PORADNIK. dla rodziców wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PORADNIK. dla rodziców wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi"

Transkrypt

1 PORADNIK dla rodziców wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga-Południe m. st. Warszawy Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 PORADNIK DLA RODZICÓW WYCHOWUJACYCH DZIECI Z DEFICYTAMI ROZWOJOWYMI Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w związku z realizacją projektu Dajmy się poznać aktywizacja społeczno-zawodowa osób wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Poddziałanie Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Wydawca: Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy Zespół redakcyjny: Ilona Rzemieniuk, Joanna Wodarska, Małgorzata Apolinarska Korekta i nadzór merytoryczny: Mariola Gołębiewska Skład i przygotowanie do druku: Agencja Reklamy i Fotografii BC Projekt Nakład: 800 egzemplarzy Wszelkie prawa zastrzeżone. 2

3 Spis treści Wstęp...5 Rozdział I Założenia programowe projektu Dajmy się poznać aktywizacja społeczno-zawodowa osób wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi Cele szczegółowe projektu Uczestnicy Działania zrealizowane w ramach projektu...7 Rozdział II Zaburzenia rozwojowe u dzieci Normy rozwojowe Etapy rozwoju fizycznego i ruchowego dziecka Etapy rozwoju mowy Etapy rozwoju emocjonalnego i społecznego Rodzaje zaburzeń wieku dziecięcego Zaburzenia objawiające się złym zachowaniem Zaburzenia osobowości Zaburzenia emocjonalne Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne Niepełnosprawność intelektualna Zaburzenia odżywiania Całościowe zaburzenia rozwoju czyli spektrum zaburzeń autystycznych Inne zaburzenia Warto wiedzieć...19 Rozdział III Diagnostyka, terapia, edukacja Diagnostyka i orzecznictwo Diagnostyka Orzecznictwo Terapia i leczenie Wczesne wspomaganie rozwoju Wybrane rodzaje terapii Edukacja Ulgi i uprawnienia Ulgi i uprawnienia przysługujące na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych Uprawnienia wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych Uprawnienia wynikające z ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym Uprawnienia wynikające z ustawy o pomocy społecznej Ulgi komunikacyjne

4 Aneks nr 1 Placówki diagnostyczno-leczniczo-terapeutyczne...33 Zespoły Wczesnego Wspomagania Rozwoju Dziecka Funkcjonujące w Szkołach i Placówkach dla których Organem Prowadzącym jest m.st. Warszawa...34 Poradnie psychologiczno-pedagogiczne na terenie m.st. Warszawy...35 Orzecznictwo...36 Edukacja...36 Służba zdrowia Pomoc społeczna...36 Świadczenia rodzinne...36 Rozdział IV Rodzic/opiekun dziecka z zaburzeniami rozwojowymi Fazy reakcji emocjonalnej rodziców w sytuacji pojawienia się niepełnosprawnego dziecka Czynniki wpływające na poziom stresu rodziców dzieci z zaburzeniami rozwojowymi Formy wsparcia dla rodziców Ankeks nr 2 Specjalistyczne punkty konsultacyjne...44 Grupy wsparcia dla rodziców...45 Indywidualne wsparcie psychologiczne...46 Organizacje pozarządowe działające na rzecz dzieci z zaburzeniami rozwojowymi oraz ich rodzin:...46 Rozdział V Aktywizacja zawodowa osób wychowujących dzieci z deficytami rozwojowym Przygotowanie dziecka do aktywizacji zawodowej rodzica Przygotowanie rodzica do procesu aktywizacji zawodowej Rodzic dziecka z niepełnosprawnością aktywizujący się zawodowo Dokumentacja aplikacyjna Rozmowa kwalifikacyjna Elastyczne formy zatrudnienia Umowy cywilno prawne: umowa zlecenie i umowa o dzieło Aneks nr 3 Instytucje i organizacje wspierające aktywność zawodową Literatura...59 Ważne strony

5 WSTĘP Szanowni Państwo oddajemy do Państwa rąk Poradnik, który powstawał na bazie potrzeb, trudności, oczekiwań i przede wszystkim doświadczeń uczestników Projektu Dajmy się poznać aktywizacja społeczno-zawodowa osób wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi. Staraliśmy się w nim zawrzeć informacje, które (z punktu widzenia uczestników projektu rodziców dzieci z zaburzeniami rozwojowymi) są istotne w procesie diagnozy, leczenia, rehabilitacji oraz edukacji dziecka z niepełnosprawnością. W publikacji chcemy również zwrócić uwagę na potrzeby rodzica/opiekuna, który jest istotnym (jednak często pomijanym) elementem ww. procesu, a w dużej mierze to od niego zależy z jakim potencjałem dziecko wejdzie w dorosłe/samodzielne życie. Mamy nadzieję, że poniższa publikacja okaże się dla Państwa pomocna i chociaż w niewielkim stopniu ułatwi drogę, którą przemierza rodzic/opiekun dziecka niepełnosprawnego. Zespół realizatorów 5

6 Rozdział I Założenia programowe projektu Dajmy się poznać aktywizacja społeczno-zawodowa osób wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi Od sierpnia 2010 r. do 31 marca 2012 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy realizował projekt Dajmy się poznać aktywizacja społeczno-zawodowa osób wychowujących dzieci z deficytami rozwojowymi współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, realizowany w ramach Poddziałania Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Projekt skierowany był do 20 osób nieaktywnych zawodowo, w rodzinach których przynajmniej jedno z dzieci cierpi na zaburzenia rozwojowe (autyzm, zaburzenia zachowania itp.) lub jest niepełnosprawne intelektualnie. Celem ogólnym projektu była aktywizacja społeczna i zawodowa osób, które ze względu na opiekę nad dziećmi niepełnosprawnymi zrezygnowały z pracy zawodowej i ograniczyły swoją aktywność społeczną Cele szczegółowe projektu zdiagnozowanie potrzeb i trudności emocjonalnych w rodzinie; dostarczenie wiedzy na temat zaburzeń rozwojowych dzieci poprzez psychoedukację; zwiększenie samodzielności oraz zaradności członków rodziny; wzrost umiejętności organizacji dobrej i sprawnej opieki nad dzieckiem z zaburzeniami rozwojowymi i zdrowym rodzeństwem; poprawa relacji i komunikacji w rodzinie; stworzenie okazji do wymiany doświadczeń i korzystania ze wsparcia innych; zmniejszenie poczucia izolacji społecznej; readaptacja rodziny z dzieckiem z zaburzeniami rozwojowymi w środowisku; zwiększenie umiejętności społecznych i kompetencji zawodowych; zwiększenie mobilności i aktywności zawodowej; określenie indywidualnych preferencji zawodowych; zwiększenie świadomości swoich mocnych stron istotnych dla zatrudnienia; zwiększenie motywacji do podjęcia pracy Uczestnicy Projekt skierowany był do 20 osób nieaktywnych zawodowo, które wychowują dziecko z niepełnosprawnością. Decyzję o przyjęciu osoby do projektu podejmował koordynator z asystentem rodzinnym na podstawie następujących kryteriów: korzystanie z pomocy społecznej; wychowywanie dziecka niepełnosprawnego; stopień wyalienowania rodziny z życia społecznego (brak wsparcia); 6

7 poczucie bezradności; rezygnacja z pracy dla wychowywania dziecka; brak zasobów i możliwości do aktywnego uczestnictwa w życiu społeczno-zawodowym; własny potencjał i motywacja do proponowanych zmian. Działaniami projektu objęto również rodziny uczestników projektu (współmałżonków / partnerów, dzieci niepełnosprawne i zdrowe 47 osób). Projekt ukończyło, tzn. skorzystało z co najmniej 3 instrumentów wsparcia 18 osób Działania zrealizowane w ramach projektu Diagnoza rodzin Rodziny zostały zdiagnozowane pod kątem funkcjonowania psychospołecznego i zawodowego. Na podstawie diagnoz zostały opracowane programy korekcyjne, w oparciu o które prowadzona była praca psychoedukacyjna i wsparciowa z rodzinami. Praca socjalna (realizowana przez pracownika socjalnego i asystenta rodzinnego) Celem pracy asystenta rodzinnego było zwiększenie świadomości i refleksji nad własnymi postawami i zachowaniami, poprawa funkcjonowania psychospołecznego, zmiana zachowań, postaw rodzicielskich oraz wsparcie i pomoc w rozwiązywaniu problemów. Działania asystenta ukierunkowane były na realizację programów korekcyjnych dotyczących całego systemu rodzinnego. Pracownik socjalny od stycznia 2011r. realizował pracę socjalną wśród uczestników projektu i ich rodzin m. in. przyznawał pomoc finansową oraz współpracował z asystentem rodzinnym w zakresie rozwiązywania bieżących problemów rodzin uczestników projektu. Grupa wsparcia Celem spotkań grupy wsparcia było omawianie problemów i motywowanie do dalszych działań w zakresie wzmacniania kompetencji osobistych i zawodowych oraz moderowanie pozytywnych relacji. Zajęcia opiekuńczo-rozwojowe dla dzieci uczestników projektu Prowadzone były równolegle do spotkań grupy wsparcia, spotkań edukacyjnych, warsztatów rozwojowych, warsztatów aktywizacji zawodowej, wyjścia integracyjnego dla rodziców do teatru. W trakcie spotkań dzieci uczestniczyły w zajęciach plastycznych, muzycznych, integracyjnych, uspołeczniających oraz związanych z rekreacją i elementami rehabilitacji. Spotkania integracyjne Podczas realizacji projektu zorganizowano: wyjście do teatru; 2 spotkania świąteczne; wyjście do kina. Działania edukacyjno-rozwojowe Spotkania edukacyjne Celem spotkań było wyposażenie rodziców w wiedzę nt. zaburzeń rozwojowych oraz wzmacnianie kompetencji osobistych uczestników w zakresie pracy z dziećmi z deficytami rozwojowymi. Podczas spotkań omówiono następujące zagadnienia: zaburzenia okresu dzieciństwa i dojrzewania, specyficzne problemy związane z zaburzeniami okresu dzieciństwa, wyznaczniki rozwoju psychoseksualnego, diagnozę i terapię. Warsztaty rozwojowe Skoncentrowane były na rozwijaniu oso- 7

