Zakupoholizm Co to jest kupowanie kompulsywne?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zakupoholizm. 5.1. Co to jest kupowanie kompulsywne?"

Transkrypt

1 ROZDZIAŁ 5 Zakupoholizm 5.1. Co to jest kupowanie kompulsywne? Jednym z nowych rodzajów uzależnień, które dopiero od niedawna wzbudza zainteresowanie psychologów i psychiatrów jest natręctwo (przymus) kupowania, określane także mianem zakupoholizmu. Pomimo że zaliczane jest do nowych uzależnień, to ma już swoją historię. Już w roku 1915 psychiatra E. Kraepelin opisał manię kupowania lub oniomanię jako patologiczny odruch kupowania, a E. Bleuler w roku 1924 włączył go do odruchów reaktywnych [Guerreschi, 2006]. Jednakże badania nad tym rodzajem zachowań prowadzone są dopiero od lat 80. ubiegłego wieku, początkowo w USA i Kanadzie, a następnie w Europie. W odniesieniu do tego terminu stosowane są też określenia kupowanie kompulsywne, impulsywne, kupowanie nadmierne, kupowanie dysfunkcyjne, shopoholizm, kupnoholizm, zakupomania czy uzależnienie od kupowania. Są one stosowane zamiennie, jednak najczęściej używanymi są kupowanie kompulsywne lub zakupoholizm. Nie wypracowano dotychczas jednolitej i spójnej definicji kupowania kompulsywnego. Najczęściej oznacza ono chroniczne, powtarzające się zakupy, które stają się podstawową reakcją na negatywne wydarzenia i uczucia jednostki [O Guinn, Faber, 1989]. Pojęcie to jest na tyle szerokie, że może mieć zastosowanie także do innych zachowań o charakterze nałogowym takich, jak: hazard czy anoreksja i bulimia. Wymienieni autorzy nawiązują do wyróżnionych przez Valence i wsp. [1988] trzech konstruktów, związanych z kompulsywnym kupowaniem, obejmujących silne pobudzenie emocjonalne (wzrost napięcia), kontrolę poznawczą, związaną ze świadomością, że kupowanie zmniejszy to napięcie oraz wysoką reaktywność. Monahan i wsp. [1996] wskazują, że kupowanie kompulsywne charakteryzuje się nieodpartą żądzą kupowania i nagłym spadkiem napięcia po dokonaniu zakupu. Także inni autorzy [Scherhorn, 1990; Scherhorn i in. 1990; Elliot, 1994] wskazują na występowanie w kupowaniu kompulsywnym silnego przymusu i brak (lub ograniczoną) kontroli, co daje podstawę do traktowania tych zachowań

2 118 Rozdział 5 w kategoriach uzależnienia. Scherhorn i in. [1990] jako kluczową koncepcję w uzależnieniu od kupowania przyjmują zniekształcenie autonomii, oznaczające neurotyczny proces, który oddziela wyrażane uczucia czy intencje zachowania od tego, co jednostka naprawdę czuje i myśli. Dittmar [2005] wskazuje, że kupowanie kompulsywne to nieprzystosowawcze zaabsorbowanie zakupami (maladaptive preoccupation with buying), mające charakter impulsów lub zachowań, które powodują dystres, wymagają poświęcania czasu, pociągają za sobą problemy finansowe oraz społeczno-zawodowe. Niektórzy autorzy [np. Guerreschi, 2006] rozróżniają kompulsywne kupowanie jako zaburzenie pierwotne czy nadużywanie konsumpcji, od zaburzenia wtórnego, jakim jest uzależnienie od konsumpcji. O nadużywaniu konsumpcji mówi się, kiedy kompulsywne kupowanie jest objawem pierwotnych zaburzeń psychicznych, tak jak w stanach depresji czy demencji. W takich przypadkach, gdy obraz kliniczny ulega normalizacji, pociąg do zakupów wygasa. W przypadku uzależnienia od konsumpcji nadmierne kupowanie wykazuje cechy porównywalne z uzależnieniem od substancji czy zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi. Natręctwo kupowania wykazuje także cechy typowe dla zaburzeń kontroli impulsów czy niezdolności do samoregulacji własnych zachowań, co jest związane z niemożnością kontrolowania zachowania i przeżywanych emocji [Black, 1996]. Podobne rozumienie wskazujące, że natręctwo kupowania wiąże się z nieodpartym impulsem do nabywania (impulsive buying), który raz uruchomiony, wymyka się spod kontroli, prezentuje Rook [za: Guerreschi, 2006]. Dlatego też kupowanie kompulsywne jest często utożsamiane z kupowaniem impulsywnym. Jednakże Rook i Hoch [za: Gąsiorowska, 2001] wskazują, że zachowania te należy rozpatrywać oddzielnie, pomimo występowania pewnych podobieństw takich, jak: poczucie utraty kontroli, uczucie żalu po dokonaniu zakupów czy zaangażowanie emocji. Zakupy impulsywne są podejmowane nagle i spontanicznie, najczęściej pod wpływem bodźca zewnętrznego (widok towaru na półce sklepowej). W przypadku zakupów impulsywnych nie występuje element redukcji napięcia i radzenia sobie z negatywnymi odczuciami czy sytuacjami. Z kolei kupowanie kompulsywne jest rozłożone w czasie i podejmowane przede wszystkim w celu radzenia sobie z negatywnymi emocjami (czynnik wewnętrzny). Ponadto zakupy kompulsywne wymagają poświęcania dużej ilości czasu i zwykle dotyczą rzeczy niepotrzebnych. To kupowanie kompulsywne (a nie impulsywne) prowadzi do uzależnienia. Osoby kupujące kompulsywnie mogą też czasami dokonywać zakupu pod wpływem impulsu, ale głównym czynnikiem motywującym ich do kupowania jest potrzeba uwolnienia się od napięcia i negatywnych emocji, głównie lęku [DeSarbo, Edwards, 1996]. Brak jest wśród badaczy jednoznaczności co do tego, jak traktować kupowanie kompulsywne. Jedni [np. Valence i in., 1988; D Astous, 1990; Elliot, 1994],

3 Zakupoholizm 119 zwracają uwagę, że skłonność do kupowania kompulsywnego należy traktować jako pewną stałą cechę, której natężenie można mierzyć na kontinuum. Na jednym biegunie znajdują się ludzie kupujący racjonalnie, na drugim zaś kompulsywnie. W tym przypadku uzależnienie od konsumpcji nie jest jakościowo różne od tzw. konsumpcji normalnej. Oznacza to tym samym, że pewni konsumenci wykazują zachowania dysfunkcjonalne podczas kupowania, inni normalne, przy czym ci drudzy czasami także ulegają nałogowi kupowania. Z kolei klinicyści traktują ten rodzaj zaburzenia w kategoriach dychotomicznych, co oznacza, że albo ono występuje, albo nie [Valence i in., 1988; Faber, O Guinn, 1992] Typy zakupoholików Z jednej strony podkreśla się, że rodzaj produktu nabywanego przez kompulsywnego konsumenta nie ma większego znaczenia. Wielu zakupoholików nie przywiązuje wagi do użytkowych wartości nabytych dóbr, a czasami nawet ich nie rozpakowuje [O Guinn, Faber, 1989]. Z drugiej jednak strony wskazuje się, że osoby nadmiernie angażujące się w zakupy często odwołują się do wyglądu fizycznego i atrakcyjności nabytych towarów, a także do swojego wizerunku jako innowatora. McElroy i wsp. [1994] wyróżniają kilka grup zakupoholików. Jedną z nich stanowią osoby, które kupują głównie na wyprzedażach, przecenach i okazyjnych aukcjach internetowych. Ten rodzaj konsumentów zazwyczaj nie jest zainteresowany dalszym losem nabytych produktów. Dla nich ważny jest sam akt zakupu. Kupowanie podnosi poczucie własnej wartości, a w przypadku zakupowych okazji daje poczucie wyjątkowości i dumy. Kolejnym typem jest zakupoholik-kolekcjoner. Taki typ jest zainteresowany kupowaniem tylko wybranych produktów. W odniesieniu do nich jest niezwykle kompetentny, co dodatkowo sprzyja poczuciu własnej wartości. Kobiety są zwykle kolekcjonerkami ubrań, biżuterii czy kosmetyków, z kolei mężczyźni jawią się jako eksperci od sprzętu muzycznego, telefonów komórkowych czy innych gadżetów. Wśród typów zakupoholików wyróżnia się także innowatorów. Są to osoby ogólnie goniące za nowinkami, a więc dokonujące zakupów przede wszystkim nowych, modnych i będących na topie produktów. Zakopoholizm może się także wiązać z samym oglądaniem różnego rodzaju dóbr, jest to tzw. window shopping. Dotyczy ono osób, których nie stać na rzeczywiste zakupy i które zaspokajają potrzebę kupowania poprzez oglądanie produktów i przebywanie w ich obecności.

