Udar niedokrwienny u dzieci: czynniki ryzyka, objawy, leczenie, następstwa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Udar niedokrwienny u dzieci: czynniki ryzyka, objawy, leczenie, następstwa"

Transkrypt

1 Udar niedokrwienny u dzieci: czynniki ryzyka, objawy, leczenie, następstwa Ischemic stroke in children: risk factors, symptoms, treatment, after-effects Ewa Pilarska Klinika Neurologii Rozwojowej Katedry Neurologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego STRESZCZENIE Wczesna i trafna diagnoza udarów mózgu, zarówno u dorosłych jak i u dzieci, warunkuje zastosowanie właściwego leczenia i rehabilitacji. Ten fakt w znaczący sposób może wpłynąć na rokowanie. W pracy autorka omówiła czynniki ryzyka udaru niedokrwiennego, objawy kliniczne, metody diagnostyczne i leczenie. Słowa kluczowe: udar niedokrwienny, dzieci, czynniki ryzyka, etiologia, metody diagnostyczne, leczenie ABSTRACT Early and accurate diagnosis of cerebral stroke in adults as well as in children, conditions the application of suitable medical treatment and rehabilitation. This fact can in a significant way change the medical outcome. In the study the author presents the risk factors of ischemic stroke, clinical symptoms, diagnostic methods and treatment. Key words: ischemic stroke, children, risk factor, etiology, diagnostic procedures, treatment Udar mózgu jest stosunkowo rzadko występującą jednostką chorobową u dzieci. Według pierwszych badań, przeprowadzonych przez Schoenberga i wsp. w latach , częstość występowania udaru u dzieci wynosi 2,5/ populacji dziecięcej w ciągu roku, przy czym udar niedokrwienny stanowi około 1/3, tj. 0,63/ /rok, zaś udar krwotoczny 1,89/ /rok [1]. Badania przeprowadzone w następnych latach wskazują na podobne bądź tylko nieco częstsze ich występowanie. Fullerton i wsp. obserwowali wystąpienie udaru w grupie dzieci pomiędzy 1. mies. a 19. rż. z częstością 2,3/ populacji dziecięcej/rok (1,2/ /rok stanowił udar niedokrwienny, 1,1/ /rok udar krwotoczny) [2]. Natomiast badania prowadzone w latach w grupie dzieci od urodzenia do 18 roku i opublikowane przez Lynch i wsp. wskazują na występowanie udaru niedokrwiennego z częstością 7,8/ , a krwotocznego na 2,9/ /populacji dziecięcej/rok [3]. Rzadkie występowanie udaru niedokrwiennego u dzieci wynika także z faktu, że w wielu przypadkach bywa on niedostatecznie rozpoznany [4 7]. Przyczynia się do tego między innymi nietypowy obraz kliniczny udaru, brak doświadczenia umożliwiającego właściwe rozpoznanie i odpowiednio wczesne włączenie leczenia, a także wciąż niewystarczająca liczba rzetelnych i wiarygodnych badań naukowych, które jednoznacznie określają zalecane metody diagnostyczne potwierdzające rozpoznanie i udzielają jasnych wytycznych co do dalszego postępowania terapeutycznego oraz profilaktycznego u dzieci. Ze względu na poważne następstwa udaru, jakimi są: zaburzenia ruchowe, napady padaczkowe, obniżenie funkcji intelektualnych, a także zaburzenia neuropsychologiczne, konieczna jest szybka i dokładna diagnostyka, bowiem właściwe i odpowiednio wczesne rozpoznanie udaru umożliwia szybkie niezwłoczne leczenia, a następnie objęcie wielospecjalistyczną rehabilitacją, co pozwoli na jak najszybszy powrót do prawidłowego funkcjonowania. CZYNNIKI RYZYKA PROWADZĄCE DO WYSTĄPIENIA UDARU NIEDOKRWIENNEGO U DZIECI Czynniki ryzyka udaru niedokrwiennego u dzieci są inne niż u dorosłych i znacznie mniej poznane. Tylko u około połowy małych pacjentów można jednoznacznie wskazać czynnik ryzyka udaru, zaś pozostałych 50% pomimo wykonywania wielu badań diagnostycznych stwierdza się niekiedy tylko prawdopodobną przyczynę lub nie udaje się jej znaleźć w ogóle [8]. Wśród wielu czynników ryzyka najczęściej wymienia się choroby serca, głównie wrodzone i nabyte wady serca, choroby zapalne, choroby układowe tkanki łącznej, zaburzenia hematologiczne, metaboliczne, przyczyny genetyczne. Często jednak, co podkreślają liczni autorzy, u jednego pacjenta występuje kilka czynników ryzyka udaru [9 13]. Wśród czynników ryzyka pierwszego udaru rozpatruje się możliwość ich rodzinnego występowania, zwłaszcza w przypadku zaburzeń gospodarki lipidowej, czynników krzepnięcia i zaburzeń immunologicznych. Vo l. 1 8 / , n r