8 bistych kompetencji interpersonalnych uczestników m.in. poprzez: rozwijanie otwartej komunikacji w rodzinie; podniesienie samooceny; pwiększenie motywacji do wprowadzenia zmian osobistych; doskonalenie umiejętności radzenia sobie z napięciami i rozwiązywaniem konfliktów. Warsztaty umiejętności wychowawczych Celem warsztatów było doskonalenie umiejętności wychowawczych, tj.: konsekwencja, stawianie granic, skuteczna komunikacja z dzieckiem oraz budowanie prawidłowych relacji emocjonalnych z dzieckiem. Pomoc psychologiczna Konsultacje psychologiczne dostarczały wsparcia uczestnikom projektu, a także pomocy w realizacji planów pracy wypracowanych podczas formułowania diagnozy rodzin. Wyjazd terapeutyczno-rekreacyjny Celem wyjazdu, podczas którego odbywały się zajęcia terapeutyczne dla rodziców, zajęcia opiekuńcze dla dzieci, wspólne zajęcia dla rodziców i dzieci oraz spotkania integracyjne było: zwiększenie autonomii i samodzielności uczestników oraz dostarczenie doświadczeń związanych z wypoczynkiem z całą rodziną. Indywidualne konsultacje doradcy zawodowego Spotkania miały na celu pracę nad zasobami i możliwościami uczestnika i poprawę funkcjonowania na rynku pracy. Efektem spotkań był Indywidualny Plan Działania opracowany wspólnie z uczestnikiem oraz wybór szkoleń zawodowych. Warsztaty aktywizacji zawodowej nt. autoprezentacji i kreowania wizerunku; nt. prawa pracy i rynku pracy; nt. internetu jako narzędzia efektywnego poszukiwania pracy; nt. przygotowywania dokumentów aplikacyjnych. Celem spotkań było zwiększenie kompetencji osobistych i zawodowych ułatwiających poruszanie się na rynku pracy. Kursy zawodowe Kursy zawodowe zostały dopasowane do zainteresowań i możliwości uczestników projektu i wynikały z zapotrzebowania rynku pracy. Odbyły się następujące kursy zawodowe: kurs prawa jazdy (5 osób) kurs Kadry Płace ZUS z Płatnikiem i Symfonią (1 osoba) kurs Excel całościowy (2 osoby) kurs Pracownik biura, obsługa sekretariatu (3 osoby) kurs Opiekunka domowa (3 osoby) kurs Kurs komputerowy (MS Word, MS Excel, MS Power Point) (1 osoba) kurs Strzyżenie geometryczne i ślubne (1 osoba) kurs Ratownik przedmedyczny (1 osoba). 8

9 Rozdział II Zaburzenia rozwojowe u dzieci Jeśli słyszymy słowo niepełnosprawność w wielu przypadkach pojawia się nam skojarzenie osoby na wózku inwalidzkim. W dalszej kolejności większość z nas myśli o osobach przewlekle chorych, upośledzonych, okaleczonych czy z wadami wrodzonymi. Klasyfikacje opisują różne rodzaje niepełnosprawności należące do następujących grup: niepełnosprawność fizyczna czy ruchowa niepełnosprawność umysłowa niepełnosprawność psychiczna niepełnosprawność społeczna Powody powstania niepełnosprawności są bardzo różne. Mogą być to: wady wrodzone zaburzenia genetyczne zaburzenia neurologiczne zaburzenia metaboliczne zaburzenia hormonalne choroby przewlekłe zakażenia wirusowe i bakteryjne wypadki, zatrucia powikłania pochorobowe zaniedbania w okresie ciąży (np. FAS), błędy okołoporodowe (np. mózgowe porażenie dziecięce) inne (np. infekcje, nieodpowiednie warunki rozwoju, wypadki, jakość opieki rodzicielskiej). Jednym wspólnym mianownikiem takiej sytuacji jest fakt, że osoby niepełnosprawne są czasowo lub trwale, całkowicie lub częściowo, stale lub ze stanem pogarszającym się, niezdolne do prawidłowego i samodzielnego funkcjonowania w różnych sferach życia. Niepełnosprawność dziecka jest tematem jeszcze bardziej skomplikowanym. Dosyć często niepełnosprawność, zaburzenie lub deficyty rozwojowe są trudne do uchwycenia i nazwania, ponieważ dziecko pozornie rozwija się prawidłowo i tylko wprawne oko specjalisty, może ocenić zagrożenie. O ile niepełnosprawność fizyczna czy umysłowa jest widoczna i charakterystyczna (np. wygląd dziecka z zespołem Downa czy mózgowym porażeniem dziecięcym), zaburzenia wieku dziecięcego są często niepełnosprawnością ukrytą. Zanim więc specjalista zobaczy nasze dziecko mogą upłynąć tygodnie, miesiące a często i lata, które można było poświęcić na wczesną interwencję. Czy można zrobić coś, aby uniknąć takiej sytuacji? Tak, można zapoznać się z normami rozwojowymi u dzieci i sięgać do ich opisu obserwując rozwój swojego dziecka. 9

10 2.1. Normy rozwojowe Norma jest to opis cech, zachowań, reakcji człowieka oraz jego stanu fizycznego, emocjonalnego, umysłowego czy duchowego zamkniętych w określonych granicach. Wszystkiemu co wychodzi poza granice nie mieści się w normie, należy nadać nazwę: wybitne zdolności, nieprzeciętne umiejętności, opóźnienie rozwoju, deficyt, choroba, zaburzenie. Aby można było ocenić rozwój swojego dziecka należy poznać normy rozwojowe Etapy rozwoju fizycznego i ruchowego dziecka 1 miesiąc unosi lekko głowę leżąc na brzuchu na płaskiej powierzchni, leżąc na plecach będzie miało głowę przekręconą asymetrycznie, na chwilę zatrzymuje wzrok na opiekunie. 2 miesiąc wodzi wzrokiem za przedmiotem przesuwanym przed jego oczami, może już uśmiechać się do opiekuna, reaguje na dźwięki swoim zachowaniem, wydaje inne dźwięki niż krzyk czy płacz. W połowie drugiego miesiąca potrafi unieść główkę i utrzymać ją przez kilka sekund w górze. Zaczyna opierać się częściowo na rączkach i odpycha się od podłoża. Pod koniec drugiego miesiąca dziecko zaczyna także odpychać się od podłoża kolanami oraz podnosi raz główkę raz miednicę do góry. Następuje początek rozwoju koordynacji wzrokowo ruchowej. 3 miesiąc w pozycji na brzuchu potrafi podnieść głowę pod kątem 45 stopni, wpatrywać się dłużej w przedmiot poruszany w odległości ok. 15 cm, może śmiać się i uśmiechać do znajomych twarzy, popiskiwać z zadowolenia i składać ręce. Potrafi już przez dłuższy czas utrzymać głowę symetrycznie. Wkłada sobie dłonie do ust. Unosi klatkę piersiową nad podłoże trzymając łokcie na wysokości barków. Stopniowo prostują się stawy biodrowe dziecka. 4 miesiąc unosi głowę o 90 stopni leżąc na brzuchu, obraca głowę z jednej strony na drugą jeśli wodzimy przedmiotem przed jego twarzą w odległości 20 cm. Dziecko zaczyna nieznacznie unosić prosto główkę, ogląda sobie rączki, zaczyna wyprostowanymi rękami sięgać po zabawki. Nie umie jeszcze kontrolować koordynacji pomiędzy chwytaniem, a rozluźnianiem dłoni, ale potrafi już samodzielnie wypuścić zabawkę z rączki. Wodzi wzrokiem za przedmiotem, wyżej niż w trzecim miesiącu życia potrafi unieść miednicę, zaczyna sięgać do kolan. Pojawia się przypadkowe przewracanie na boki. Dziecko potrafi wrócić z tej pozycji na plecy. Dodatkowo dziecko potrafi unosić główkę i jednocześnie patrzeć w dół, zaczyna sięgać po zabawki. 5 miesiąc dziecko leżąc na plecach potrafi śledzić wzrokiem przedmiot przemieszczany w pionie i w poziomie. Zauważa rzeczy znajdujące się w pewnej odległości od niego. Umie chwytać jedną ręką a sięgając po przedmiot ma wyprostowaną rękę, zaczyna obracać przedmioty. Chwyta się za stopy, które podciąga do ust, zwiększa ruchy obrotowe ramion, przedramion, stopy, kolana, biodra, potrafi przetoczyć się na brzuch i ćwiczy tzw. duży mostek. Dziecko leżąc na brzuchu udaje ruchy podobne do pływania, podpiera się na wyprostowanych rękach. Próbuje także podpierać się na jednym z przedramion. 6 miesiąc w tym okresie pojawiają się wyizolowane (oddzielne od ruchu głowy, samodzielne) ruchy gałek ocznych. Dziecko umie skupić i utrzymać wzrok na przedmiotach. Doskonali się koordynacja wzrokowo ruchowa, potrafi dostosować swoją pozycję do tego co zamierza zrobić np. wziąć zabawkę. Często wkłada palce stóp do buzi, dzięki tej czynności stopy przygotowują się do chodzenia. Chwyta przedmioty również stopą, sięga 10