4 120 Rozdział Kupowanie kompulsywne jako uzależnienie Kupowanie kompulsywne, pomimo że do tej pory nie znalazło się jako oddzielna jednostka w klasyfikacji DSM-IV ani ICD-10, jest traktowane w kategoriach zaburzeń psychicznych [McElroy i in. 1994]. Zostało ono w roku 2001 włączone do zaburzeń kontroli impulsów niezidentyfikowanych inaczej (Impuls Control Disorders Not Otherwise Specified) [Dittmar, 2005]. Przedstawiciele podejścia klinicznego chcieliby raczej widzieć te zachowania jako manifestacja innych zaburzeń psychicznych, jednakże brak jest zgodności co do tego, czy raczej należałoby je zaliczyć do zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, kontroli impulsów, czy też raczej do zaburzeń nastroju. Dittmar [2005] sugeruje, żeby traktować kompulsywne kupowanie jako uzależnienie (w tym przypadku od czynności). Wykazuje ono wiele cech charakterystycznych dla uzależnień od substancji psychoaktywnych. Dotyczy to przede wszystkim tolerancji zakupoholik zwiększa ilość czasu i pieniędzy przeznaczanych na zakupy, podobnie jak narkoman zwiększa dawki środka; niemożności kontrolowania zachowania i abstynencji będącej przyczyną złego samopoczucia i skłaniającej osobę uzależnioną do podjęcia zachowania czy sięgnięcia po środek. Zakupoholik odczuwa przymus kupowania, po którym doświadcza nagłej zmiany samopoczucia (efekt nagrody). Jednakże później następuje smutek i poczucie winy. Zakupoholizm jest więc uzależnieniem, podobnie jak alkoholizm, narkomania, hazard, seksoholizm czy siecioholizm. U jego podstawy leży niepohamowana, nieodwołalna i nieodparta potrzeba wykonywania określonej czynności. Od narkomanii czy alkoholizmu różni się jedynie tym, że nie ma uzależnienia fizjologicznego. King i Schernon [za: Guerreschi, 2006] wskazują, że natrętne kupowanie jest rodzajem uzależnienia (additive buying). Zakupoholik zachowuje się jak każdy nałogowiec, wie, że postępuje źle, ale nie potrafi się od tego uwolnić. Kupowanie staje się koniecznością, zachowaniem przymusowym. Instytut Leczenia Uzależnień z Illinois (www.hotmoney.pl) przygotował listę symptomów, które mogą wskazywać na to, że nasz pęd do zakupów przybiera niebezpieczne formy. Są to między innymi: robienie zakupów, aby rozładować strach czy zdenerwowanie, częste kłótnie o zakupy z rodzicami, dziećmi czy partnerem, kłamstwa na temat wydanych pieniędzy, a także natrętnie pojawiające się myśli na temat zakupów. Pomimo że natręctwo kupowania jest uzależnieniem od czynności, co wskazuje na psychologiczny jego charakter, zwraca się uwagę na podobne mechanizmy fizjologiczne u zakupoholików i uzależnionych od środków psychoaktywnych. Koran i wsp. [2006] uważają, że natręctwo kupowania, podobnie jak inne zachowania o charakterze przymusowym, jest związane z aktywnością neuroprzekaźników, czyli substancji chemicznych, które w układzie nerwowym są odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów między komórkami nerwowymi. Szczególną rolę przypisuje się serotoninie i dopaminie.

5 Zakupoholizm 121 Czym różni się niewinna czynność podejmowana przez większość ludzi od natręctwa kupowania, gdzie przebiega granica między normą a patologią? Kupowanie kompulsywne ma charakter przymusowy i jest podejmowane nie tyle w celu nabycia określonych rzeczy, ale przede wszystkim w celu usunięcia dyskomfortu spowodowanego napięciem psychicznym [O Guinn, Faber, 1989]. McElroy wraz ze współpracownikami [McElroy i in., 1994] zdefiniowała kompulsywne kupowanie jako poczucie silnego przymusu kupowania, połączone z całkowitą lub częściową utratą kontroli, powodujące wiele szkód, m.in. cierpienie, silne poczucie winy, kłopoty finansowe i społeczne. Autorzy, w oparciu o kryteria DSM-IV, wskazali na trzy, które mogą świadczyć o występowaniu kompulsywnego kupowania: 1) niepokój, impuls lub zachowanie polegające na kupowaniu ma charakter nieprzystosowania, o czym może świadczyć częsty niepokój związany z kupowaniem lub odruch kupowania odczuwany jako nieodparty, narzucający się lub bezsensowny oraz kupowanie przekraczające możliwości finansowe podmiotu, 2) niepokój, impuls lub akt kupowania powodują znaczny stres, stratę czasu, wpływają w znaczny sposób na funkcjonowanie społeczne i zawodowe lub są przyczyną problemów finansowych (zadłużenie, bankructwo), 3) kompulsywne kupowanie nie występuje wyłącznie w okresach manii lub hipomanii. Inne dane (www.cxo.pl) wskazują, że z uzależnieniem od zakupów mamy do czynienia, jeśli wystąpią cztery z poniższych objawów: jednostce zdarza się dokonywać zakupów w celu poprawy samopoczucia, zakup czegokolwiek powoduje krótkotrwały stan podniecenia, jednostce zdarza się kupować przedmioty, na które jej nie stać, ale uważa że zasługuje, aby być dla siebie dobrą, dokonując dużych zakupów i płacąc kartą kredytową szybko osiąga zadowolenie, a jednocześnie odsuwa w czasie mniej przyjemne konsekwencje swojego postępowania, czasami demonstruje jeszcze inne zachowania osób uzależnionych, np. dużo je, dokonując zakupów, ma poczucie winy albo łapie się na tym, że znowu powtórzyło się takie zachowanie, większość zakupów dokonuje w samotności, traktując to jako swoje tajne i grzeszne zachowanie, nadmierne wydatki wpływają negatywnie na jej życie, zdarza się dokonywanie impulsywnych zakupów kosztem ograniczenia wydatków na rzeczy potrzebne. Zakupoholik przed aktem zakupu doświadcza silnego pobudzenia, a w sytuacji, kiedy zrealizowanie jego potrzeb zakupowych nie jest możliwe, odczuwa irytację i złość. Po dokonaniu zakupu osoba uzależniona doświadcza ulgi i uczu-

6 122 Rozdział 5 cia przyjemności lub nawet euforii [Scherhorn, 1990]. Woronowicz [2009], opierając się na kryteriach diagnostycznych ICD-10, wskazuje, że uzależnienie od zakupów rozpoznaje się, gdy występują co najmniej trzy spośród poniżej przedstawionych objawów: silna potrzeba lub poczucie przymusu dokonywania zakupów, subiektywne przekonanie o mniejszej możliwości kontrolowania zachowań związanych z zakupami, tj. upośledzenie kontroli nad powstrzymywaniem się od zakupów oraz nad długością i częstotliwością poświęcania czasu na dokonywanie zakupów, występowanie, przy próbach ograniczenia możliwości dokonywania zakupów, niepokoju, rozdrażnienia czy gorszego samopoczucia oraz ustępowania tych stanów z chwilą pojawienia się możliwości ich realizowania, spędzanie coraz większej ilości czasu na zakupach w celu uzyskania zadowolenia czy dobrego samopoczucia, które poprzednio osiągane było w znacznie krótszym czasie, postępujące zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz dokonywania zakupów i zdobywania na nie środków finansowych, kontynuowanie zakupów pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych i społecznych), o których wiadomo, że mają związek z ich dokonywaniem. Gąsiorowska [2001] podkreśla, że każdy człowiek w mniejszym czy większym stopniu angażuje się w zakupy, które wyłamują się z normalnego schematu zakupowego konsumenta, które nie są do końca przemyślane i zaplanowane, i wreszcie, które są dokonywane w celu zrekompensowania sobie negatywnych doświadczeń i towarzyszących im emocji. Nie ma niepokoju, jeśli taka sytuacja zdarza się sporadycznie. Jeśli jednak skłonność do takich nieplanowanych zakupów wzrasta i staje się to coraz częstsze, może prowadzić do negatywnych konsekwencji Skala zjawiska Szacuje się, że skala zakupoholizmu w USA może dotyczyć ponad 15 milionów Amerykanów, a blisko 40 milionów ma problem z wydawaniem pieniędzy. Dane uzyskane od ok. 2,5 tysiąca dorosłych korespondentów wykazały, że 6% badanych kobiet i 5,8% mężczyzn w USA przyznało się do zakupoholizmu [Koran i in., 2006]. Według innych badań, w USA na zaburzenia kompulsywnego kupowania cierpi już prawie 10% społeczeństwa, a w Wielkiej Brytanii 15% mieszkańców przyznaje się do uzależnienia od zakupów [Woronowicz, 2009]. Według

