PRAWO PRACOWNIKA DO OCHRONY PRYWATNOŚCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRAWO PRACOWNIKA DO OCHRONY PRYWATNOŚCI"

Transkrypt

1

2 PRAWO PRACOWNIKA DO OCHRONY PRYWATNOŚCI ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI W POLSKIM PROCESIE KARNYM Marcin Wujczyk Anna Tęcza-Paciorek Warszawa 2012

3 Spis treści Wykaz skrótów / 13 Wstęp / 17 Rozdział I Prywatność jako element życia jednostki / Godność człowieka jako źródło prywatności / Normatywny charakter prawa do godności / Prawo do godności a prawo do prywatności / Treść prywatności / Funkcje prywatności w stosunkach społecznych i stosunkach pracy / 33 Rozdział II Międzynarodowe standardy prawa do prywatności / Wstęp / Standardy ochrony prawa do prywatności w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka / Standardy ochrony prawa do prywatności w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych / Standardy ochrony prawa do prywatności Międzynarodowej Organizacji Pracy / Standardy ochrony prawa do prywatności Rady Europy / Standardy prawa do prywatności wynikające z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności / 44 5

4 Spis treści Zakres prawa do prywatności / Prawo do prywatności w stosunkach pracy według Europejskiego Trybunału Praw Człowieka / Standardy prawa do prywatności w konwencji nr 108 Rady Europy / Standardy ochrony prawa do prywatności w systemie prawnym Unii Europejskiej / Standardy ochrony prawa do prywatności w Deklaracji Podstawowych Praw i Wolności / Standardy ochrony prawa do prywatności w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej / Standardy ochrony prawa do prywatności w dyrektywach Unii Europejskiej / Standardy ochrony prawa do prywatności w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej / Podsumowanie / 64 Rozdział III Pojęcie prawa do prywatności / Definicja prawa do prywatności w doktrynie zagranicznej / Definicja prawa do prywatności według S.D. Warrena i L.D. Brandeisa / Definicja prawa do prywatności w świetle poglądów przedstawicieli doktryny zagranicznej / Typy koncepcji prawa do prywatności w świetle poglądów przedstawicieli doktryny zagranicznej / Definicja prawa do prywatności w polskim prawie, judykaturze i doktrynie / Prawo do prywatności w Konstytucji RP / Konstytucyjne prawo do prywatności / Wertykalne i horyzontalne stosowanie przepisów Konstytucji RP w zakresie prawa do prywatności / Ograniczenie konstytucyjnego prawa do prywatności / 94 6

5 Spis treści Podsumowanie / Prawo do prywatności jako dobro osobiste / Podstawy konstrukcyjne dóbr osobistych / Pojęcie dobra osobistego / Koncepcja subiektywna i obiektywna dóbr osobistych / Prywatność jako dobro osobiste / Definicja prawa do prywatności w polskiej doktrynie / Koncepcja prawa do prywatności według A. Kopffa (teoria sfer) / Koncepcja prawa do intymności P. Suta / Krytyka teorii sfer A. Kopffa / Koncepcja barier informacyjnych M. Wilda / Kontekstowe ujęcie prawa do prywatności / Prawo do prywatności w świetle poglądów polskich przedstawicieli doktryny / Treść prawa do prywatności w świetle poglądów przedstawicieli polskiej doktryny / Podsumowanie / Prawo do prywatności w orzecznictwie polskiej judykatury / Próba zdefiniowania prawa do prywatności / 134 Rozdział IV Próba zdefiniowania pojęcia i zakresu prawa pracownika do prywatności / Artykuł 11 1 k.p. jako źródło prawa pracownika do ochrony prywatności / Relacja między art k.p. a art. 23 i 24 k.c. / Teoria kręgów prywatności a stosunek pracy / 148 Rozdział V Prawo pracownika do ochrony prywatności a ochrona danych osobowych / Wstęp / Ochrona danych osobowych pracownika na gruncie art k.p. / 160 7

6 Spis treści 3. Ochrona prywatności pracownika na gruncie ustawy o ochronie danych osobowych / Zasady stosowania ustawy o ochronie danych osobowych do danych osobowych pracownika / Cel i przedmiot regulacji ustawy o ochronie danych osobowych / Pojęcie danych osobowych i zbioru danych / Pojęcie danych osobowych / Dane wrażliwe a dane zwykłe / Przetwarzanie danych osobowych / Zbiór danych / Przesłanki przetwarzania danych osobowych / Przesłanki przetwarzania zwykłych danych osobowych / Przesłanki przetwarzania sensytywnych danych osobowych w stosunkach pracy / Zasady przetwarzania danych osobowych pracownika przez pracodawcę / Obowiązki pracodawcy jako administratora danych osobowych / Uprawnienia pracownika, którego dane są przetwarzane, w stosunku do pracodawcy / Uprawnienia informacyjne / Prawo do żądania korekty danych / Prawo do sprzeciwu i żądania zaprzestania przetwarzania danych / Odpowiedzialność pracodawcy za naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych / Odpowiedzialność administracyjna / Odpowiedzialność karna / Odpowiedzialność cywilna / Podsumowanie / Prawo pracownika do ochrony prywatności a inne akty regulujące przetwarzanie danych osobowych / Rozporządzenie w sprawie akt osobowych / Ustawa o ochronie informacji niejawnych / Inne akty / 236 8

7 Spis treści Rozdział VI Obszary naruszenia prawa pracownika do prywatności w stosunkach pracy / Prawo pracownika do prywatności a informacje o jego wynagrodzeniu / Informacje o wynagrodzeniu jako dane chronione prawem do prywatności / Prawo pracownika do nieujawniania swojego dochodu pracodawcy / Obowiązek pracodawcy nieujawniania informacji o wynagrodzeniu pracownika / Prawo do prywatności a swoboda dysponowania przez pracownika informacjami o wynagrodzeniu / Prawo pracownika do prywatności a kontrola osobista / Prawo pracownika do prywatności a kontrola prywatnych szafek pracownika / Prawo pracownika do prywatności a uzyskanie przez pracodawcę informacji o współpracy pracownika z organami bezpieczeństwa państwa / Prawo pracownika do prywatności a wykorzystanie jego danych identyfikujących przez pracodawcę / Prawo pracownika do prywatności a biometryczne techniki zbierania informacji o pracownikach / Prawo pracownika do prywatności a uprawnienia pracodawcy do zasięgania informacji o jego karalności / Prawo pracownika do prywatności a ingerencja pracodawcy w wygląd i ubiór pracownika / Prawo pracownika do prywatności a wykorzystanie wizerunku pracownika przez pracodawcę / Prawo pracownika do prywatności a uzyskanie przez pracodawcę informacji o religii i wyznaniu pracownika / Prawo pracownika do prywatności a czas pracy / Prawo pracownika do prywatności a kontrola trzeźwości pracownika i zażywania przez niego substancji psychotropowych / Prawo pracownika do prywatności a informacje o zdrowiu pracownika / 293 9