11 po przedmioty po przekątnej, rozwijając reakcje równoważne. Pojawia się pierwszy ruch dziecko zaczyna pełzać do tyłu. Podpiera się na jednej raczące, drugą chwytając zabawkę. Samodzielnie potrafi obrócić się na plecy. 7 miesiąc dziecko zaczyna aktywnie się przemieszczać. Obraca się sprawnie z pleców na brzuch i odwrotnie, ale również dookoła, zataczając koło nogami (środkiem są biodra dziecka), dobrze przenosi ciężar ciała. Zaczyna pełzać w przód, aby zdobyć jakiś przedmiot lub się przemieścić, siedzi w wózku podtrzymując się i uważnie obserwuje świat. Położne na podłodze dziecko stara się podnieść opierając jednocześnie na stopach i dłoniach, przygotowując się do raczkowania. Siedzi jeszcze niepewnie, część dzieci zacznie podciągać się do stania, ale nie można ich do tego zachęcać, gdyż ich mięśnie mogą być jeszcze za słabe do tego typu obciążenia. 8 miesiąc dziecko zdecydowanie staje na stopach i dłoniach, podnosząc wysoko miednicę balansuje ciałem. Tak umocowany zaczyna przemieszczać się do tyłu i jest to początek raczkowania, które udoskonala się i przechodzi w czworaczkowanie, dzięki czemu kształtują się reakcje równoważne, naprzemienność ruchów, wzmacniają się mięśnie. Pozycja czworaczna jest wstępem do prawidłowej pozycji siedzącej, a także siadu na piętach. Rozwój pozycji czworonożnej jest możliwy m. in. dzięki tzw. reakcji spadochronowej (reakcja obronna polegająca na wyprostowaniu kończyn górnych i dolnych oraz uniesieniu głowy, w odpowiedzi na szybkie zbliżenie ciała dziecka w kierunku podłoża twarzą skierowaną w dół), która u niektórych dzieci pojawić się może dopiero około dziewiątego miesiąca życia. 9 miesiąc dziecko siedzi samodzielnie już pewnie, przemieszcza się czworakując, sięga po zabawki. Próbuje wstawać z klęku przytrzymując się sprzętów, przykuca, i prostuje nogi najpierw obie nogi na raz, potem zaczyna naprzemiennie od jednej z nich. Następnie zaczyna tupać naprzemiennie, trenując swoje nogi do samodzielnego chodu oraz przenosząc ciężar ciała z jednej nogi na drugą jak i przemieszczając się w bok krokiem dostawnym przy meblach. Doskonali ruchy związanie z jedzeniem, potrafi samodzielnie jeść jabłko lub chleb, coraz lepiej trzyma i obraca zabawki. 10 miesiąc dziecko zaczyna się szybko przemieszczać oraz wspinać na meble czy schody. Większość czasu spędza w pozycji pionowej, wdrapując się lub bawiąc zabawkami zgodnie z ich przeznaczeniem. 11 miesiąc podejmuje pierwsze próby samodzielnego stania, a następnie chodzenia za rękę z rodzicem. Pierwsze kroki dziecko wykonuje na palcach, dopiero potem na całej stopie. Siedząc potrafi pochylić się po zabawkę aby jej dosięgnąć. 12 miesiąc dziecko zazwyczaj w tym miesiącu zaczyna chodzić, najpierw przewracając się wielokrotnie, potem już coraz rzadziej. Coraz częściej samodzielnie je, używając łyżki. Rozwój sprawności manualnych 2-3 rok życia samodzielnie posługuje się łyżką i widelcem, 3-4 rok życia rozbiera i ubiera się z pomocą dorosłego, 4 rok życia potrafi smarować chleb, 6 rok życia jest całkowicie samodzielne w jedzeniu, korzysta ze sztućców, 6-7 rok życia samodzielne zapina guziki i wiąże sznurowadła. Rysunek dowolny i rysowanie figur 3-4½ roku życia bazgrota (najpierw za pomocą linii a potem figur); 5-6 rok życia uproszczony, prymitywny schemat; 6-7 rok życia wzbogacony, udoskonalony schemat; 11

12 3-4 rok życia poprawne rysowanie: krzyżyk i dwie równoległe linie; 3-4 rok życia koło nie zawsze zamknięte; 5 rok życia koło nierówne; 6 rok życia koło poprawnie rysowane; 4 rok życia kwadrat, kąty zaokrąglone; 5 rok życia kwadrat trzy kąty poprawne; 6 rok życia kwadrat, poprawne rysowanie; 5 rok życia trójkąt, kąty zaokrąglone; 6 rok życia trójkąt, poprawnie rysowany; 6-7 rok życia romb, poprawnie rysowany Etapy rozwoju mowy Rozwój mowy dziecka od narodzin do 7 roku życia dzielimy na cztery okresy: okres melodii, okres wyrazu, okres zdania i okres swoistej mowy dziecięcej. Melodia od urodzenia do 1 roku życia Początkowo dziecko porozumiewa się z otoczeniem za pomocą krzyku i płaczu aby zakomunikować nam swoje potrzeby (głód, sen, samotność, mokrą pieluchę itd.). Około 2-3 miesiąca życia pojawia się u niemowlęcia głużenie. Głużenie występuje u wszystkich małych dzieci, nawet u głuchych i niedosłyszących. Z tym, że u dzieci głuchych głużenie stopniowo zanika a na jego miejsce nie pojawia się już kolejny etap rozwoju mowy czyli gaworzenie. Około 6 miesiąca życia głużenie przechodzi w gaworzenie, które polega na powtarzaniu i naśladowaniu dźwięków pochodzących z otoczenia. Mały człowiek powtarza w kółko: ma-ma, ba-ba, ta-ta, którym nie przypisuje znaczenia tzn. nie mówi ma-ma jeśli zobaczy mamę tylko powtarza wybrane sylaby ćwicząc swój aparat artykulacyjny. Dodatkowo sprawdza swoje możliwości wokalne, świadomie sprawdzając jak dana głoska, sylaba czy dźwięk (prychanie) brzmią. Dzieci głuche nie będą już gaworzyły, jeśli to zauważymy natychmiast należy udać się do lekarza pierwszego kontaktu. Około 7-8 miesiąca życia nasze dziecko zaczyna reagować na sposób mówienia jeśli będziemy mówili cichym, w miarę wysokim głosem wywoła to uśmiech, jeśli niskim i wolnym dziecko będzie przestraszone, a jeśli zaczniemy krzyczeć prawdopodobnie się rozpłacze. Około 10 miesiąca życia pojawia się powtarzanie. Dziecko powtarza zasłyszane od dorosłych dźwięki takie jak meee czy tuuu, przypisując im znaczenie. Wymyśla też swoje nazwy typu; lala (woda, mycie) tiii (ptaszki, spacer) da (piesek, szczekać) na różne przedmioty czy czynności i posługuje się nimi świadomie. Około 12 miesiąca życia dziecko zaczyna rozumieć naszą mowę. Wie co do niego mówimy, stara się odpowiednio reagować i komunikować całym sobą (głośno, cicho, miny, gesty, ruchy naśladujące czynności etc). Pojawiają się pierwsze wyrazy, które używa świadomie, zgodnie z ich znaczeniem. Rozwojowi mowy towarzyszą poszczególne etapy rozwoju ruchowego i są to: głużenie etap unoszenia głowy; gaworzenie etap siadania; pierwsze wyrazy stanie na nogach, pionizacja. Wyraz od 1 do 2 roku życia Dziecko rozumie już wiele wyrazów i poprawnie nadaje im znaczenie, natomiast nie jest w stanie jeszcze się nimi posługiwać. Zaczyna tworzyć i wykorzystywać w komunikowaniu się wyrazy dźwiękonaśladowcze: muu- -muu, ciuuu-ciuu, miał-miał, tuut-tuut. Pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, papa, dziadzia, baba, lala. Wyrazy dłuższe lub skomplikowane wymawia w formie skróconej 12

13 mówi początek wyrazu lub jego koniec lub go skraca: mochód samochód, buszko jabłuszko, mecinka mandarynka. Między miesiącem życia dziecko wymawia coraz więcej wyrazów, nie tylko związanych z aktualną sytuacją, ale z tym co widziało, przeżyło co wywarło na nim wrażenie. Teraz kiedy zaczęło już chodzić, może samodzielnie sięgać po przedmioty i odkrywać ich cechy a to też trzeba nazwać. Zdanie od 2 do 3 roku życia Między 2 a 3 rokiem życia dziecko udoskonala swoją mowę. Pojawia się fraza baba daj, mama tu, tata leć a potem zdanie, niekoniecznie gramatycznie poprawne: tutaj kotka nie ma. Pierwsze zdania są zawsze twierdzące potem pojawia się pytanie, rozkaz i zaprzeczenie, którego w tym wieku należy się spodziewać w zwiększonej liczbie. Najwięcej jest rzeczowników, ale z czasem pojawiają się czasowniki i inne części mowy. Odmiana jest niepoprawna, dziecko mówi o sobie w liczbie trzeciej, często używa bezokolicznika (Julka jechać, Krzysio spać). Trudne wyrazy są często zniekształcone i mogą być zrozumiałe tylko przez najbliższych. Generalnie około 3 roku życia forma trzecia zastępowana jest pierwszą Julia jedzie ja jadę oraz dziecko jest rozumiane nie tylko przez najbliższych, ale również dalsze otoczenie. Słownictwo 3 rok życia średnio 895 słów 4 rok życia średnio 1540 słów 5 rok życia średnio 2072 słów 6 rok życia średnio 2562 słów Etapy rozwoju emocjonalnego i społecznego Wzory zachowań społecznych w wieku przedszkolnym 3-6/7 lat: współdziałanie rywalizacja wspaniałomyślność pragnienie aprobaty społecznej współczucie empatia zależność życzliwość bezinteresowność naśladownictwo okazywanie miłości ale też: negatywizm agresja kłótnie dokuczanie i znęcanie się zachowanie wyniosłe egocentryzm uprzedzenia antagonizm płci Rozwój zabawy zabawa tematyczna od samotnej do uspołecznionej; od odtwórczej do twórczej; zabawa konstrukcyjna od odtwórczej do twórczej; kolekcjonerstwo na ogół zmienne i przypadkowe; oglądanie TV i gry komputerowe. Rozwój osobowości rozwój pojęcia Ja rozwój indywidualności cechy temperamentalne potrzeby i motywy działania postawy i zaczątki moralności 13