7 Zakupoholizm 123 badaczy z Centrum Medycznego Stanford, w USA 1 osoba na 20 jest zakupoholikiem. Zakupoholizm dotyka również Włochy, gdzie od 1 do 8% społeczeństwa ulega obsesji zakupów (www.cafebabel.com) % uzależnionych to kobiety, najczęściej w przedziale wieku lat, choć w ostatnich latach zauważa się wzrost odsetka mężczyzn [Faber, O Guinn, 1989]. Ogólny odsetek compulsive buyers szacowany jest na 2 8% populacji [Faber, O Guinn, 1992]. Zjawisko zakupoholizmu wydaje się nasilać. Z badań prowadzonych na młodych ludziach w USA i Meksyku wynika, że ujawniają oni wyższą skłonność do kompulsywnego kupowania niż osoby reprezentujące starsze pokolenie, badane w latach wcześniejszych [Roberts, 2000]. Nadmierne angażowanie się w zakupy zdaje się także zagrażać Polakom. Szczególnie widoczne staje się to w okolicach świąt Bożego Narodzenia. Tylko w grudniu 2006 roku Polacy wydali ponad 7 miliardów złotych na zakupy świąteczne, a przeciętne wydatki w przeliczeniu na jednego mieszkańca wzrosły z 250 w roku 2000 do 300 zł w roku Wraz z transformacją ustrojową Polacy bardzo wyraźnie zmienili sposób robienia zakupów i wydawania pieniędzy. Z badań socjologicznych wynika zresztą, że Polacy za największy sukces transformacji uważają... pełne półki w sklepach. I bez opamiętania z tych sklepów korzystają. Rozmach polskiej konsumpcji to swego rodzaju realizacja marzeń z przeszłości, a nie tylko zaspokajanie potrzeb. Od początku lat 90. dla wielu Polaków wyprawy do supermarketów są nie tylko koniecznością, ale przyjemnością, a nawet czymś w rodzaju nowej mody. Ludzie celebrują zakupy często spędzają w supermarketach wiele godzin, nie tylko kupując, ale i spożywając posiłek a nawet korzystając z rozrywek. Wyprawy do supermarketu zastępują wycieczki za miasto i dla wielu rodzin są jedyną rozrywką. Socjolodzy uważają, że zakupy w supermarketach i cała związana z nimi otoczka są nową świecką tradycją, a supermarkety stały się swoistymi świątyniami konsumpcyjnego społeczeństwa. W Polsce niezmiennie rośnie wskaźnik kupowania, nawet pomimo kryzysu. Niestety, aspiracje konsumenckie Polaków niekoniecznie są adekwatne do poziomu dochodów. Jednakże dla wielu osób chudy portfel nie stanowi przeszkody w nadmiernej konsumpcji. Trudno jest, niestety, dokładnie oszacować liczbę Polaków poddających się zakupomanii. Dane statystyczne sugerują, że przypadłością tą jest dotknięte ok. 2 do 5% populacji, czyli ok. 200 tysięcy polskich obywateli, w tym zwłaszcza osób o średnim poziomie dochodów [Rozlatowska, Skutki kompulsywnego kupowania Skutki nadmiernego angażowania się w zakupy są podobne do konsekwencji pracoholizmu, siecioholizmu czy hazardu. Można je rozpatrywać w różnych

8 124 Rozdział 5 obszarach, a przede wszystkim w sferze emocji, finansów i relacji z bliskimi. Angażowanie się w zakupy jest niewątpliwie źródłem emocji pozytywnych. Kupowanie uwalnia od napięcia, daje odczucie ulgi, dostarcza przyjemności. Jednak w miarę upływu czasu stan pobudzenia mija i pojawiają się emocje negatywne. Kupujący odczuwa wstyd, wyrzuty sumienia, obwinia się za brak kontroli [Gąsiorowska, 2001]. Kompulsywne kupowanie pociąga za sobą problemy finansowe, w tym zadłużanie się, w skrajnych przypadkach może nawet prowadzić do bankructwa. Angażowanie się w zakupy w wielu wypadkach jest źródłem nieporozumień i problemów rodzinnych. Jak wskazują O Guinn i Faber [1989], Christenson i wsp. [1994] zakupoholicy, częściej niż przeciętni ludzie, są samotnikami, częściej też się rozwodzą Skąd bierze się nałóg kupowania? Dla wielu ludzi kupowanie nowych ubrań, gadżetów, kosmetyków, a nawet samochodów stało się nałogiem. Dotknięci zakupoholizmem myślą, planują, rozmawiają o nabywaniu, zdobywaniu czy wręcz polowaniu na nowe rzeczy, często bez względu na to, ile zarabiają. Kupowanie kompulsywne jest uwarunkowane wieloma czynnikami. Wśród nich istotną rolę odgrywają czynniki środowiskowe (społeczne) związane z kształtowaniem określonych postaw konsumpcyjnych. Na podejmowanie tych zachowań mają także wpływ czynniki podmiotowe, związane ze zmiennymi socjodemograficznymi (płeć, wiek, status socjo-ekonomiczny), cechami osobowości jednostki czy czynnikami neurobiologicznymi. Czynniki środowiskowe Zakupom sprzyjają zmiany cywilizacyjne, społeczne i kulturowe, jakie dokonały się w ostatnich latach. Coraz więcej zarabiamy, a to zwiększa dostępność różnego rodzaju dóbr konsumpcyjnych. Z kolei nabywanie dóbr jest synonimem dobrobytu, władzy lub środka do wzbudzenia szacunku, podziwu i akceptacji społecznej, zgodnie z zasadą mieć oznacza być. Media, a zwłaszcza telewizja, podkreślając wartość przedmiotów i kupowania, kreują i wzmacniają wartości materialistyczne, a co za tym idzie postawy konsumpcyjne. Przyczyniają się w ten sposób do wzrostu ryzyka uzależnienia od zakupów. Jak wskazuje wielu badaczy [O Guinn, Faber, 1989; Scherhorn, 1990; Elliot, 1994; Roberts, 1998], wśród korzystających z usług telewizyjnych zakupów większy odsetek to kupujący kompulsywnie. Ogólnie kupowanie kompulsywne jest traktowane jako negatywny skutek kultury konsumpcyjnej. Skłonność do nadmiernego angażowania się w zakupy wiąże się ze statusem społeczno-ekonomicznym, chociaż prezentowane w literaturze dane nie są jed-

9 Zakupoholizm 125 noznaczne. D Astous i Tremblay [za: Roberts, 2000] wskazują, że im wyższy status, tym większa skłonność do kompulsywnego kupowania. Podobnie Roberts [1998] podkreśla pozytywny związek statusu z nadmiernym angażowaniem się w zakupy. Elliot [1994] wskazuje, że nadmierne kupowanie pełni istotną funkcję podnoszenia statusu społecznego kupującego. Roberts [2000] dodaje, że kupowanie pozwala konsumentom czuć się pewniej w grupie społecznej, do której należą lub do której aspirują. Są także badania niepotwierdzające związku statusu społeczno-ekonomicznego z kupowaniem kompulsywnym [O Guinn, Faber, 1989; D Astous, 1990; Elliot, 1994; Roberts, 2000]. Jak podkreślają D Astous [1990], Rindfleish i in. [1997] do nadmiernego kupowania najbardziej skłonne są osoby o średnich dochodach. Dla ryzyka zakupoholizmu większe znaczenie wydaje się mieć postrzegany niż faktyczny status społeczny. W nadmierne zakupy angażują się przede wszystkimi ci, którzy są przekonani, że normy kulturowe wymagają posiadania różnych dóbr dla pokazania swojego statusu lub wierzą, że ich status społeczny wymaga tego, by kupowali coraz więcej. Kupowanie kompulsywne może wynikać także z tzw. presji grupy odniesienia [Elliot, 1994]. Osoby, zwłaszcza młode, aspirujące do przynależności do określonych grup rówieśniczych, nabywają różnego rodzaju dobra, ubrania, kosmetyki, gadżety, niejednokrotnie określonej marki i w wybranych sklepach, bo tego wymaga grupa społeczna, do której się należy lub chce należeć. Sugestie, podpowiedzi innych, najczęściej rówieśników, traktowane są jako punkt odniesienia w swoich decyzjach. Duża rola wpływu znajomych, przeważnie rówieśników, może wynikać z charakterystycznego dla współczesnego społeczeństwa, osłabienia więzi rodzinnych. Skłonności do nadmiernego kupowania mogą także wynikać z wcześniejszego ubóstwa. Osoby takie mają zwyczaj gromadzenia różnych przedmiotów z obawy, że im ich zabraknie [Guerreschi, 2006]. Ważnym elementem kształtującym skłonność do zakupów, związanym ze statusem społeczno-ekonomicznym, jest postawa wobec pieniądza. Roberts i Sepulveda [za: Gąsiorowska, 2001] wskazują, że wymiar siła/prestiż na skali postaw wobec pieniądza jest istotnie związany z wymiarem poszukiwanie okazji /kompulsywne kupowanie, co sugeruje, że nadmierne angażowanie się w zakupy jest związane z postrzeganiem pieniędzy jako wyznacznika prestiżu społecznego. Do zakupów jesteśmy zachęcani przez promocje, wyprzedaże i coraz bardziej agresywne reklamy. Nie bez znaczenia jest rodzaj prezentowanych reklam. Wykazano, że osoby uzależnione od kupowania reagują przychylniej na reklamy zorientowane na wizerunek i emocje niż te, które podkreślają korzyści produktu [Elliot, 1994]. Dzięki kartom kredytowym, sprzedaży ratalnej, dostępowi do internetu robienie zakupów jest coraz łatwiejsze. Jest ono nawet możliwe bez wychodzenia z domu. Jak podkreśla Guerreschi [2006], wirtualny pieniądz wydaje się łatwiej od rzeczywistego, przede wszystkim dlatego, że nie można go fizycznie dotknąć.

