Refleksje nad prawem więźniów do prywatności w kontekście powierzchni mieszkalnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Refleksje nad prawem więźniów do prywatności w kontekście powierzchni mieszkalnej"

Transkrypt

1 Refleksje nad prawem więźniów do prywatności w kontekście powierzchni mieszkalnej PROF. ZW. DR HAB. HALINA ZIĘBA-ZAŁUCKA KIEROWNIK KATEDRY PRAWA KONSTYTUCYJNEGO WYŻSZA SZKOŁA INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA W RZESZOWIE 1. Prawo do prywatności w Konstytucji RP Prawo do prywatności jest jednym z fundamentów współczesnych konstytucji. Jest ono także silnie umocowane w europejskim systemie ochrony praw człowieka i obywatela. Ma związek zarówno z osobami prywatnymi, jak i publicznymi. Prywatność nie jest dobrem samoistnym, bo nie przewiduje jej art. 23 k.c., ale wynika ona z innego dobra osobistego, jakim jest godność człowieka. W tej kwestii należy się odwołać do art. 30 Konstytucji RP 1, który wskazuje, że godność człowieka jest przyrodzona, niezbywalna i stanowi źródło wolności i praw przysługujących jednostce; godność ta jest też nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Godność ludzka jest więc podstawą aksjologiczną systemu prawa oraz wzorcem i najwyższą wartością, stanowiącą probierz oceny poszczególnych dóbr przynależnych człowiekowi 2, a chronionych normą art. 23 k.c. Prawo do prywatności przez długi czas nie należało do praw gwarantowanych konstytucyjnie. Dopiero w Konstytucji z 1952 r. 3 w art. 80 ust. 2 znajdziemy informację, że ustawa chroni nienaruszalność mieszkań i tajemnicę korespondencji, a przeprowadzenie rewizji domowej dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych ustawą. Według zaś art. 79 rodzina znajdowała się pod szczególną ochroną państwa. Ten skromny katalog konstytucyjny dóbr osobistych chronionych przez Konstytucję był świadomy, wynikał z podstaw ustroju państwa. Niewątpliwie najważniejszym momentem w kształtowaniu się prawa do prywatności było podniesienie go do rangi konstytucyjnej w ustawie zasadniczej z 2 kwietnia 1997 r. Nadrzędna pozycja Konstytucji pozwala uznać normy ustawy zasadniczej za najważniejszy punkt odniesienia przy wyliczaniu dóbr składających się na konstrukcję prawa do prywatności. Konstytucyjne regulacje prawa do prywatności są mocno rozbudowane. Zwieńczeniem procesu implementowania prywatności do konstytucyjnego systemu wartości stał się art. 47 Konstytucji. W treści tego przepisu zagwarantowano każdemu prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym. I chociaż jak zauważa J. Sobczak 4 nie jest jasne, w jakiej relacji pozostają względem siebie nazwy życie prywatne i życie osobiste, to trudno przyjąć, aby określenia te były od siebie ściśle odgraniczone 5, gdy tymczasem mamy tu do czynienia ze swoistym pleonazmem 6. Analizując przepisy Konstytucji pod kątem prawa do prywatności, skupiamy się na kilku przepisach, to jest oprócz art. 47 także na art. 48 (prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami), art. 49 (wolność i ochrona tajemnicy komunikowania się), art. 50 (nienaruszalność mieszkania), art. 51 (prawo do zachowania tajemnicy informacji odnoszących się do danej osoby). Jak podkreśla R. Koper 7, w doktrynie można zaobserwować brak jednego stanowiska w kwestii wyróżnienia poszczególnych fragmentów sfery prywatnej w kontekście wskazanych przepisów konstytucyjnych. I tak raz ochronę prywatności gwarantują przepisy art. 47, 49, 50, 51 Konstytucji 8, kolejne spojrzenie na prywatność to wyłączenie z tego zakresu życia rodzinnego 9 przy pełnej akceptacji zaprezentowanego wcześniej zakresu tego prawa. Warto pokazać jeszcze pogląd L. Garlickiego, zgodnie z którym istotnych elementów prawa do prywatności należy się doszukiwać w treści art. 47, 48, 50, 53 ust. 3 i Niewątpliwie prawo do prywatności nie da się adekwatnie zdefiniować ze względu na niejednokrotność sytuacji, do których pojęcie to jest odnoszone 11. Na tym tle bardzo interesującym zagadnieniem wydaje się prywatność osób pozbawionych wolności w kontekście powierzchni mieszkalnej. Mimo że prawo do prywatności obejmuje kilka elementów 12, a także różnorodnych kwestii, w tym życie prywatne i rodzinne, tajemnicę komunikowania się czy nietykalność mieszkania, to tylko zagadnienie powierzchni mieszkalnej osób odbywających karę pozbawienia wolności będzie przedmiotem dalszych rozważań.