14 2.2. RODZAJE ZABURZEŃ WIEKU DZIECIĘCEGO Zaburzenia objawiające się złym zachowaniem Zaburzenia zachowania, w tym: częste bójki, napady złości, tyranizowanie i okrucieństwo wobec ludzi oraz zwierząt, dewastacja otoczenia, podpalenia, kradzieże, kłamanie, wagarowanie, uciekanie z domu, napady złości oraz brak posłuszeństwa. Zaburzenia opozycyjno-buntownicze: zaburzenie rozwojowe, cechujące się buntowniczym, wrogim i negatywistycznym zachowaniem, ale bez poważnych antyspołecznych cech występujących w zaburzeniach zachowania. Dzieci nim dotknięte są kłótliwe, łatwo tracą panowanie nad sobą, złoszczą się, czują się urażone i poirytowane. Zazwyczaj te wzorce zachowań przejawiane są jedynie w stosunku do dorosłych, których dziecko zna (takich jak rodzice) i dlatego też mogą nie ujawnić się podczas wywiadów klinicznych. ADHD czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Zaburzenie to jest rozpoznawane u dzieci mających trwale występujące objawy, które rozpoczęły się przed 7 rokiem życia. Zespół ten objawia się zachowaniami układającymi się w charakterystyczną triadę problemów: problemy z utrzymaniem uwagi, z impulsywnością, nadmierną ruchliwością. Opis objawów: zaburzenia uwagi przejawiają się krótkim czasem skupienia uwagi, trudnościami w koncentracji, nieumiejętnością wybrania tego, na czym w danym momencie należy się skoncentrować (np. na wypowiedzi nauczyciela w klasie) oraz bardzo łatwym rozpraszaniem się pod wpływem zewnętrznych bodźców (np. wejście kogoś do klasy lub przejeżdżający samochód). Pochodną zaburzeń uwagi jest stałe gubienie przedmiotów, a także zapominanie o różnych rzeczach, gdyż, aby coś zapamiętać, trzeba najpierw na to zwrócić uwagę. Dzieci z zespołem nadpobudliwości zwykle rozpoczynają wykonywanie zadania bez całkowitego zrozumienia instrukcji. Są bardziej gadatliwe, przerywają innym, nie czekają na swoją kolej w grupowych sytuacjach. Dziecko często biega, wspina się na meble, u starszych dzieci i nastolatków może to ograniczyć się do wiercenia, kręcenia się na krześle, rysowania, obgryzania długopisu lub poczucia wewnętrznego niepokoju. Co jest charakterystyczne aktywność dziecka nadpobudliwego zwykle jest dość chaotyczna, nie służy określonemu celowi Zaburzenia osobowości Zaburzenie osobowości jest stanem psychicznym, w którym następuje częściowa dezintegracja psychiki, rozchwianie emocjonalne, szybkie gwałtowne zmiany osobowości. Osobowość może ulec dezintegracji gdy dochodzi do traumatycznych przeżyć osobistych, uzależnień lub może być jednym z objawów niektórych chorób psychicznych. Zaburzenia osobowości nie są typowymi zespołami klinicznymi to raczej stany behawioralne i psychospołeczne. W przebiegu zaburzeń osobowości (które nie są efektem organicznego uszkodzenia mózgu lub choroby psychicznej) występują zwykle następujące objawy: znacząco dysharmonijne postawy lub zachowania, wyrażające się w takich obszarach życia psychicznego jak: emocjonalność, kontrola zachowań impulsywnych, style myślenia lub przeżywania, relacje z innymi osobami; wzorce zachowań trwają przez długi okres; wzorce zachowań utrudniają funkcjonowanie oraz relacje z innymi osobami; zaburzenia osobowości rozpoczynają się 14

15 w okresie dzieciństwa lub adolescencji i trwają w okresie dorosłości; subiektywne uczucie dyskomfortu w przebiegu zaburzeń osobowości pojawia się zwykle w późniejszym okresie jej trwania; zaburzenia te prowadzą zwykle do gorszego funkcjonowania społecznego lub zawodowego. Jeżeli zostały rozpoznane przed 18. rokiem życia, nazywane są zaburzeniami w okresie dzieciństwa Zaburzenia emocjonalne Depresja o tym, czy mamy do czynienia z depresją jako zjawiskiem chorobowym decydują: nasilenie objawów, czas ich trwania, wpływ na funkcjonowanie dziecka w życiu codziennym oraz skuteczność leczenia farmakologicznego. Najczęściej depresja u dzieci przejawia się złym nastrojem, który pojawia się wraz z uczuciem smutku, samotności lub rozpaczy, całkowitej niezdolności do odczuwania przyjemności. Inne objawy to: drażliwość, bardzo częsta frustracja, cynizm, złość, agresja wobec świata i ludzi, apatia, zniechęcenie, posępny wygląd, brak dbałości o higienę. Ważnymi objawami mogą być również: lęk, agresja, irytacja. Dzieci i młodzież dotknięta depresją przechodzą czasem wszystkie te trzy procesy emocjonalne. Zaburzenia lękowe to duża grupa problemów obejmująca różnorodne objawy, do których należą, m.in.: utrzymujący się stan niepokoju, napięcia czy nawet silny lęk, nieuzasadniony strach przed określonymi sytuacjami, obiektami, przed chorobą czy śmiercią, pojawiające się wbrew woli przykre myśli. Mogą pojawić się problemy z koncentracją, pamięcią, pogorszenie sprawności intelektualnej i fizycznej. Często tym problemom towarzyszą dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, łaknienia, zaburzenia seksualne. Lęk społeczny w dzieciństwie zaburzenie to cechuje przesadna ostrożność wobec obcych i lęk przed nowymi, nieznanymi lub społecznie zagrażającymi sytuacjami. Kategoria ta powinna być stosowana wyłącznie wtedy, gdy lęk pojawia się we wczesnym dzieciństwie i różni się od zwykłego lęku zarówno stopniem natężenia, jak i towarzyszącymi problemami w funkcjonowaniu społecznym. Zaburzenie polegające na wycofywaniu się, typowe dla okresu dzieciństwa lub wieku młodzieńczego. Fobia społeczna można ją zdefiniować jako uporczywy lęk przed jedną lub wieloma sytuacjami, w których osoba jest wystawiona na obserwację ze strony innych i boi się, że może zrobić coś lub postąpić tak, że będzie zakłopotana. Należą tu: niezdolność dokończenia myśli w czasie publicznej przemowy, dławienie się przy jedzeniu z innymi osobami, drżenie rąk w czasie pisania w obecności innych oraz nieumiejętność odpowiadania na pytania w sytuacjach społecznych. Podobnie jak w przypadku innych fobii, lęki społeczne prowadzą do zachowań unikania, które mają duży wpływ na styl życia. Chorzy unikają publicznego przemawiania i jedzenia, siadania naprzeciw innych w pociągu lub autobusie, przechodzenia obok przystanków autobusowych, chodzenia na prywatki i w inne miejsca publiczne Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne Są to nawracające natrętne myśli lub wyobrażenia, które wymykają się spod kontroli oraz charakteryzują się intensywnością i uporczywością, potrafią zakłócić człowiekowi jego plany, pomysły, marzenia, pojawiają się nagle i pomimo wysiłku woli nie chcą ustąpić. 15