10 126 Rozdział 5 Płacenie nim jest spostrzegane jako mniej realne niż przy użyciu gotówki. Kupowanie przez internet daje gwarancję anonimowości, co zabezpiecza przed konfrontacją z normami społecznymi. Możliwość spłaty należności za zakupione przedmioty po kilku miesiącach od ich nabycia pozwala ukryć wydatek przed rodziną. Wszystko to stwarza możliwości kupowania niemal wszystkiego, na co ma się ochotę. Powoduje także, że coraz łatwiej ulegamy natręctwu kupowania. Badania różnych autorów [O Guinn, Faber, 1989; D Astous, 1990; Christenson i wsp., 1994] wykazały, że kupujący kompulsywnie posiadają więcej kart kredytowych niż przeciętni konsumenci, częściej ich używają i to w sposób nieracjonalny. DeSarbo i Edwards [1996] zwracają uwagę na rolę przyswojonego sposobu zachowań konsumpcyjnych oraz wzorów komunikacji w rodzinie dla kształtowania zachowań zakupowych. Kompulsywne kupowanie może być wyuczonym sposobem zachowania przejętym od rodziców. Do rozwoju zakupoholizmu u młodych ludzi może przyczynić się także nadmierne oszczędzanie i nieracjonalne wydawanie pieniędzy przez ich rodziców. Podobną rolę wydaje się pełnić nagradzanie zachowań dzieci za pomocą pieniędzy. Angażowanie się w zakupy w wieku dorosłym może być także efektem niezaspokojonych potrzeb psychicznych dziecka, w tym potrzeby miłości i akceptacji. Zwraca się także uwagę, że znaczny odsetek zakupoholików to osoby, które w okresie dzieciństwa doświadczyły przemocy psychicznej. Dla zwiększonego ryzyka uzależnienia od zakupów niebagatelne znaczenie ma specyficzna konstrukcja oferty handlowej, z reguły przedstawionej w wielowymiarowy, mający silną wartość stymulacyjną, sposób. Złożony raport dotyczący tego zjawiska przedstawił La Rose, który w oparciu o społeczno-poznawczą teorię Bandury, dokonał analiz wpływu technicznych rozwiązań wykorzystywanych w ramach stron internetowych, reklamujących i prowadzących sprzedaż zróżnicowanej palety artykułów (m.in.: kosmetyki, książki, płyty). Dzięki zastosowanej procedurze badawczej, autor wskazał na czynniki dezorganizujące mechanizm samoregulacji i zwiększające utratę kontroli nad dokonywaniem zakupów. Wyróżnił m.in.: prezentowanie zdjęć produktów w sposób umożliwiający oglądanie ich detali, podawanie terminu zakończenia sprzedaży towaru, wiadomości mailowe wysyłane do klientów, przedstawianie produktów pozbawionych cen, rekomendacje produktów, dostępność przez 24 godziny na dobę 7 dni w tygodniu czy ostrzeżenia o wyczerpywaniu się zapasów. Co ważniejsze, czynniki te oddziałują na kupującego w sposób zdecydowanie silniejszy niż w realnej rzeczywistości, co zwiększa prawdopodobieństwo niekontrolowanych zakupów, prowadząc do destrukcyjnych konsekwencji zarówno osobistych, jak i społecznych [La Rose,

11 Zakupoholizm 127 Czynniki podmiotowe Czynnikiem związanym z tendencją do kompulsywnego kupowania jest płeć. Kompulsywny konsument to najczęściej kobieta. Wyniki badań wskazują, że wśród osób dotkniętych tym rodzajem nałogu kobiety stanowią od 80 do 100% [O Guinn, Faber, 1989; Christenson i wsp., 1994; Roberts, 2000]. Również Dittmar [2005] wskazuje na wysoki odsetek kobiet wśród kupujących kompulsywnie, sięga on 74 93%. Może to wiązać się z modelem socjalizacji, odmiennym dla kobiet i mężczyzn, zgodnie z którym to przede wszystkim kobiety zajmują się zakupami i czerpią z nich korzyści. Ponadto kobietom przypisuje się tendencje do radzenia sobie ze stresem poprzez koncentrację na emocjach. Zakupy uwalniają od napięcia i pozwalają im na dostarczenie sobie przyjemności. Innym czynnikiem związanym ze skłonnością do angażowania się w nadmierne zakupy jest wiek. Występuje tu odwrotna zależność, tj., osoby młodsze wydają się bardziej skłonne do utraty kontroli nad zakupami. Tendencja ta zmniejsza się wraz z wiekiem. Jak podkreślają Christenson i wsp. [1994], wysoka skłonność do kupowania ujawnia się zwykle u młodych ludzi ok. 18. roku życia, a zmniejsza po 35. roku życia. Badania przeprowadzone na szkockiej młodzieży w wieku lat wykazały, że aż 46% nastolatków przejawia wczesne tendencje do kompulsywnego kupowania [Garcees, Prieto, za: Dittmar, 2005]. Zdają to potwierdzać wyniki badań dostarczone przez innych badaczy [D Astous, 1990; Lee i in., 2000; Koran i in., 2006]. Jednakże w niektórych badaniach zależność między wiekiem a tendencją do kompulsywnego kupowania okazała się niska [Scherhorn i in., 1990; Elliot, 1994; Roberts, 1998]. Wśród indywidualnych uwarunkowań nadmiernego angażowania się w zakupy należy wymienić czynniki neurobiologiczne związane z genetyką i dziedzicznością. Nałogowi konsumenci częściej niż przeciętnie mają krewnych z podobnymi zaburzeniami [McElroy i in., 1994]. Częściej też niż przeciętni ludzie cierpią na zaburzenia lękowe i depresyjne. Wykazują też skłonność do innych zaburzeń takich, jak zaburzenia łaknienia, a przede wszystkim nadmierne objadanie się i bulimia, częściej są uzależnieni od alkoholu i innych substancji [Faber i in., 1995]. Należy zwrócić uwagę, że wspólnym elementem tych zaburzeń jest deficyt serotoniny. O znaczeniu serotoniny świadczy także fakt zmniejszenia skłonności do angażowania się w zakupy u osób po przyjęciu leków podnoszących jej poziom [McElroy i in., 1994]. Zakupy mogą stać się lekarstwem na stres, nudę, pustkę czy negatywne emocje. Na zakupy (shopping) wybieramy się wtedy, gdy chcemy poprawić sobie nastrój, gdy czujemy się samotni, niekochani, bezwartościowi. Kupowanie odpręża, uspokaja, dodaje energii, poprawia samopoczucie. Wskazują na to wyniki ankiety, które wykazały, że 30% Amerykanów robi zakupy, przede wszystkim wtedy, gdy cierpi z powodu złego nastroju. Kobiety prawie dwukrotnie częściej