2 2. Prywatność w dokumentach międzynarodowych Uwagi należy rozpocząć od tego, że prawa i wolności jednostki są chronione nie tylko przez normy konstytucyjne i wydane na ich podstawie przepisy ustawowe, ale również przez przepisy prawa międzynarodowego 13. I tak dokumentem, który porusza tę kwestię, jest Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10 listopada 1948 r. (ONZ) 14, której art. 12 brzmi: Nikt nie może być poddany arbitralnemu ingerowaniu w jego życie prywatne, rodzinne, domowe lub korespondencję ani też atakom na jego honor i dobre imię. Nikt nie może doznać uszczerbku na honorze i dobrym imieniu. Każdy człowiek ma prawo do ochrony prawnej przeciwko takim ingerencjom i atakom. W Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności 15 w art. 8 czytamy: Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. Następnym ważnym dokumentem, biorącym w ochronę prawo do prywatnej sfery życia, jest Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. 16. Artykuł 17 tego dokumentu brzmi następująco: 1. Nikt nie może być narażony na samowolną lub bezprawną ingerencję w jego życie prywatne, rodzinne [...]. 2. Każdy ma prawo do ochrony prawnej przed tego rodzaju ingerencjami i zamachami. Należy także odnotować treść jeszcze jednego dokumentu, który w całości został poświęcony prawu do prywatnej sfery życia. Chodzi o końcowy dokument z Konferencji Prawników Nordyckich, która odbyła się w Sztokholmie 1967 r. 17. W jego pierwszej części czytamy: Prawo do respektowania prywatnego życia, które ma zasadnicze znaczenie dla szczęścia człowieka, musi być uznane jako prawo fundamentalne osoby ludzkiej. Prawo to chroni jednostkę przed władzą publiczną, przed społeczeństwem i przed innymi jednostkami. Prawo do respektowania prywatnego życia jest prawem osoby do bycia pozostawionym w spokoju, aby mógł żyć swoim własnym życiem z możliwie najmniejszymi ingerencjami z zewnątrz [ ]. Istotne są także postanowienia art. 4 (zakaz tortur) i art. 7 (prawo do prywatności) Karty Praw Podstawowych UE Trybunał Konstytucyjny wobec kary pozbawienia wolności i prawa do prywatności Prawo człowieka do poszanowania prywatności obejmuje także sferę związaną z pozbawieniem wolności i nie ma potrzeby wyodrębnienia dobra osobistego w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności, gdyż zawiera się ono w dobru osobistym, jakim jest godność człowieka 19. Ta zaś nie jest tylko retorycznym ozdobnikiem, ale ma fundamentalny charakter, a roszczenie jest istotnym składnikiem godności ludzkiej. Natomiast ochrona godności to jedna z głównych funkcji praw człowieka. Godność człowieka podlega ochronie bezwzględnej. W konsekwencji wszelkie działania władz publicznych powinny uwzględniać istnienie sfery autonomii i nie mogą prowadzić do tworzenia sytuacji prawnych lub faktycznych, odbierających jednostce poczucie godności 20. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem jest to jedyne prawo, wobec którego nie byłoby możliwe zastosowanie zasady proporcjonalności. 26 maja 2008 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Jacka G. dotyczącą braku granic czasowych umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2. Orzekł, że art ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (k.k.w.) 21 jest niezgodny z art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji oraz że nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przepis traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw 22. Zgodnie z kwestionowanym przepisem: W szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2. O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na pięć aspektów tego przepisu. Po pierwsze przepis jest adresowany do dyrektora zakładu karnego lub aresztu śledczego, który może (a nie musi ) dokonać określonej czynności. Po drugie zastosowanie przepisu dopuszczalne jest jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Sytuacje stanowiące szczególnie uzasadnione wypadki nie mogą zatem podlegać swobodnej wykładni rozszerzającej. Po trzecie przepis wskazuje czas trwania takiej nadzwyczajnej sytuacji jako czas określony. W przepisie nie znajdziemy jednak maksymalnej długości tego czasu, co powoduje jego nadużywanie przez dyrektorów zakładów. Po czwarte przepis stanowi odstępstwo od zasady, iż cela więzienna ma mieć powierzchnię 3 m 2 na jedną osobę, a więc tylko wyjątkowo może być ona zmniejszona. Po piąte dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego został zobligowany do bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o umieszczeniu skazanego w mniejszej celi. Sędzia penitencjarny sprawuje zatem bezpośredni nadzór nad decyzjami dyrektorów zakładów karnych lub aresztów śledczych. Dalej TK uzasadniał, że zgodnie z Konstytucją każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany

3 w sposób humanitarny. Traktowanie «humanitarne» obejmuje coś więcej niż tylko niestosowanie tortur i zakaz traktowania okrutnego, nieludzkiego i poniżającego. Traktowanie humanitarne musi uwzględniać pewne minimalne potrzeby każdego człowieka i wymaga od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb. Nadmierne zagęszczenie w celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne lub degradujące, a nawet przy wyjątkowej kumulacji okoliczności jako tortura 23. Trybunał Konstytucyjny zauważył jednak, że w nadzwyczajnych sytuacjach (np. katastrofa budowlana w zakładzie karnym) jest możliwe czasowe osadzenie skazanych w celach mniejszych niż standardowe 3 m 2. Zasady czasowego umieszczenia skazanego w mniejszej celi powinny być jednak wyraźnie określone. Przepisy nie mogą pozostawiać wątpliwości co do sytuacji, w których to może nastąpić, a dotychczasowe są w tym zakresie niejasne, nieprecyzyjne, umożliwiają bardzo szeroką interpretację, a to stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady przyzwoitej legislacji (art. 2 Konstytucji). Prawo do traktowania humanitarnego, o którym mowa w art. 40 Konstytucji, jako jedno z niewielu praw obywatelskich posiada charakter absolutny i nie może być w żadnych warunkach ograniczone. Dotyczy ono zarówno organów państwa, ich funkcjonariuszy, jak i przepisów dotyczących wykonywania kar orzeczonych przez sądy. Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że okrutne i poniżające traktowanie lub karanie z art. 40 Konstytucji to absolutny zakaz dopuszczenia się określonych form zachowań wobec człowieka i nie jest konieczne publiczne egzekwowanie tych kar, wystarczy, by dana osoba czuła się upokorzona we własnych oczach 24 (element upublicznienia kary jest natomiast czynnikiem dodatkowo kwalifikującym Tyrer przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, wyrok z 25 kwietnia 1978 r.). W grudniu 2009 r. wszedł więc w życie ten wyrok TK (odroczona utrata mocy obowiązującej o 18 miesięcy). Od momentu wejścia w życie wyroku TK fakt umieszczenia skazanego na powierzchni mniejszej niż 3 m 2 będzie równoznaczny ze stwierdzeniem bezprawności działania państwa. To zaś powinno przesądzać o uznaniu odpowiedzialności Skarbu Państwa pod warunkiem jednakże wykazania szkody (w sprawach majątkowych) lub naruszenia dóbr osobistych 25. Na dzień 31 grudnia 2010 r. statystyki zakładów karnych odnotowywały 8529 osadzonych 26, spośród których 28 tys. odbywało karę pozbawienia wolności 27 w przeludnionych celach. A tymczasem już brakuje środków na prace remontowe i modernizacyjne, na budowę nowych obiektów 28. Należy przywołać w tym kontekście przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, gdzie znajdziemy zgodnie z art szereg praw i obowiązków skazanych, takich jak prawo do: zachowania dobrego zdrowia, zapewniania godnych warunków bytowych, pożywienia i wydzielonych pomieszczeń, w których znajdzie niezbędną opiekę lekarską, utrzymywania więzi rodzinnych, wolności wyznaniowej, kształcenia się, korzystania np. z telewizji i radia, komunikowania się ze swoim adwokatem, składania skarg i wniosków, prowadzenia korespondencji, dysponowania środkami pieniężnymi 29. Oprócz przysługujących praw więźniowie mają również odgórnie narzucone obowiązki, z których muszą się sumiennie wywiązywać, albowiem w razie nieprzestrzegania obowiązujących zasad stosowane są środki mające na celu wyegzekwowanie posłuszeństwa (np. umieszczenie w odosobnionej celi zwanej izolatką). Do obowiązków więźnia zaliczamy obowiązek: poprawnego zachowania się, przestrzegania higieny osobistej przy jednocześnie zachowanej czystości pomieszczeń, w których przebywa (cela), poddania się przewidzianym przepisami badaniom, zabiegom lekarskim, leczeniu i rehabilitacji, wykonywania pracy (np. prac porządkowych), dbałości m.in. o mienie zakładu karnego, poddania się przeprowadzanej czynności kontroli osobistej Powierzchnia mieszkalna a prawo do prywatności więźniów W przedmiotowej sprawie złożona została przez Helsińską Fundację Praw Człowieka opinia sądu przygotowana w ramach prac Programu Spraw Precedensowych 31. Wyrok TK w przedstawionym zakresie był