16 Czynności, które nie wiedzieć czemu wykonywane są w sposób powtarzalny i przewlekły, są często rozbudowane do całych serii rytualnych zachowań. Kiedy chory ich zaniecha, odczuwa lęk, niepokój. Aby tego uniknąć uparcie je realizuje, pomimo dezaprobaty bliskich lub otoczenia. Zaburzenia obsesyjno kompulsyjne charakteryzują się występowaniem obsesji, kompulsji oraz lęku o różnym nasileniu, towarzyszącej depresji i często depersonalizacji. Obsesje to nawracające, uporczywe myśli, impulsy lub wyobrażenia często występujące bez udziału woli pacjenta, a nawet wbrew jego wysiłkom przeciwstawiania się. Są one rozpoznawane przez pacjenta jako własne, oceniane jako absurdalne i odczuwane jako nieprzyjemne i stresujące. Obsesyjne wątpliwości polegają na niekończących się rozważaniach typu za i przeciw, wątpliwości związane z treściami np. religijnymi, niepewności związanych z wcześniej wykonaną czynnością. Te wątpliwości skłaniają chorego do wielokrotnego powtarzania czynności. Treści obsesji mogą być bardzo różnorodne, można je zakwalifikować do następujących kategorii; agresja, porządek, brud i zarazki, choroba, seks, religia. Kompulsje są to obsesyjne rytuały, dotyczą powtarzania czynności określoną liczbę razy np. mycie rąk, układanie przedmiotów, składanie ubrań. U młodszych dzieci spostrzega się dość często jedynie kompulsje. Mogą one mieć różnorodny charakter, najczęściej spotyka się cztery podstawowe rodzaje: sprawdzanie rytuały związane ze sprawdzaniem łączą się z obniżeniem poczucia bezpieczeństwa, (np. sprawdzanie czy urządzenia elektryczne zostały wyłączone, woda zakręcona, gaz wyłączony, mieszkanie zamknięte), czyszczenie np. skomplikowany sposób mycia rąk, ciała, ubrania lub mieszkania, liczenie (głośno lub po cichu) czasem wg skomplikowanej zasady np. trójkami, często połączone z nawracającymi wątpliwościami, czy liczenie wykonano prawidłowo i przymusem rozpoczynania rytuału od początku, ubieranie się np. ubierania i rozbierania się w określonym porządku Niepełnosprawność intelektualna Upośledzenie umysłowe definiuje się jako obniżenie ogólnej sprawności intelektualnej znacząco poniżej średniej, któremu towarzyszy wyraźne ograniczenie funkcji adaptacyjnych, w pewnych zakresach umiejętności, takich jak: dbanie o siebie, praca, zdrowie, bezpieczeństwo. Objawy charakterystyczne dla powyższej diagnozy muszą wystąpić przed 18 rokiem życia. Ujawniające się po 18 roku życia cechy upośledzenia umysłowego uważane są za przejawy otępienia. Wyróżnia się: Upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (iloraz inteligencji od do 70) Upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym (iloraz inteligencji od do 50-55) Upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym (iloraz inteligencji do 35-40) Upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim (iloraz inteligencji poniżej 20-25) Zaburzenia odżywiania Zaburzenia specyficzne Anoreksja jadłowstręt psychiczny, zaburzenie odżywiania, polegające na celowej utracie wagi wywołanej i podtrzymywanej przez osobę chorą. Obraz własnego ciała jest zaburzony; dziecko widzi w lustrze osobę otyłą i wyznacza sobie niski limit wagi. Największe 16

17 zagrożenie zachorowaniem dotyczy wieku między 14 a 18 rokiem życia. Bulimia zaburzenie odżywiania charakteryzujące się napadami objadania się, po których występują zachowania kompensacyjne. Do najczęstszych zachowań należą: wywoływanie wymiotów, głodówki, użycie środków odwadniających, środków przeczyszczających, wykonywanie lewatyw, nadmierne ćwiczenia fizyczne. Te dwa schorzenia często występują jednocześnie, co nazwać można bulimoreksją. Zaburzenia niespecyficzne zespół jedzenia nocnego, zespół objadania się, anarchia żywieniowa podjadanie przekąsek bez głównych posiłków, otyłość ortoreksja, która jeszcze nie jest zaliczana do zaburzeń odżywiania, ale posiada ich cechy. O ile dla anorektyka liczy się ilość jedzenia, to dla ortorektyka fakt, czy spożywany produkt jest zdrowy. Wierzy głęboko, że przestrzegając zasad zdrowego jedzenia uniknie chorób nękających współczesne społeczeństwo. Ortorektyk stopniowo eliminuje z diety wiele niezbędnych produktów. W końcu jego menu staje się tak ograniczone, że organizmowi zaczyna brakować niezbędnych mikroelementów. Niedobór wapnia prowadzi do osteoporozy, niedobór żelaza i kwasu foliowego grozi niedokrwistością itd. Ortorektyk zdaje sobie sprawę, że aby jeść zdrowo, przeżuwać trzeba każdy kęs. Dlatego celebruje posiłki, które przeciągają się w nieskończoność. Najlepiej, gdy spożywane są one w ciszy i spokoju, a więc bez towarzystwa innych osób. Chorzy na zaburzenia odżywiania często cierpią również na depresję, dokonują innych działań autodestrukcyjnych (np. samookaleczenie) Całościowe zaburzenia rozwoju czyli spektrum zaburzeń autystycznych Kategoria diagnostyczna obejmująca zaburzenia rozpoczynające się od dzieciństwa, charakteryzujące się trudnościami w komunikacji i kontaktach społecznych, często także nietypowym zachowaniem i niezgrabnością ruchową. Wszystkie całościowe zaburzenia rozwoju mają pewne cechy wspólne: nietypowe użycie przedmiotów i zabawek, trudności w rozumieniu słów, trudności w mówieniu, problemy z nawiązaniem kontaktu z innymi ludźmi, brak naśladowania innych ludzi, niechęć do kontaktu fizycznego, niechęć do jakichkolwiek zmian, powtarzanie określonych ruchów. Osoby dotknięte tymi zaburzeniami mają różny poziom ilorazu inteligencji. Do zaburzeń tych należą: Autyzm dziecięcy pojawia się w pierwszych trzech latach życia i towarzyszą mu między innymi następujące objawy: dziecko nie gaworzy, nie wykonuje świadomych gestów po pierwszym roku życia, nie mówi w wieku 16 miesięcy, nie składa słów w pary w wieku 2 lat, nie reaguje na imiona osób najbliższych. Zespół Hellera późne dziecięce zaburzenie dezintegracyjne charakteryzujące się utratą umiejętności językowych, społecznych i motorycznych Zespół Retta neurologiczne zaburzenie rozwoju (dot. dziewczynek), uwarunkowane genetycznie, zaliczane do spektrum autystycznego. Na obraz kliniczny składa się szereg zaburzeń rozwojowych, które w większości przypadków prowadzą do znacznej i głębokiej niepełnosprawności ruchowej oraz znacząco ograniczają możliwości komunikacji z otoczeniem. 17

18 Zespół Aspergera zaburzenie to obejmuje przede wszystkim upośledzenie umiejętności społecznych, trudności w akceptowaniu zmian, ograniczoną elastyczność myślenia (przy braku upośledzenia umysłowego), obsesyjne zainteresowania, natomiast rozwój mowy oraz rozwój poznawczy przebiega bardziej prawidłowo w porównaniu do autyzmu dziecięcego. Inne całościowe zaburzenia rozwojowe Zespól Touretta objawia się mimowolnymi skurczami mięśni ciała lub/i wydawaniem niekontrolowanych dźwięków lub słów. Symptomy te powtarzają się w niewielkich odstępach czasu i są bezcelowe. Mają zmienne nasilenie, mogą nasilać się w stanach pobudzenia emocjonalnego i oczekiwania. Mniejsze nasilenie występuje podczas odpoczynku i czynności nie wymagających koncentracji. Początek choroby objawia się między 2 a 15 rokiem życia (średnio w 7 roku życia, co wiąże się z pójściem do szkoły podstawowej). Syndrom Tourette a występuje przeciętnie u 1 osoby na 2000 i w większości dotyczy mężczyzn, u których schorzenie to występuje 3 razy częściej. Większość pacjentów zaczyna od pojedynczego tiku w jednym umiejscowieniu. Po kilku tygodniach miesiącach tiki przenoszą się w inne miejsce lub pojawiają się nowe. Najczęstszym objawem wstępnym są: mruganie, potrząsanie głową, grymasy twarzy, rzadziej tiki wokalne, rzadko koprolalia (zazwyczaj polega na wyrzucaniu z siebie kilkuliterowych słów o treści wulgarnej i społecznie nieakceptowanej, które często są skrócone do jednej sylaby, chory nie musi być w żaden sposób sprowokowany do ich wypowiedzenia, ale może je czasem zmieniać w zależności od rozmówcy) Inne zaburzenia Różne dys i inne szkolne trudności Dysgrafia to zniekształcenie strony graficznej pisma. Dysortografia to trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych. Dysleksja to specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u ludzi o prawidłowym rozwoju umysłowym. Towarzyszą im zaburzenia funkcji percepcyjno-motorycznych. Dyskalkulia zaburzenie zdolności matematycznych, mające swoje źródło w genetycznych nieprawidłowościach tych części mózgu, które są bezpośrednim podłożem dojrzewania zdolności matematycznych zgodnie z wiekiem. Dzieci nie mogą osiągnąć adekwatnego do wieku poziomu biegłości w procesach matematycznych pomimo inteligencji w normie, sprzyjających warunków edukacyjnych, braku zaburzeń emocjonalnych i odpowiedniego poziomu motywacji do nauki. Zaburzenia analizatorów W procesie czytania i pisania ogromne znaczenie ma prawidłowa percepcja wzrokowa, słuchowa, rozwój ruchowy i lateralizacja, czyli przewaga stronna czynności ruchowych. U dyslektyków najczęściej występują zaburzenia poszczególnych analizatorów lub nawet kilku z nich. Są one przyczyną specyficznych trudności w nauce czytania i pisania. Zaburzenia percepcji wzrokowej niekorzystnie wpływają na proces myślenia konkretno- -obrazowego i orientacji kierunkowo-przestrzennej, powodując problemy w uczeniu się geografii, geometrii i języków obcych. Uszkodzenie receptora słuchowego i słaba pamięć słuchowa uniemożliwiają szybkie uczenie się. Uczniowie mają problemy z zapa- 18