12 128 Rozdział 5 (38%), w porównaniu z mężczyznami (20%), traktują zakupy jako sposób na radzenie sobie z różnymi dolegliwościami [Kanner, 2006]. Zakupy stają się formą pocieszenia, nagrodą, rozrywką, środkiem na rozładowanie napięcia, sposobem radzenia sobie ze stresem. Najczęściej kompensują jednostce braki w sferze emocjonalnej i społecznej. Z badań przeprowadzonych przez O Guinna i Fabera [1989] wynika, że 85% ankietowanych przyznało, że ich nastrój polepszał się po dokonaniu zakupów. Autorzy dodają, że badani częściej, niż to występuje w normalnej populacji, odczuwali nudę, złość, przygnębienie czy stres, a także cierpieli na otyłość. Kompulsywny nabywca (compulsive shopper) jest więc osobą, która ulega impulsowi kupowania, zwłaszcza w sytuacji stresu i przeżywania negatywnych emocji, smutku, przygnębienia czy znudzenia. Akt kupowania związany z pobudzeniem stanowi pewnego rodzaju ucieczkę od problemów i nieprzyjemnych doznań i pełni funkcję regulacji emocji. Jakie podmiotowe właściwości charakteryzują zakupoholika? DeSarbo i Edwards [1996] na podstawie dokonanego przeglądu badań wskazują, że zakupoholik charakteryzuje się takimi cechami, jak: zależność od innych, kompulsywność, skłonności do fantazjowania, lęk i depresja, stosowanie ucieczkowych strategii radzenia sobie ze stresem, w tym zaprzeczanie, brak kontroli impulsów, niskie poczucie własnej wartości, poszukiwanie akceptacji u innych, tendencje materialistyczne, poszukiwanie doznań. Badacze podkreślają, że zakupoholika odróżnia od konsumenta kupującego racjonalnie wysoki poziom lęku, traktowany jako cecha, oraz reagowanie na stres podwyższonym poziomem lęku. Zwraca się także uwagę na związek perfekcjonizmu ze skłonnością do angażowania się w zakupy. Jak sugerują DeSarbo i Edwards [1996], perfekcjonizm jest związany z dużą potrzebą osiągnięć i występowaniem nierealistycznych oczekiwań. Angażowanie się w zakupy może być traktowane przez te osoby jako źródło autonomii, kontroli czy poczucia skuteczności. U osób nadmiernie angażujących się w zakupy stwierdza się dużą potrzebę poszukiwania doznań. Buszowanie po sklepach może przynajmniej w części zaspokajać tę potrzebę. Należy zwrócić uwagę, że potrzeba poszukiwania wrażeń może być związana z innymi formami zachowań kompulsywnych, w tym nadużywaniem alkoholu czy zażywaniem narkotyków, a także patologicznym hazardem. Zakupoholikom przypisuje się także niedojrzałość osobowości i wysokie poczucie nieodpowiedzialności [Rozlatowska, 2007]. Cechą odróżniającą zakupoholików od kupujących racjonalnie jest także ogólna kompulsywność. Jej wyższy poziom predysponuje ludzi do różnych nałogowych zachowań, w tym do nadmiernego angażowania się w zakupy. Ponadto osoby kupujące kompulsywnie mają wysoką potrzebę prezentowania się w dobrym świetle i aprobaty ze strony innych. Wykazują także silne dążenie do sprawowania kontroli nad swoim życiem, jednakże ta kontrola zależna jest od innych.

13 Zakupoholizm 129 Podobnie jak w przypadku innych zachowań nałogowych, zakupoholikom przypisuje się zewnętrzne poczucie kontroli [DeSarbo, Edwards, 1996]. Czynnikiem indywidualnym, któremu przypisuje się największy związek z kompulsywnym kupowaniem jest niska samoocena [O Guinn, Faber, 1989; D Astous, 1990; Lee i in., 2000]. Nie można jednak określić, czy jest ona przyczyną, czy też skutkiem nadmiernego angażowania się z zakupy. Z jednej strony zachowania zakupowe kompensują niską samoocenę i pozwalają na jej przynajmniej chwilowe podwyższenie. Z drugiej jednak strony kompulsywne kupowanie pociąga za sobą określone negatywne skutki, co rodzi niepokój i poczucie winy, a co za tym idzie powoduje obniżenie samooceny. Dittmar [2005] wskazuje, że czynnikiem zwiększającym ryzyko zakupoholizmu jest niski poziom samoakceptacji, czyli duża rozbieżność między ja realnym a ja idealnym. Owa rozbieżność okazała się silnym predyktorem (obok postawy materialistycznej) zachowań kompulsywnych przede wszystkim w grupie kobiet (u mężczyzn wartość predykcyjną uzyskała jedynie postawa materialistyczna). Wiele badań potwierdza negatywny związek poczucia własnej wartości z tendencją do zachowań kompulsywnych [DeSarbo, Edwards, 1996; Mowen, Spears, 1999]. Można przyjąć, że zakupoholicy traktują zakupy jako sposób na potwierdzanie własnej wartości. DeSarbo i Edwards [1996] wyróżniają dwie kategorie zakupoholików. Jedną stanowią osoby, które do kupowania skłaniają przede wszystkim problemy psychologiczne, wynikające z niekorzystnych cech osobowości i przeżywanych problemów rodzinnych. Drugą stanowią kompulsywni konsumenci dokonujący zakupów raczej pod wpływem różnych osobistych okoliczności niż w wyniku przeżywanych problemów. Niewiele badań przeprowadzono w zakresie związku tendencji do kompulsywnego kupowania z cechami osobowości, składającymi się na model Wielkiej Piątki. Do tych nielicznych należą badania przeprowadzone na studentach przez Mowen i Spears [1999]. Dostarczyły one danych wskazujących na silny pozytywny związek kompulsywnego kupowania (mierzony za pomocą skali opracowanej przez Fabera i O Guinna) z neurotycznością, słabszy z ugodowością i otwartością na doświadczenia oraz ujemny z sumiennością. Oznacza to, że do kompulsywnego kupowania są skłonne przede wszystkim osoby, które charakteryzuje występowanie emocji negatywnych: lęku, gniewu, irytacji, wrogości czy poczucia winy, trudno radzące sobie ze stresem. Nie stwierdzono istotnej zależności między ekstrawersją a skłonnością do kompulsywnego kupowania Pomiar zakupoholizmu Jednym z pierwszych narzędzi do pomiaru zakupoholizmu była opracowana przez kanadyjskich badaczy Skala Pomiaru Kompulsywnego Kupowania

14 130 Rozdział 5 Compulsive Buying Measurement Scale [Valence i in., 1988]. Skala składa się z 16 stwierdzeń, odnoszących się do trzech obszarów uzależnienia od zakupów, tj. skłonności do wydawania pieniędzy, obecności aspektów reaktywnych (dotyczy reakcji jednostki na przymus kupowania w kategoriach utraty kontroli) oraz poczucia winy pojawiającego się po dokonaniu zakupów. Pierwotna wersja skali obejmowała cztery obszary i dotyczyła także środowiska rodzinnego kompulsywnego nabywcy, ale ze względu na słabe właściwości psychometryczne twierdzenia wchodzące w skład tej podskali zostały usunięte. Kolejna wersja narzędzia obejmowała więc 13 pozycji. Przeprowadzone z użyciem tej skali badania potwierdziły jej wysoką rzetelność (współczynnik alfa Cronbacha = 0,92). Opracowano także jej skróconą wersję Compulsive Buying Scale, zawierającą 11 stwierdzeń [D Astous i in., 1990]. Edwards [1993] opracował 13-pozycyjną skalę do oceny doświadczeń i odczuć związanych z kupowaniem i wydawaniem pieniędzy. Jest ona skorelowana z postawami materialistycznymi, ale nie z postawami wobec pieniędzy [Manolis, Roberts, 2008]. Z kolei Monahan i wsp. [za: Black, 2007] zmodyfikowali narzędzie do pomiaru obsesji/kompulsji (Yale Brown Obssessive Compulsive Scale), dostosowując je do zachowań zakupowych. Składa się ono z 10 pozycji i mierzy myśli i zachowania związane z kompulsywnym kupowaniem. Stosowana jest przede wszystkim w badaniach klinicznych. Faber i O Guinn [1992] opracowali początkowo Skalę Kompulsywnego Kupowania (Compulsive Buying Screening Scale), zawierającą 29 stwierdzeń dotyczących poczucia konieczności czy niepohamowanej potrzeby działania oraz nieudanych prób kontrolowania zachowań. W kolejnej wersji zachowano 14 stwierdzeń, pozwalających na różnicowanie kompulsywnego kupowania od normalnych zachowań zakupowych. Poszczególne pozycje skali dotyczą m.in. poczucia własnej wartości, postawy materialistycznej, używania kart kredytowych, jednakże skala ma charakter jednowymiarowy. Badania przeprowadzone z jej użyciem wykazały, że odsetek osób uzależnionych od zakupów wynosi 5,9%. Przykładowe twierdzenia tej skali zamieszczone są w książce pt. Psychologia zachowań konsumenckich A. Falkowskiego i T. Tyszki [2009]. Znana jest także 7-pozycyjna wersja tej skali. Włoskie Stowarzyszenie Interwencji w Patologiach Kompulsywnych stosuje kwestionariusz składający się z 12 pytań, opisujących zachowania typowe dla kompulsywnych nabywców, emocje, jakich doświadczają przed rozpoczęciem kupowania, w trakcie i po nim, a także skutki kompulsywnych zakupów w sferze finansowej, zawodowej i społecznej [Guerreschi, 2006]. Wymienione powyżej dwa narzędzia przedstawiono w książce Nowe uzależnienia [Guerreschi, 2006]. Są one jednak jedynie tłumaczeniem (na język włoski, a następnie język polski) i brak jest jakichkolwiek danych dotyczących ich właściwości psychometrycznych, co nie pozwala uznać ich za rzetelne i trafne.

