PRAWO PRACOWNIKA DO OCHRONY PRYWATNOŚCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRAWO PRACOWNIKA DO OCHRONY PRYWATNOŚCI"

Transkrypt

1

2 PRAWO PRACOWNIKA DO OCHRONY PRYWATNOŚCI ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI W POLSKIM PROCESIE KARNYM Marcin Wujczyk Anna Tęcza-Paciorek Warszawa 2012

3 Spis treści Wykaz skrótów / 13 Wstęp / 17 Rozdział I Prywatność jako element życia jednostki / Godność człowieka jako źródło prywatności / Normatywny charakter prawa do godności / Prawo do godności a prawo do prywatności / Treść prywatności / Funkcje prywatności w stosunkach społecznych i stosunkach pracy / 33 Rozdział II Międzynarodowe standardy prawa do prywatności / Wstęp / Standardy ochrony prawa do prywatności w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka / Standardy ochrony prawa do prywatności w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych / Standardy ochrony prawa do prywatności Międzynarodowej Organizacji Pracy / Standardy ochrony prawa do prywatności Rady Europy / Standardy prawa do prywatności wynikające z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności / 44 5

4 Spis treści Zakres prawa do prywatności / Prawo do prywatności w stosunkach pracy według Europejskiego Trybunału Praw Człowieka / Standardy prawa do prywatności w konwencji nr 108 Rady Europy / Standardy ochrony prawa do prywatności w systemie prawnym Unii Europejskiej / Standardy ochrony prawa do prywatności w Deklaracji Podstawowych Praw i Wolności / Standardy ochrony prawa do prywatności w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej / Standardy ochrony prawa do prywatności w dyrektywach Unii Europejskiej / Standardy ochrony prawa do prywatności w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej / Podsumowanie / 64 Rozdział III Pojęcie prawa do prywatności / Definicja prawa do prywatności w doktrynie zagranicznej / Definicja prawa do prywatności według S.D. Warrena i L.D. Brandeisa / Definicja prawa do prywatności w świetle poglądów przedstawicieli doktryny zagranicznej / Typy koncepcji prawa do prywatności w świetle poglądów przedstawicieli doktryny zagranicznej / Definicja prawa do prywatności w polskim prawie, judykaturze i doktrynie / Prawo do prywatności w Konstytucji RP / Konstytucyjne prawo do prywatności / Wertykalne i horyzontalne stosowanie przepisów Konstytucji RP w zakresie prawa do prywatności / Ograniczenie konstytucyjnego prawa do prywatności / 94 6

5 Spis treści Podsumowanie / Prawo do prywatności jako dobro osobiste / Podstawy konstrukcyjne dóbr osobistych / Pojęcie dobra osobistego / Koncepcja subiektywna i obiektywna dóbr osobistych / Prywatność jako dobro osobiste / Definicja prawa do prywatności w polskiej doktrynie / Koncepcja prawa do prywatności według A. Kopffa (teoria sfer) / Koncepcja prawa do intymności P. Suta / Krytyka teorii sfer A. Kopffa / Koncepcja barier informacyjnych M. Wilda / Kontekstowe ujęcie prawa do prywatności / Prawo do prywatności w świetle poglądów polskich przedstawicieli doktryny / Treść prawa do prywatności w świetle poglądów przedstawicieli polskiej doktryny / Podsumowanie / Prawo do prywatności w orzecznictwie polskiej judykatury / Próba zdefiniowania prawa do prywatności / 134 Rozdział IV Próba zdefiniowania pojęcia i zakresu prawa pracownika do prywatności / Artykuł 11 1 k.p. jako źródło prawa pracownika do ochrony prywatności / Relacja między art k.p. a art. 23 i 24 k.c. / Teoria kręgów prywatności a stosunek pracy / 148 Rozdział V Prawo pracownika do ochrony prywatności a ochrona danych osobowych / Wstęp / Ochrona danych osobowych pracownika na gruncie art k.p. / 160 7

6 Spis treści 3. Ochrona prywatności pracownika na gruncie ustawy o ochronie danych osobowych / Zasady stosowania ustawy o ochronie danych osobowych do danych osobowych pracownika / Cel i przedmiot regulacji ustawy o ochronie danych osobowych / Pojęcie danych osobowych i zbioru danych / Pojęcie danych osobowych / Dane wrażliwe a dane zwykłe / Przetwarzanie danych osobowych / Zbiór danych / Przesłanki przetwarzania danych osobowych / Przesłanki przetwarzania zwykłych danych osobowych / Przesłanki przetwarzania sensytywnych danych osobowych w stosunkach pracy / Zasady przetwarzania danych osobowych pracownika przez pracodawcę / Obowiązki pracodawcy jako administratora danych osobowych / Uprawnienia pracownika, którego dane są przetwarzane, w stosunku do pracodawcy / Uprawnienia informacyjne / Prawo do żądania korekty danych / Prawo do sprzeciwu i żądania zaprzestania przetwarzania danych / Odpowiedzialność pracodawcy za naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych / Odpowiedzialność administracyjna / Odpowiedzialność karna / Odpowiedzialność cywilna / Podsumowanie / Prawo pracownika do ochrony prywatności a inne akty regulujące przetwarzanie danych osobowych / Rozporządzenie w sprawie akt osobowych / Ustawa o ochronie informacji niejawnych / Inne akty / 236 8

7 Spis treści Rozdział VI Obszary naruszenia prawa pracownika do prywatności w stosunkach pracy / Prawo pracownika do prywatności a informacje o jego wynagrodzeniu / Informacje o wynagrodzeniu jako dane chronione prawem do prywatności / Prawo pracownika do nieujawniania swojego dochodu pracodawcy / Obowiązek pracodawcy nieujawniania informacji o wynagrodzeniu pracownika / Prawo do prywatności a swoboda dysponowania przez pracownika informacjami o wynagrodzeniu / Prawo pracownika do prywatności a kontrola osobista / Prawo pracownika do prywatności a kontrola prywatnych szafek pracownika / Prawo pracownika do prywatności a uzyskanie przez pracodawcę informacji o współpracy pracownika z organami bezpieczeństwa państwa / Prawo pracownika do prywatności a wykorzystanie jego danych identyfikujących przez pracodawcę / Prawo pracownika do prywatności a biometryczne techniki zbierania informacji o pracownikach / Prawo pracownika do prywatności a uprawnienia pracodawcy do zasięgania informacji o jego karalności / Prawo pracownika do prywatności a ingerencja pracodawcy w wygląd i ubiór pracownika / Prawo pracownika do prywatności a wykorzystanie wizerunku pracownika przez pracodawcę / Prawo pracownika do prywatności a uzyskanie przez pracodawcę informacji o religii i wyznaniu pracownika / Prawo pracownika do prywatności a czas pracy / Prawo pracownika do prywatności a kontrola trzeźwości pracownika i zażywania przez niego substancji psychotropowych / Prawo pracownika do prywatności a informacje o zdrowiu pracownika / 293 9

8 Spis treści 14. Prawo pracownika do prywatności a stosowanie badań poligraficznych / Prawo pracownika do prywatności a pozyskiwanie przez pracodawcę informacji o ciąży pracownicy / Prawo pracownika do prywatności a pozyskiwanie przez pracodawcę informacji o majątku pracownika / Prawo pracownika do prywatności a opiniowanie i ocenianie pracowników / Prawo pracownika do prywatności a prowadzenie monitoringu / Pojęcie monitoringu / Dopuszczalność stosowania monitoringu / Monitoring poczty elektronicznej, z której korzysta pracownik / Monitorowanie rozmów telefonicznych pracowników / Monitoring korzystania z zasobów Internetu / Monitoring przy pomocy kamer użytkowych / Prawo pracownika do prywatności a stosowanie geolokalizacji / Prawo pracownika do prywatności a prywatna korespondencja pracownika / Prawo pracownika do prywatności a badania psychometryczne / Prawo pracownika do prywatności a zachowanie pracownika poza miejscem i czasem pracy / Prawo pracownika do prywatności a kontrola telepracownika w domu jako miejscu świadczenia pracy / 332 Rozdział VII Środki ochrony prawa pracownika do prywatności / Środki ochrony prywatności pracownika na gruncie prawa pracy / Środki ochrony prywatności w przepisach indywidualnego prawa pracy / Prawo pracownika do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia /

9 Spis treści Roszczenia w związku z wydaniem przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy / Środki ochrony prywatności w przepisach zbiorowego prawa pracy / Ocena skuteczności środków ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa pracy / Środki ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa cywilnego / Uwagi ogólne / Zagrożenie lub naruszenie prywatności pracownika / Bezprawność działania / Okoliczności wyłączające bezprawność naruszenia lub zagrożenia dóbr osobistych / Roszczenie niemajątkowe / Powództwo o ustalenie / Powództwo o zaniechanie / Powództwo o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia / Roszczenia majątkowe / Zadośćuczynienie pieniężne / Zasądzenie odpowiedniej sumy na cel społeczny / Inne majątkowe formy ochrony prawa do prywatności / Zasądzenie odszkodowania / Przyznanie zadośćuczynienia na gruncie art. 445 k.c. / Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia / Środki ochrony prawa do prywatności pracownika na gruncie prawa autorskiego / Ocena środków ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa cywilnego / Środki ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa karnego / Prawnokarna ochrona prawa pracownika do prywatności w kodeksie karnym /

10 Spis treści 3.2. Prawnokarna ochrona prawa pracownika do prywatności w ustawie o ochronie danych osobowych / Prawnokarna ochrona prawa pracownika do prywatności w kodeksie pracy / Ocena środków ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa karnego / 394 Podsumowanie i uwagi de lege ferenda / 397 Bibliografia / 413 Wykaz orzeczeń sądów polskich i Trybunału Konstytucyjnego / 435

11 Wykaz skrótów Akty prawne EKPC k.k. Konstytucja RP k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) 13

12 Wykaz skrótów MPPOiP Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) pr. aut. ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) u. KRK ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 292 z późn. zm.) u.o.d.o. ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.) u.o.i.n. ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228) u.r.s.z. ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. Nr 55, poz. 236 z późn. zm.) u.s.g. ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz z późn. zm.) u.w.t.p.a. ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 z późn. zm.) u.z.f.ś.s. ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 z późn. zm.) u.z.z. ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 z późn. zm.) Czasopisma, publikatory CzPKiNP ECR Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych Reports of Cases Before Court of Justice of the European Communities (poprzednio European Court Reports) 14

13 Wykaz skrótów HRLJ Human Rights Law Journal KPP Kwartalnik Prawa Prywatnego M.P.Pr. Monitor Prawa Pracy M. Praw. Monitor Prawniczy NJW Neue Juristische Wochenschrift NP Nowe Prawo ONSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ONSAiWSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych OSNAPiUS Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna OSNP Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych OSP Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OTK Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego PiP Państwo i Prawo PiZS Praca i Zabezpieczenie Społeczne PPH Przegląd Prawa Handlowego Prok. i Pr. Prokuratura i Prawo PS Przegląd Sądowy PUG Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego RJF Revue de la jurisprudence fiscale RPEiS Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny R. Pr. Radca Prawny St. Praw. Studia Prawnicze TPP Transformacje Prawa Prywatnego ZNUJ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 15

14 Wykaz skrótów Inne ETPC GIODO MOP NSA SA SN SW TK WSA Europejski Trybunał Praw Człowieka Główny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Międzynarodowa Organizacja Pracy Naczelny Sąd Administracyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Sąd Wojewódzki Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny

15 Wstęp We współczesnym prawie pracy można wyraźnie dostrzec dwie tendencje w zakresie nadzoru nad wykonywaną przez pracowników pracą. Pierwsza dotyczy wprowadzania coraz precyzyjniejszych środków kontroli pracownika pozwalających nadzorować nie tylko długość wykonywania pracy, ale również w czasie rzeczywistym jej efektywność, miejsce wykonywania czy zgodność z obowiązującym prawem. Przy prowadzeniu kontroli coraz częściej korzysta się z nowoczesnych technik gromadzenia informacji, jak: monitoring video, czytniki danych biometrycznych, geolokalizatory, wykrywacze substancji psychotropowych. Swój renesans przeżywają również tradycyjne formy kontroli, takie jak kontrola osobista czy analiza trzeźwości pracownika. Wyrazem pierwszej tendencji jest zwiększenie podporządkowania pracowników i dążenie pracodawcy do posiadania szczegółowych informacji o pracownikach. W efekcie pracodawca nie określa już wyłącznie sposobu wykonania pracy, ale również decyduje o tym, jak pracownik będzie wyglądał w czasie realizowania swoich obowiązków czy jak powinien się zachowywać poza miejscem i czasem pracy. Pracodawcy gromadzą również coraz więcej informacji o pracowniku, tworząc bazy danych często niezwiązanych ze stosunkiem pracy. Druga tendencja jest przeciwieństwem pierwszej. Sprowadza się do dania pracownikowi większej swobody w określaniu sposobu wykonaniu powierzonych mu zadań. Towarzyszy temu zmniejszenie kontroli pracodawcy, który oczekuje konkretnych efektów, nie wnikając nadmiernie w środki, dzięki którym zostały one uzyskane. W obu przypadkach istotną rolę w kształtowaniu relacji między pracodawcą a pracownikiem odgrywa ochrona prawa pracownika do prywatności. Prawo to z jednej strony wyznacza granice, do których może sięgać kontrola, z drugiej strony natomiast w niektórych przy- 17

16 Wstęp padkach uprawnienia kontrolne i kierownicze pracodawcy mogą uzasadniać ingerencję w prywatność pracownika. Kwestia poszanowania prywatności zaczyna odgrywać coraz bardziej znaczącą rolę w stosunkach pracy. Wpisuje się ona w tzw. humanizację pracy, znajdującą coraz więcej zwolenników wśród teoretyków i praktyków prawa pracy. Dostrzega się, że pracownika nie można traktować bezprzedmiotowo, wyłącznie w kategoriach założonych przez pracodawcę celów. Konieczne jest traktowanie go jako podmiotu stosunków prawnopracowniczych i w efekcie uwzględnianie jego potrzeb. Humanizacja współczesnych stosunków pracy przejawia się w uznaniu praw i interesów pracownika za jedno z podstawowych celów prawa pracy. Jako podmiotowi słabszemu konieczne jest zagwarantowanie mu większej ochrony. Już dawno dostrzeżono, że wykonywanie pracy angażuje całą podmiotowość pracownika i znacznie wykracza poza ścisłe wykonywanie zadań powierzonych przez podmiot zatrudniający. Może to skutkować ingerencją pracodawcy w obszary pozostające często poza ramami regulowanymi przez stosunek pracy. Efektem tego jest niemające podstaw prawnych wejście pracodawcy w posiadanie informacji o pracowniku o charakterze prywatnym. Konieczne jest ustanowienie odpowiednich środków prawnych zabezpieczających pracownika przed taką niedozwoloną ingerencją. Do praw, które pracodawca powinien uszanować, należy nieingerencja w dobra osobiste pracownika, w tym prywatność, w zakresie w jakim nie zezwala na to obowiązujący system prawa. Dobra osobiste pracowników przez długi czas nie były poddawane głębszej analizie w doktrynie prawa pracy. Poświęcane jej były jedynie nieliczne i dość wybiórcze artykuły. Dopiero niedawno problematyka ta zaczęła spotykać się z większym zainteresowaniem, co spowodowało wzrost opracowań związanych z tym tematem. Opracowania te analizowały również podstawowe zagadnienia związane z ochroną prywatności pracownika. Dotychczas jednak kwestia prywatności w stosunkach pracy nie została w sposób kompleksowy omówiona i poddana analizie. Nie oznacza to, że nauka prawa pracy w ogóle nie zajmowała się tym zagadnieniem. Podejmowano jedynie niektóre wątki prywatności w stosunkach pracy, skupiając się na kwestiach konkretnych naruszeń prywatności przez pracodawcę, nie próbując sformułować ogólniejszych tez nakazu poszanowania prywatności i rozstrzygania konfliktu między prawem pracodawcy do kontroli pracownika i uprawnieniem tego drugiego do nieujawniania infor- 18

17 Wstęp macji o swoim życiu prywatnym. Niniejsza monografia stara się tę istniejącą dotychczas lukę wypełnić. Przedmiotem niniejszego opracowania jest ochrona prywatności pracownika przed ingerencją ze strony pracodawcy. Analiza dotyczy wyłącznie zagadnień pojawiających się na styku relacji pracownik pracodawca. Pominięte natomiast zostaną kwestie związane z obowiązkiem poszanowania prywatności pomiędzy samymi pracownikami. W tym zakresie mniejsze znaczenie będą odgrywać przepisy prawa pracy, a ewentualne spory będą rozstrzygane na gruncie prawa cywilnego. Jedynie w nielicznych przypadkach zostanie zasygnalizowany obowiązek pracodawcy czuwania nad niedopuszczeniem do naruszenia prywatności pracownika przez inne osoby zatrudnione przez ten sam podmiot. Moim zamiarem jest również rozstrzygnięcie najbardziej kontrowersyjnych problemów pojawiających się na gruncie oceny prawa pracownika do ochrony prywatności. W pracy staram się odpowiedzieć na pytanie, jakie są granice prywatności pracownika, a tym samym dopuszczalny zakres ingerencji pracodawcy w tzw. sferę prywatną zatrudnionego. Szczególną uwagę poświęciłem również środkom ochrony, z jakich może skorzystać pracownik w przypadku naruszenia jego prywatność. Przy analizie tego zagadnienia starałem się odpowiedzieć na pytanie, czy istniejące formy ochrony są wystarczające. Analiza powyższych zagadnień nie byłaby jednak możliwa bez odwołania się do cywilistycznej koncepcji prawa do prywatności. Mimo że na gruncie polskiego prawa prywatność została uznana za dobro osobiste już na początku lat 80., a w doktrynie międzynarodowej jest ona przedmiotem zainteresowania od wielu lat, nadal brak zgodności co do pojmowania tego prawa, sformułowania jego definicji i określenia zakresu przedmiotowego. Stąd też niniejsze opracowanie nie mogło się ograniczać wyłącznie do analizy prywatności w stosunkach pracy, ale wymagało, w pierwszej kolejności, określenia rozumienia tego prawa. Badanie wielu opinii w tym przedmiocie doprowadziło mnie do wniosku, że konieczne jest podjęcie próby zdefiniowania prawa do prywatności, czemu poświęcam pierwszą część monografii. Należy wskazać, że rozważania zawarte w niniejszej pracy powinny sprzyjać wyjaśnieniu znaczenia niejednolitej terminologii używanej na określenie prawa do prywatności. 19

18 Wstęp Przy określaniu zakresu prawa pracownika do prywatności konieczne jest nie tylko uwzględnienie istniejących norm międzynarodowych i krajowych, ale również uwzględnienie panujących stosunków społeczno-gospodarczych, a także istniejącej praktyki i zasad współżycia społecznego. Monografia ma charakter dogmatyczny, jednak zawiera również liczne wątki teoretyczne. Porusza zarówno problemy o charakterze ogólnym, jak też stara się rozstrzygać kwestie szczególne, mogące pojawiać się w relacjach między stronami stosunku pracy. Niewątpliwie opracowanie poświęcone ujęciu i ochronie prywatności w stosunkach pracy jest trudne do omówienia pod względem metodologicznym. Prywatność jest traktowana w polskiej doktrynie jako odrębne dobro prawnie chronione dopiero od niedawna. Dotyczy to zarówno prawa pracy, jak i prawa cywilnego. Nie należy zapominać, że samo pojęcie prywatności jest określeniem niemającym dotychczas jasno zakreślonych ram. Niewiele miejsca poświęcono próbie zakreślenia jego granic, nie tylko w naukach prawnych, ale również w naukach społecznych. W wyniku nowelizacji kodeksu pracy ustawą, która weszła w życie 2 czerwca 1996 r. 1, ustawodawca wprowadził w art k.p. nakaz poszanowania przez pracodawcę godności oraz innych dóbr osobistych pracownika. W ten sposób ochrona prywatności, którą, jak się wydaje, należy zaliczyć do dóbr osobistych, została usankcjonowana w stosunkach pracy. Wyraźne wskazanie na ochronę dóbr osobistych w stosunkach pracy nałożyło na pracodawcę obowiązek, którego nieprzestrzeganie może wiązać się dla niego z ujemnymi konsekwencjami. W pracy przyjęto podejście badawcze, co umożliwiło nadanie jej waloru opracowania komplementarnego. Pozwoliło to na dokonanie ustaleń, czy istniejące w polskim porządku prawnym regulacje, dotyczące prawa do prywatności, gwarantują dostateczny poziom ochrony, w szczególności z punktu widzenia ochrony podstawowych praw i wolności jednostki, wymagany przez standardy międzynarodowe. Podejmując się analizy zagadnienia będącego przedmiotem monografii, należy wyjść od zagadnień aksjologicznych, poszukując źródła prawa do prywatności w przyrodzonej godności każdego człowieka. Dla ustalenia zakresu prawa do prywatności konieczne jest również ustalenie funkcji, jakie prywatność odgrywa dla jednostki. 1 Ustawa z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110 z późn. zm.). 20

19 Wstęp Obecnie ogromny wpływ na kształtowanie przepisów prawa krajowego mają regulacje prawa międzynarodowego. Wyznaczają one minimalne standardy, które obowiązane są przestrzegać państwa objęte danym system prawa międzynarodowego. Konieczna jest więc analiza rozumienia prawa do prywatności w ogólnoświatowych aktach międzynarodowych (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, regulacje Międzynarodowej Organizacji Pracy), jak i standardów ustanowionych w europejskim systemie prawa (Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, konwencje Rady Europy). Duży wpływ na kształtowanie rozumienia prawa do prywatności miało rozbudowane orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zasadne jest więc prześledzenie, jak to pojęcie jest rozumiane w judykaturze Trybunału. Polska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej jest zobowiązana do podporządkowania się aktom stanowionych w ramach tej organizacji. Wpływają one na ustalenie granic prawa do prywatności, stąd konieczne jest poświęcenie szczególnej uwagi tym aktom. Próba zdefiniowania prawa do prywatności wymaga przeanalizowania rozumienia tego pojęcia w doktrynie zagranicznej, która wcześniej niż doktryna polska zajęła się tym problemem. Z punktu widzenia prawa polskiego określenie zakresu pojęciowego prawa do prywatności wymaga zbadania kilku zagadnień. Po pierwsze, konieczna jest analiza postanowień Konstytucji, które wskazują prawo do poszanowania życia prywatnego jako jedno z praw człowieka i obywatela. Zasadne będzie tu odwołanie się do interpretacji poczynionej przez Trybunał Konstytucyjny, który w swoich orzeczeniach starał się doprecyzować ogólne sformułowania Konstytucji. Po drugie, ważne jest również omówienie kwestii traktowania prawa do prywatności jako dobra osobistego na gruncie prawa cywilnego. Mimo że nadal toczy się spór co do charakteru dóbr osobistych, to jednak doktryna cywilistyczna wypracowała wiele cennych poglądów, które zdecydowanie mogą pomóc w opracowaniu koncepcji prawa do prywatności. Mimo że w doktrynie polskiej próby określenia, czym jest prawo do prywatności, są nieliczne, to jednak te, które się pojawiają mają przeważający wpływ na pojmowanie tego dobra osobistego. Stąd też zasadne jest przeanalizowanie dotychczasowych poglądów polskich autorów odnoszących się do prawa do prywatności. 21

20 Wstęp Powyższe studium będzie podstawą do odpowiedzi na pytanie, jak należy rozumieć prawo do prywatności. Będzie również prowadzić do określenia, którym informacjom czy zachowaniom należy przyznać przymiot prywatności, a którym nie. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń będzie możliwa analiza prawa do prywatności na gruncie stosunków pracy. Będzie ona wymagała ustalenia źródła ochrony prywatności pracownika przed ingerencją ze strony pracodawcy, czynników wpływających na zakres tego prawa oraz możliwości stosowania zaprezentowanej przeze mnie teorii prawa do prywatności w relacjach między pracownikiem a pracodawcą. W dalszej części monografii podejmę próbę oceny zakresu danych osobowych, jakie mogą być gromadzone przez pracodawcę. Będzie ona wymagała interpretacji zarówno przepisów kodeksu pracy oraz aktów okołokodeksowych, jak też ustawy o ochronie danych osobowych. Poszczególne reguły staną się punktem odniesienia dla oceny prawa pracodawcy do ingerencji w prywatność pracownika w konkretnych sytuacjach faktycznych, jakie zachodzą w trakcie zatrudnienia pracownika, takich jak kontrola osobista, wykorzystanie wizerunku pracownika, monitoring przy użyciu kamer użytkowych. Ostatnia część pracy zostanie poświęcona analizie problematyki środków ochrony, z jakiej może skorzystać pracownik, którego prywatność zostanie naruszona przez pracodawcę. Zostaną omówione i podane badaniu środki dostępne zarówno na gruncie prawa pracy, jak i prawa cywilnego. Ponadto zostaną wskazane podstawowe przepisy chroniące prywatność, umiejscowione w prawie karnym. W podsumowaniu tematyki niniejszej monografii podejmę się próby sformułowania wniosków na przyszłość w zakresie ochrony prawa pracownika do prywatności. Wnioski te będą dotyczyć przede wszystkim uregulowania kwestii zasad przeprowadzania przez pracodawcę kontroli mogącej naruszać prywatność pracownika. Postaram się również sformułować postulaty w zakresie wyrażania przez pracownika zgody na przetwarzanie jego danych osobowych przez pracodawcę. Wreszcie wskażę, jakie zmiany de lege ferenda powinny zostać wprowadzone w kodeksie pracy, aby zapewniły należytą ochronę prywatności pracownika. Oddawana do rąk Czytelników monografia jest zmienioną wersją rozprawy doktorskiej obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w czerwcu 2011 r. 22

21 Wstęp Pragnę serdecznie podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej pracy. W pierwszej kolejności chciałbym podziękować moim bliskim, którzy wspierali mnie w trakcie jej pisania. Monografia ta nie powstałaby, gdyby nie naukowa opieka i życzliwość mojego promotora prof. dr. hab. Andrzeja M. Świątkowskiego. Za cenne uwagi krytyczne pragnę podziękować recenzentom dr hab. Gertrudzie Uścińskiej, prof. nadzw. Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr. hab. Leszkowi Mitrusowi.

22

23 Rozdział I Prywatność jako element życia jednostki 1. Godność człowieka jako źródło prywatności Przystępując do analizy prawa do prywatności, należy w pierwszej kolejności podjąć próbę odnalezienia jej źródła. We współczesnej kulturze europejskiej źródła tego najczęściej poszukuje się w godności człowieka. Godność osoby ludzkiej traktowana jest bowiem jako fundament praw człowieka. Godność człowieka można uznać za duchową i moralną wartość, nierozerwalnie związaną z człowiekiem, która znajduje swój wyraz w świadomym i odpowiedzialnym samookreśleniu własnego życia. Stanowi to podstawę dla roszczenia o poszanowanie tej wartości ze strony innych podmiotów. Jednoznaczne zdefiniowanie pojęcia godności wydaje się niemożliwe. Jest ono różnie pojmowane i objaśniane 2. Wielki myśliciel doby oświecenia I. Kant uważał, że człowieczeństwo samo w sobie jest godnością. W następstwie człowiek nie może być używany przez nikogo [...] jako środek, lecz zawsze powinien być jednocześnie traktowany jako cel i w tym właśnie wyraża się godność 3. Według A. Rodzińskiego godność osoby ludzkiej jest wartością wartości. Uznaje on, że ludzka godność to zarazem sama osoba jako wartość pierwsza i pierwowzór 2 F.J. Mazurek, Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka, Lublin 2001, s. 7 i n.; idem, Pojęcie godności człowieka. Historia i miejsce w projektach konstytucji III Rzeczypospolitej, Roczniki Nauk Prawnych Towarzystwa Naukowego KUL, Lublin 1996, t. VI, s. 5 41; Z. Szawarski, Godność i odpowiedzialność, Studia Filozoficzne 1983, nr 8 9, s. 93; M. Ossowska, O człowieku, moralności i nauce, Warszawa 1983, s I. Kant, Krytyka praktycznego rozumu, Warszawa 1953, s

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46 Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII Przedmowa do tomu I... XXXV Rozdział 1. Krytyka wartości poznawczej i analitycznej funkcji ochronnej prawa pracy... 1 1. Uwagi wstępne... 1 2. Funkcje prawa pracy

Bardziej szczegółowo

Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych

Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych Komentarz Anna Ostrowska Kamil Sikora Wydanie 1 Stan prawny na 1 stycznia 2012 roku Warszawa 2012 Poszczególne części komentarza opracowali: Anna Ostrowska:

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

Anna Fogel PRAWNA OCHRONA PRZYRODY W LOKALNYM PLANOWANIU PRZESTRZENNYM

Anna Fogel PRAWNA OCHRONA PRZYRODY W LOKALNYM PLANOWANIU PRZESTRZENNYM Prawna ochrona przyrody w lokalnym planowaniu przestrzennym Anna Fogel PRAWNA OCHRONA PRZYRODY W LOKALNYM PLANOWANIU PRZESTRZENNYM Stan prawny na dzień 01.11.2011 r. Warszawa 2011 1 Anna Fogel Wydawca:

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów nieujawnionych. Piotr Pietrasz

Opodatkowanie dochodów nieujawnionych. Piotr Pietrasz Opodatkowanie dochodów nieujawnionych Piotr Pietrasz Opodatkowanie dochodów nieujawnionych Piotr Pietrasz monografie Wydawca: Ewa Fonkowicz Redaktor prowadz¹cy: Ewa Fonkowicz Sk³ad i ³amanie: Studio Lotus

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...7 Wprowadzenie...11 Dział I PRZEPISY WSPÓLNE...14 Rozdział 1. Przepisy ogólne...14 Rozdział 1a. Prawa pacjenta...120 Rozdział 2. Szpitale...151 Rozdział 3. Inne zakłady opieki

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE

KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE KOMENTARZ Dariusz Zawistowski 2. wydanie Warszawa 2013 Stan prawny na 1 marca 2013 r. Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Adam

Bardziej szczegółowo

75/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10

75/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, 75/1/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Development

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ewa Tomaszewska. Stan prawny na 1 maja 2014 roku

KOMENTARZ. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ewa Tomaszewska. Stan prawny na 1 maja 2014 roku KOMENTARZ Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Ewa Tomaszewska W Y DA N I E 1 Stan prawny na 1 maja 2014 roku Warszawa 2014 Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów................................................

Bardziej szczegółowo

KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ

KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ PRAKTYCZNY PORADNIK PRAWNICZY KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ ASPEKTY PRAWNE, TECHNICZNE I ETYCZNE Kontroluj skutecznie i zgodnie z prawem! Sławomir Turkowski WARSZAWA 2012 1 KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane.

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. NATALIA DUDEK Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. Moja praca podejmuje dość złożoną problematykę udostępniania informacji publicznych na tle ochrony danych osobowych. W wielu przypadkach

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dobra osobiste w ogólności

Rozdział 1. Dobra osobiste w ogólności Rozdział. Dobra osobiste w ogólności.. Zagadnienia ogólne istota i przegląd dóbr osobistych... Konstytucja Zgodnie z art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności

Bardziej szczegółowo

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości Marek Michalak Pan ZSRI5OO42O 14/KW Praw Dziecka brakiem realizacji prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, proszę działań legislacyjnych. mających na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci w tym

Bardziej szczegółowo

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r.