8 Spis treści 14. Prawo pracownika do prywatności a stosowanie badań poligraficznych / Prawo pracownika do prywatności a pozyskiwanie przez pracodawcę informacji o ciąży pracownicy / Prawo pracownika do prywatności a pozyskiwanie przez pracodawcę informacji o majątku pracownika / Prawo pracownika do prywatności a opiniowanie i ocenianie pracowników / Prawo pracownika do prywatności a prowadzenie monitoringu / Pojęcie monitoringu / Dopuszczalność stosowania monitoringu / Monitoring poczty elektronicznej, z której korzysta pracownik / Monitorowanie rozmów telefonicznych pracowników / Monitoring korzystania z zasobów Internetu / Monitoring przy pomocy kamer użytkowych / Prawo pracownika do prywatności a stosowanie geolokalizacji / Prawo pracownika do prywatności a prywatna korespondencja pracownika / Prawo pracownika do prywatności a badania psychometryczne / Prawo pracownika do prywatności a zachowanie pracownika poza miejscem i czasem pracy / Prawo pracownika do prywatności a kontrola telepracownika w domu jako miejscu świadczenia pracy / 332 Rozdział VII Środki ochrony prawa pracownika do prywatności / Środki ochrony prywatności pracownika na gruncie prawa pracy / Środki ochrony prywatności w przepisach indywidualnego prawa pracy / Prawo pracownika do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia /

9 Spis treści Roszczenia w związku z wydaniem przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy / Środki ochrony prywatności w przepisach zbiorowego prawa pracy / Ocena skuteczności środków ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa pracy / Środki ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa cywilnego / Uwagi ogólne / Zagrożenie lub naruszenie prywatności pracownika / Bezprawność działania / Okoliczności wyłączające bezprawność naruszenia lub zagrożenia dóbr osobistych / Roszczenie niemajątkowe / Powództwo o ustalenie / Powództwo o zaniechanie / Powództwo o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia / Roszczenia majątkowe / Zadośćuczynienie pieniężne / Zasądzenie odpowiedniej sumy na cel społeczny / Inne majątkowe formy ochrony prawa do prywatności / Zasądzenie odszkodowania / Przyznanie zadośćuczynienia na gruncie art. 445 k.c. / Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia / Środki ochrony prawa do prywatności pracownika na gruncie prawa autorskiego / Ocena środków ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa cywilnego / Środki ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa karnego / Prawnokarna ochrona prawa pracownika do prywatności w kodeksie karnym /

10 Spis treści 3.2. Prawnokarna ochrona prawa pracownika do prywatności w ustawie o ochronie danych osobowych / Prawnokarna ochrona prawa pracownika do prywatności w kodeksie pracy / Ocena środków ochrony prawa pracownika do prywatności na gruncie prawa karnego / 394 Podsumowanie i uwagi de lege ferenda / 397 Bibliografia / 413 Wykaz orzeczeń sądów polskich i Trybunału Konstytucyjnego / 435

11 Wykaz skrótów Akty prawne EKPC k.k. Konstytucja RP k.p. k.p.a. k.p.c. k.p.k. k.r.o. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) 13

12 Wykaz skrótów MPPOiP Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) pr. aut. ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 z późn. zm.) u. KRK ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 292 z późn. zm.) u.o.d.o. ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.) u.o.i.n. ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228) u.r.s.z. ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. Nr 55, poz. 236 z późn. zm.) u.s.g. ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz z późn. zm.) u.w.t.p.a. ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 z późn. zm.) u.z.f.ś.s. ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 z późn. zm.) u.z.z. ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 z późn. zm.) Czasopisma, publikatory CzPKiNP ECR Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych Reports of Cases Before Court of Justice of the European Communities (poprzednio European Court Reports) 14

13 Wykaz skrótów HRLJ Human Rights Law Journal KPP Kwartalnik Prawa Prywatnego M.P.Pr. Monitor Prawa Pracy M. Praw. Monitor Prawniczy NJW Neue Juristische Wochenschrift NP Nowe Prawo ONSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ONSAiWSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych OSNAPiUS Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna OSNP Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych OSP Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OTK Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego PiP Państwo i Prawo PiZS Praca i Zabezpieczenie Społeczne PPH Przegląd Prawa Handlowego Prok. i Pr. Prokuratura i Prawo PS Przegląd Sądowy PUG Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego RJF Revue de la jurisprudence fiscale RPEiS Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny R. Pr. Radca Prawny St. Praw. Studia Prawnicze TPP Transformacje Prawa Prywatnego ZNUJ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 15

14 Wykaz skrótów Inne ETPC GIODO MOP NSA SA SN SW TK WSA Europejski Trybunał Praw Człowieka Główny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Międzynarodowa Organizacja Pracy Naczelny Sąd Administracyjny Sąd Apelacyjny Sąd Najwyższy Sąd Wojewódzki Trybunał Konstytucyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny

15 Wstęp We współczesnym prawie pracy można wyraźnie dostrzec dwie tendencje w zakresie nadzoru nad wykonywaną przez pracowników pracą. Pierwsza dotyczy wprowadzania coraz precyzyjniejszych środków kontroli pracownika pozwalających nadzorować nie tylko długość wykonywania pracy, ale również w czasie rzeczywistym jej efektywność, miejsce wykonywania czy zgodność z obowiązującym prawem. Przy prowadzeniu kontroli coraz częściej korzysta się z nowoczesnych technik gromadzenia informacji, jak: monitoring video, czytniki danych biometrycznych, geolokalizatory, wykrywacze substancji psychotropowych. Swój renesans przeżywają również tradycyjne formy kontroli, takie jak kontrola osobista czy analiza trzeźwości pracownika. Wyrazem pierwszej tendencji jest zwiększenie podporządkowania pracowników i dążenie pracodawcy do posiadania szczegółowych informacji o pracownikach. W efekcie pracodawca nie określa już wyłącznie sposobu wykonania pracy, ale również decyduje o tym, jak pracownik będzie wyglądał w czasie realizowania swoich obowiązków czy jak powinien się zachowywać poza miejscem i czasem pracy. Pracodawcy gromadzą również coraz więcej informacji o pracowniku, tworząc bazy danych często niezwiązanych ze stosunkiem pracy. Druga tendencja jest przeciwieństwem pierwszej. Sprowadza się do dania pracownikowi większej swobody w określaniu sposobu wykonaniu powierzonych mu zadań. Towarzyszy temu zmniejszenie kontroli pracodawcy, który oczekuje konkretnych efektów, nie wnikając nadmiernie w środki, dzięki którym zostały one uzyskane. W obu przypadkach istotną rolę w kształtowaniu relacji między pracodawcą a pracownikiem odgrywa ochrona prawa pracownika do prywatności. Prawo to z jednej strony wyznacza granice, do których może sięgać kontrola, z drugiej strony natomiast w niektórych przy- 17

16 Wstęp padkach uprawnienia kontrolne i kierownicze pracodawcy mogą uzasadniać ingerencję w prywatność pracownika. Kwestia poszanowania prywatności zaczyna odgrywać coraz bardziej znaczącą rolę w stosunkach pracy. Wpisuje się ona w tzw. humanizację pracy, znajdującą coraz więcej zwolenników wśród teoretyków i praktyków prawa pracy. Dostrzega się, że pracownika nie można traktować bezprzedmiotowo, wyłącznie w kategoriach założonych przez pracodawcę celów. Konieczne jest traktowanie go jako podmiotu stosunków prawnopracowniczych i w efekcie uwzględnianie jego potrzeb. Humanizacja współczesnych stosunków pracy przejawia się w uznaniu praw i interesów pracownika za jedno z podstawowych celów prawa pracy. Jako podmiotowi słabszemu konieczne jest zagwarantowanie mu większej ochrony. Już dawno dostrzeżono, że wykonywanie pracy angażuje całą podmiotowość pracownika i znacznie wykracza poza ścisłe wykonywanie zadań powierzonych przez podmiot zatrudniający. Może to skutkować ingerencją pracodawcy w obszary pozostające często poza ramami regulowanymi przez stosunek pracy. Efektem tego jest niemające podstaw prawnych wejście pracodawcy w posiadanie informacji o pracowniku o charakterze prywatnym. Konieczne jest ustanowienie odpowiednich środków prawnych zabezpieczających pracownika przed taką niedozwoloną ingerencją. Do praw, które pracodawca powinien uszanować, należy nieingerencja w dobra osobiste pracownika, w tym prywatność, w zakresie w jakim nie zezwala na to obowiązujący system prawa. Dobra osobiste pracowników przez długi czas nie były poddawane głębszej analizie w doktrynie prawa pracy. Poświęcane jej były jedynie nieliczne i dość wybiórcze artykuły. Dopiero niedawno problematyka ta zaczęła spotykać się z większym zainteresowaniem, co spowodowało wzrost opracowań związanych z tym tematem. Opracowania te analizowały również podstawowe zagadnienia związane z ochroną prywatności pracownika. Dotychczas jednak kwestia prywatności w stosunkach pracy nie została w sposób kompleksowy omówiona i poddana analizie. Nie oznacza to, że nauka prawa pracy w ogóle nie zajmowała się tym zagadnieniem. Podejmowano jedynie niektóre wątki prywatności w stosunkach pracy, skupiając się na kwestiach konkretnych naruszeń prywatności przez pracodawcę, nie próbując sformułować ogólniejszych tez nakazu poszanowania prywatności i rozstrzygania konfliktu między prawem pracodawcy do kontroli pracownika i uprawnieniem tego drugiego do nieujawniania infor- 18

17 Wstęp macji o swoim życiu prywatnym. Niniejsza monografia stara się tę istniejącą dotychczas lukę wypełnić. Przedmiotem niniejszego opracowania jest ochrona prywatności pracownika przed ingerencją ze strony pracodawcy. Analiza dotyczy wyłącznie zagadnień pojawiających się na styku relacji pracownik pracodawca. Pominięte natomiast zostaną kwestie związane z obowiązkiem poszanowania prywatności pomiędzy samymi pracownikami. W tym zakresie mniejsze znaczenie będą odgrywać przepisy prawa pracy, a ewentualne spory będą rozstrzygane na gruncie prawa cywilnego. Jedynie w nielicznych przypadkach zostanie zasygnalizowany obowiązek pracodawcy czuwania nad niedopuszczeniem do naruszenia prywatności pracownika przez inne osoby zatrudnione przez ten sam podmiot. Moim zamiarem jest również rozstrzygnięcie najbardziej kontrowersyjnych problemów pojawiających się na gruncie oceny prawa pracownika do ochrony prywatności. W pracy staram się odpowiedzieć na pytanie, jakie są granice prywatności pracownika, a tym samym dopuszczalny zakres ingerencji pracodawcy w tzw. sferę prywatną zatrudnionego. Szczególną uwagę poświęciłem również środkom ochrony, z jakich może skorzystać pracownik w przypadku naruszenia jego prywatność. Przy analizie tego zagadnienia starałem się odpowiedzieć na pytanie, czy istniejące formy ochrony są wystarczające. Analiza powyższych zagadnień nie byłaby jednak możliwa bez odwołania się do cywilistycznej koncepcji prawa do prywatności. Mimo że na gruncie polskiego prawa prywatność została uznana za dobro osobiste już na początku lat 80., a w doktrynie międzynarodowej jest ona przedmiotem zainteresowania od wielu lat, nadal brak zgodności co do pojmowania tego prawa, sformułowania jego definicji i określenia zakresu przedmiotowego. Stąd też niniejsze opracowanie nie mogło się ograniczać wyłącznie do analizy prywatności w stosunkach pracy, ale wymagało, w pierwszej kolejności, określenia rozumienia tego prawa. Badanie wielu opinii w tym przedmiocie doprowadziło mnie do wniosku, że konieczne jest podjęcie próby zdefiniowania prawa do prywatności, czemu poświęcam pierwszą część monografii. Należy wskazać, że rozważania zawarte w niniejszej pracy powinny sprzyjać wyjaśnieniu znaczenia niejednolitej terminologii używanej na określenie prawa do prywatności. 19