15 Zakupoholizm 131 B. Woronowicz [2009], który proponuje stosowanie nazwy kupnoholizm, zamieszcza, opracowany na podstawie materiałów wspólnot samopomocych, zestaw pytań, które mogą wskazywać na istnienie problemu związanego z kupowaniem. Im więcej odpowiedzi tak, tym bardziej nasilony problem kupnoholizmu. 1. Czy zdarza się Panu/i dokonywać zakupów po to, aby poradzić sobie z samotnością i złym samopoczuciem (depresją)? 2. Czy zakupienie czegokolwiek, co jest Panu/Pani potrzebne bądź nie, powoduje krótkotrwały stan podniecenia (zadowolenia, haju )? 3. Czy zdarza się Panu/i kupować przedmioty, na które Pana/Pani nie stać, tylko dlatego, ponieważ uważa Pan/i, że zasługuje na to, aby być dla siebie dobrym/ą? 4. Czy dokonując dużych zakupów i płacąc kartą kredytową, osiąga Pan/i szybko zadowolenie ( nagrodę ), a jednocześnie odsuwa Pan/i w czasie mniej przyjemne konsekwencje swojego postępowania? 5. Czy demonstruje Pan/i czasami jeszcze inne zachowania spotykane u osób uzależnionych. Na przykład jada Pan/i nadmiernie, żeby opanować poczucie pustki albo nadużywa alkoholu, kiedy jest Pan/i zestresowany/a lub smutny/a? 6. Czy dokonując zakupów, miewa Pan/i poczucie winy albo łapie się na tym, że niestety znowu powtórzyło się takie zachowanie? 7. Czy większość zakupów dokonuje Pan/i w samotności, traktując to jako swoje tajne grzeszne zachowanie? 8. Czy Pana/Pani nadmierne wydatki mają negatywny wpływ na Pana/Pani życie? Czy zdarza się, że Pana/Pani karty kredytowe osiągają bardzo wysokie zadłużenia i na koniec miesiąca są trudności ze znalezieniem pieniędzy na zakup rzeczy na prawdę potrzebnych? 9. Czy zdarza się Panu/i dokonywanie impulsywnych zakupów kosztem ograniczania wydatków na rzeczy na prawdę potrzebne? Skala Zachowań Zakupowych SZZ Niedostatek dostępnych w Polsce narzędzi do pomiaru kompulsywnego kupowania i rosnąca skala zjawiska zdecydowały o podjęciu prac nad jego przygotowaniem. Narzędzie to nazwano Skalą Zachowań Zakupowych SZZ. Twierdzenia dobrano na podstawie puli twierdzeń ustalonych przez sędziów kompetentnych, a także z innych narzędzi oceniających kompulsywne kupowanie, w tym skali kompulsywnego kupowania opracowanej przez Valence, D Astous, Fortier oraz skali kompulsywnego kupowania, której autorami są Faber i O Guinn. Dobrane pozycje są związane z właściwościami charakterystycznymi dla uzależnienia od kupowania i obejmują m.in. nieodpartą potrzebę (przymus) nabywania różnych nie zawsze potrzebnych rzeczy, utratę kontroli (bądź jej brak) nad

16 132 Rozdział 5 tymi zachowaniami, potrzebę redukcji napięcia i negatywnych emocji, zmniejszenia złego samopoczucia, potrzebę sprawienia sobie przyjemności, a także występowanie poczucia winy, związanego z utratą kontroli nad własnym zachowaniem. W pracach nad konstrukcją skali przyjęto, proponowane przez wielu badaczy założenie, że zachowania zakupowe powinny być rozpatrywane na kontinuum, którego jednym krańcem jest kupowanie kompulsywne, drugim zaś kupowanie racjonalne. Przygotowany zestaw obejmował 36 pozycji, ocenianych w skali 5-stopniowej, od 1 (prawie nigdy) do 5 (prawie zawsze). Badania mające na celu określenie właściwości psychometrycznych narzędzia przeprowadzono na 226-osobowej grupie, w tym 200 kobietach i 26 mężczyznach (ograniczono się do niewielkiej liczby mężczyzn, ponieważ, jak wynika z badań, ok. 90% uzależnionych od zakupów stanowią kobiety). Średnia wieku badanej grupy wynosiła 28,1 lat (SD = 7,91). Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej w celu określenia rzetelności narzędzia. Odrzucono twierdzenia o słabej mocy dyskryminacyjnej (< 0,50). Ponadto w analizie czynnikowej usunięto twierdzenia o ładunkach niższych niż 0,50 oraz wchodzące w skład 2 czynników. W ten sposób w ostatecznej wersji pozostało 16 stwierdzeń. Wyniki mocy dyskryminacyjnej oraz analizy czynnikowej przedstawiono w tab Zgodność wewnętrzna SZZ została oceniona za pomocą współczynnika alfa Cronbacha, który wynosi 0,92. Przeprowadzona analiza czynnikowa wyłoniła 2 czynniki, które łącznie wyjaśniają 57,1% wariancji wyników. Są to: czynnik 1: przymus i brak kontroli wyjaśnia 47,7% wariancji, czynnik 2: redukcja napięcia i negatywnych emocji wyjaśnia 9,4% wariancji. Stabilność wewnętrzna (mierzona na grupie 30 kobiet), szacowana za pomocą współczynnika korelacji, w badaniach przeprowadzonych po upływie 6 tygodni wynosi 0,71. Brak innych, dostępnych narzędzi służących do pomiaru skłonności do zakupoholizmu uniemożliwił sprawdzenie trafności zewnętrznej (ustalanej poprzez korelacje z innymi podobnymi miarami). Z przeprowadzonych badań wynika, że jednym z ważniejszych czynników, które wiążą się z tą skłonnością jest poczucie własnej wartości [Cole i in., 1995; O Guinn, Faber, 1998]. Dlatego też jako miarę trafności narzędzia przyjęto związek między wynikami SZZ a poczuciem własnej wartości, mierzonym za pomocą Skali Rosenberga RSS. W badaniach, obejmujących grupę 60 kobiet (średnia wieku wynosiła 28,5; SD = 3,19), uzyskano istotną choć niezbyt silną zależność między zmiennymi (r = 0,34; p < 0,01). Oznacza to, że im niższe poczucie własnej wartości, tym większa skłonność do angażowania się w zakupy, a tym samym, tym wyższe ryzyko zakupoholizmu.

17 Zakupoholizm 133 Tabela 5.1. Ładunki czynnikowe i skorygowane współczynniki korelacji pozycji skali z wynikiem ogólnym (moc dyskryminacyjna) Nr twierdzenia Czynnik 1 Czynnik 2 Skorygowane współczynniki korelacji 1 0,77 0,11 0,60 2 0,79 0,24 0,66 3 0,74 0,20 0,60 4 0,74 0,23 0,61 5 0,66 0,21 0,73 6 0,51 0,31 0,67 7 0,56 0,28 0,68 8 0,69 0,32 0,64 9 0,22 0,55 0, ,32 0,70 0, ,29 0,68 0, ,16 0,80 0, ,38 0,60 0, ,10 0,79 0, ,17 0,69 0, ,31 0,60 0,71 Wartość własna 4,50 4,63 % wyj. wariancji 0,28 0,29 Sprawdzono także średnie zachowań zakupowych w badanej grupie, które prezentuje tab Tabela 5.2. Średnie zachowań zakupowych w badanej grupie (N = 226) M SD Zachowania zakupowe (ogółem) 39,46 10,89 Cz. 1. przymus i brak kontroli 17,06 5,71 Cz. 2. redukcja napięcia i negatywnych emocji 22,40 5,76 Na podstawie uzyskanej średniej zachowań zakupowych i wartości 0,5 odchylenia standardowego, badanych podzielono na trzy grupy, ustalając ryzyko zakupoholizmu: grupa 1. niskie (wynik < 35), grupa 2. średnie (wynik 35 44) grupa 3. wysokie (wynik > 44).