19 miętywaniem definicji, dat, tabliczki mnożenia itp. Ich niepowodzenia szkolne rozszerzają się w wyższych klasach na takie przedmioty jak matematyka, historia, biologia, języki obce. Zaburzenia rozwoju ruchowego powodują obniżenie sprawności manualnej, polegającej na zbyt małej precyzji ruchów dłoni i palców, co powoduje wolne tempo wykonywania czynności. Ma to wpływ na technikę i estetyczny wygląd pisma. Powoduje również trudności w takich przedmiotach jak zajęcia plastyczne i techniczne Warto wiedzieć Aleksytymia jest to niezdolność do odczuwania, uświadamiania sobie, rozumienia i zwerbalizowania własnych emocji. Odczuwane emocje są słabo zróżnicowane, ich aspekt somatyczny jest blokowany, często towarzyszy im sztywna postawa ciała i twarz pozbawiona wyrazu. Niekiedy występuje także niezdolność do odczuwania przyjemności. Hyperleksja często opisywana jest jako przeciwieństwo dysleksji, jest umiejętnością wczesnego czytania tekstów pisanych. Mówimy tu o dzieciach 1,5 rocznych, 2 i 3 letnich, których mowa samodzielna nie została jeszcze wykształcona. Hyperleksja powoduje zaburzenia w uczeniu się języka, zaburzenia funkcjonowania społecznego, zaburzenia w uczeniu się niewerbalnym. A wymieniając wszystkie te problemy razem, trzeba brać pod uwagę zespół dziecka nadpobudliwego jako ewentualną cechę współistniejącą. Prosopagnozja wada neurologiczna, która utrudnia rozpoznawanie twarzy. Ludzie na nią cierpiący mają kłopoty z rozpoznawaniem twarzy nawet bliskich osób. Zdarza im się także błędnie brać osoby obce za znajome. Dotychczas uważano, że schorzenie to w przeważającej większości przypadków jest następstwem uszkodzenia mózgu. Zdaniem niektórych badaczy dolegliwość może być także dziedziczna. Nietolerancja pokarmowa każda niepożądana reakcja na pokarm, inna niż alergia. Nie istnieje wyjaśniony mechanizm stanowiący podstawę objawów, tak jak to ma miejsce w przypadku alergii pokarmowej. W przypadku nietolerancji pokarmowej niepożądane reakcje nie następują od razu. Winowajcą w nietolerancji jest żywność jadana bardzo regularnie, szczególnie produkty w rodzaju pszenicy czy mleka będące składnikiem posiłku nieomal każdego dnia. Trudno jest więc ustalić powiązania między pokarmem a objawami, gdy organizm jest poddany nieustannemu bombardowaniu jedzeniem. Główne objawy nietolerancji pokarmowej: 1. ból głowy, migrena, zmęczenie, depresja/ niepokój, nadmierna ruchliwość (dzieci), 2. nawracające owrzodzenie jamy ustnej, 3. bóle mięśni, 4. wymioty, nudności, wrzody żołądka, wrzody dwunastnicy, 5. biegunki, zespół jelita drażliwego, zaparcia, wiatry, wzdęcia, choroba Crohna, 6. ból stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, 7. obrzęki kolan, zatrzymanie wody w organizmie. Zaburzenie semantyczno-pragmatyczne w dzieciństwie, rodzice często opisują swoje dzieci jako idealne, w przeciwieństwie do tych, które często płaczą. Wiele z tych dzieci mało gaworzy albo gaworzy późno i nagle zaczynają mówić zdaniami (żargonem) dłuższymi niż inne dzieci w tym samym wieku. Ich pierwsze słowa przyszły późno, a nauka mowy była dla 19

20 nich długa i ciężka. Pierwsze problemy można zauważyć między miesiącem życia, kiedy dziecko umiało powiedzieć zaledwie parę słów lub nie mówiło wcale. Problem ten zwykle okazywał się być zaburzeniem odbioru sygnałów słuchowych i odczytywania znaczenia tych słów. Wiele dzieci nie reagowało na swoje imię, ale słyszało telefon, dzwonek u drzwi, nawet reagowało na szelest papierka od cukierków. We wczesnym dzieciństwie dzieci z SPD mają problemy ze zrozumieniem i podążaniem za instrukcjami, które nie są częścią ich schematycznych działań. Problemy ze zrozumieniem poprawiały się w wyniku terapii językowej, do tego stopnia, że dzieci w wieku 4 lat wydawały się funkcjonować bardzo dobrze, choć były to często powierzchowne obserwacje. Później w szkole, dzieci są np. dobre w matematyce, technice, informatyce, ale mają kłopoty z pisaniem zrozumiałych zdań, z zabawą z innymi. Mogą wydawać się agresywne, egoistyczne, zbyt pewne siebie, rządzące lub nieśmiałe i zamknięte w sobie. Zaburzenie uczenia się pozawerbalnego jest neurologicznym zespołem specyficznych deficytów i umiejętności. Umiejętności te obejmują wczesny rozwój mowy i bogatego słownictwa, fenomenalną pamięć zwłaszcza do szczegółów, wczesną umiejętność czytania i literowania wyrazów (ortografia). Dodatkowo osoby te posiadają umiejętności językowe na bardzo wysokim poziomie co nadaje im wyraz bardzo elokwentnych, wręcz krasomówczych. Deficyty i dysfunkcje: słaba koordynacja ruchów, poważne problemy z równowagą i bardzo duże problemy grafomotoryczne; brak umiejętności wyobrażeniowych, słaba pamięć wzrokowa, brak percepcji przestrzennej oraz trudności w określeniu relacji przestrzennych; brak umiejętności posługiwania się językiem pozawerbalnym, trudności w przystosowaniu się do nowych sytuacji lub zmian, trudności w ocenie sytuacji i kontekstu wydarzeń społecznych i interakcjach towarzyskich; nadwrażliwość zmysłu wzroku, słuchu, czucia, zapachu, węchu; trudności z podejmowaniem decyzji, planowaniem i inicjowaniem działań, trudności w określaniu priorytetów, zaburzenia w planowaniu i wykonywaniu kolejności ruchów, trudności w rozwiązywaniu problemów, regulowaniu emocji, określaniu celów, nie panowanie nad impulsami, niemożność monitorowania wyników działań oraz trudności z samooceną. Zaburzenie przetwarzania informacji słuchowej u dzieci dzieci z ADP często nie rozpoznają subtelnych zmian między dźwiękami w słowach, nawet jeżeli dźwięki same w sobie są głośne i czyste. Na przykład prośba Powiedz mi jakie jest krzesło i kanapa może brzmieć dla dziecka z APD jak Powiedz mi jaka jest kanapa i krzesło. Może to nawet być zrozumiane przez dziecko jako Powiedz mi jaka jest krowa i włosy. Te rodzaje problemów są bardziej prawdopodobne, kiedy osoba z APD znajduje się w hałaśliwym środowisku albo kiedy słucha złożonych informacji. Dzieci z trudnościami w przetwarzaniu informacji słuchowej zazwyczaj mają normalny słuch i inteligencję. Jednakże obserwuje się, że: mają problem ze skupieniem uwagi i zapamiętywaniem informacji prezentowanych ustnie; mają problemy z wykonywaniem wielostopniowych poleceń; posiadają słabo rozwiniętą umiejętność słuchania; potrzebują więcej czasu na przetworzenie informacji; 20

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY Ł o m ż y ń s k i e C e n t r u m R o z w o j u E d u k a c j i w Ł o m ż y P o r a d n i a P s y c h o l o g i c z n o - P e d a g o g i c z n a N r 2 ul. Polna 16, 18-400 Łomża tel./fax 86-215-03-18

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY Oferta pomocy psychologiczno- pedagogicznej Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Szprotawie na rok szkolny 2013/2014 dla uczniów, rodziców i nauczycieli placówek oświatowych z terenu działania poradni

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 5 POZNAŃ STARE MIASTO 1. Dla dzieci: Propozycje do zrealizowania na terenie przedszkoli: A. Badania przesiewowe logopedyczne 3-6-latków oraz 3 i 4-latków.

Bardziej szczegółowo

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH UWZGLĘDNIANIE OPINII PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNYCH WSKAZÓWKI DLA NAUCZYCIELI Rozporządzenie MEN z dn. 30.04.2007 Nauczyciel jest obowiązany, na podstawie opinii poradni

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH

ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH ARKUSZ DIAGNOZY UMIEJĘTNOŚCI FUNKCJONALNYCH Ucznia... Zawiera: 1. Dane o uczniu. 2. Diagnoza lekarska. 3. Diagnoza psychologiczna. 4. Diagnoza ekologiczna. 5. Umiejętności z zakresu: a) sposobu porozumiewania

Bardziej szczegółowo

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Opracowała Małgorzata Nowak Dyrektor ZPPP w Oleśnicy Oleśnica,1.10.2015r. Dokumenty wydawane na podstawie przepisów prawa oświatowego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne. 1.Opinia dokument wydawany

Bardziej szczegółowo

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Celem działania Poradni jest udzielanie dzieciom, od momentu urodzenia, i młodzieży

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY ZESPÓŁ DO SPRAW SPECJALNYCH POTRZEB EDUKACYJNYCH UCZNIÓW - PLAN PRACY -

SZKOLNY ZESPÓŁ DO SPRAW SPECJALNYCH POTRZEB EDUKACYJNYCH UCZNIÓW - PLAN PRACY - SZKOLNY ZESPÓŁ DO SPRAW SPECJALNYCH POTRZEB EDUKACYJNYCH UCZNIÓW - PLAN PRACY - I. W skład zespołu wchodzą nauczyciele prowadzący zajęcia edukacyjne w danej klasie, wychowawcy klas, pedagog szkolny oraz

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Katarzyna Staszczuk DYREKTOR PP P w Ostrołęce Publiczna placówka

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Dziecko z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNY PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH DLA UCZNIA KLASY DRUGIEJ GIMNAZJUM

INDYWIDUALNY PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH DLA UCZNIA KLASY DRUGIEJ GIMNAZJUM INDYWIDUALNY PROGRAM ZAJĘĆ REWALIDACYJNYCH DLA UCZNIA KLASY DRUGIEJ GIMNAZJUM Uczeń klasy drugiej gimnazjum zakwalifikowany do kształcenia specjalnego ze względu na obniżenie rozwoju sprawności umysłowych

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie

Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie Teresa Szefs psycholog PPP w Piasecznie Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) Rozporządzenia MEN: w sprawie szczegółowych zasad działania

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice SPECJALNE POTRZEBY EDUKACYJNE DZIECI I MŁODZIEŻY Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Specjalne potrzeby edukacyjne - SPE Specjalne potrzeby edukacyjne to takie potrzeby,

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Orzecznictwo Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Orzeczenie Jest efektem wielospecjalistycznej diagnozy zaburzeń w rozwoju dziecka/ucznia, wobec którego Zespół Orzekający

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna ul.c.k.norwida 2a tel. 0 81 751 52 36 21-040 Świdnik fax. 0 81 759 15 10 e-mail: info@poradnia.swidnik.