4 zasadniczo zgodny z jej argumentami. W opinii wskazano w szczególności na 17 spraw czekających na rozpatrzenie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC), zakomunikowanych rządowi RP w ciągu 2007 r., które dotyczyły przeludnień w więzieniach. Duża część z nich ma szanse zakończyć się uznaniem przez ETPC naruszenia przez Polskę Konwencji. Sytuacja w polskich więzieniach zdaniem Fundacji wskazuje jednoznacznie, że problem przeludnienia jest ewidentny oraz że umieszczanie w celi, w której przypadająca na jedną osobę powierzchnia jest mniejsza niż 3 m 2, stało się w Polsce zasadą. Ponadto Fundacja uznała, że obowiązywanie w obrocie prawnym przepisów legalizujących przeludnienie więzień w Polsce stać się może podstawą do uznania przez ETPC naruszenia przez Polskę art. 3 Konwencji, zwłaszcza wobec braku możliwości skutecznego dochodzenia przez więźniów swych praw przed sądami polskimi. Zastosowanie art. 248 k.k.w. powinno mieć charakter absolutnie wyjątkowy i ograniczać się do nadzwyczajnych i tylko tymczasowych sytuacji (np. buntu więźniów zakładzie karnym). Wydaje się również wysoce prawdopodobne, że sytuacja w polskich więzieniach w związku z licznymi sprawami polskich więźniów, które czekają na rozpatrzenie, może zostać oceniona przez Europejski Trybunał Praw Człowieka za trwałe naruszenie art. 3 Konwencji. Kolejnym krokiem ku poprawie standardów humanitarnego traktowania więźniów w Polsce powinno być zwiększenie minimalnej powierzchni celi przypadającej na więźnia przynajmniej do 4 m 2. Byłoby to zgodne z zaleceniami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom oraz przybliżałoby Polskę do zasad obowiązujących w innych krajach europejskich 32. Wydaje się, że przypisane dyrektorom więzień prawo zagęszczania cel w drodze wyjątku stało się normą w polskich zakładach karnych i jest dowodem niewydolności systemu penitencjarnego. Prowadzi do naruszania zasad humanitaryzmu, szczególnego udręczenia skazanych, stwarza sytuację poniżającą ich, zagrażającą zdrowiu i nie stwarza żadnych szans na resocjalizację. Więcej nawet daje kierownictwom zakładów karnych możliwość nadużywania władzy 33. O konieczności zmiany kontrowersyjnego przepisu przekonani byli również przedstawiciel Sejmu poseł Witold Pahl, prokurator Wiesław Nocuń, reprezentujący prokuratora generalnego, a także Janusz Zagórski z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, który przystąpił do sprawy. Rzadko zdarza się taka jednomyślność. Należy przypomnieć, że podobna sprawa była już przygotowana do rozstrzygnięcia dwa lata temu. Autor, Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO), wycofał ją, bo resort sprawiedliwości w przeddzień rozprawy wydał rozporządzenie, które miało rozwiązać problem tłoku w więzieniach. W rozporządzeniu z 19 kwietnia 2006 r. 34 znalazło się sformułowanie, że czasowa rezygnacja ze standardów powierzchni następuje na czas określony ( 2 ust. 4). Wycofanie wniosku przez RPO skutkowało umorzeniem postępowania przez Trybunał. Nie rozwiązało to jednak problemu przeludnienia w celach. TK uznał zatem, że przepis, który to prawo narusza, musi zniknąć z k.k.w. Orzeczenie TK stanowiło więc bodziec do zmiany ustawy z 9 października 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks karny wykonawczy 35. Zmianie uległ także art k.k.w., w myśl którego powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m 2. Wyjątkowo dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2, nie mniej jednak niż 2 m 2, ale tylko w razie: 1) wprowadzenia stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, lub w czasie ich obowiązywania, 2) ogłoszenia na terenie położenia zakładu karnego lub aresztu śledczego stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii albo wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii uwzględniając stopień zagrożenia dla życia i zdrowia; 3) konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia. Ustawa pozwala także dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego na umieszczenie skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2, nie mniej jednak niż 2 m 2, jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: 1) skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, 2) skazanego określonego w art lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, 3) skazanego za przestępstwo określone w art Kodeksu karnego, 4) skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, 5) skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie,