18 134 Rozdział 5 Rozkład badanych w trzech wyróżnionych grupach przedstawia tab Tabela 5.3. Rozkład badanych ze względu na skłonność do zakupoholizmu Ryzyko zakupoholizmu N % Niskie 82 36,3 Średnie 74 32,8 Wysokie 70 30,9 Ponadto sprawdzono, czy zachowania zakupowe (ryzyko zakupoholizmu) wiążą się z płcią i wiekiem. W odniesieniu do wieku zależność tę sprawdzono za pomocą współczynników korelacji (rpearsona). Wiek słabo korelował ujemnie z czynnikiem 2. odnoszącym się do redukcji napięcia i negatywnych emocji (r = 0,19; p < 0,05), nie korelował natomiast z czynnikiem 1. odnoszącym się do przymusu kupowania i braku kontroli (r = 0,02) oraz z wynikiem ogólnym (r = 0,11). Kobiety różnią się od mężczyzn w zakresie analizowanych zachowań zakupowych, co ilustrują wyniki przedstawione w tab W porównaniu z mężczyznami wykazują większą skłonność do niekontrolowanych zachowań zakupowych, szczególnie w sytuacjach związanych z redukcją napięcia i negatywnych emocji. Tabela 5.4. Średnie zachowań zakupowych w grupie kobiet i mężczyzn Kobiety (N = 200) Mężczyźni (N = 26) t p M SD M SD Zachowania zakupowe (ogółem) 40,07 10,89 34,52 10,68 2,02 0,05 Cz. 1. przymus i brak kontroli 17,34 5,76 14,76 4,98 1,78 ni Cz. 2. redukcja napięcia i negatywnych emocji 22,73 5,71 19,76 6,24 2,04 0,05 Ostateczna wersja SZZ zawiera 16 stwierdzeń, do których osoba badana ustosunkowuje się na skali 5-stopniowej (od 1 prawie nigdy do 5 prawie zawsze). Narzędzie pozwala na ustalenie wyniku ogólnego zachowań zakupowych oraz dwóch jego czynników, którymi są przymus i brak kontroli oraz redukcja napięcia i negatywnych emocji. Im wyższy wynik, tym większa skłonność do angażowania się w zakupy. Uwzględniając podane wcześniej kryteria, narzędzie pozwala na wyróżnienie osób o niskim, przeciętnym i wysokim ryzyku uzależnienia od zakupów.

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

ONIOMANIACY. Kupujące mózgi bez kontroli? Palacz Agnieszka Paluch Monika Koło Naukowe Studentów Psychologii KUL

ONIOMANIACY. Kupujące mózgi bez kontroli? Palacz Agnieszka Paluch Monika Koło Naukowe Studentów Psychologii KUL ONIOMANIACY Kupujące mózgi bez kontroli? Palacz Agnieszka Paluch Monika Koło Naukowe Studentów Psychologii KUL techniki stosowane w neuromarketingu zjawisko kupowania kompulsywnego I. TECHNIKI NEUROMARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

PATOMECHANIZM UZALEŻNIENIA OD KOMPUTERA PSYCHOLOGICZNE STUDIUM PRZYPADKU

PATOMECHANIZM UZALEŻNIENIA OD KOMPUTERA PSYCHOLOGICZNE STUDIUM PRZYPADKU PATOMECHANIZM UZALEŻNIENIA OD KOMPUTERA PSYCHOLOGICZNE STUDIUM PRZYPADKU Małgorzata Stolarska Psycholog Powiatowa Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Olsztynie Kimberly Young z University of Pittsburgh

Bardziej szczegółowo

Hazard i uzależnienia behawioralne w opinii społecznej

Hazard i uzależnienia behawioralne w opinii społecznej Krajowe Biuro ds. Przeciwdziała nia Narkomanii Hazard i uzależnienia behawioralne w opinii społecznej Projekt badawczy zrealizowany przez Fundację Centrum Badania Opinii Społecznej, współfinansowany ze

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Internet bez przesady

Internet bez przesady 1 Internet bez przesady Czyli, jak zapobiegać nadużywaniu internetu przez dzieci i młodzież Shestakoff - Fotolia.com 2 Uzależnienie dzieci od sieci - nowy problem społeczny 3 Coraz więcej w sieci 4 84%

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Patologie zachowań związanych z pieniędzmi

Patologie zachowań związanych z pieniędzmi Patologie zachowań związanych z pieniędzmi Psychologia finansowa 14.12.2013 Agata Augustyniak Marlena Bogusz Beata Antos Poruszane problemy: Patologiczne zachowania: zakupoholizm, chroniczne oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży

Wykład 4. Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży Metody sprzedaży Wykład 4 Osobowościowe predyktory skutecznej sprzedaży Uwarunkowania psychologiczne Postawy Osobowość i koncepcja JA Uczenie się KONSUMENT Potrzeby i motywacja Stosunek do ryzyka Spostrzeganie

Bardziej szczegółowo

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Dorosłe Dziecko z Rodziny

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE ZACHOWAŃ ZWIĄZANYCH Z PIENIĘDZMI. Wykonały: Sylwia Paczkowska Sylwia Prochowicz Sylwia Migas

PATOLOGIE ZACHOWAŃ ZWIĄZANYCH Z PIENIĘDZMI. Wykonały: Sylwia Paczkowska Sylwia Prochowicz Sylwia Migas PATOLOGIE ZACHOWAŃ ZWIĄZANYCH Z PIENIĘDZMI Wykonały: Sylwia Paczkowska Sylwia Prochowicz Sylwia Migas TEMATY PREZENTACJI 1. Termin patologia 2. Patologie zachowań związanych z pieniędzmi: - Zakupoholizm

Bardziej szczegółowo

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań Zaburzenie/choroba jako forma adaptacji do sytuacji trudnej

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu

EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE. dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu EFEKTYWNOŚĆ STOSOWANIA TESTÓW W BIZNESIE dr Victor Wekselberg Dyrektor Działu Doradztwa Organizacyjnego w Instytucie Rozwoju Biznesu ZAWARTOŚĆ PREZENTACJI 1. Kilka wyników z badania ankietowego Instytutu

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie od telefonu komórkowego

Uzależnienie od telefonu komórkowego Uzależnienie od telefonu komórkowego Telefon komórkowy stał się już nieodłącznym atrybutem współczesnego człowieka. Posiadanie go daje poczucie wolności, niezależności i bezpieczeństwa, a dysponowanie

Bardziej szczegółowo

ZAANGAŻOWANIE POLAKÓW W DZIAŁALNOŚĆ DOBROCZYNNĄ

ZAANGAŻOWANIE POLAKÓW W DZIAŁALNOŚĆ DOBROCZYNNĄ K.075/10 ZAANGAŻOWANIE POLAKÓW W DZIAŁALNOŚĆ DOBROCZYNNĄ Warszawa, grudzień 2010 roku Dwóch na pięciu Polaków (41%) deklaruje, że kiedykolwiek zaangażowali się w działalność dobroczynną na rzecz innych

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Moje korzenie. Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych. Uniwersytet Ekonomiczny Katowice

Moje korzenie. Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych. Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Moje korzenie Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Przeszkody silne poczucie lęku niskie poczucie wartości poczucie odrzucenia stałe

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

KIEDY (NIE)JEDZENIE STAJE SIĘ PROBLEMEM CHARAKTERYSTYKA ZABURZEŃ ODŻYWIANIA ANNA BRYTEK-MATERA

KIEDY (NIE)JEDZENIE STAJE SIĘ PROBLEMEM CHARAKTERYSTYKA ZABURZEŃ ODŻYWIANIA ANNA BRYTEK-MATERA KIEDY (NIE)JEDZENIE STAJE SIĘ PROBLEMEM CHARAKTERYSTYKA ZABURZEŃ ODŻYWIANIA ANNA BRYTEK-MATERA JADŁOWSTRĘT PSYCHICZNY JADŁOWSTRĘT PSYCHICZNY KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE DSM V (APA, 2013) A. Odmowę utrzymywania

Bardziej szczegółowo

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Duchowość 1. Duchowość = religijność 2. Duchowość versus religijność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 76/2015 PRACOHOLICY, SIECIOHOLICY, HAZARDZIŚCI UZALEŻNIENIA OD ZACHOWAŃ

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 76/2015 PRACOHOLICY, SIECIOHOLICY, HAZARDZIŚCI UZALEŻNIENIA OD ZACHOWAŃ Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 76/2015 PRACOHOLICY, SIECIOHOLICY, HAZARDZIŚCI UZALEŻNIENIA OD ZACHOWAŃ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

PSYCHOLOGIA ZACHOWAŃ KONSUMENCKICH

PSYCHOLOGIA ZACHOWAŃ KONSUMENCKICH PSYCHOLOGIA ZACHOWAŃ KONSUMENCKICH Ćwiczenia 4 Postawy konsumenckie POSTAWA Postawa to trwała ocena (pozytywna lub negatywna) ludzi, obiektów, pojęć. Krótkotrwałe stany emocjonalne - gniew, irytacja nie

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

PSYCHOLOGICZNE PRZYCZYNY OTYŁOŚCI

PSYCHOLOGICZNE PRZYCZYNY OTYŁOŚCI PSYCHOLOGICZNE PRZYCZYNY OTYŁOŚCI Opracowanie: Barbara Gierat-Semik Nadzór merytoryczny: Jolanta Siwińska Staż specjalizacyjny: Psychologia Kliniczna Psychosomatyka,Promocja Zdrowia KSS Im Jana Pawła II,

Bardziej szczegółowo

Młodzi pożyczają finansowy portret młodych

Młodzi pożyczają finansowy portret młodych Młodzi pożyczają finansowy portret młodych Życie na kredyt jest dla wielu młodych ludzi jedyną możliwością na rozpoczęcie samodzielnego życia. Jak wynika z badania Finansowy portret młodych Krajowego Rejestru

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja Programu Profilaktycznego

Ewaluacja Programu Profilaktycznego Ewaluacja Programu Profilaktycznego Celem ewaluacji było uzyskanie informacji na temat efektywności prowadzonych działań, wynikających z założeń zawartych w Szkolnym Programie Profilaktycznym opracowanym

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień?