18 Wstęp Przy określaniu zakresu prawa pracownika do prywatności konieczne jest nie tylko uwzględnienie istniejących norm międzynarodowych i krajowych, ale również uwzględnienie panujących stosunków społeczno-gospodarczych, a także istniejącej praktyki i zasad współżycia społecznego. Monografia ma charakter dogmatyczny, jednak zawiera również liczne wątki teoretyczne. Porusza zarówno problemy o charakterze ogólnym, jak też stara się rozstrzygać kwestie szczególne, mogące pojawiać się w relacjach między stronami stosunku pracy. Niewątpliwie opracowanie poświęcone ujęciu i ochronie prywatności w stosunkach pracy jest trudne do omówienia pod względem metodologicznym. Prywatność jest traktowana w polskiej doktrynie jako odrębne dobro prawnie chronione dopiero od niedawna. Dotyczy to zarówno prawa pracy, jak i prawa cywilnego. Nie należy zapominać, że samo pojęcie prywatności jest określeniem niemającym dotychczas jasno zakreślonych ram. Niewiele miejsca poświęcono próbie zakreślenia jego granic, nie tylko w naukach prawnych, ale również w naukach społecznych. W wyniku nowelizacji kodeksu pracy ustawą, która weszła w życie 2 czerwca 1996 r. 1, ustawodawca wprowadził w art k.p. nakaz poszanowania przez pracodawcę godności oraz innych dóbr osobistych pracownika. W ten sposób ochrona prywatności, którą, jak się wydaje, należy zaliczyć do dóbr osobistych, została usankcjonowana w stosunkach pracy. Wyraźne wskazanie na ochronę dóbr osobistych w stosunkach pracy nałożyło na pracodawcę obowiązek, którego nieprzestrzeganie może wiązać się dla niego z ujemnymi konsekwencjami. W pracy przyjęto podejście badawcze, co umożliwiło nadanie jej waloru opracowania komplementarnego. Pozwoliło to na dokonanie ustaleń, czy istniejące w polskim porządku prawnym regulacje, dotyczące prawa do prywatności, gwarantują dostateczny poziom ochrony, w szczególności z punktu widzenia ochrony podstawowych praw i wolności jednostki, wymagany przez standardy międzynarodowe. Podejmując się analizy zagadnienia będącego przedmiotem monografii, należy wyjść od zagadnień aksjologicznych, poszukując źródła prawa do prywatności w przyrodzonej godności każdego człowieka. Dla ustalenia zakresu prawa do prywatności konieczne jest również ustalenie funkcji, jakie prywatność odgrywa dla jednostki. 1 Ustawa z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110 z późn. zm.). 20

19 Wstęp Obecnie ogromny wpływ na kształtowanie przepisów prawa krajowego mają regulacje prawa międzynarodowego. Wyznaczają one minimalne standardy, które obowiązane są przestrzegać państwa objęte danym system prawa międzynarodowego. Konieczna jest więc analiza rozumienia prawa do prywatności w ogólnoświatowych aktach międzynarodowych (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, regulacje Międzynarodowej Organizacji Pracy), jak i standardów ustanowionych w europejskim systemie prawa (Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, konwencje Rady Europy). Duży wpływ na kształtowanie rozumienia prawa do prywatności miało rozbudowane orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zasadne jest więc prześledzenie, jak to pojęcie jest rozumiane w judykaturze Trybunału. Polska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej jest zobowiązana do podporządkowania się aktom stanowionych w ramach tej organizacji. Wpływają one na ustalenie granic prawa do prywatności, stąd konieczne jest poświęcenie szczególnej uwagi tym aktom. Próba zdefiniowania prawa do prywatności wymaga przeanalizowania rozumienia tego pojęcia w doktrynie zagranicznej, która wcześniej niż doktryna polska zajęła się tym problemem. Z punktu widzenia prawa polskiego określenie zakresu pojęciowego prawa do prywatności wymaga zbadania kilku zagadnień. Po pierwsze, konieczna jest analiza postanowień Konstytucji, które wskazują prawo do poszanowania życia prywatnego jako jedno z praw człowieka i obywatela. Zasadne będzie tu odwołanie się do interpretacji poczynionej przez Trybunał Konstytucyjny, który w swoich orzeczeniach starał się doprecyzować ogólne sformułowania Konstytucji. Po drugie, ważne jest również omówienie kwestii traktowania prawa do prywatności jako dobra osobistego na gruncie prawa cywilnego. Mimo że nadal toczy się spór co do charakteru dóbr osobistych, to jednak doktryna cywilistyczna wypracowała wiele cennych poglądów, które zdecydowanie mogą pomóc w opracowaniu koncepcji prawa do prywatności. Mimo że w doktrynie polskiej próby określenia, czym jest prawo do prywatności, są nieliczne, to jednak te, które się pojawiają mają przeważający wpływ na pojmowanie tego dobra osobistego. Stąd też zasadne jest przeanalizowanie dotychczasowych poglądów polskich autorów odnoszących się do prawa do prywatności. 21

20 Wstęp Powyższe studium będzie podstawą do odpowiedzi na pytanie, jak należy rozumieć prawo do prywatności. Będzie również prowadzić do określenia, którym informacjom czy zachowaniom należy przyznać przymiot prywatności, a którym nie. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń będzie możliwa analiza prawa do prywatności na gruncie stosunków pracy. Będzie ona wymagała ustalenia źródła ochrony prywatności pracownika przed ingerencją ze strony pracodawcy, czynników wpływających na zakres tego prawa oraz możliwości stosowania zaprezentowanej przeze mnie teorii prawa do prywatności w relacjach między pracownikiem a pracodawcą. W dalszej części monografii podejmę próbę oceny zakresu danych osobowych, jakie mogą być gromadzone przez pracodawcę. Będzie ona wymagała interpretacji zarówno przepisów kodeksu pracy oraz aktów okołokodeksowych, jak też ustawy o ochronie danych osobowych. Poszczególne reguły staną się punktem odniesienia dla oceny prawa pracodawcy do ingerencji w prywatność pracownika w konkretnych sytuacjach faktycznych, jakie zachodzą w trakcie zatrudnienia pracownika, takich jak kontrola osobista, wykorzystanie wizerunku pracownika, monitoring przy użyciu kamer użytkowych. Ostatnia część pracy zostanie poświęcona analizie problematyki środków ochrony, z jakiej może skorzystać pracownik, którego prywatność zostanie naruszona przez pracodawcę. Zostaną omówione i podane badaniu środki dostępne zarówno na gruncie prawa pracy, jak i prawa cywilnego. Ponadto zostaną wskazane podstawowe przepisy chroniące prywatność, umiejscowione w prawie karnym. W podsumowaniu tematyki niniejszej monografii podejmę się próby sformułowania wniosków na przyszłość w zakresie ochrony prawa pracownika do prywatności. Wnioski te będą dotyczyć przede wszystkim uregulowania kwestii zasad przeprowadzania przez pracodawcę kontroli mogącej naruszać prywatność pracownika. Postaram się również sformułować postulaty w zakresie wyrażania przez pracownika zgody na przetwarzanie jego danych osobowych przez pracodawcę. Wreszcie wskażę, jakie zmiany de lege ferenda powinny zostać wprowadzone w kodeksie pracy, aby zapewniły należytą ochronę prywatności pracownika. Oddawana do rąk Czytelników monografia jest zmienioną wersją rozprawy doktorskiej obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w czerwcu 2011 r. 22

21 Wstęp Pragnę serdecznie podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej pracy. W pierwszej kolejności chciałbym podziękować moim bliskim, którzy wspierali mnie w trakcie jej pisania. Monografia ta nie powstałaby, gdyby nie naukowa opieka i życzliwość mojego promotora prof. dr. hab. Andrzeja M. Świątkowskiego. Za cenne uwagi krytyczne pragnę podziękować recenzentom dr hab. Gertrudzie Uścińskiej, prof. nadzw. Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr. hab. Leszkowi Mitrusowi.

22

23 Rozdział I Prywatność jako element życia jednostki 1. Godność człowieka jako źródło prywatności Przystępując do analizy prawa do prywatności, należy w pierwszej kolejności podjąć próbę odnalezienia jej źródła. We współczesnej kulturze europejskiej źródła tego najczęściej poszukuje się w godności człowieka. Godność osoby ludzkiej traktowana jest bowiem jako fundament praw człowieka. Godność człowieka można uznać za duchową i moralną wartość, nierozerwalnie związaną z człowiekiem, która znajduje swój wyraz w świadomym i odpowiedzialnym samookreśleniu własnego życia. Stanowi to podstawę dla roszczenia o poszanowanie tej wartości ze strony innych podmiotów. Jednoznaczne zdefiniowanie pojęcia godności wydaje się niemożliwe. Jest ono różnie pojmowane i objaśniane 2. Wielki myśliciel doby oświecenia I. Kant uważał, że człowieczeństwo samo w sobie jest godnością. W następstwie człowiek nie może być używany przez nikogo [...] jako środek, lecz zawsze powinien być jednocześnie traktowany jako cel i w tym właśnie wyraża się godność 3. Według A. Rodzińskiego godność osoby ludzkiej jest wartością wartości. Uznaje on, że ludzka godność to zarazem sama osoba jako wartość pierwsza i pierwowzór 2 F.J. Mazurek, Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka, Lublin 2001, s. 7 i n.; idem, Pojęcie godności człowieka. Historia i miejsce w projektach konstytucji III Rzeczypospolitej, Roczniki Nauk Prawnych Towarzystwa Naukowego KUL, Lublin 1996, t. VI, s. 5 41; Z. Szawarski, Godność i odpowiedzialność, Studia Filozoficzne 1983, nr 8 9, s. 93; M. Ossowska, O człowieku, moralności i nauce, Warszawa 1983, s I. Kant, Krytyka praktycznego rozumu, Warszawa 1953, s

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46

Spis treści. I. Uwagi wstępne... 46 Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII Przedmowa do tomu I... XXXV Rozdział 1. Krytyka wartości poznawczej i analitycznej funkcji ochronnej prawa pracy... 1 1. Uwagi wstępne... 1 2. Funkcje prawa pracy

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów nieujawnionych. Piotr Pietrasz

Opodatkowanie dochodów nieujawnionych. Piotr Pietrasz Opodatkowanie dochodów nieujawnionych Piotr Pietrasz Opodatkowanie dochodów nieujawnionych Piotr Pietrasz monografie Wydawca: Ewa Fonkowicz Redaktor prowadz¹cy: Ewa Fonkowicz Sk³ad i ³amanie: Studio Lotus

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

75/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10

75/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, 75/1/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 2 sierpnia 2011 r. Sygn. akt Ts 102/10 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Development

Bardziej szczegółowo

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane.

Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. NATALIA DUDEK Zasady upowszechniania informacji. Zagadnienia wybrane. Moja praca podejmuje dość złożoną problematykę udostępniania informacji publicznych na tle ochrony danych osobowych. W wielu przypadkach

Bardziej szczegółowo

KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ

KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ PRAKTYCZNY PORADNIK PRAWNICZY KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ PRACODAWCĘ ASPEKTY PRAWNE, TECHNICZNE I ETYCZNE Kontroluj skutecznie i zgodnie z prawem! Sławomir Turkowski WARSZAWA 2012 1 KONTROLA PRACOWNIKA PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości

Marek Biernacki. Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak. Minister Sprawiedliwości Marek Michalak Pan ZSRI5OO42O 14/KW Praw Dziecka brakiem realizacji prawa dziecka do kontaktu z obojgiem rodziców, proszę działań legislacyjnych. mających na celu zabezpieczenie praw i dobra dzieci w tym

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r.

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. Część I PRAWO DO PRYWATNOŚCI WPROWADZENIE Prowadzące:

Bardziej szczegółowo

PRAWO PRACY KAZUSY I ĆWICZENIA. Marcin Mazuryk Mateusz Kaczocha

PRAWO PRACY KAZUSY I ĆWICZENIA. Marcin Mazuryk Mateusz Kaczocha PRAWO PRACY KAZUSY I ĆWICZENIA Marcin Mazuryk Mateusz Kaczocha Warszawa 2012 Spis treści Wykaz skrótów... 7 Słowo wstępne... 9 Część I. Ćwiczenia... 11 1. Podstawowe pojęcia i źródła prawa pracy... 13

Bardziej szczegółowo

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI

ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ADMISTRATOR BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA Nowe regulacje dot. Administratora Bezpieczeństwa Informacji (ABI): o kompetencje; o status w hierarchii Administratora danych;

Bardziej szczegółowo

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1 Prawo zatrudnienia Małgorzata Gersdorf Wydanie 1 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Joanna Choroszczak-Magiera Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-728872-V-13/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 55 1 77 00 A!. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Trybunał Konstytucyjny Warszawa Wniosek Rzecznika Praw

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia

Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Warszawa, 2 / /, 2 0 /ć f RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz 1.501.14.2014.KMŁ Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Zaniepokoiły mnie pojawiające się sygnały o szerokiej dostępności danych 0

Bardziej szczegółowo

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

DP/2310/6/14 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA System Informacji Prawnej Opisane poniżej funkcjonalne wymagania mają jedynie charakter minimalny. Wykonawca może zaproponować szerszą niż opisana funkcjonalność.

Bardziej szczegółowo

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r.

BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. BL-112-254-TK/15 Warszawa, 30 grudnia 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 2 CZERWCA 2015 R. (SYGN. AKT K 1/13) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 23 MAJA 1991 R. O ZWIĄZKACH ZAWODOWYCH

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne:

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne: OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA W jakich aktach prawnych można znaleźć odpowiedzi na pytania związane z ochroną? źródła prawa; Nowelizacja przepisów z zakresu

Bardziej szczegółowo

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat,

154/2/B/2011. POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, 154/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 15 lutego 2011 r. Sygn. akt Ts 1/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Benedykta

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ewidencji ludności Komentarz

Ustawa o ewidencji ludności Komentarz Ustawa o ewidencji ludności Komentarz Zbigniew Czarnik Wojciech Maciejko Paweł Zaborniak Wydanie 1 Warszawa 2012 Poszczególne części komentarza opracowali: Wojciech Maciejko rozdziały 1, 2, 3, 7 Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Arkadiusz Sobczyk Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Kodeks pracy a Konstytucja RP - tzw. podstawowe zasady prawa pracy zawarte w kodeksie pracy stanowią odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 50/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 października 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH Semestr zimowy 2015/2016 SSP I Zajęcia nr 3 Publiczne bazy orzeczeń Cz. I Serwis Sądu Najwyższego Serwis Naczelnego Sądu Administracyjnego i Centralna Baza Orzeczeń Sądów

Bardziej szczegółowo

Wolność wypowiedzi prasowej. Ewa Nowińska

Wolność wypowiedzi prasowej. Ewa Nowińska Wolność wypowiedzi prasowej Ewa Nowińska W serii ukazały się również: Andrzej Matlak Charakter prawny regulacji dotyczących zabezpieczeń technicznych utworów Janusz Barta, Ryszard Markiewicz Telewizja

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej

Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym. Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Prawo karne intertemporalne obowiązywanie ustawy karnej w aspekcie czasowym Pojęcie prawa intertemporalnego Obowiązywanie ustawy karnej Formy zmiany ustawy karnej Penalizacja Depenalizacja Depenalizacja

Bardziej szczegółowo

Dokument nr 2. Wnioskodawca: imię i nazwisko, adres;

Dokument nr 2. Wnioskodawca: imię i nazwisko, adres; Dokument nr 2 Wzór dokumentu w sprawie ochrony danych osobowych przekraczających granicę Miejscowość, data Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa Wnioskodawca: imię

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska,

Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska, 79 POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt Tw 72/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan przewodniczący Marek Mazurkiewicz sprawozdawca Teresa Dębowska-Romanowska, po wstępnym rozpoznaniu

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne:

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI. Nowelizacja Ustawy o ochronie danych osobowych (UODO) z 1 stycznia 2015 r. informacje wstępne: Kancelaria Lex Artist Ul. Oświatowa 14/8 01-366 Warszawa Tel. +48 22 253 28 18 e-mail: kancelaria@lex-artist.pl OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W ADMINISTRACJI ZAKRES DZIAŁAŃ SZCZEGÓŁOWE DZIAŁANIA W jakich aktach

Bardziej szczegółowo

USTAWA O TRANSPORCIE DROGOWYM

USTAWA O TRANSPORCIE DROGOWYM USTAWA O TRANSPORCIE DROGOWYM Renata Strachowska 2. wydanie Warszawa 2011 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 7 Wstęp... 15 Ustawa z dnia z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym... 17 Rozdział 1. Przepisy

Bardziej szczegółowo

BIBLIOTEKA PRAWA PRACY. redakcja naukowa. Zbigniew Góral. Krzysztof Stefański CZAS PRACY

BIBLIOTEKA PRAWA PRACY. redakcja naukowa. Zbigniew Góral. Krzysztof Stefański CZAS PRACY BIBLIOTEKA PRAWA PRACY redakcja naukowa Zbigniew Góral Krzysztof Stefański CZAS PRACY Warszawa 2013 Stan prawny na 15 czerwca 2013 r Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO OPINIA PRAWNA Warszawa, dnia 23 czerwca 2015r. I. Zleceniodawca opinii Opinia prawna została sporządzona na zlecenie Krajowego Związku Zawodowego Geologów Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Przedmowa... Wprowadzenie... 1 Część I. Zagadnienia ogólne... 6 Rozdział I. Weksel charakterystyka ogólna... 6 XIII XXI 1. Uwagi ogólne... 6 2.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów.................................................. 9 Czasopisma i inne publikatory................................... 9 Źródła prawa.................................................

Bardziej szczegółowo

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak,

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, 303/4/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anwil

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych

Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych LexisNexis Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych Antoni Witosz Wydanie 1 Monografie Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych Antoni Witosz Wydanie 1 Stan prawny na 1 stycznia 2011 roku LexisNexis

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa.

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy Joanna Kaleta Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. 1 1 Treść stosunku pracy art. 22 k.p. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Warszawa, 20 maja 2014 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Roman Dmowski DSI-WPIPSI.070.1.2014 DSI-WPIPSI.070.1.2014 Pan Stanisław Duda Sekretarz Stanu w

Bardziej szczegółowo

ZASADY EDYCJI TEKSTÓW

ZASADY EDYCJI TEKSTÓW ZASADY EDYCJI TEKSTÓW 1. Zasady ogólne - objętość artykułu: 20 32 tys. znaków - czcionka: Times New Roman, 12 pt - odstępy miedzy wersami: 1,5 wiersza - odstępy między akapitami: 0 pt - marginesy: standardowe

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRAW NABYWCY LOKALU MIESZKALNEGO LUB DOMU JEDNORODZINNEGO

OCHRONA PRAW NABYWCY LOKALU MIESZKALNEGO LUB DOMU JEDNORODZINNEGO OCHRONA PRAW NABYWCY LOKALU MIESZKALNEGO LUB DOMU JEDNORODZINNEGO KOMENTARZ Andrzej Burzak Małgorzata Okoń Piotr Pałka Warszawa 2012 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Ustawa z dnia 16 września 2011

Bardziej szczegółowo

Wydatki na stołówkę pracowniczą kosztem uzyskania przychodów

Wydatki na stołówkę pracowniczą kosztem uzyskania przychodów Źródło : http://ksiegowosc.infor.pl/podatki/koszty/co-jest-kosztem/325306,wydatkina-stolowke-pracownicza-kosztem-uzyskania-przychodow.html Wydatki na stołówkę pracowniczą kosztem uzyskania przychodów W

Bardziej szczegółowo

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Michał Serzycki Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Problematyka dotycząca ochrony prywatności w kontekście prawa pracy jest obecnie szczególnie aktualna, a pytanie o granice ochrony danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 25 lipca 2001 r.

Warszawa, 25 lipca 2001 r. Warszawa, 25 lipca 2001 r. Opinia na temat wniosku Stowarzyszenia Związek Polskich Artystów Plastyków do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

POSTANOWIENIE. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz Sygn. akt I PK 47/03 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 maja 2003 r. SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz w sprawie z powództwa S. C. przeciwko Centrum Języków Obcych spółce cywilnej w B. J. M.,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r.

Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r. Warszawa, dnia 22 listopada 2001 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego - sygn. akt P.10/01. Sąd Okręgowy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 5/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 marca 2012 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z urzędu na

Bardziej szczegółowo

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa

Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny w świetle konstytucji SSN Antoni Górski, Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa Stan wojenny został nareszcie oceniony i osądzony w kategoriach prawno konstytucyjnych przez kompetentny organ

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

dr Magdalena Kuba mkuba@wpia.uni.lodz.pl Katedra Prawa Pracy UŁ

dr Magdalena Kuba mkuba@wpia.uni.lodz.pl Katedra Prawa Pracy UŁ dr Magdalena Kuba mkuba@wpia.uni.lodz.pl Katedra Prawa Pracy UŁ KONTROLA to proces, w trakcie którego następuje porównanie stanu faktycznego ze stanem pożądanym, tj. przyjętym w organizacji wzorcem, oraz

Bardziej szczegółowo

TAJEMNICE ZAWODOWE I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W INSTYTUCJACH FINANSOWYCH

TAJEMNICE ZAWODOWE I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W INSTYTUCJACH FINANSOWYCH TAJEMNICE ZAWODOWE I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W INSTYTUCJACH FINANSOWYCH Mariusz Krzysztofek Zamów książkę w księgarni internetowej Warszawa 2015 Stan prawny na 1 października 2015 r. Wydawca Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Bibliografia...

Spis treści. Wykaz skrótów... Bibliografia... Wstęp...................................................... Wykaz skrótów............................................. Bibliografia................................................. XI XV XIX Część I. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

NADZÓR BANKOWY W PRAKTYCE

NADZÓR BANKOWY W PRAKTYCE MONOGRAFIE PRAWNICZE NADZÓR BANKOWY W PRAKTYCE FUNKCJONOWANIE NADZORU Z PERSPEKTYWY SPORÓW SĄDOWYCH MAŁGORZATA FRYSZTAK Wydawnictwo C. H. Beck Polecamy nasze publikacje z tej serii: Marek Świątkowski

Bardziej szczegółowo

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Każdy człowiek, również ten mały, posiada określone prawa, nie poprzez czyjeś nadanie, ale poprzez samo istnienie bycia człowiekiem. Zatem

Bardziej szczegółowo

ZATRUDNIENIE TYMCZASOWE W POLSKIM PRAWIE PRACY

ZATRUDNIENIE TYMCZASOWE W POLSKIM PRAWIE PRACY ZATRUDNIENIE TYMCZASOWE W POLSKIM PRAWIE PRACY KONSTRUKCJA I CHARAKTER PRAWNY Magdalena Paluszkiewicz Warszawa 2011 Recenzent: Dr hab. Zbigniew Góral, prof. UŁ Wydawca: Małgorzata Sokołowska Redaktor prowadzący:

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

w nauce prawa brak jest przekonywającego stanowiska w tej kwestii. Celem

w nauce prawa brak jest przekonywającego stanowiska w tej kwestii. Celem Wydarzenia polityczno społeczne ostatnich lat spowodowały, że w Polsce coraz uważniej zaczęto przyglądać się konstrukcjom prawnym z zakresu prawa własności intelektualnej. Nastąpił znaczący rozwój techniczny,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich

Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa, dnia 12 października 2006 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz Kochanowski RPO-542175-X-06/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 022 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 022 827

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 33/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Źródła prawa pracy

Rozdział I. Źródła prawa pracy Kodeks pracy Rozdział I. Źródła prawa pracy Tabl. 1. Hierarchia źródeł prawa pracy Hierarchia źródeł prawa pracy (art. 9 1 KP) Kodeks pracy przepisy innych ustaw przepisy aktów wykonawczych postanowienia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Sygn. akt III CZP 57/09 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 września 2009 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

BL-112-132-TK/13 Warszawa, 21 lutego 2014 r.

BL-112-132-TK/13 Warszawa, 21 lutego 2014 r. BL-112-132-TK/13 Warszawa, 21 lutego 2014 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 LIPCA 2013 R. (SYGN. AKT Kp 1/13) DOTYCZĄCYM ZMIANY USTAWY O WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU

Bardziej szczegółowo

Monika Krasińska Przetwarzanie danych osobowych w celach naukowych warunki udostępniania i pozyskiwania

Monika Krasińska Przetwarzanie danych osobowych w celach naukowych warunki udostępniania i pozyskiwania Monika Krasińska Przetwarzanie danych osobowych w celach naukowych warunki udostępniania i pozyskiwania Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego 2, 245-249 2010 Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego

Bardziej szczegółowo

Szkolenie podstawowe z ustawy o ochronie danych osobowych dla wolontariuszy świadczących pomoc na rzecz podopiecznych Ośrodka Pomocy Społecznej

Szkolenie podstawowe z ustawy o ochronie danych osobowych dla wolontariuszy świadczących pomoc na rzecz podopiecznych Ośrodka Pomocy Społecznej Szkolenie podstawowe z ustawy o ochronie danych osobowych dla wolontariuszy świadczących pomoc na rzecz podopiecznych Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m. st. Warszawy Akty prawne z zakresu ochrony

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

Ochrona wrażliwych danych osobowych

Ochrona wrażliwych danych osobowych Pełnosprawny Student II Kraków, 26-27 listopada 2008 r. Ochrona wrażliwych danych osobowych Daniel Wieszczycki Datasec Consulting Podstawowe akty prawne Konwencja Rady Europy Nr 108 z dnia 28 stycznia

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

S K A R G A na bezczynność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

S K A R G A na bezczynność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Warszawa, 15 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z a p o ś r e d n i c t w e m Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Skarżący: Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Warszawa, dnia 1 października 2015 r. Stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji w sprawie tajemnicy zawodowej w związku z żądaniem komornika w trybie art. 761 KPC 1. Komornik wystąpił do Kancelarii

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY

PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY KCSC 1410-43/08 PROGRAM SZKOLENIA DLA SĘDZIÓW Z ZAKRESU PRAWA PRACY Zakaz dyskryminacji i obowiązek przeciwdziałania mobbingowi w krajowej i wspólnotowej praktyce sądowej. Ochrona dóbr osobistych w stosunkach

Bardziej szczegółowo

REGULUS OPINIA PRAWNA. I. Uprawnienia pracownika do akcji pracowniczych w. II. Obowiązek informowania pracowników o. Warszawa 16 07 2007

REGULUS OPINIA PRAWNA. I. Uprawnienia pracownika do akcji pracowniczych w. II. Obowiązek informowania pracowników o. Warszawa 16 07 2007 Warszawa 16 07 2007 OPINIA PRAWNA Przedmiot opinii: I. Uprawnienia pracownika do akcji pracowniczych w przypadku nie dopełnienia wymogów formalnych wskazanych w rozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z

Bardziej szczegółowo

Dane biometryczne pracowników a kontrola czasu pracy

Dane biometryczne pracowników a kontrola czasu pracy Dane biometryczne pracowników a kontrola czasu pracy Jakub Jung ''Bezpieczeństwo Technologii Biometrycznych. Ochrona Danych Biometrycznych'' Warszawa, dn. 9 grudnia 2011 r. biometria Termin biometria pochodzi

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

II SA/Wa 898/06 - Wyrok WSA w Warszawie

II SA/Wa 898/06 - Wyrok WSA w Warszawie II SA/Wa 898/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-09-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-05-17 Sąd Sędziowie Symbol z opisem Skarżony organ Treść wyniku Wojewódzki Sąd Administracyjny

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13

Wstęp... 9. Wykaz skrótów... 13 Spis treści Wstęp... 9 Wykaz skrótów... 13 Rozdział 1. Polski model dostępu do informacji w administracji publicznej. Zagadnienia ogólne (Grzegorz Rydlewski)... 14 1.1. Doktrynalne i normatywne aspekty

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE

PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE PRAWO KARNE WYKONAWCZE 4. WYDANIE Joanna Hołda Zbigniew Hołda Beata Żórawska Warszawa 2012 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1 Prawo karne wykonawcze i jego nauka... 13 1.1. Prawo karne

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótow Literatura podstawowa Wstęp ROZDZIAŁ I. Wprowadzenie funkcja zabezpieczeń kredytu oraz skutki ich ustanowienia

Spis treści Wykaz skrótow Literatura podstawowa Wstęp ROZDZIAŁ I. Wprowadzenie funkcja zabezpieczeń kredytu oraz skutki ich ustanowienia Wykaz skrótow................................. 11 Literatura podstawowa............................ 13 Wstęp....................................... 15 ROZDZIAŁ I. Wprowadzenie funkcja zabezpieczeń kredytu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV

Spis treści. Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV Rozdział I. Wprowadzenie... 1 1. Geneza i znaczenie umowy agencyjnej... 1 2. Umowa

Bardziej szczegółowo

PRAWO SPADKOWE I RODZINNE

PRAWO SPADKOWE I RODZINNE TESTY PRAWO SPADKOWE I RODZINNE MAREK STUS Warszawa 2012 Spis treści 5 Spis treści Wykaz skrótów... 7 Wprowadzenie... 9 Część I Prawo spadkowe... 11 Rozdział 1 Spadek i ogólne zasady dziedziczenia... 13

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10 id: 20332 1. Spór o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy z powodu jej niewaŝności moŝe być poddany przez strony pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 1157 k.p.c.). 2. [Z]datność

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 684/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. B.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 30 lipca 1998 r. I PZ 32/98

Postanowienie z dnia 30 lipca 1998 r. I PZ 32/98 Postanowienie z dnia 30 lipca 1998 r. I PZ 32/98 1. Sąd może sprawdzić spełnianie przez radcę prawnego warunku pozwalającego na zastępowanie osób fizycznych, polegającego na wykonywaniu zawodu w kancelarii

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych... 17. ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne organy ochrony prawa...

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych... 17. ROZDZIAŁ II. Konstytucyjne organy ochrony prawa... SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp......................................................... 13 ROZDZIAŁ I. Teoria organów państwowych... 17 1. Pojęcie organu... 17 2. Klasyfikacja organów... 21 2.1.

Bardziej szczegółowo

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze Umowa o zachowaniu poufności Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829 27 00,

Bardziej szczegółowo