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna ul.c.k.norwida 2a tel. 0 81 751 52 36 21-040 Świdnik fax. 0 81 759 15 10 e-mail: info@poradnia.swidnik. ROK SZKOLNY 2015/2016 OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ŚWIDNIKU I. Badania psychologiczne i pedagogiczne dzieci młodzieży oraz opiniowanie w zakresie: oceny rozwoju psychoruchowego; funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

ODBIORCY OFERTY. dzieci w wieku przedszkolnym OSOBA PROWADZĄCA TERMIN PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W TRZEBNICY

ODBIORCY OFERTY. dzieci w wieku przedszkolnym OSOBA PROWADZĄCA TERMIN PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W TRZEBNICY dzieci w wieku przedszkolnym ODBIORCY OFERTY PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W TRZEBNICY 55-100 Trzebnica, ul. Wrocławska 10, tel. 71 312 07 49 www.poradniapp.trzebnica.pl, e-mail: ppp-trzebnica@wp.pl

Bardziej szczegółowo

Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Rozpoznawanie potrzeb Formy pomocy

Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Rozpoznawanie potrzeb Formy pomocy Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Rozpoznawanie potrzeb Formy pomocy Identyfikowanie uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Uczeń posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA

ANKIETA REKRUTACYJNA ANKIETA REKRUTACYJNA Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety rekrutacyjnej, której celem jest zebranie informacji niezbędnych do przeprowadzenia rekrutacji uczestników projektu Wszyscy razem. 1. Imię i

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska

Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej w edukacji przedszkolnej Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Podstawy pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

Zajęcia specjalistów TERAPIA LOGOPEDYCZNA

Zajęcia specjalistów TERAPIA LOGOPEDYCZNA Zajęcia specjalistów TERAPIA LOGOPEDYCZNA Prawidłowy rozwój mowy uwarunkowany jest właściwym rozwojem intelektualnym, fizycznym i emocjonalnym. Opanowanie właściwej techniki mówienia, wyraziste wymawianie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz.

Bardziej szczegółowo

Oferta pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli

Oferta pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli Oferta pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli Zajęcia na terenie szkół i placówek Nr oferty Temat 1 2 I. Adresat Charakterystyka zajęć Prowadzący 3 4 5 klasa 0 Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni

Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Wszyscy ludzie mają jedną wspólną cechę są różni Uczeń z Zespołem Aspergera. Uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim. rzuca się w oczy, jak bardzo są oni różni. Nie są świadomi olbrzymiego wysiłku,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Dyskalkulia rozwojowa. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Zabrzu

Dyskalkulia rozwojowa. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Zabrzu Dyskalkulia rozwojowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Zabrzu WYJAŚNIENIA TERMINOLOGICZNE z greckiego dys = nie, źle; z łacińskiego calculo = liczę; Dyskalkulia rozwojowa jest strukturalnym zaburzeniem

Bardziej szczegółowo

Oferta Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Lipnie Na rok szkolny 2010/2011

Oferta Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Lipnie Na rok szkolny 2010/2011 Oferta Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Lipnie Na rok szkolny 2010/2011 Celem naszych oddziaływań jest wspieranie rozwoju i efektywności uczenia się dzieci i młodzieży, pomoc uczniom w wyborze kierunków

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W RYKACH NA LATA 2012-2017

KONCEPCJA PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W RYKACH NA LATA 2012-2017 KONCEPCJA PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W RYKACH NA LATA 2012-2017 Jesteśmy po to, by rozumieć, wspierać i pomagać. Podstawa prawna: Koncepcja pracy poradni oparta jest na celach i zadaniach

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SIERADZU

PLAN PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SIERADZU Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Sieradzu Pl. Wojewódzki 3, 98-200 Sieradz, Regon 000734937, tel/fax (0 43) 822 42 70, email:porped@poczta.onet.pl PLAN PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ.

DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ. DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ. Obowiązkiem publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej (także specjalistycznej) jest udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom (w wieku

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Gimnazjum Miejskim im. Jana Pawła II w Głownie

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Gimnazjum Miejskim im. Jana Pawła II w Głownie PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ w Gimnazjum Miejskim im. Jana Pawła II w Głownie PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Uchwała 12/2013/2014 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej nr 14 w Gliwicach z dnia 25 marca 2014 r.

Uchwała 12/2013/2014 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej nr 14 w Gliwicach z dnia 25 marca 2014 r. Uchwała 12/2013/2014 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej nr 14 w Gliwicach z dnia 25 marca 2014 r. W SPRAWIE wprowadzenia zmian do Statutu Szkoły dot. pomocy psychologicznopedagogicznej Na podstawie:

Bardziej szczegółowo

PRACA na RZECZ ROZWOJU PLACÓWEK OŚWIATOWYCH

PRACA na RZECZ ROZWOJU PLACÓWEK OŚWIATOWYCH PRACA na RZECZ ROZWOJU PLACÓWEK OŚWIATOWYCH 13-200 Działdowo ul. Jagiełły 6/8 tel.(fax) 23 697 59 66 12-230 Lidzbark ul. Jeleńska 38 tel. 23 696 12 69 e-mail: porpsych@hot.pl e-mail: filia38@wp.pl Metody

Bardziej szczegółowo

STATUT ZESPOŁU PORADNI NR 3 W LUBLINIE SPECJALISTYCZNEJ PORADNI WCZESNEJ DIAGNOZY I REHABILITACJI

STATUT ZESPOŁU PORADNI NR 3 W LUBLINIE SPECJALISTYCZNEJ PORADNI WCZESNEJ DIAGNOZY I REHABILITACJI STATUT ZESPOŁU PORADNI NR 3 W LUBLINIE SPECJALISTYCZNEJ PORADNI WCZESNEJ DIAGNOZY I REHABILITACJI Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. STEFANA CZARNIECKIEGO W CZARNEJ

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. STEFANA CZARNIECKIEGO W CZARNEJ PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. STEFANA CZARNIECKIEGO W CZARNEJ Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013

Bardziej szczegółowo

STATUT PRZEDSZKOLA NR 11 w SIEMIANOWICACH ŚL.

STATUT PRZEDSZKOLA NR 11 w SIEMIANOWICACH ŚL. Załącznik nr 1 do Statutu Przedszkola nr 11 w Siemianowicach Śl. Warunki organizowania pomocy psychologiczno pedagogiczna dla dzieci w Przedszkolu nr 11 w Siemianowicach śl. zgodnie z rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI www.magazynnauczyciela.pl AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI

Bardziej szczegółowo

Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli

Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli Warsztaty z rozwijania kreatywności Szkolenia dla dyrektorów i nauczycieli 1. Jak zapobiegać przemocy i agresji w szkole strategia postępowanie wobec przemocy rodzaje i przejawy agresji i przemocy w szkole

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Rozwoju Edukacji

Ośrodek Rozwoju Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji Karta Indywidualnych Potrzeb Ucznia Termin założenia karty 20.09.2011r. IMIĘ (IMIONA) I NAZWISKO Ucznia Kamil klasa IV Nazwa przedszkola/szkoły lub placówki zakładającej Kartę.

Bardziej szczegółowo

Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Prudniku

Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Prudniku F U N K C J O N O W A N I E Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Prudniku Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Prudniku powołana została 1 lutego 1966 roku jako Powiatowa Poradnia Wychowawczo-Zawodowa.

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Rola dorosłych w rozwoju dziecka Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka. Rodzicom dane jest codzienne uczestniczenie w tym procesie. Ich

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA UCZNIÓW. Gry i zabawy dla dzieci z klas III IV szkoły podstawowej. Uczniowie z klas III IV szkół podstawowych

OFERTA DLA UCZNIÓW. Gry i zabawy dla dzieci z klas III IV szkoły podstawowej. Uczniowie z klas III IV szkół podstawowych OFERTA DLA UCZNIÓW Gry i zabawy dla dzieci z klas III IV szkoły podstawowej Zajęcia grupowe Uczniowie z klas III IV szkół podstawowych Wspomaganie rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego dzieci

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C.

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. K. NORWIDA W TYCHACH Podstawa prawna: 1) Art. 22 ust. 2 pkt 11 oraz

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

wspomaganie ZS Narewka 2014

wspomaganie ZS Narewka 2014 Opiniowanie, orzecznictwo i wspomaganie ZS Narewka 2014 Zadania poradni Diagnozowanie wydawanie opinii i orzeczeń Pomoc bezpośrednia dzieci i młodzież, rodzice Realizacja zadań profilaktycznych oraz wspierających

Bardziej szczegółowo

Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Powiatowe Centrum Rozwoju Edukacji w Skarżysku-Kamiennej Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 26-110 Skarżysko-Kamienna, Plac Floriaoski 1 Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA UCZNIÓW. Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Uczniowie słabowidzący. mgr Małgorzata Śliwińska. Zajęcia dla dzieci 5,6 - letnich

OFERTA DLA UCZNIÓW. Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum. Uczniowie słabowidzący. mgr Małgorzata Śliwińska. Zajęcia dla dzieci 5,6 - letnich OFERTA DLA UCZNIÓW Zajęcia dla uczniów z trudnościami w pisaniu i czytaniu Uczniowie szkoły podstawowej oraz gimnazjum Doskonalenie funkcji percepcyjno motorycznych, ćwiczenie koncentracji uwagi, wzmacnianie

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna ul.c.k.norwida 2a tel. 0 81 751 52 36 21-040 Świdnik fax. 0 81 759 15 10 e-mail: info@poradnia.swidnik.

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna ul.c.k.norwida 2a tel. 0 81 751 52 36 21-040 Świdnik fax. 0 81 759 15 10 e-mail: info@poradnia.swidnik. ROK SZKOLNY 2012//13 OFERTA PORADNII PSYCHOLOGIICZNO PEDAGOGIICZNEJ W ŚWIIDNIIKU I. Badania psychologiczne i pedagogiczne dzieci młodzieży oraz opiniowanie w zakresie: oceny rozwoju psychoruchowego; funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Zadania i zasady organizacji zajęć z rewalidacji indywidualnej

Zadania i zasady organizacji zajęć z rewalidacji indywidualnej Zadania i zasady organizacji zajęć z rewalidacji indywidualnej Działania o charakterze rewalidacyjnym podejmuje się w przypadku uczniów z niepełnosprawnością Rewalidacja indywidualna to interwencja to

Bardziej szczegółowo

Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży

Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży Rola Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży PPORADNIIA PPSSYCHOLOGIICZNO - PPEDAGOGIICZNA Nrr 11 w O l s z t y n i e 10 512 Olsztyn ul.

Bardziej szczegółowo

1. Zadania Działu Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego.

1. Zadania Działu Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego. Załącznik Nr 1 ZADANIA DZIAŁÓW Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Międzyrzeczu realizuje swoje zadania w następujących działach pracy: 1. Dział Poradnictwa Dydaktyczno-Wychowawczego, w skrócie PDW,

Bardziej szczegółowo

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE WIEK DZIECKA SŁYSZENIE I ROZUMIENIE NADAWANIE - MOWA 0 3 miesiąc życia Reaguje na głośne Wycisza się/śmieje, gdy do niego mówimy Przerywa płacz, gdy usłyszy głos Wzmaga/osłabia ssanie, gdy usłyszy 4 6

Bardziej szczegółowo

OFERTA na rok szkolny 2014/2015

OFERTA na rok szkolny 2014/2015 OFERTA na rok szkolny 2014/2015 GRUPOWE FORMY PRACY Z DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ PRZEDSZKOLA Lp. TEMATYKA CZAS PROWADZĄCA TRWANIA 1. Jak rodzice mogą wspomóc rozwój ruchowy i grafomotoryczny dziecka warsztaty

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna ul.c.k.norwida 2a tel. 0 81 751 52 36 21-040 Świdnik fax. 0 81 759 15 10 e-mail: info@poradnia.swidnik.

Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna ul.c.k.norwida 2a tel. 0 81 751 52 36 21-040 Świdnik fax. 0 81 759 15 10 e-mail: info@poradnia.swidnik. ROK SZKOLNY 2014//2015 OFERTA PORADNII PSYCHOLOGIICZNO PEDAGOGIICZNEJ W ŚWIIDNIIKU I. Badania psychologiczne i pedagogiczne dzieci młodzieży oraz opiniowanie w zakresie: oceny rozwoju psychoruchowego;

Bardziej szczegółowo

OFERTA DLA UCZNIÓW. Zabawa-rozwój-kreatywność. Uczniowie z klas III IV szkół podstawowych. Od 8 do 10 spotkań raz w tygodniu po 90 minut

OFERTA DLA UCZNIÓW. Zabawa-rozwój-kreatywność. Uczniowie z klas III IV szkół podstawowych. Od 8 do 10 spotkań raz w tygodniu po 90 minut OFERTA DLA UCZNIÓW Zabawa-rozwój-kreatywność Zajęcia grupowe Uczniowie z klas III IV szkół podstawowych Wspomaganie rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego dzieci przy szczególnym udziale zadań

Bardziej szczegółowo

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych.

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych. Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w placówkach oświatowych. Podstawy prawne: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Problematyka poruszana w prezentacji Umocowania prawne związane z realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

Bardziej szczegółowo

Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Seminarium Organizacja zajęć rewalidacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych Planowanie pracy z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Bardziej szczegółowo

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ROK SZKOLNY 2013/2014 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W CHORZOWIE Prelekcje i warsztaty dla Rodziców CUD ŻYCIA CUD NARODZIN

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKOLNO GIMNAZJALNYM NR 7 W RADOMSKU

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKOLNO GIMNAZJALNYM NR 7 W RADOMSKU PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKOLNO GIMNAZJALNYM NR 7 W RADOMSKU Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie MEN z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji

Bardziej szczegółowo

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni O F E R T A PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni Niniejsza oferta zawiera propozycje działań z jakimi Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Plan Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej

Plan Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej I. INFORMACJE ADMINISTRACYJNE A. INFORMACJE DOTYCZĄCE PLANU Rodzaj rekordu: Początkowy Kolejny Plan obowiązuje od: do:, B. DANE UCZNIA Imię: Drugie imię: Nazwisko:, Data urodzenia: Miejsce urodzenia:,

Bardziej szczegółowo

POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY

POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY I. Ogólna charakterystyka Szkoły Podstawowej Nr 2 w Ustce. II. Opis ważniejszych przedsięwzięć. 1. Projekty unijne: a) Twój rozwój, twoja

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE Zespół Szkół Zawodowych Nr 2 im. dr. A. PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE PODSTAWY PRAWNE: 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki,

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, śpiewania, a nawet tworzenia łatwych melodii oraz w jakim

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE Załącznik do zarządzenia nr... Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących

Bardziej szczegółowo

LOBUS Pracownia Diagnozy i Terapii Dziecka w Suchej Beskidzkiej działa na podstawie AKTÓW PRAWA OŚWIATOWEGO

LOBUS Pracownia Diagnozy i Terapii Dziecka w Suchej Beskidzkiej działa na podstawie AKTÓW PRAWA OŚWIATOWEGO LOBUS Pracownia Diagnozy i Terapii Dziecka w Suchej Beskidzkiej działa na podstawie AKTÓW PRAWA OŚWIATOWEGO Pracownia jest wpisana do rejestru niepublicznych szkół i placówek Starosty Suskiego pod numerem

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Diagnoza funkcjonalna dziecka

Diagnoza funkcjonalna dziecka Diagnoza funkcjonalna dziecka Dane dziecka: i opis środowiska wychowującego Imię i nazwisko: XX, chłopiec Wiek dziecka: 3,6 Nie uczęszcza do przedszkola Rodzice: wykształcenie mama- wyższe, ojciec średnie

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA REGULUJĄCA ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. ADAMA MICKIEWICZA W ŻYRZYNIE

PROCEDURA REGULUJĄCA ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. ADAMA MICKIEWICZA W ŻYRZYNIE Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 16/2012 Dyrektora Szkoły z dnia 15 marca 2012r. w sprawie wprowadzenia do realizacji Procedury regulującej zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

działających w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Starogardzie Gdańskim

działających w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Starogardzie Gdańskim Podstawa prawna: REGULAMIN PRACY ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH działających w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Starogardzie Gdańskim ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty ( tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

Kształcenie specjalne, wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, pomoc psychologiczno-pedagogiczna, indywidualne nauczanie

Kształcenie specjalne, wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, pomoc psychologiczno-pedagogiczna, indywidualne nauczanie Kształcenie specjalne, wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, pomoc psychologiczno-pedagogiczna, indywidualne nauczanie podstawowe przepisy prawa Art. 71 b ustawy z dn. 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Oferta placówki w roku szkolnym 2011/2012

Oferta placówki w roku szkolnym 2011/2012 Oferta placówki w roku szkolnym 2011/2012 PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA 77 300 Człuchów, ul. Szczecińska 20 tel./fax 59 83 411 33, email: poradnia@ppp.czluchow.org.pl http://www.ppp.czluchow.org.pl

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 9 im. Dębickich Saperów w Dębicy

Zasady organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 9 im. Dębickich Saperów w Dębicy Uchwała nr 5/2013/2014 Rady Pedagogicznej Szkoły Podstawowej nr 9 im. Dębickich Saperów w Dębicy z dnia 28 października 2013 roku w sprawie: zmian w statucie Szkoły Podstawowej nr 9 im. Dębickich Saperów

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie

Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka. (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (informator dla rodziców) Jeśli Państwa Dziecko jest niepełnosprawne, lub obserwujecie niepokojące objawy w zachowaniu, możecie Państwo skorzystać z bezpłatnej pomocy

Bardziej szczegółowo