Profilaktyka uzależnień? Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Krzysztof Ostaszewski Profilaktyka uzależnień? Co to jest profilaktyka? Profilaktyka to zapobieganie problemom zanim one wystąpią Dlatego, profilaktyka ma

Bardziej szczegółowo

Raport z diagnozy ryzyka uzależnienia od komputera, Internetu i innych mediów cyfrowych Zespół Szkół Publicznych w Czerniejewie

Raport z diagnozy ryzyka uzależnienia od komputera, Internetu i innych mediów cyfrowych Zespół Szkół Publicznych w Czerniejewie Załącznik nr 1 Szkolnego Programu Profilaktycznego (Rok szkolny 2013/2014) Raport z diagnozy ryzyka uzależnienia od komputera, Internetu i innych mediów cyfrowych Zespół Szkół Publicznych w Czerniejewie

Bardziej szczegółowo

Colorful B S. Autor: Anna Pisula. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-3-4. Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012

Colorful B S. Autor: Anna Pisula. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-3-4. Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Autor: Anna Pisula Wydawca: Colorful Media Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-3-4 Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Okładka: Colorful Media Skład i łamanie: Colorful Media Colorful B S O OK

Bardziej szczegółowo

Czynniki kształtujące akceptację endometriozy wstępne wyniki

Czynniki kształtujące akceptację endometriozy wstępne wyniki Czynniki kształtujące akceptację endometriozy wstępne wyniki Aleksandra Andysz andysz@imp.lodz.pl Zakład Psychologii Zdrowia i Pracy Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Jubileusz 40-lecia Wydziału

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

Inne uzależnienia INNE UZALEŻNIENIA BEHAWIORALNE

Inne uzależnienia INNE UZALEŻNIENIA BEHAWIORALNE Inne uzależnienia INNE UZALEŻNIENIA BEHAWIORALNE Pod tym hasłem kryją się wszelkie uzależnienia, które powodują pojawianie się problemów w życiu. Są to na przykład: - uzależnienie od telefonu komórkowego

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska KRYZYS stan dezorganizacji, w którym ludzie doświadczają frustracji ważnych celów życiowych lub naruszenia cyklów życiowych, a także zawodności metod

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko Anna Bakuła Jak diagnozować krzywdzenie dziecka Wielu autorów twierdzi, że na zjawisko maltretowania dzieci należy spojrzeć z perspektywy właściwości indywidualnych dziecka, cech jego rodziny jako systemu,

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii finansów

Podstawy teorii finansów Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie gospodarcze Psychologia inwestora Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawy

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY

ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY ZACHOWANIA DZIECI I MŁODZIEŻY ZWIĄZANE Z HAZARDEM - PROFILAKTYKA I TERAPIA. Agnieszka Duda HAZARD to: ryzykowane przedsięwzięcie, którego wynik zależy wyłącznie od przypadku; HAZARDZISTA to: osoba, która

Bardziej szczegółowo

Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 03-04.03.2013

Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 03-04.03.2013 Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej Oferta Edycje 1 1 Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 3-4.3.13 Wrocław Oferta Edycje 1 Informacja prasowa Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej we współpracy z Dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Magdalena Zając Wydział Nauk Pedagogicznych Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Biografia dziecka, a jego poczucie własnej wartości

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXI/86/2012 Rady Gminy Bodzechów z dnia 13 grudnia 2012 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 1. Wstęp Gminny Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Podejmowanie decyzji konsumenckich przez dzieci Magdalena Zientalska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 22 listopada 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Załącznik nr 3 BADANIE PSYCHOLOGICZNE FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Poniższy formularz zbiera informacje z wielu dziedzin na temat Pana/Pani psychicznych

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów?

Wykres 27. Często rozmawiasz z rodzicami na temat agresji, autoagresji lub innych problemów? 1. Wpływ środowiska rodzinnego na zachowania autoagresywne Do czynników środowiskowych wskazujących na źródła agresji zalicza się rodzinę, także jej dalszy wpływ na wielopokoleniowe rodziny, przekazywanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy O SZTUCE WYZNACZANIA I OSIĄGANIA CELÓW Sylwia Wcisło Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 23 kwietnia 2015 r. Program Motywacja a potrzeby Rodzaje motywacji

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego Irena Wojciechowska 1 dziecko krzywdzone W Polsce termin dziecko krzywdzone nie został do tej pory czytelnie, precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowany.

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej?

Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej? Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej? Dlaczego zadawać? 1. utrwalanie w pamięci nabytej wiedzy, 2. lepsze zrozumienia materiału 3. kształtują umiejętność krytycznego myślenia

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z DIAGNOZY PRZEPROWADZONEJ WŚRÓD MIESZKAŃCÓW GMINY TUSZÓW NARODOWY

RAPORT Z DIAGNOZY PRZEPROWADZONEJ WŚRÓD MIESZKAŃCÓW GMINY TUSZÓW NARODOWY RAPORT Z DIAGNOZY PRZEPROWADZONEJ WŚRÓD MIESZKAŃCÓW GMINY TUSZÓW NARODOWY Badaniu zostali poddani mieszkańcy gminy Tuszów Narodowy. Wzięło w nim udział 78 osób. 54 osoby z pośród badanych to kobiety, natomiast

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim

Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim W miesiącu listopadzie i grudniu 2005 r. na zlecenie Zarządu Województwa Świętokrzyskiego zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

Test U Manna-Whitneya : Test H Kruskala-Wallisa Test Wilcoxona

Test U Manna-Whitneya : Test H Kruskala-Wallisa Test Wilcoxona Nieparametryczne odpowiedniki testów T-Studenta stosujemy gdy zmienne mierzone są na skalach porządkowych (nie można liczyć średniej) lub kiedy mierzone są na skalach ilościowych, a nie są spełnione wymagania

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

PRACOHOLIZM ADNOTOWANE ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE W WYBORZE MATERIAŁY DOSTĘPNE W PUBLICZNEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ W TURKU. TUREK, 2009 r.

PRACOHOLIZM ADNOTOWANE ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE W WYBORZE MATERIAŁY DOSTĘPNE W PUBLICZNEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ W TURKU. TUREK, 2009 r. PRACOHOLIZM ADNOTOWANE ZESTAWIENIE BIBLIOGRAFICZNE W WYBORZE MATERIAŁY DOSTĘPNE W PUBLICZNEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ W TURKU TUREK, 2009 r. 1 WYDAWNICTWA ZWARTE 1. HAMER H.: Zgoda w rodzinie, czyli dobre

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne PRZYJACIELE ZIPPIEGO Charakterystyka programu Polska Adaptacja programu Partnership for Children. Pierwsze wdrożenie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Koordynator, szkolenia

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Dzieci w opinii rodziców czują się dobrze i są ogólnie zadowolone z życia, bez względu na to, czy poszły do szkoły, czy zerówki. Rodzice nie zaobserwowali różnic

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO im. 26 Pułku Artylerii Lekkiej W GODZIANOWIE 2013/14-2015/16

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO im. 26 Pułku Artylerii Lekkiej W GODZIANOWIE 2013/14-2015/16 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO im. 26 Pułku Artylerii Lekkiej W GODZIANOWIE 2013/14-2015/16 Opracowali: Bożena Prachnio i Zbigniew Dzik WPROWADZENIE Szkolny program profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

Rola psychologa w pracy z niepełnosprawnymi studentami

Rola psychologa w pracy z niepełnosprawnymi studentami Pełnosprawny Student II Kraków, 26-27 listopada 2008 r. Rola psychologa w pracy z niepełnosprawnymi studentami Joanna Sztobryn Giercuszkiewicz Diana Müller Trochę praktyki Akademickie Centrum Zaufania

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie od nowych mediów

Uzależnienie od nowych mediów Joanna Seweryn: Uzależnienie od nowych mediów Strona 2 Joanna Seweryn Uzależnienie od nowych mediów wśród młodzieży w wybranych czasopismach pedagogicznych Copyright by Joanna Seweryn & e bookowo 2008

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

Co robi mężczyzna, aby dbać o wygląd? M e n C o d e. p l

Co robi mężczyzna, aby dbać o wygląd? M e n C o d e. p l Co robi mężczyzna, aby dbać o wygląd? M e n C o d e. p l Spis treści 1 Wprowadzenie... 3 2 Wnioski z badania... 4 3 Źródła wiedzy o modzie... 6 3.1 Źródła wiedzy o modzie... 7 3.2 Portale o modzie męskiej

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo