZINIE W SIEMIATYCZACH

STATUT CENTRUM POMOCY RODZINIE W SIEMIATYCZACH ZAŁĄCZNIK DO UCHWAŁY NR XIII/103/08 RADY POWIATU SIEMIATYCKIEGO Z DNIA 27 marca 2008 r. STATUT CENTRUM POMOCY RODZINIE W SIEMIATYCZACH 1 Statut Centrum Pomocy Rodzinie w Siemiatyczach, zwany dalej Statutem,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 543/2006 Zarządu Powiatu w Ostrołęce z dnia 14 czerwca 2006roku

Uchwała Nr 543/2006 Zarządu Powiatu w Ostrołęce z dnia 14 czerwca 2006roku ON.II-0062/543/2006 Uchwała Nr 543/2006 Zarządu Powiatu w Ostrołęce z dnia 14 czerwca 2006roku w sprawie przyjęcia regulaminu organizacyjnego Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ostrołęce. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA KATOWICE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2007 ROK

PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA KATOWICE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2007 ROK Załącznik do uchwały nr LXVII/1626/06 Rady Miasta Katowice z dnia 26 października 2006r. PROGRAM WSPÓŁPRACY MIASTA KATOWICE Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA 2007 ROK 1 Rozdział I Postanowienia ogólne 1

Bardziej szczegółowo

KPON ONZ: Cel, ogólne zasady i kluczowe koncepcje

KPON ONZ: Cel, ogólne zasady i kluczowe koncepcje Seminarium dla osób pracujących w wymiarze sprawiedliwości Kraków, 3-4 września 2013 r. Rozwój międzynarodowych standardów w zakresie niepełnosprawności KPON ONZ: Cel, ogólne zasady i kluczowe koncepcje

Bardziej szczegółowo

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA

Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA Harmonogram realizacji zadań programu do celu operacyjnego I: PROFILAKTYKA I OŚWIATA ZDROWOTNA ZADANIA SPOSÓB REALIZACJI ZADAŃ WYKONAWCY 1. Inicjowanie działań w zakresie promowania zdrowego stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr III/22/6/2008 z dnia 19 marca 2008 roku

Załącznik do uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr III/22/6/2008 z dnia 19 marca 2008 roku Załącznik do uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr III/22/6/2008 z dnia 19 marca 2008 roku Wojewódzki program wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W WĄBRZEŹNIE

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W WĄBRZEŹNIE Załącznik do uchwały Nr XXXVII/156/2006 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 26 czerwca 2006 r. STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W WĄBRZEŹNIE Rozdział 1 Postanowienia ogólne i Powiatowe Centrum Pomocy

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

Program Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych dla Powiatu Zamojskiego na 2014 rok SPIS TREŚCI

Program Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych dla Powiatu Zamojskiego na 2014 rok SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 2. Cele oraz przewidywane rezultaty Programu 3. Odbiorcy Programu 4. Metody realizacji Programu, działania i źródła ich finansowania 5. Sposób finansowania realizacji Programu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIECIE MIĘDZYCHODZKIM 2003-2015

PROGRAM WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIECIE MIĘDZYCHODZKIM 2003-2015 PROGRAM WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIECIE MIĘDZYCHODZKIM 2003-2015 POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE W MIĘDZYCHODZIE KWIECIEŃ 2003r. MISJA: Niepełnosprawny mieszkaniec powiatu międzychodzkiego,

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SPECJALISTYCZNYCH USŁUG OPIEKUŃCZYCH JAKO JEDNEJ Z FORM WSPARCIA DLA OSÓB Z AUTYZMEM

WYKORZYSTANIE SPECJALISTYCZNYCH USŁUG OPIEKUŃCZYCH JAKO JEDNEJ Z FORM WSPARCIA DLA OSÓB Z AUTYZMEM WYKORZYSTANIE SPECJALISTYCZNYCH USŁUG OPIEKUŃCZYCH JAKO JEDNEJ Z FORM WSPARCIA DLA OSÓB Z AUTYZMEM Podstawę prawną specjalistycznych usług opiekuńczych stanowią: ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy

Bardziej szczegółowo

Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 134/13 Wójta Gminy Zielona Góra z dnia 04 października 2013r. Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

S T A T U T MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOLECZNEJ w BARCINIE. Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE

S T A T U T MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOLECZNEJ w BARCINIE. Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr /2009 Rady Miejskiej w Barcinie z dnia.2009r. S T A T U T MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOLECZNEJ w BARCINIE Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXIX/313/2014 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 29 października 2014r.

Załącznik do uchwały Nr XXXIX/313/2014 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 29 października 2014r. Załącznik do uchwały Nr XXXIX/313/2014 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 29 października 2014r. Powiatowy Program Profilaktyczny w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych w stosunku

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce to innowacyjny projekt, który łączy w sobie różne podejścia do badania opieki. Wykorzystuje ilościowe i jakościowe

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GORZOWA WLKP. z dnia... 2013 r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GORZOWA WLKP. z dnia... 2013 r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 Projekt do konsultacji UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GORZOWA WLKP. z dnia... 2013 r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

S MI NI STER Warszawa, dnia iipca 2013 r. PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

S MI NI STER Warszawa, dnia iipca 2013 r. PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ S MI NI STER Warszawa, dnia iipca 2013 r. PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DSR-I-0 74-79 1 1-PW/12 Pan Marek Michalak Rzecznik Praw Dziecka Odpowiadając na pismo, znak: ZEW/500/32-1/2012/ZA, dotyczące sprawowania

Bardziej szczegółowo

1. Program współpracy Gminy Kaliska jest elementem lokalnego systemu szeroko

1. Program współpracy Gminy Kaliska jest elementem lokalnego systemu szeroko -projekt- Załącznik do uchwały nr.. Rady Gminy Kaliska z dnia... PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY KALISKA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO W ROKU 2014

Bardziej szczegółowo

S T A T U T POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE

S T A T U T POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE Załącznik do Uchwały Nr XIV/114/2012 Rady Powiatu w Kętrzynie z dnia 28 czerwca 2012 S T A T U T POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE KĘTRZYN, 2012 R. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Powiatowe

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XIX/123/2008 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 27 marca 2008 roku

Uchwała nr XIX/123/2008 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 27 marca 2008 roku Uchwała nr XIX/123/2008 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 27 marca 2008 roku w sprawie przyjęcia sprawozdania z działalności Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Sztumie za 2007 rok Na podstawie art. 112

Bardziej szczegółowo

OŚ PRIORYTETOWA 8 RPO WO 2014-2020 INTEGRACJA SPOŁECZNA KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE

OŚ PRIORYTETOWA 8 RPO WO 2014-2020 INTEGRACJA SPOŁECZNA KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE OŚ PRIORYTETOWA 8 RPO WO 2014-2020 INTEGRACJA SPOŁECZNA KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE Załącznik do Uchwały Nr 22/2015 KM RPO WO 2014-2020 Oś priorytetowa Działanie Cel szczegółowy VIII Integracja społeczna

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 14 lutego 2013 r. Poz. 899 UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA. z dnia 19 grudnia 2012 r.

Kielce, dnia 14 lutego 2013 r. Poz. 899 UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA. z dnia 19 grudnia 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 14 lutego 2013 r. Poz. 899 UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVIII/137/11 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 29 grudnia 2011r.

Uchwała Nr XVIII/137/11 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 29 grudnia 2011r. Uchwała Nr XVIII/137/11 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 29 grudnia 2011r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2011-2015. Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy

Bardziej szczegółowo

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok Załącznik do uchwały nr XLVI/282/13 Rady Miejskiej w Niemodlinie z dnia 26 września 2013 r. Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok CZĘŚĆ OGÓLNA Starzenie się jest naturalnym

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W ZGIERZU

REGULAMIN ORGANIZACYJNY POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W ZGIERZU Załącznik do Uchwały nr / /2013 Zarząd Powiatu Zgierskiego z dnia. maja 2013r. REGULAMIN ORGANIZACYJNY POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W ZGIERZU Rozdział I Postanowienia ogólne. 1 Regulamin określa

Bardziej szczegółowo

Biuletyn nr 7. BADANIA Streszczenie RAPORTU 2013. Autyzm Sytuacja Dorosłych Opinie organizacji partnerskich na temat badania i Raportu

Biuletyn nr 7. BADANIA Streszczenie RAPORTU 2013. Autyzm Sytuacja Dorosłych Opinie organizacji partnerskich na temat badania i Raportu AUTYZM W P O L S C E www.autyzmwpolsce.pl Biuletyn nr 7 j e s i e ń 2 0 1 4 w tym numerze: BADANIA Streszczenie RAPORTU 2013. Autyzm Sytuacja Dorosłych Opinie organizacji partnerskich na temat badania

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE. prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE. prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM Załącznik nr 1 do Uchwały nr 78/6/2011 Zarządu Stowarzyszenia Trzeźwości DOM z dnia 29 grudnia 2011 r.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr... Rady Powiatu w Ostródzie z dnia...

UCHWAŁA Nr... Rady Powiatu w Ostródzie z dnia... UCHWAŁA Nr... Rady Powiatu w Ostródzie z dnia... projekt w sprawie nadania statutu Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie w Ostródzie. Na podstawie art. 12 pkt 11 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

1. POSTANOWIENIA OGÓLNE

1. POSTANOWIENIA OGÓLNE S T A T U T GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W KODNIU 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Kodniu zwany dalej Ośrodkiem działa na podstawie: 1/ ustawy o pomocy społecznej z dnia

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Forum Inicjatyw na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Seminarium - Bezpieczna przyszłość

Warszawskie Forum Inicjatyw na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Seminarium - Bezpieczna przyszłość Warszawskie Forum Inicjatyw na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną Seminarium - Bezpieczna przyszłość Warszawskie Forum Inicjatyw na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (Forum) powstało

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE. prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM

REGULAMIN ORGANIZACYJNY ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE. prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM REGULAMIN ORGANIZACYJNY ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE prowadzonego przez STOWARZYSZENIE TRZEŹWOŚCI DOM REGULAMIN ORGANIZACYJNY ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W JORDANOWIE Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie wykluczeniu niesamodzielnych osób starszych w środowisku lokalnym

Zapobieganie wykluczeniu niesamodzielnych osób starszych w środowisku lokalnym Zapobieganie wykluczeniu niesamodzielnych osób starszych w środowisku lokalnym Raport z badań Stanisława Golinowska i Agnieszka Sowa MPiPS/IPiSS Zawartość wystąpienia Nowe wyzwania wobec polityki społecznej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LXIV/446/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r.

UCHWAŁA NR LXIV/446/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. UCHWAŁA NR LXIV/446/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. w sprawie: przyjęcia Rocznego Programu Współpracy Miasta Sulejówek z organizacjami pozarządowymi i innymi uprawnionymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Lublinieckiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2011. Rozdział I Postanowienia ogólne

Program współpracy Powiatu Lublinieckiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2011. Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały nr Rady Powiatu w Lublińcu z dnia.2010 roku Program współpracy Powiatu Lublinieckiego z organizacjami pozarządowymi na rok 2011 Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawą Programu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM REHABILITACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIECIE RADZIEJOWSKIM W LATACH 2002-2007. RADZIEJÓW 2002 r.

POWIATOWY PROGRAM REHABILITACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIECIE RADZIEJOWSKIM W LATACH 2002-2007. RADZIEJÓW 2002 r. POWIATOWY PROGRAM REHABILITACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIECIE RADZIEJOWSKIM W LATACH 2002-2007 RADZIEJÓW 2002 r. 1 WSTĘP Wdrożona z dniem 1 stycznia 1999 r. reforma ustrojowa państwa przyniosła szereg

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY LUBOMIA Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK Wstęp Celem głównym Rocznego Programu Współpracy,

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 Program Operacyjny Kapitał Ludzki Informacja o konkursach planowanych dla priorytetów komponentu regionalnego na rok 2014 (z wyłączeniem projektów systemowych) Instytucje w programie Wykaz instytucji wraz

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXII/178/2013 Rady Powiatu Nowotomyskiego z dnia 22 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr XXII/178/2013 Rady Powiatu Nowotomyskiego z dnia 22 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr XXII/178/2013 Rady Powiatu Nowotomyskiego z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie Programu Współpracy Powiatu Nowotomyskiego z fundacjami oraz organizacjami pozarządowymi w zakresie rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych

USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Warszawa, 26 marca 2014 r. Grupa posłów: Projekt USTAWA z dnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych Art. 1. W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013

Bardziej szczegółowo

Osoby chorujące psychicznie w świetle wyników badania Wykluczenie społeczne w Małopolsce strategie przeciwdziałania

Osoby chorujące psychicznie w świetle wyników badania Wykluczenie społeczne w Małopolsce strategie przeciwdziałania Osoby chorujące psychicznie w świetle wyników badania Wykluczenie społeczne w Małopolsce strategie przeciwdziałania dr Hubert Kaszyński, Uniwersytet Jagielloński 1 Formy pomocy osobom chorującym psychicznie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Organizacyjny Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie

Regulamin Organizacyjny Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie Załącznik Nr... do Uchwały Nr... Zarządu Powiatu Rzeszowskiego z dnia... Regulamin Organizacyjny Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Powiatowe Centrum Pomocy

Bardziej szczegółowo