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. Część I PRAWO DO PRYWATNOŚCI WPROWADZENIE Prowadzące:

Bardziej szczegółowo

PRAWO PRACY KAZUSY I ĆWICZENIA. Marcin Mazuryk Mateusz Kaczocha

PRAWO PRACY KAZUSY I ĆWICZENIA. Marcin Mazuryk Mateusz Kaczocha PRAWO PRACY KAZUSY I ĆWICZENIA Marcin Mazuryk Mateusz Kaczocha Warszawa 2012 Spis treści Wykaz skrótów... 7 Słowo wstępne... 9 Część I. Ćwiczenia... 11 1. Podstawowe pojęcia i źródła prawa pracy... 13

Bardziej szczegółowo

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP Do druku nr 166 WICEPREZES NACZELNEJ RADY ADWOKACKIEJ Jacek Trela Warszawa, dnia 18 stycznia 2015 r. Pan Adam Podgórski Zastępca Szefa Kancelarii Sejmu RP Dot. GMS-WP-173-296115 NRA -12-SM -1.1.2016 W

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10 GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS 035 1419/10 Pan Jerzy Miller Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

KODEKS PRACY KOMENTARZ. Praca zbiorowa pod redakcją dr. Janusza Żołyńskiego. Wydanie I uzupełnione

KODEKS PRACY KOMENTARZ. Praca zbiorowa pod redakcją dr. Janusza Żołyńskiego. Wydanie I uzupełnione Edyta Bielak-Jomaa Andrzej Jabłoński Joanna Jasiewicz Małgorzata Mędrala Paweł Pettke Piotr Prusinowski Ewa Wronikowska Marcin Wujczyk Janusz Żołyński KODEKS PRACY KOMENTARZ Praca zbiorowa pod redakcją

Bardziej szczegółowo

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13 Id: 20382 [S]posób doręczenia określony w art. 1160 k.p.c., należy stosować także do wyroków sądów polubownych. ( ) [B]rak dostatecznych podstaw, aby przez pisemne zawiadomienie, o którym mowa w art. 1160

Bardziej szczegółowo

Druk Fabryka Druku Sp. z o.o. ul. Zgrupowania AK Kampinos 6, Warszawa

Druk Fabryka Druku Sp. z o.o. ul. Zgrupowania AK Kampinos 6, Warszawa Projekt okładki Jan Straszewski ISBN: 978-83-62250-34-9 Copyright by Uczelnia Techniczno-Handlowa im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska Adres wydawcy Uczelnia Techniczno-Handlowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów Wstęp... 19

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów Wstęp... 19 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów 15 Wstęp 19 1 Podstawowe pojęcia z zakresu przetwarzania i ochrony danych osobowych 37 11 Wprowadzenie 37 12 Dane osobowe 39 121 Geneza definicji danych osobowych

Bardziej szczegółowo

JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA

JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA MONOGRAFIE PRAWNICZE JAWNOŚĆ I JEJ OGRANICZENIA Redaktor naukowy GRAŻYNA SZPOR TOM IV ZNACZENIE ORZECZNICTWA MAŁGORZATA JAŚKOWSKA (red.) Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE GRAŻYNA SZPOR (Redaktor

Bardziej szczegółowo

R E G U L U S. Zrzeszenie Związków Zawodowych Energetyków. zapytanie Zleceniodawcy INFORMACJA PRAWNA

R E G U L U S. Zrzeszenie Związków Zawodowych Energetyków. zapytanie Zleceniodawcy INFORMACJA PRAWNA Warszawa, dnia 14 lipca 2009 r. Przedmiot informacji: Zleceniodawca opinii: Podstawy faktyczne informacji: Uprawnienia organizacji związkowej do skierowania sprawy interpretacji przepisów do Sądu Najwyższego

Bardziej szczegółowo

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA Nowe regulacje dot. Administratora Bezpieczeństwa Informacji (ABI): o kompetencje; o status w hierarchii Administratora danych;

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI. zadania: przepisami; Nowe kompetencje GIODO: Administratora danych; Przekazywanie danych do państw trzecich:

ADMINISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI. zadania: przepisami; Nowe kompetencje GIODO: Administratora danych; Przekazywanie danych do państw trzecich: ADMINISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA Nowe regulacje dot. Administratora Bezpieczeństwa Informacji (ABI): o kompetencje; o status w hierarchii Administratora danych;

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Lublin, dnia 21 stycznia 2013 r. OPINIA PRAWNA 1. Cel opinii: Celem opinii jest określenie charakteru prawnego oraz zasad udzielania i sposobu obliczania wymiaru płatnego urlopu, przysługującego pracownikowi

Bardziej szczegółowo

Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT

Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT Efektywność prawa wspólnotowego w Polsce na przykładzie VAT Adam Bartosiewicz Oficyna a Wolters Kluwer business Warszawa 2009 Wykaz skrótów 13 Akty prawne 13 Organy 14 Publikatory 14 Uwagi wprowadzające

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe "Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy". Opracowanie: dr Artur Woźny

Studia podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy. Opracowanie: dr Artur Woźny ŹRÓDŁA PRAWA PRACY Pod pojęciem źródła prawa rozumie się wszelkiego rodzaju formy, poprzez które zostają wyrażone normy prawne. Charakter oficjalnego źródła prawa stanowionego (wydanego przez uprawnione

Bardziej szczegółowo

TESTY PRAWO CYWILNE CZĘŚĆ OGÓLNA I ZOBOWIĄZANIA MICHAŁ ŁUC

TESTY PRAWO CYWILNE CZĘŚĆ OGÓLNA I ZOBOWIĄZANIA MICHAŁ ŁUC TESTY PRAWO CYWILNE CZĘŚĆ OGÓLNA I ZOBOWIĄZANIA MICHAŁ ŁUC Warszawa 2012 Stan prawny na 1 lipca 2012 r. Wydawca Magdalena Przek-Ślesicka Redaktor prowadzący Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne JustLuk

Bardziej szczegółowo

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-662364-II-10/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Kwiatkowski Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1 Prawo zatrudnienia Małgorzata Gersdorf Wydanie 1 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Joanna Choroszczak-Magiera Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski

Bardziej szczegółowo

Pan Krzysztof KWIATKOWSKI Minister Sprawiedliwości

Pan Krzysztof KWIATKOWSKI Minister Sprawiedliwości RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-631333-III/09/JP 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al, Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pan Krzysztof KWIATKOWSKI Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ. Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Dorota Habrat WYDANIE 1

KOMENTARZ. Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Dorota Habrat WYDANIE 1 KOMENTARZ Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary Dorota Habrat WYDANIE 1 Warszawa 2014 Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Wojciech

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Str. Nb. Wprowadzenie... XXI Wykaz skrótów... XXXXV Wykaz literatury... XXXXVII. Część I. Ogólna

Spis treści. Str. Nb. Wprowadzenie... XXI Wykaz skrótów... XXXXV Wykaz literatury... XXXXVII. Część I. Ogólna Wprowadzenie... XXI Wykaz skrótów... XXXXV Wykaz literatury... XXXXVII Część I. Ogólna Rozdział I. Przedmiot międzynarodowego prywatnego prawa pracy... 3 1 1. Rodzaje kolizji norm prawa pracy... 3 1 2.

Bardziej szczegółowo

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt Granice obowiązków, które mogą zostać nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt 3Ustawy Prawo ochrony środowiska Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka Dr Michał Araszkiewicz Katedra Teorii Prawa WPiA UJ Źródła

Bardziej szczegółowo

Akt urodzenia. Aleksandra Wilk. / monografie / prawo administracyjne. Wydanie 1

Akt urodzenia. Aleksandra Wilk. / monografie / prawo administracyjne. Wydanie 1 Akt urodzenia Aleksandra Wilk / monografie / prawo administracyjne Wydanie 1 Warszawa 2014 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów............................................... 11 Wstęp........................................................

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06 Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06 Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielczej

Bardziej szczegółowo

Mobbing w stosunkach pracy. Zagadnienia prawne

Mobbing w stosunkach pracy. Zagadnienia prawne Mobbing w stosunkach pracy Zagadnienia prawne Książkę tę poświęcam pamięci mojej ciotki Heleny B., bestialsko zamordowanej w wieku 18 lat przez niemieckich okupantów w pamiętnym dniu 5 sierpnia 1944 roku,

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ewidencji ludności Komentarz

Ustawa o ewidencji ludności Komentarz Ustawa o ewidencji ludności Komentarz Zbigniew Czarnik Wojciech Maciejko Paweł Zaborniak Wydanie 1 Warszawa 2012 Poszczególne części komentarza opracowali: Wojciech Maciejko rozdziały 1, 2, 3, 7 Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Ne tle skarg kierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich ujawnił się problem

Ne tle skarg kierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich ujawnił się problem RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-702889-III-12/LN 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Gowin Minister Sprawiedliwości Ne tle skarg

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-728872-V-13/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 55 1 77 00 A!. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Trybunał Konstytucyjny Warszawa Wniosek Rzecznika Praw

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 50/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 października 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Zdzisław Krzemiński. Alimenty i ojcostwo. Komentarz

Zdzisław Krzemiński. Alimenty i ojcostwo. Komentarz Zdzisław Krzemiński Alimenty i ojcostwo Komentarz Zdzisław Krzemiński Alimenty i ojcostwo Komentarz 3. wydanie Warszawa 2008 Stan prawny na 1 stycznia 2008 Wydawca: Izabela Dorf Sk³ad i ³amanie: Studio

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Arkadiusz Sobczyk Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Kodeks pracy a Konstytucja RP - tzw. podstawowe zasady prawa pracy zawarte w kodeksie pracy stanowią odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe prawo pracy

Międzynarodowe prawo pracy Andrzej Marian Świątkowski Międzynarodowe prawo pracy Tom II Międzynarodowe prywatne prawo pracy STUDIA PRAWNICZE Międzynarodowe prawo pracy W sprzedaży: T. Zieliński, L. Florek PRAWO PRACY, wyd. 11 Podręczniki

Bardziej szczegółowo

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Warszawa, 2 / /, 2 0 /ć f RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz 1.501.14.2014.KMŁ Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Zaniepokoiły mnie pojawiające się sygnały o szerokiej dostępności danych 0

Bardziej szczegółowo

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r.

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 2 CZERWCA 2015 R. (SYGN. AKT K 1/13) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 23 MAJA 1991 R. O ZWIĄZKACH ZAWODOWYCH

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II UZ 18/12. Dnia 1 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II UZ 18/12. Dnia 1 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt II UZ 18/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 1 czerwca 2012 r. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński SSN Maciej Pacuda w sprawie z wniosku M. R.

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH Semestr zimowy 2015/2016 SSP I Zajęcia nr 3 Publiczne bazy orzeczeń Cz. I Serwis Sądu Najwyższego Serwis Naczelnego Sądu Administracyjnego i Centralna Baza Orzeczeń Sądów

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 WydziałPrawa, Administracji i Stosunków Miedzynarodowych

Bardziej szczegółowo

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA System Informacji Prawnej Opisane poniżej funkcjonalne wymagania mają jedynie charakter minimalny. Wykonawca może zaproponować szerszą niż opisana funkcjonalność.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10

Postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10 Postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10 Statut spółki wodnej nie może ograniczać uprawnienia członka do wystąpienia ze spółki również wtedy, gdy jego członkostwo powstało ex lege na podstawie

Bardziej szczegółowo

KOMENTARZ. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ewa Plesnarowcz-Durska. Stan prawny na 2 stycznia 2014 roku

KOMENTARZ. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Ewa Plesnarowcz-Durska. Stan prawny na 2 stycznia 2014 roku KOMENTARZ Prawo o ustroju sądów administracyjnych Ewa Plesnarowcz-Durska W Y DA N I E 1 Stan prawny na 2 stycznia 2014 roku Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Grażyna Polkowska-Nowak Opracowanie redakcyjne:

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne:

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne: OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA W jakich aktach prawnych można znaleźć odpowiedzi na pytania związane z ochroną? źródła prawa; Nowelizacja przepisów z zakresu

Bardziej szczegółowo

LexisNexis Polska Sp. z o.o.

LexisNexis Polska Sp. z o.o. Redaktor prowadzący: Agnieszka M. Zagozda Opracowanie redakcyjne: Michał Dymiński Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski Copyright by LexisNexis Polska

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Warszawa dn. 8 stycznia 2016 r. Dr hab. prof. nadzw. Mirosław Karpiuk Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Trybunał

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział III

Spis treści. Wstęp Rozdział III Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Wiadomości ogólne o konstytucji jako najważniejszym w państwie akcie prawnym... 13 1. Pojęcie, geneza i funkcje konstytucji... 13 2. Konstytucja ustawą zasadniczą państwa...

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI INFORMACJI I KOMUNIKACJI. Semestr zimowy 2016/2017 I SSA I stopnia

TECHNIKI INFORMACJI I KOMUNIKACJI. Semestr zimowy 2016/2017 I SSA I stopnia TECHNIKI INFORMACJI I KOMUNIKACJI Semestr zimowy 2016/2017 I SSA I stopnia Zajęcia nr 4 Publiczne bazy orzeczeń Cz. 1 Serwis Sądu Najwyższego Serwis Naczelnego Sądu Administracyjnego i Centralna Baza Orzeczeń

Bardziej szczegółowo

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat,

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, 154/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Benedykta

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Dokument nr 2. Wnioskodawca: imię i nazwisko, adres;

Dokument nr 2. Wnioskodawca: imię i nazwisko, adres; Dokument nr 2 Wzór dokumentu w sprawie ochrony danych osobowych przekraczających granicę Miejscowość, data Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa Wnioskodawca: imię

Bardziej szczegółowo

Pan Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji WARSZAWA

Pan Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji WARSZAWA RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-638794-XVIII/10/GK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz Sygn. akt I PK 47/03 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 maja 2003 r. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz w sprawie z powództwa S. C. przeciwko Centrum Języków Obcych spółce cywilnej w B. J. M.,

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Post powanie administracyjne, sàdowoadministracyjne i egzekucyjne w administracji

Post powanie administracyjne, sàdowoadministracyjne i egzekucyjne w administracji Post powanie administracyjne, sàdowoadministracyjne i egzekucyjne w administracji Kazusy Katarzyna Celiƒska-Grzegorczyk Wojciech Sawczyn Andrzej Skoczylas pod redakcjà Andrzeja Skoczylasa Wydanie 2 Kazusy

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI

Spis treści. Przedmowa... XI Przedmowa...................................................... XI Wykaz skrótów................................................... XIII Rozdział I. Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Warszawa, 20 maja 2014 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Roman Dmowski DSI-WPIPSI.070.1.2014 DSI-WPIPSI.070.1.2014 Pan Stanisław Duda Sekretarz Stanu w

Bardziej szczegółowo

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Michał Serzycki Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Problematyka dotycząca ochrony prywatności w kontekście prawa pracy jest obecnie szczególnie aktualna, a pytanie o granice ochrony danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Formy zmiany ustawy karnej Penalizacja Depenalizacja Depenalizacja

Bardziej szczegółowo

Wolność wypowiedzi prasowej. Ewa Nowińska

Wolność wypowiedzi prasowej. Ewa Nowińska Wolność wypowiedzi prasowej Ewa Nowińska W serii ukazały się również: Andrzej Matlak Charakter prawny regulacji dotyczących zabezpieczeń technicznych utworów Janusz Barta, Ryszard Markiewicz Telewizja

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

BIBLIOTEKA PRAWA PRACY. redakcja naukowa. Zbigniew Góral. Krzysztof Stefański CZAS PRACY

BIBLIOTEKA PRAWA PRACY. redakcja naukowa. Zbigniew Góral. Krzysztof Stefański CZAS PRACY BIBLIOTEKA PRAWA PRACY redakcja naukowa Zbigniew Góral Krzysztof Stefański CZAS PRACY Warszawa 2013 Stan prawny na 15 czerwca 2013 r Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Przedmowa... Wprowadzenie... 1 Część I. Zagadnienia ogólne... 6 Rozdział I. Weksel charakterystyka ogólna... 6 XIII XXI 1. Uwagi ogólne... 6 2.

Bardziej szczegółowo

Wydatki na stołówkę pracowniczą kosztem uzyskania przychodów

Wydatki na stołówkę pracowniczą kosztem uzyskania przychodów Źródło : http://ksiegowosc.infor.pl/podatki/koszty/co-jest-kosztem/325306,wydatkina-stolowke-pracownicza-kosztem-uzyskania-przychodow.html Wydatki na stołówkę pracowniczą kosztem uzyskania przychodów W

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt Sygn. akt III UK 95/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 września 2010 r. SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania P. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO OPINIA PRAWNA Warszawa, dnia 23 czerwca 2015r. I. Zleceniodawca opinii Opinia prawna została sporządzona na zlecenie Krajowego Związku Zawodowego Geologów Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych

Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych LexisNexis Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych Antoni Witosz Wydanie 1 Monografie Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych Antoni Witosz Wydanie 1 Stan prawny na 1 stycznia 2011 roku LexisNexis

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów.................................................. 9 Czasopisma i inne publikatory................................... 9 Źródła prawa.................................................

Bardziej szczegółowo

ISBN (wersja drukowana) ISBN (ebook)

ISBN (wersja drukowana) ISBN (ebook) Radosław Olszewski Zakład Postępowania Karnego Katedra Postępowania Karnego i Kryminalistyki Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Łódzki 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Danuta Tarnowska

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa.

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy Joanna Kaleta Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. 1 1 Treść stosunku pracy art. 22 k.p. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII CZĘŚĆ I. Prawo jako przedmiot nauk prawnych Rozdział I. Podstawowe koncepcje prawa... 3 1. Koncepcje prawnonaturalne...

Bardziej szczegółowo

Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska,

Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska, 79 POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt Tw 72/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska, po wstępnym rozpoznaniu

Bardziej szczegółowo

Napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Tomasza Siemiątkowskiego, prof. UKSW

Napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Tomasza Siemiątkowskiego, prof. UKSW Mgr Sebastian Kidyba Streszczenie pracy doktorskiej Zawiązanie spółek osobowych Napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Tomasza Siemiątkowskiego, prof. UKSW Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY

PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY KCSC 1410-43/08 PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY Zakaz dyskryminacji i obowiązek przeciwdziałania mobbingowi w krajowej i wspólnotowej praktyce sądowej. Ochrona dóbr osobistych w stosunkach

Bardziej szczegółowo

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak,

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, 303/4/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anwil

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne:

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne: Kancelaria Lex Artist Ul. Oświatowa 14/8 01-366 Warszawa Tel. +48 22 253 28 18 e-mail: kancelaria@lex-artist.pl OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA W jakich aktach

Bardziej szczegółowo