5 6) przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, 7) osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawieniem wolności. Okres ten może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w tych warunkach nie może przekroczyć 28 dni. Wydając decyzję na tej podstawie, należy minimalizować zagrożenie pogorszenia warunków wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania oraz zmierzać do szybkiego umieszczenia we właściwej celi mieszkalnej. W decyzji wydanej w sprawie należy określić czas oraz przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m 2, a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać. Skargę na decyzję rozpoznaje sąd w terminie 7 dni. Decyzję o umieszczeniu skazanego w warunkach przejściowych należy niezwłocznie uchylić, jeżeli ustaną przyczyny, dla których została ona wydana. Powyższy przepis ma charakter standardu minimum, jaki zapewnia się w zakresie warunków socjalnych osobom odbywającym karę w jednostkach penitencjarnych 36. Przewidziane w art. 110 k.k.w. minimum powierzchni mieszkalnej należy do najniższych w porównaniu do unormowań obowiązujących w systemach penitencjarnych innych państw europejskich. Nieliczne są kraje, w których minimum powierzchni mieszkalnej dla jednego skazanego jest niższe niż 3 m Jest to bodaj najniższy normatyw w Europie. Jedynie Czesi przeznaczają dla swoich osadzonych po 3,5 m 2 na osobę. Inni Europejczycy dają po 6 9 m W dodatku jeszcze nasza norma może być za zgodą sądu penitencjarnego zmniejszana w razie potrzeby decyzją dyrektora zakładu karnego na czas określony. W praktyce nie wiadomo było (w poprzednim stanie prawnym), na jak długo można zmniejszać metraż przeznaczony dla więźnia i do jakich granic, a permanentne zaniżanie wskaźników stało się więziennym standardem. 5. Sąd Najwyższy w sprawie naruszenia dóbr osobistych związanych z powierzchnią mieszkalną Pokłosiem wyroku TK z maja 2008 r. była uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r. 39 po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego, przedstawionego przez Prezesa Sądu Najwyższego we wniosku z 30 marca 2011 r. 40, który wniósł na podstawie art ustawy o Sądzie Najwyższym 41 o rozstrzygnięcie występujących w orzecznictwie rozbieżności w wykładni prawa. Pytał: Czy umieszczenie osadzonego w celi o powierzchni przypadającej na jedną osobę mniejszej niż 3 m 2 stanowi naruszenie dóbr osobistych i czy przesłanką zadośćuczynienia, o którym mowa w art. 448 k.c., jest w takim wypadku tylko bezprawność czy także wina?. Dotychczasowe orzecznictwo SN jest rozbieżne. Są wątpliwości, czy osadzenie w celi, w której nie oddzielono pomieszczeń sanitarnych i nie zapewniono osobnych miejsc do spania, jest naruszeniem dóbr osobistych i może uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i art. 448 k.c. Twierdzącej odpowiedzi na to pytanie udzielił SN w wyroku z 28 lutego 2007 r. 42. Takie samo stanowisko zajął w wyroku z 17 marca 2010 r. 43, wydanym już po zmianie przepisów. Są jednak też dwa orzeczenia, w których SN wyraził pogląd odmienny. W wyroku z 2 października 2007 r. 44 uznał, że samo przebywanie w przepełnionej celi może być usprawiedliwione i nie uzasadnia odpowiedzialności Skarbu Państwa. W sprawie, której wyrok dotyczy, umieszczenie w takiej celi nie było w ocenie SN bezprawne, bo nastąpiło na podstawie przewidzianej w art k.k.w. decyzji dyrektora zakładu karnego, utrzymanej w mocy przez sąd penitencjarny. Jeszcze dalej idzie postanowienie z 20 grudnia 2010 r. 45. SN stwierdził, że okresowe przebywanie w przepełnionej celi, nawet z gorszymi warunkami sanitarnymi, mimo że nie brakowało łóżek i był oddzielny węzeł sanitarny, nie naruszało dóbr osobistych. Z kolei w wyroku z 28 lutego 2007 r. 46 SN stwierdził, że ciężar dowodu, iż nie doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego w ciasnej celi, spoczywa na zakładzie karnym. To korzystniejsze dla osadzonych orzeczenie odnotował też trybunał w Strasburgu, w którym jest kilkaset takich spraw. Strasburg dał jednak wyraz oczekiwaniu, że ta tendencja odbije się w orzecznictwie sądów niższych instancji. Rozbieżności w orzecznictwie sądów pierwszej i drugiej instancji dają podstawę do przedstawienia wątpliwości pod rozwagę powiększonego składu SN. SN podjął uchwalę, w której czytamy: umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy.

6 Przepis art. 448 k.c. w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny 47 daje więc możliwość przyznania zadośćuczynienia w razie naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego, w tym godności, czci i dobrego imienia. Sąd Najwyższy dowodził słusznie, że godność człowieka chroniona jest i konstytucyjnie, i konwencyjnie. Mówi o tym Konstytucja w art. 30, stanowiąc, iż godność człowieka jest przyrodzona i niezbywalna, stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela i jest nienaruszalna, w art. 40 zakazując tortur i nieludzkiego, poniżającego traktowania i karania oraz w art. 41 ust. 4, który nakazuje, by każdy pozbawiony wolności był traktowany w sposób humanitarny. W podobnym tonie wypowiada się też Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w art. 3. Natomiast według art. 7 i 10 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych nikt nie będzie poddawany torturom lub okrutnemu, nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu lub karaniu, a każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Trzeba zauważyć, że również ochronę osób pozbawionych wolności przy użyciu pozasądowych środków o charakterze zapobiegawczym w formie wizytacji wzmacniają postanowienia Europejskiej Konwencji o Zapobieganiu Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu sporządzonej w Strasburgu 26 listopada 1987 r. 48. Należy także podkreślić, że art. 4 1 k.k.w. nakazuje wykonywać kary, środki karne zabezpieczające i zapobiegawcze w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej. Również art. 3 Kodeksu karnego (k.k.) 49 stanowi, iż kary oraz inne środki karne przewidziane w k.k. stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka. Osoba pozbawiona wolności przez fakt jej pozbawienia nie traci zatem praw gwarantowanych przez Konstytucję i akty prawa międzynarodowego. Co więcej, można stwierdzić, że Konstytucja oraz akty prawa międzynarodowego zawierają tożsame regulacje w zakresie zakazu tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania i karania oraz deklarują humanitarne traktowanie każdej osoby pozbawionej wolności. W uzasadnieniu do uchwały Sądu Najwyższego znajdziemy przywołanie wyroków z 28 lutego 2007 r. i z 17 marca 2010 r. 50, w których SN, biorąc pod uwagę te regulacje, wyznaczył właściwy kierunek interpretacji przepisów znajdujących zastosowanie przy rozpoznawaniu spraw o roszczenia wynikające z naruszenia godności człowieka pozbawionego wolności 51. W swoich wywodach zauważył też, że realizacja pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem poziomu, który wyznacza odpowiednie warunki uwięzienia nienaruszające godności człowieka, a jednym z tych warunków jest powierzchnia pomieszczenia przypadająca na jedną osobę. Graniczne 3 m 2 na osobę jest równoznaczne z wyznaczeniem standardu, którego obniżenie powoduje naruszenie godności pozbawionego wolności i jest przesłanką przyznania zadośćuczynienia z art. 448 k.c. Chyba że odpowiedzialność za to naruszenie może zostać wyłączona na tej podstawie, że umieszczenie skazanego w takich warunkach miało upoważnienie ustawowe. W obecnym stanie prawnym wykazanie wyczerpania ustawowych przesłanek czasowego umieszczenia skazanego w celi mniejszej, niż wymaga prawo, może prowadzić do skutecznego wykazania braku bezprawności. Sąd Najwyższy uznał, iż kluczem do rozstrzygnięcia kwestii wyłączenia bezprawności w poprzednim stanie prawnym, a więc na podstawie art. 110 k.k.w. w związku z obowiązującym do 6 grudnia 2009 r. art. 248 k.k.w., jest prawidłowa ich wykładnia z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i międzynarodowych. Da się zauważyć również stanowisko SN, które przeważa także w doktrynie, że winę zalicza się do przesłanek roszczeń przewidzianych w art. 448 k.c. W omawianej sprawie chodzi jednak o wyjaśnienie, czy takie rozumienie art. 448 k.c. ma miejsce także wtedy, kiedy oparte na nim roszczenie kierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa na tej podstawie, że źródłem naruszenia dóbr osobistych było niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Czy wina stanowi zatem o odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c.? Sąd Najwyższy stwierdził, że wynikający z art. 77 ust. 1 Konstytucji i z art. 417 k.c. obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej obejmuje także szkodę niemajątkową (krzywdę) w ujęciu art. 448 k.c. 52, a wina nie jest przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. Artykuł 77 ust. 1 Konstytucji RP stanowi nową jakość w dziedzinie odpowiedzialności odszkodowawczej organów władzy publicznej 53. Instytucja ta opiera się bowiem nie na winie konkretnego funkcjonariusza, lecz na działaniu niezgodnym z prawem organów władzy publicznej. 6. Podsumowanie Przeludnienie w zakładach karnych dało podstawę Ministerstwu Sprawiedliwości do skierowania wytycznych pod adresem prezesów sądów, m.in. żeby zbadali sprawy, w których skazani na karę pozbawienia wolności nie

7 rozpoczęli jeszcze jej odbywania, celem ustalenia dopuszczalności odroczenia wykonywania tej kary (na podstawie art k.k.w.). Takie odroczenie może odbyć się z powodu przekroczenia w skali kraju ogólnej pojemności zakładów karnych lub aresztów śledczych. Skutkuje to ustaleniem kolejności wzywania do stawienia się skazanych w zakładzie w wyznaczonym terminie. Nie ulega wątpliwości, że rośnie potrzeba kar i środków wolnościowych 54. Główny argument to możliwość uniknięcia przez skazanego pobytu w więzieniu i związanej z tym demoralizacji. Pozostawienie sprawców drobnych przestępstw na wolności daje możliwość zwiększenia powierzchni dla groźniejszych sprawców przestępstw. Istotne są również argumenty natury ekonomicznej, bo niewątpliwie zastosowanie środków wolnościowych jest znacznie tańsze. Nie bez znaczenia są też koszty społeczne, nie ma zerwania więzi rodzinnych. Pomocny może okazać się dozór elektroniczny 55. Godne podkreślenia jest to, że żadne okoliczności, nawet nadzwyczajne, nie mogą być przeszkodą w szanowaniu ludzkiej godności. Należy jednak odnotować, że w sferze życia prywatnego osób pozbawionych wolności istnieją okoliczności wyłączające bezprawność działania sprawcy naruszenia. Opowiadam się jednak za wnikliwą analizą każdego takiego przypadku pod kątem przestrzegania prawa, a nie dowolności uznania. Również orzecznictwo strasburskie będzie swoistym hamulcem w walce o godność człowieka. Konwencja Europejska daje bowiem jednostce możliwość wniesienia roszczenia do organów międzynarodowych. Ważny jest fakt, że zarówno prawo krajowe, jak i międzynarodowe chroni prawo więźnia do prywatności, a konstytucyjne ujęcie tego prawa pozbawione jest deklaratywności na rzecz konkretnych roszczeń, wynikających z naruszenia tego prawa. Od dawna wiadomo, że sama instytucjonalizacja prawa może nie wystarczyć, stąd zdolność dochodzenia praw jest najważniejszym aspektem prawa człowieka pozbawionego wolności. Summary Reflections on the prisoners right to privacy in the context of living space The right to privacy is one of the fundamental rights of the modern constitution. Right to privacy includes the sphere associated with deprivation of liberty. The author says that there is no need to separate personal interest in the form of a right to a dignified imprisonment, because it contains the personal well-being, which is human dignity. The author on the background of the constitutional catalog of personal property shall render the Constitutional Court of 26 May 2008, which recognized the constitutional complaint of Jack G. concerning the lack of time limits placed prisoners in conditions where the cell area per person is less than 3 square meters. The Constitutional Court ruled that in exceptional situations (eg. building disaster in prison) is possible to embed prisoners for less than the standard 3 m 2 in short periods. The rules place the offender temporarily in a smaller cell but clearly defined. The author also emphasizes that the result of judgment of the Tribunal in May was the resolution of seven judges of the Supreme Court of 18 October 2011 at the request of the President of the Supreme Court in the application dated 30 March 2011 (BSA V /11), which asked Does placing a prisoner in a cell with an area for one person less than 3 square meters it is a violation of personal rights, whether the premise of compensation referred to in Art. 448 of the Civil Code in this case is only unlawful or the guilt? Now the Supreme Court arising from the Article 77 Paragraph 1 of the Constitution and Article 417 of the Civil Code found that the make good damage caused by unlawful action of public authority also includes non-pecuniary damage (harm) in terms of Article 448 of the Civil Code, and the fault is not a condition of the State Treasury pursuant to Article 448 of the Civil Code. In the text we find the comments indicating a need for sanctions and measures of freedom and the idea that any circumstances, even the emergency can t be an obstacle to respect the human dignity. Key words: right to privacy, prisoner, human dignity, living area, constitutional court. Przypisy: 1 Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm. 2 F.J. Mazur, Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka, Lublin 2001, s. 17 i n.; P. Czarny, Konstytucyjne pojęcie godności

8 człowieka a rozumienie godności w języku polskim, w: K. Complak (red.), Godność człowieka jako kategoria prawa, Wrocław 2001, s. 195 i n. 3 Tekst jedn. Dz.U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 ze zm. 4 J. Sobczak, Prawo do prywatności a wolność słowa i druku, w: Wolności i prawa jednostki oraz ich gwarancje w praktyce, red. L. Wiśniewski, Warszawa 2006, s Tamże. 6 Tamże, s R. Koper, Jawność rozprawy głównej a ochrona prawa do prywatności w procesie karnym, Warszawa 2010, s A. Sakowicz, Granice prawa do prywatności osób odbywających karę pozbawienia wolności, Przegląd Więziennictwa Polskiego 2004, nr 43, s P. Sarnecki (red.), Prawo konstytucyjne, Warszawa 2008, s L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2007, s K. Motyka, Prawo do prywatności i dylematy współczesnej ochrony praw człowieka, Lublin 2006, s Najpełniej i najszerzej o zakresie prawa do prywatności zob. K. Motyka, Prawo do prywatności i dylematy, s. 122 i n.; zob. także K. Sitnik, K. Mrozek, Prawo skazanych do korzystania z wolności religijnej, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2011, nr 4, s. 205 i n.; J. Sieńczyło-Chlabicz, Prawo do ochrony sfery intymności jednostki, Państwo i Prawo 2004, nr 11, s. 34 i n. 13 E. Dynia, P. Kłak (red.), Europejskie standardy ochrony praw człowieka a ustawodawstwo polskie, Rzeszów 2005, s. 17 i n.; J. Braciak, Prawo do prywatności, w: Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2002, s. 297 i n. 14 Cyt. za K. Motyka, Prawa człowieka. Wybór źródeł, Lublin 1996, s. 51 i n. 15 Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. 16 Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz M. Misztal, Prawo człowieka do prywatności, Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r., III CZP 25/11, s Orzeczenie TK z 4 kwietnia 2001 r., K 11/00, OTK-ZU 2001, nr 3, poz Dz.U. Nr 90, poz III CZP 25/11, s. 3, SK25/07, OTK-A 2008, nr 4, poz Tamże. 24 B. Gronowska, Wolność od tortur, w: B. Gronowska, T. Jasudowicz, M. Balcerzak, M. Lubiszewski, R. Mizerski, Prawa człowieka i ich ochrona, Toruń 2005, s Por. zwłaszcza wyrok SN z 28 lutego 2002 r., V CSK 431/ Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, Dz.U. Nr 152, poz www://sw.gov.pl/ Tamże M. Bernatt, Prawa człowieka w orzecznictwie sądów polskich, 33 T. Bulenda, O więzieniach niebezpiecznych w kontekście ochrony praw człowieka, Przegląd Więziennictwa Polskiego 2008, nr 60, s Dz.U. Nr 65, poz. 459 (rozporządzenie już uchylone). 35 Dz.U. Nr 190, poz Por. S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2001, s. 306 i Por. J. Jasiński, Problem przeludnienia zakładów karnych, Przegląd Więziennictwa Polskiego 1997, nr 15, s ; N. Pawłowska, Prawo podmiotowe więźniów do powierzchni mieszkalnej, Państwo i Prawo 2007, nr 6, s. 81, N. Pawłowska, Prawo podmiotowe..., s III CZP 25/11, 40 BSA V /11, tamże. 41 Ustawa z 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz ze zm. 42 V CSK 431/ II CSK 486/ II CSK 269/ IV CSK 449/ V CSK 431/ Dz.U. Nr 114, poz Dz.U. z 1995 r. Nr 46, poz. 238 ze zm. 49 Ustawa Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r., Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm. 50 V CSK 431/06, II CSK 486/09, 51 Uzasadnienie do uchwały składu siedmiu sędziów SN z 18 października 2011 r., s Tamże, s M. Haczkowska, Odpowiedzialność odszkodowawcza państwa według Konstytucji RP, Warszawa 2007, s M. Szewczyk, Czy i jaka alternatywa dla kary pozbawienia wolności, w: Wymiar sprawiedliwości i praca socjalna w krajach Europy Zachodniej, Poznań 1998, s. 69; J. Zagórski, Orzekanie i wykonywanie kary ograniczenia wolności oraz pracy społecznie użytecznej w Polsce w świetle analizy przepisów i wyników badań, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa A. Róg, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w warunkach dozoru elektronicznego a prawo do zabezpieczenia społecznego, Państwo i Prawo 2011, nr 2, s. 2; E. Białowąs, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w ramach systemu dozoru elektronicznego a konstytucyjna zasada równości wobec prawa, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2011, nr 1, s. 179 i n.

9

S T A N O W I S K O HELSIŃSKIEJ FUNDACJI PRAW CZ Ł O W I E K A

S T A N O W I S K O HELSIŃSKIEJ FUNDACJI PRAW CZ Ł O W I E K A S T A N O W I S K O HELSIŃSKIEJ FUNDACJI PRAW CZ Ł O W I E K A W PRZ E D M I O C I E PRZ E L U D N I E N I A W Z A K Ł A D A C H KARNYCH 1. Przeludnienie w polskich więzieniach Kwestia przeludnienia w

Bardziej szczegółowo

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r.

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. Część I PRAWO DO PRYWATNOŚCI WPROWADZENIE Prowadzące:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 13 Rozdział 1. Przeludnienie więzienne problemy definicyjne... 25 Rozdział 2. Metodologiczne założenia badań nad zjawiskiej przeludnienia więziennego...

Bardziej szczegółowo

Prawa człowieka i systemy ich ochrony

Prawa człowieka i systemy ich ochrony Prawa człowieka i systemy ich ochrony Środki ochrony praw i wolności w Konstytucji RP Prawa człowieka i systemy ich ochrony SNP(Z) IV rok, semestr zimowy 2015/2016 Ochrona praw i wolności jednostki ogół

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sygn. akt III CZP 25/11 UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 października 2011 r. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny został nareszcie oceniony i osądzony w kategoriach prawno konstytucyjnych przez kompetentny organ

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Warszawa, r, V.7016.108.2014.ST Trybunał Konstytucyjny Warszawa Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki Sygn. akt III KK 257/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2015 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

Bardziej szczegółowo

Kara porządkowa - Kodeks pracy

Kara porządkowa - Kodeks pracy Kara porządkowa - Kodeks pracy Opracowanie: Maria Węglowska - Wojt Pracownik czyli kto? Osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją. Tym samym zauważa

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 5/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 marca 2012 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z urzędu na

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy.

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 3858 Warszawa, 22 grudnia 2010 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 24 września 2010 r. Opracowano na podstawie Dz. U. z 2010 r. Nr 197, poz. 1307. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r. III ZS 4/09

Wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r. III ZS 4/09 Wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r. III ZS 4/09 Regionalna izba notarialna nie ma kompetencji do podejmowania uchwał w przedmiocie zasad etyki zawodowej notariuszy. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO

Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO Sąd Rejonowy Wydział Karny w Warszawie za pośrednictwem Prokuratora Rejonowego

Bardziej szczegółowo

I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego

I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego I. Zarys historii polskiego nowożytnego prawa karnego 1. Zabór austriacki 1787 Józefina 1797 ustawa karna dla Galicji Zachodniej 1804 Franciszkana 1852 Kodeks karny 1878 węgierski kodeks karny (tereny

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE Joanna Hołda Zbigniew Hołda Beata Żórawska Warszawa 2012 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1 Prawo karne wykonawcze i jego nauka... 13 1.1. Prawo karne

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Beata Rogalska

POSTANOWIENIE. Protokolant Beata Rogalska Sygn. akt I CSK 825/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 kwietnia 2015 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Iwona Koper Protokolant Beata Rogalska w

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich. Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa

RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich. Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Tadeusz Sławecki

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11. Trybunał Konstytucyjny

Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11. Trybunał Konstytucyjny Warszawa, dnia 12 stycznia 2012 r. Sygn. akt K 8/11 BAS-WPTK-471/11 Trybunał Konstytucyjny Na podstawie art. 34 ust. 1 w związku z art. 27 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03 POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03 Przewidziana w polskim porządku prawnym ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr

Bardziej szczegółowo

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak,

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, 303/4/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anwil

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. l pkt l Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2. wnoszę o

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. l pkt l Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2. wnoszę o RZECZPOSPOLIT A POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Warszawa,... 3.,... X.f{.,.ZQf..2...... Irena LIPOWICZ RP0-717583-V-12/ST Trybunał Konstytucyjny 00-090 Warszawa Al. So lidarno śc i 77 Tel. centr. 22

Bardziej szczegółowo

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r.

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 10 LUTEGO 2015 R. (SYGN. AKT P 10/11) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 20 LISTOPADA 1999 R. O ZMIANIE USTAWY O

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon Sygn. akt III CSK 113/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 5 lutego 2010 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon

Bardziej szczegółowo

przedstawiam następujące stanowisko:

przedstawiam następujące stanowisko: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia grudnia 2015 r. PG VIII TK 135/15 (K 36/15) TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz Kochanowski RPO-542175-X-06/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 022 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 022 827

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-654450 - I/10/AWO 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji

Bardziej szczegółowo

Kontrola nad działaniami Policji w zakresie respektowania praw człowieka rozważania ze szczególnym uwzględnieniem Krajowego Mechanizmu Prewencji

Kontrola nad działaniami Policji w zakresie respektowania praw człowieka rozważania ze szczególnym uwzględnieniem Krajowego Mechanizmu Prewencji PAULINA BUSZ Kontrola nad działaniami Policji w zakresie respektowania praw człowieka rozważania ze szczególnym uwzględnieniem Krajowego Mechanizmu Prewencji Wydawać się może, że Policja nie ma nic wspólnego

Bardziej szczegółowo

W związki z napływającymi do mnie skargami indywidualnymi chciałabym. przedstawić Panu Pełnomocnikowi problem generalny dotyczący charakteru prawnego

W związki z napływającymi do mnie skargami indywidualnymi chciałabym. przedstawić Panu Pełnomocnikowi problem generalny dotyczący charakteru prawnego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena Lipowicz RPO-736286-V-13/GH 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 55 1 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Duda Sekretarz Stanu Pełnomocnik

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 Przedmiotem ochrony przepisu art. 45 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468, w brzmieniu przed nowelizacją

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Praw Dziecka do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Druk nr 164)

Stanowisko Rzecznika Praw Dziecka do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Druk nr 164) Stanowisko Rzecznika Praw Dziecka do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Druk nr 164) Naturalnym środowiskiem rozwoju i dobra dziecka jest rodzina. Z tego względu powinna

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1037. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

Trybunał Konstytucyjny w Warszawie

Trybunał Konstytucyjny w Warszawie Warszawa, dn. 07/09/2007 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI RPO-564163-VII-702.2/07/JZ 00-090 Warszawa Tel. centr. 55! 77 00 Al Solidarności 77 Fax 827 64 53 Sygn.

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki

POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki 194 POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki po rozpoznaniu

Bardziej szczegółowo

ORZECZENIE w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 1994 r. (Sygn. K. 10/93)

ORZECZENIE w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 1994 r. (Sygn. K. 10/93) 7 ORZECZENIE w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 1994 r. (Sygn. K. 10/93) Trybunał Konstytucyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia TK Wojciech Łączkowski Sędziowie TK: Zdzisław Czeszejko-Sochacki

Bardziej szczegółowo

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-632772-XVIII/12/GK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Bartłomiej Sienkiewicz Minister Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. wniosku. sędziego w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania,

POSTANOWIENIE. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. wniosku. sędziego w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, Sygn. akt SNO 16/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie: Dnia 27 sierpnia 2014 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk SSN Rafał Malarski w sprawie

Bardziej szczegółowo

WZÓR NR 106 WNIOSEK O WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE Z ODBYWANIA RESZTY KARY POZBAWIENIA WOLNOŚCI. Wałbrzych, 8 września 2008 r.

WZÓR NR 106 WNIOSEK O WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE Z ODBYWANIA RESZTY KARY POZBAWIENIA WOLNOŚCI. Wałbrzych, 8 września 2008 r. WZÓR NR 106 WNIOSEK O WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE Z ODBYWANIA RESZTY KARY POZBAWIENIA WOLNOŚCI Wałbrzych, 8 września 2008 r. Do Sądu Okręgowego Wydział Penitencjarny w Świdnicy Osadzony: Edward

Bardziej szczegółowo

0 4, 07. 2014 RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH. KMP.571.26.2014.MMa/ST. Trybunał Konstytucyjny. Warszawa. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

0 4, 07. 2014 RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH. KMP.571.26.2014.MMa/ST. Trybunał Konstytucyjny. Warszawa. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH W arszaw a, $ 7. &>P ^ i KMP.571.26.2014.MMa/ST Trybunał Konstytucyjny Warszawa TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY N C E L A R! A 0 4, 07. 2014 Wniosek L.d z......l za}. Rzecznika Praw

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097).

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-24(4)/13 Warszawa, 18 kwietnia 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Przekazuję

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 17 marca 2016 r.

UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 17 marca 2016 r. UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 17 marca 2016 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Bardziej szczegółowo

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Etapy postępowania karnego 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Postępowanie przygotowawcze Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Sygn. akt III KK 54/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 lipca 2014 r. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 7 marca 2002 r. III RN 44/01

Wyrok z dnia 7 marca 2002 r. III RN 44/01 Wyrok z dnia 7 marca 2002 r. III RN 44/01 Odprawa emerytalna podlega podatkowi dochodowemu od osób fizycznych na zasadach przewidzianych dla przychodów ze stosunku pracy. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel,

Bardziej szczegółowo

SKARGI OSÓB POZBAWIONYCH WOLNOŚCI PORADNIK

SKARGI OSÓB POZBAWIONYCH WOLNOŚCI PORADNIK SKARGI OSÓB POZBAWIONYCH WOLNOŚCI PORADNIK PRAWA OSOBY POZBAWIONEJ WOLNOŚCI W ZAKRESIE SKŁADANIA SKARG Osoba pozbawiona wolności ma prawo do składania wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r.

USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r. Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego Art. 1. [1. Uznaje

Bardziej szczegółowo

Pani Elżbieta Bieńkowska Wiceprezes Rady Ministrów Minister Infrastruktury i Rozwoju Warszawa

Pani Elżbieta Bieńkowska Wiceprezes Rady Ministrów Minister Infrastruktury i Rozwoju Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-744194-II/IV-702/13/EB/AT 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Elżbieta Bieńkowska Wiceprezes Rady Ministrów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 19/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2015 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 sierpnia 2013 r. Poz. 892

Warszawa, dnia 6 sierpnia 2013 r. Poz. 892 Warszawa, dnia 6 sierpnia 2013 r. Poz. 892 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 25 lipca 2013 r. w sprawie szczegółowości informacji umieszczanych w karcie rejestracyjnej i w zawiadomieniu Na

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej oraz ustawy o Służbie Więziennej.

- o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej oraz ustawy o Służbie Więziennej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 4147 Warszawa, 14 stycznia 2011 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH dot. RPO-619466-II/09/PS WPŁ. 2009-11- O k ZAL. NR Pan Janusz

Bardziej szczegółowo

Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Kancelaria Sejmu s. 1/6 Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie W celu zwiększenia

Bardziej szczegółowo

Pani Teresa Piotrowska. Minister Spraw Wewnętrznych

Pani Teresa Piotrowska. Minister Spraw Wewnętrznych RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 31 V.511.605.2014.TS Pani Teresa Piotrowska Minister Spraw Wewnętrznych Wpłynęło do mnie pismo obywatela, w którym kwestionuje konstytucyjność 8 ust.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r.

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ BSA III-4110-2/14 BSA III - 4110 2/14 Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) Sędzia SN Iwona Koper Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela

Bardziej szczegółowo

Pierwszego lipca 2008 r. upłynął rok od wprowadzenia zmian do systemu wydawania tych interpretacji.

Pierwszego lipca 2008 r. upłynął rok od wprowadzenia zmian do systemu wydawania tych interpretacji. Pierwszego lipca 2008 r. upłynął rok od wprowadzenia zmian do systemu wydawania tych interpretacji. Pierwszego lipca 2008 r. upłynął rok od wprowadzenia zmian do systemu wydawania interpretacji co do sposobu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r.

USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r. Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego Art. 1. 1. Uznaje

Bardziej szczegółowo

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne.

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne. ID Testu: 53M1LI5 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. B. powszechne. C. przyrodzone. D. niezbywalne. 2. Do praw pierwszej generacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 684/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. B.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca) Sygn. akt III SO 2/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 9 marca 2011 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca) w sprawie z odwołania

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK PROKURATORA GENERALNEGO. wnoszę o stwierdzenie, że:

WNIOSEK PROKURATORA GENERALNEGO. wnoszę o stwierdzenie, że: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia sierpnia 2015 r. PG VIII TKw 39/15 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY WNIOSEK PROKURATORA GENERALNEGO Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 188

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec Warszawa, dnia 15 lipca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (druk

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 62/98

Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 62/98 Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 62/98 Zakład pracy do czasu uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej korzysta z uprawnień przewidzianych

Bardziej szczegółowo

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-623243-X/09/TS 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Warszawa, lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014

ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014 MONOGRAFIE PRAWNICZE ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014 Redaktor ADAM KWIECIŃSKI Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE ADAM KWIECIŃSKI ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Danuta Bratkrajc. przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Danuta Bratkrajc. przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika Sygn. akt IV KK 56/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 23 maja 2013 r. SSN Józef Dołhy (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSN Rafał Malarski

Bardziej szczegółowo

W związku z pytaniami prawnymi Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny:

W związku z pytaniami prawnymi Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia 25 czerwca 2015 r. PG VIII TK 41/15 P 65/15 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku z pytaniami prawnymi Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie II

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA SKAZANEGO

INFORMATOR DLA SKAZANEGO INFORMATOR DLA SKAZANEGO dotyczący wykonywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym w SYSTEMIE DOZORU ELEKTRONICZNEGO I. Co to jest system dozoru elektronicznego? Dozór elektroniczny pozwala

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 101/13 Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku.

Zarządzenie Nr 101/13 Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku. Zarządzenie Nr 101/13 Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku. w sprawie utworzenia Internetowego Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza

Bardziej szczegółowo

S K A R G A na bezczynność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

S K A R G A na bezczynność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Warszawa, 15 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z a p o ś r e d n i c t w e m Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Skarżący: Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Piotr Malczewski

UCHWAŁA. Protokolant Piotr Malczewski Sygn. akt III CZP 74/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 12 grudnia 2013 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Irena Gromska-Szuster Protokolant

Bardziej szczegółowo