2 E. Pilarska Tab. I. Najczęstsze przyczyny udarów niedokrwiennych u dzieci The most frequent causes of ischemic strokes in children Choroby serca wrodzone i nabyte wady serca, choroba reumatyczna, zaburzenia rytmu i przewodzenia Zapalenie naczyń autoimmunologiczne Koagulopatie i choroby hematologiczne Nieprawidłowości strukturalne Waskulopatie Układowe choroby naczyń Skurcz naczyń Uszkodzenia naczyń Choroby metaboliczne Choroby zapalne toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie guzkowe tętnic, choroby Takayashu, Kawasaki, Schönleina-Henocha, zespół hemolityczno-mocznicowy policytemia trombocytowa, plamica małopłytkowa, białaczka, hemoglobinopatie (niedokrwistość sierpowata), koagulopatie (niedobory białek C i S, antytrombiny III, plazminogenu, oporność na aktywne białko C), przeciwciała antyfosfolipidowe dysplazja włóknisto-mięśniowa, malformacje naczyniowe choroba moyamoya, Fabry ego, homocystynuria, zespół Ehlersa- Danlosa nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hypernatremia migrena, stosowanie kokainy mechaniczny uraz naczyń homocystynuria, choroby mitochondrialne (zespół MELAS), dyslipoproteinemie zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, infekcje (bakteryjne, wirusowe, grzybicze, pasożytnicze) Jak wynika z piśmiennictwa, u dzieci udary tętnicze występują częściej niż udary żylne [8]. Niektóre z przyczyn udaru niedokrwiennego u osób dorosłych rzadko obserwuje się u dzieci. Dotyczy to przede wszystkim nadciśnienia tętniczego. Nieznane są dokładne dane oceniające zależność między wystąpieniem udaru a nadciśnieniem tętniczym u dzieci. Wiadomo, że u pewnego odsetka małych pacjentów wzrost ciśnienia tętniczego ponad wartości prawidłowe poprzedza wystąpienie udaru, jednak kwestia ta wymaga jeszcze dalszych badań [14]. Odmiennie niż u dorosłych, nie obserwuje się zależności między rozpoznaną cukrzycą a udarem. Niektórzy autorzy wskazują raczej na związek hipoglikemii i incydentu niedokrwiennego [15]. Podobnie wygląda kwestia hipercholesterolemii i innych nieprawidłowości lipidowych [8,16]. Badania wskazują, że wysokie stężenie lipidów w surowicy u dzieci i młodych dorosłych prowadzić może do przedwczesnej zapadalności na choroby układu sercowo- naczyniowego. Dostępne piśmiennictwo dostarcza jednak niewiele informacji dotyczących tego zagadnienia u dzieci. Co do roli lipoproteiny (a) w udarze, zarówno u dorosłych jak i u dzieci, istnieją rozbieżności [11]. Niemniej jej wysokie stężenie jest uznanym, niezależnym czynnikiem ryzyka zapadalności na zawał serca, miażdżycę, a także incydenty ostrego niedokrwienia mózgu, szczególnie u dzieci i młodych dorosłych [16]. W literaturze często wskazuje się na hiperhomocysteinemię jako przyczynę udaru mózgu [17 19]. Uważa się, że wysoki poziom homocysteiny predysponuje do wystąpienia zmian w budowie ścian naczyń krwionośnych i rozwoju miażdżycy tętnic. Za przemianę homocysteiny w metioninę odpowiada między innymi związek o nazwie 5-tetrahydrofolian. Do wzrostu stężenia homocysteiny w surowicy i w moczu doprowadzają różne defekty enzymatyczne, przede wszystkim defekt syntazy β-cystationiny (CBS) oraz reduktazy metylenotetrahydrofolianowej (MTHFR). Badania naukowe wskazują na wyraźny związek między wystąpieniem udaru u dzieci a stwierdzoną obecnością wysokiego poziomu homocysteiny w surowicy krwi [8,20 22]. Do innych przyczyn metabolicznych występowania udarów u dzieci należą choroba Fabry ego, a także choroby mitochondrialne (zespół MELAS) [23,24]. Choroba Fabry ego jest lizosomalną chorobą spichrzeniową sprzężoną z chromosomem X. Na skutek mutacji dochodzi do niedoboru α-galaktozydazy A, enzymu biorącego udział w metabolizmie glikolipidów. Wśród wielu różnych objawów pojawiają się nierzadko nawrotowe udary. Zespół MELAS (Mitochondria Encephalopathy with Lactic Acidosis and Stroke-like Episodes) jest schorzeniem spowodowanym mutacją mitochondrialnego DNA. W przebiegu choroby występować mogą: migrena z aurą, głuchota, otępienie, napady padaczkowe, zwyrodnienie siatkówki, hipogonadyzm podwzgórzowy. Ważnym czynnikiem szeroko opisywanym w literaturze, prowadzącym do wystąpienia udaru u dziecka, są zaburzenia hematologiczne. Stwierdzane są w przypadku udarów tętniczych w 20 50%, a udarów żylnych do 90% [8]. Zaburzenia elementów morfotycznych krwi, które mogą powodować powikłania mózgowe, obejmują: czerwienicę prawdziwą, nadpłytkowość, małopłytkowość, białaczki. Autorzy podają, że w około 40% przypadków stwierdza się koagulopatie [14,25]. Podkreśla się zwłaszcza rolę niedoborów antytrombiny III, białka C i białka S, oporności na aktywowane białko C, mutacji genu V1691 GA (mutacja typu Leiden) i genu GA protrombiny [8,14,26 31]. Szczególną rolę odgrywa tu mutacja czynnika V kaskady krzepnięcia, prowadząca do powstania tzw. czynnika V Leiden. Czynnik ten jest odporny na działanie białka C, które jest jednym z niezbędnych białek odpowiadających za prawidłowy proces krzepnięcia. Na skutek mutacji białko C nie może spełniać swojej funkcji i dochodzi do zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC) w obrębie naczyń krwionośnych, także 1 4 N e u r o l o g i a D z i e c i ę c a

3 Udar niedokrwienny u dzieci: czynniki ryzyka, objawy, leczenie, następstwa mózgowych. W konsekwencji prowadzi to do zmian niedokrwiennych i rozwoju pełnoobjawowego udaru z tendencją do nawrotów. Należy podkreślić, że konieczne są badania w kierunku nieprawidłowości hemostazy pomimo braku obciążenia rodzinnego i czynników ryzyka udaru w wywiadzie [12]. Jak podkreślają Bonduel i wsp., wrodzona trombofilia może być spowodowana świeżą mutacją lub być bezobjawowa u krewnych pacjenta [29]. Niektóre badania dowodzą, że wywiad rodzinny w kierunku przebytych chorób sercowo-naczyniowych o podłożu zatorowo-zakrzepowym może mieć mniejsze znaczenie w diagnostyce udarów niedokrwiennych, niż dotychczas sądzono. Johal i wsp. w przeprowadzonych w latach badaniach na 68 pacjentach po przebyciu udaru niedokrwiennego lub zakrzepicy żylnej oraz z potwierdzoną genetycznie mutacją genów kodujących czynnik krzepnięcia V Leiden i lub protrombinę G 20210A wykazali, że dodatni wywiad rodzinny u krewnych I i II stopnia w kierunku chorób układu sercowo-naczyniowego był statystycznie nieistotny [32]. Wśród hemoglobinopatii szczególnie wysokie zagrożenie udarami niedokrwiennymi występuje u osób z obecnością hemoglobiny S (Sickle Cell Anemia), u których nawroty udaru sięgają do 20% [8,34 36]. W literaturze także podkreśla się rolę czynników immunologicznych. Wysoki poziom przeciwciał antyfosfolipidowych często prowadzi do wystąpienia incydentów naczyniowych w obrębie mózgowia [35,68,69]. Bardzo wysokie poziomy przeciwciał antyfosfolipidowych obserwowane są w toczniu układowym oraz w zespole antyfosfolipidowym i związane są najczęściej z przemijającymi epizodami niedokrwiennymi oraz udarami o mniejszym zakresie. Coraz częściej spotyka się w piśmiennictwie opisy przeciwciał kardiolipinowych jako istotnej przyczyny udarów niedokrwiennych u dzieci, i dlatego podkreśla się ważną kwestię, jaką jest wykluczenie zespołu antyfosfolipidowego w przypadku udaru uważanego wcześniej za idiopatyczny [8,37 39]. Nadal jednak, wobec niewielkiej liczby opracowań i kontrowersyjnych wyników, istnieje wiele niejasności dotyczących tego zagadnienia w przypadku dzieci również co do wysokich mian przeciwciał i nawrotu udaru [40]. Pewną rolę w patogenezie udaru może mieć niedokrwistość i niedobór żelaza. Niektórzy autorzy uważają, że niedobór żelaza jest czynnikiem ryzyka udaru kryptogennego szczególnie w okresie niemowlęcym [41]. Inną częstą przyczyną udarów u dzieci są wrodzone wady układu sercowo-naczyniowego, w tym wady siniczne (m.in. tetralogia Fallota, przetrwały otwór owalny) oraz anomalie łuku i zastawek aorty [8,42,43]. Istnienie tych ostatnich defektów predysponuje szczególnie często do wystąpienia choroby naczyń mózgowych. Do dysplazji naczyniowych prowadzących do występowania udarów należy choroba moyamoya, dysplazja włóknistomięśniowa, zespół Ehlersa-Danlosa oraz zespół Marfana [8,44,45]. Do wystąpienia zmian niedokrwiennych w obrębie mózgowia przyczynia się także wiele chorób genetycznych, które w swym obrazie anatomopatologicznym i klinicznym ujawniają wady układu sercowo-naczyniowego. Vo l. 1 8 / , n r 3 6 Dotyczy to szczególnie zespołu Downa czy zespołu Williamsa [8]. Ważną rolę w powstawaniu udaru odgrywają również zakażenia występujące z rożnych przyczyn i wywołane przez różne wirusy i bakterie (m.in. Herpes zoster, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae), a także gruźlica oraz borelioza czy zakażenie wirusem HIV [4,14,46 49]. W piśmiennictwie spotyka się wiele opisów udarów związanych z ospą wietrzną [50 53]. Badania dowodzą, że przebyte zakażenie wirusem ospy wietrznej może wiązać się z wyższym ryzykiem wystąpienia udaru, nawet po 12 miesiącach od ustąpienia klinicznych objawów infekcji. Najczęściej wymieniane w literaturze przyczyny udaru niedokrwiennego u dzieci zawarte są w tabeli I. Niezwykle istotne jest również określenie czynników ryzyka wtórnego udaru u dzieci, które przebyły już udar niedokrwienny. Odsetek pacjentów, u których dochodzi do nawrotu, sięga od 10% do 30% przy współistnieniu kilku czynników ryzyka [8,10,46,54]. W tej grupie należy położyć nacisk na znalezienie wszystkich możliwych odchyleń w stanie zdrowia oraz badaniach dodatkowych, i tym samym uwzględnienie aspektu wieloczynnikowego w etiologii udaru. Szeroko rozumiane zapobieganie wystąpieniu kolejnego epizodu u dzieci będzie realne wtedy, kiedy określi się możliwie wszystkie czynniki ryzyka. OBJAWY I ROZPOZNANIE UDARU NIEDOKRWIENNEGO Udar może przebiegać różnie. Objawy mogą być tak delikatne, że nasuwają zupełnie inne rozpoznanie. Pacjent, u którego uległo zamknięciu drobne naczynie mózgowe, może prezentować jedynie obniżenie sprawności jednej z kończyn czy niewielkiego stopnia obniżenie funkcji poznawczych, dając w ten sposób przesłanki do rozpoznania zaburzeń czynnościowych [55]. Do pierwszych objawów udaru zwykle należy niedowład lub porażenie połowicze, którym towarzyszy nierzadko napad padaczkowy [55,56]. Taki obraz kliniczny może być mylnie rozpoznany jako ponapadowe porażenie Todda. U większości dzieci początek udaru jest najczęściej nagły lub ostry. Objawy kliniczne w niedrożności tętnic zależą od topografii uszkodzenia mózgu, a rozległość zawału od krążenia obocznego i ogólnego. U dzieci obserwuje się następujące objawy: bóle głowy, zaburzenia świadomości, wymioty, drgawki, niedowłady połowicze, a także nerwów czaszkowych i inne (w zależności od topografii ogniska niedokrwiennego) oraz zaburzenia mowy. Objawy ogniskowe zależą od umiejscowienia zawału, jego rozmiarów i dynamiki rozwoju zmian. Należy podkreślić, że bóle głowy w udarach niedokrwiennych zarówno u dorosłych, jak i u dzieci występują znacznie rzadziej w ostrej fazie choroby niż w udarach krwotocznych [57]. METODY DIAGNOSTYCZNE POTWIERDZAJĄCE WYSTĄPIENIE UDARU NIEDOKRWIENNEGO Określenie możliwych czynników ryzyka u dziecka z rozpoznanym udarem niedokrwiennym powinno uwzględniać badania układu sercowo-naczyniowego, w tym elektrokar- 1 5

4 E. Pilarska diogram (EKG), echokardiogram, ewentualnie echokardiografię przezprzełykową, badania diagnostyczne dotyczące przepływu mózgowego, między innymi przezczaszkową ultrasonografię dopplerowską [8]. Podstawowe badania laboratoryjne powinny przede wszystkim uwzględnić zaburzenia hematologiczne predysponujące do wystąpienia udaru, wykluczyć istnienie koagulopatii, chorób układowych, zaburzeń metabolicznych i schorzeń mitochondrialnych. Zawsze należy szukać dowodów ewentualnego procesu zapalnego. Podstawowym zalecanym badaniem neuroobrazowym jest tomografia komputerowa (TK) szczególnie dlatego, że jest badaniem szybkim, łatwo dostępnym niemal w każdym ośrodku i w wielu przypadkach jednoznacznie różnicującym zmiany krwotoczne od niedokrwiennych [8,58]. Zdecydowanie dokładniejszym badaniem jest magnetyczny rezonans jądrowy (MRI), szczególnie z opcją naczyniową (MRA), jednak nie jest to metoda tak łatwo i szeroko dostępna jak TK. Umożliwia on wykrycie ostrego niedokrwienia mózgu, ujawnia ostre i przewlekłe zmiany krwotoczne, a także jest badaniem rozstrzygającym u pacjentów, u których dopiero podejrzewa się udar [8]. U około 80% dzieci z rozpoznanym udarem stwierdza się nieprawidłowości w klasycznym badaniu MRI jak i w MRA [8]. Obserwuje się między innymi zwężenie lub zamknięcie tętnicy szyjnej wewnętrznej lub tętnicy środkowej mózgu, zespół moyamoya, zapalenie naczyń mózgowych. Wciąż niewiele wiadomo, jaki jest wpływ nieprawidłowości samych naczyń mózgowych na wystąpienie udaru Badaniem potwierdzającym zmiany w naczyniach czy ich przebiegu jest angiografia naczyń mózgowych (AEG) [59]. Przeprowadzając diagnostykę udaru mózgu u dzieci należy wykonać: Badania laboratoryjne: badania krwi morfologia, OB, koagulogram, fibrynogen, antytrombina III, białko C, S, białko C-reaktywne, a także protrombina 20210A, czynnik V typu Leiden, przeciwciała antykardiolipinowe, czynnik reumatoidalny, homocysteinę badania w kierunku tocznia, przeciwciała przeciwjądrowe. Należy również uwzględnić badanie toksykologiczne oraz posiew krwi. W celu wykrycia choroby metabolicznej powinno się uwzględnić ocenę poziomu glukozy we krwi, mleczanów, elektrolitów, profil lipidowy, profil nerkowy i wątrobowy. W uzasadnionych przypadkach badanie krwi w kierunku HIV, kiły, anemii sierpowatej oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza. Badanie moczu: ogólne, a także aminokwasy, kwasy organiczne. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (przy podejrzeniu krwotoku podpajęczynowkowego lub neuroinfekcji) [8]. METODY LECZENIA UDARU NIEDOKRWIENNEGO Postępowanie terapeutyczne w ostrej fazie udaru niedokrwiennego powinno być rozpoczęte jak najszybciej i prowadzone równolegle z diagnostyką. Wszystkie dzieci powinny być hospitalizowane w ośrodkach wysoko specjalistycznych, bowiem odpowiednia opieka w pierwszych dniach, a nawet godzinach, decydująco wpływa na rokowanie. Należy uwzględnić czynność układu sercowo- naczyniowego, oddechowego, ciśnienie tętnicze (nie zaleca się gwałtownego obniżania), zapewnić odpowiednią ilość płynów, kontrolować glikemię oraz temperaturę ciała [8]. Kliniczne napady padaczkowe w ostrej fazie udaru wymagają leczenia przeciwdrgawkowego. W leczeniu obrzęku mózgu stosuje się 20% mannitol 1 2 g/kg /dobę w 4 dawkach oraz furosemid 1 1,5 mg/kg/dobę w 4 3 dawkach. Przy stwierdzeniu czynników infekcyjnych konieczna jest antybiotykoterapia [8]. Obecnie metody leczenia udaru niedokrwiennego u dzieci zależą od jego przyczyny i obejmują leczenie przeciwzakrzepowe i antyagregacyjne (przeciwpłytkowe), transfuzje krwi oraz leczenie chirurgiczne [60 63]. Leczenie antyagregacyjne kwas acetylosalicylowy zalecane jest w dawce 3 5 mg/kg/dobę. Leczenie to stosuje się nie tylko w ostrej fazie udaru, ale również w profilaktyce wtórnej udaru niedokrwiennego. Zaleca się stosowanie aspiryny przez okres 3 5 lat w zależności od przyczyny udaru i ryzyka jego nawrotu [8]. Podkreśla się konieczność podawania zapobiegawczego antykoagulantów u pacjentów z zakrzepem na podłożu zespołu antyfosfolipidowego [64]. Leki przeciwkrzepliwe, do których należy heparyna, powinny być zastosowane u dzieci tylko w uzasadnionych przypadkach. Wciąż nie ma jednoznacznych zaleceń na temat leków neuroprotekcyjnych, a dotychczasowe próby kliniczne nie dostarczyły jednoznacznych podstaw do ich stosowania. W literaturze spotyka się także doniesienia na temat stosowania leczenia trombolitycznego u dzieci, mimo że nie jest to metoda z wyboru w tej grupie wiekowej. Są to pojedyncze obserwacje, a korzyści wynikające ze stosowania u dzieci leczenia rozpuszczającego skrzeplinę nie są jasno i szeroko potwierdzone [65,66]. NASTĘPSTWA I ROKOWANIE Następstwa udaru są bardzo zróżnicowane. Są to problemy neurologiczne i neuropsychologiczne. Zależą one od wielu czynników, tj. lokalizacji i rozległości uszkodzenia, wieku dziecka oraz przyczyny doprowadzającej do jego wystąpienia. Przede wszystkim są to zaburzenia ruchowe, trudności w nauce, napady padaczkowe, zaburzenia psychosomatyczne (napięciowe bóle głowy, zaburzenia zachowania i emocji, zaburzenia snu), opóźnienie rozwoju umysłowego [10,67 71]. Ostatnio podkreśla się znaczenie zaburzeń neuropsychologicznych, w tym zaburzeń zachowania, które obserwowane są w dużej grupie dzieci [72]. Występowanie padaczki po przebytym udarze niedokrwiennym ocenia się na około 20% [73,74]. Całkowite wyzdrowienie notuje się u dzieci od 13% do 25%, a nawet według niektórych publikacji do 40% [67,68]. Wciąż jednak mimo wielu nowych badań niewiele wiadomo na temat odległych następstw neurologicznych i neuropsychologicznych tej choroby u dzieci. Zejścia śmiertelne w udarach niedokrwiennych u dzieci występują rzadziej niż u dorosłych, natomiast nawroty udaru obserwowane są w 6 30% a nawet 40%, szczegól- 1 6 N e u r o l o g i a D z i e c i ę c a

5 Udar niedokrwienny u dzieci: czynniki ryzyka, objawy, leczenie, następstwa nie w udarach tętniczych i przy współistnieniu kilku czynników ryzyka [10,75,76]. Najczęściej występują u dzieci z nieprawidłowościami w przebiegu naczyń (choroba moyamoya) oraz z wrodzoną trombofilią [8,77]. Jednakże, jak podkreślają autorzy w najnowszych doniesieniach, nawroty u dzieci z obecnością takich czynników, jak czynnik V Leiden, lipoproteina(a), mutacja MTHFR, nie są częste i wynoszą od 2 do 8% [78]. PODSUMOWANIE Udar mózgu jest stanem zagrożenia życia i powinien być traktowany, zarówno w przypadku osób dorosłych, jak i dzieci, jako stan wymagający natychmiastowej hospitalizacji, diagnostyki i leczenia. Udar u dzieci związany jest z wystąpieniem często trwałej i znacznej niepełnosprawności, wiąże się również z wysokim ryzykiem nawrotu oraz ze stosunkowo dużą śmiertelnością. Dlatego też dzieci po przebytym udarze mózgu wymagają szczególniej opieki neurologa, rehabilitanta, psychologa, pedagoga, logopedy, aby poprzez wielospecjalistyczny sposób rehabilitacji złagodzić następstwa choroby i umożliwić dziecku jak najlepsze funkcjonowanie w grupie zdrowych rówieśników. PIŚMIENNICTWO [1] Schoenberg B.S., Mellinger J.F., Schoenberg D.G.: Cerebrovascular disease in infants and children: A study of incidence, clinical features and survival. Neurology 1978;28: [2] Fullerton H.J., Wu Y.W., Zhao S. et al.: Risk of stroke in children. Ethnic and gender disparities. Neurology 2003;61: [3] Lynch J.K., Hirtz D.G., De Veber G. et al.: Report on the National Institute of Neurological Disorders and Stroke Workshop on Perinatal and Childhood Stroke. Pediatrics 2002;109: [4] Kirkham F.: Stroke in childhood. Arch Dis Child 1999;81: [5] De Veber G., Canadian Paediatric Ischemic Stroke Study Group.: Canadian paediatric stroke registry: analysis of children with arterial ischemic stroke. Ann Neurol 2000;48:526. [6] Roach E.S.: Etiology of stroke in children. Semin Pediatr Neurol 2000;7: [7] Braun K.P.J., Kappelle L.J., Kirkham F.J. et al.: Diagnostic pitfalls in paediatric ischaemic stroke. Dev Med Child Neurol 2006;48: [8] Roach E.S., Golomb M.R., Adams R. et al.: Management of stroke in infants and children: A scientific statement from a Special Writing Group of American Heart Association Stroke Council and the Council on Cardiovascular Disease in the Young. Stroke 2008;39: [9] Kopyta I., Marszał E.: Koagulopatie oraz zaburzenia immunologiczne jako czynniki ryzyka udaru niedokrwiennego mózgu u dzieci. Neurologia Dziecięca 2004;13: [10] Lanthier S., Carmant L., David M. et al.: Stroke in children. The coexistence of multiple risk factors predicts poor outcome. Neurology 2000;54: [11] Simma B., Martin G., Muller T. et al.: Risk factors for pediatric stroke: consequences for therapy and quality of life. Pediatr Neurol 2007; 7: [12] Kent G., Sadetzki S., Murad H. et al.: Factor V Leiden and antiphospholipid antibodies are significant risk factors for ischemic stroke in children. Stroke 2000;31: [13] Aydinli N., Tatli B., Caliskan M. et al.: Stroke in childhood: Experience in Istanbul, Turkey. J Tropical Pediatr 2006;28: [14] Kirkham F., Prengler M., Hewes D. et al.: Risk factors for arterial ischemic stroke in children. J Child Neurol 2000;15: [15] Ho J., Pacaud D., Hill M.D. et al.: Diabetic ketoacidosis and pediatric stroke. CMAJ 2005;172: [16] Kopyta I., Marszał E.: Czynniki ryzyka udaru mózgu u dzieci. II. Zaburzenia gospodarki lipidowej w etiopatogenezie udary niedokrwiennego mózgu u dzieci. Udar Mózgu 2004;6: [17] Cardo E., Vilaseca M.A., Campistol J. et al.: Evolution of hyperhomocysteinemia in children with stroke. Eur J Paediatr Neurol 1999;3: Vo l. 1 8 / , n r 3 6 [18] Prengler M., Sturt N., Krywawych S. et al.: The homozygous thermolabile variant of the methylenetetrahydrofolate reductase gene: a risk factor for recurrent stroke in childhood. Dev Med Child Neurol 2001;43: [19] Banecka-Majkutewicz Z., Gąsecki D., Jakóbkiewicz-Banecka J. et al.: Hiperhomocysteinemia ważny czynnik ryzyka udaru mózgu. Udar Mózgu 2005;7: [20] Sirachainan N., Tapanapruksakul P., Visudtibhan A.: Homocysteine, MTHFR C677 T, Vitamin B12, and folate levels in Thai children with ischemic stroke: a case control study. J Pediatr Hematol Oncol 2006;28: [21] Cardo E., Monros E., Colome C. et al.: Children with stroke: polymorphism of the MTHFR gene, mild hyperhomocysteinemia, and vitamin status. J Child Neurol 2000;15: [22] Barnes C., Newall F., Chan A.: MTHFR mutation in childhood stroke. Blood 2001;98:95. [23] Lizuka T., Sakai F., Suzuki N. et al.: Neuronal hyperexcitability in stroke like episodes of MELAS syndrome. Neurology 2002;59: [24] Desnick R.J., Brady R.O.: Fabry diseases in childhood. J Pediatr 2004;144: [25] de Veber G., Monagle P., Chan A. et al.: Prothrombotic disorders in infants and children with cerebral thromboembolism. Arch Neurol 1998;55: [26] Ganesan V., McShane M.A., Liesner R. et al.: Inherited prothrombotic states and ischaemic stroke in childhood. J Neurol Neurosurg Psychiatr 1998;65: [27] Thorarensen O., Ryan S., Hunter J.: Factor V Leiden mutation: An unrecognized cause of hemiplegic cerebral palsy, neonatal stroke, and placental thrombosis. Ann Neurol 1997;42: [28] Zenz W., Bodo Z., Plotho J. et al.: Factor V Leiden and prothrombin gene G20210A in children with ischemic stroke. Thromb Haemost 1998;80: [29] Bonduel M., Sciuccati G., Hepner M. et al.: Prethrombotic disorders in children with arterial ischemic stroke and sinovenous thrombosis. Arch Neurol 1999;56: [30] Mc Coll M.D., Chalmers E.A, Thomas A.: Factor V Leiden, prothrombin 20210G A, and the MTHFR C677T mutations in childhood stroke. Thromb Haemost 1999;81: [31] Chan A., de Veber G.: Phrotrombotic disorders and ischaemic stroke in children. Semin Pediatr Neurol 2000;7: [32] Johal S.C., Garg B.P., Heiny M.E.: Family history is a poor screen for prothrombotic genes in children with stroke. J Pediatr 2006;148: [33] Adams G.T., Snieder H., Mc Kie V.C.: Genetic risk factors for cerebrovascular disease in children with sickle cell disease: design of case control association study and genomewide screen. BMC Medical Genetics 2003;4:

6 E. Pilarska [34] De Baun M.R., Derdeyn C.P., Mc Kinstry R.C. et al: Etiology of strokes in children with sickle cell anemia. MRDD Research Reviews 2006;12: [35] Hoppe C., Klitz W., D Harlingue et al.: Confirmation of an association between the TNF ( 308) promoter polymorphism and stroke risk in children with sickle cell anemia. Stroke 2007;38: [36] Fullerton H.J., Gardner M., Adams R.J. et al.: Obstacles to primary stroke prevention in children with sickle cell disease. Neurology 2006;67: [37] Pilarska E., Lemka M., Bąkowska A.: Prothrombotic risk factors in ischemic stroke and migraine in children. Acta Neurol Scand 2006;114: [38] Pilarska E., Lemka M., Bąkowska A.: Przeciwciała antyfosfolipidowe oraz trombomodulina u dzieci z udarem niedokrwiennym mózgu. Ann Acad Med Geda 2006;36: [39] Gattorno M., Falcini F., Ravelli A.: Outcome of primary antiphospholipid syndrome in childhood. Lupus 2003;12: [40] Lanthier S., Kirkham F., Mitchell L. et al. Increased anticardiolipin antibody IgG titers do not predict recurrent stroke or TIA in children. Neurology 2004;20: [41] Hartfield D.S., Lowry N.J., Keene D.L et al.: Iron deficiency: A cause of stroke in infants and children. Pediatr Neurol 1997;16: [42] Barnes C., Newall F., Furmedge J. et al.: Arterial ischaemic stroke in children. J Peadiatr Child Health 2004;40: [43] Biller J., Love B.B.: Cardiac disorders and stroke in children and young adults. [w:] Biller J., Mathevs K.D., Love B.B. [red.] Stroke in children and young adults. Butterworth-Heinemann. Boston 1994; [44] Rafay M.F., Armstrong D., de Veber G. et al.: Craniocervical arterial dissection in children: clinical and radiographic presentation and outcome. J Child Neurol 2006;21:8 16. [45] Chabrier S., Lasjaunias P., Husson B.: Ischaemic stroke from dissection of the craniocervical arteries in childhood: report of 12 patients.eur Paediatr Neurol 2003;7: [46] Siddiqui T.S., ur Rehman A., Ahmed B.: Etiology of strokes and hemiplegia in children presenting at Ayub Teaching Hospital, abbottabad. J Ayub Med Coll Abbottabad 2006;18: [47] Matta A.P.C., Galvao K.R.F., Oliveira B.S. et al.: Cerebrovascular disorders in childhood: etiology, clinical presentation, and neuroimaging findings in a case series study. Arq Neuropsiquiatr 2006;64(2 A): [48] Rocha C., Gouvea A.T., Machado D.M. et al.: Ischaemic stroke in two children with HIV-1. Arq Neuropsiquiatr 2003;61: [49] Takeoka M., Takahashi T.: Infectious and inflammatory disorders of the circulatory system and stroke in childhood. Curr Opin Neurol 2002;15: [50] Asklalan R., Laughlin S., Mayank S. et al.: Chickenpox and stroke in childhood. A study of frequency and causation. Stroke 2001;32, [51] Sebire G., Meyer L., Chabrier S.: Varicella as a risk factor for cerebral infarction in childhood; a case control study. Ann Neurol 1999;45: [52] Lanthier S., Armstrong D., Domi T. et al.: Post-varicella arteriopathy of childhood. Natural history of vascular stenosis. Neurology 2005;64: [53] Losurdo G., Giacchino R., Castagnola E. et al.: Cerebrovascular disease and varicella in children. Brain Dev 2006;28: [54] Girourd S., Husson B., Lasjaunias P. et al.: Stroke in childhood: outcome and recurrence risk by mechanism in 59 patients. J Child Neurol 2000;15: [55] Agrawal A., Joharapurkar S.R., Harde P.: Ischemic stroke in child mistaken as functional disorder. Clinical Neurology and Neurosurgery 2007;109: [56] Shellaas R., Smith S., O Tool E. et al.: Mimics of childhood stroke: characteristics of a prospective cohort. Pediatrics 2006;118: [57] Pilarska E., Lemka M., Pienczk-Ręcławowicz K.: Analiza bólów głowy w chorobach naczyniowych mózgu u dzieci. [w:] Problemy diagnostyczne i terapeutyczne w bólach głowy u dzieci i młodzieży. Zgorzalewicz- Stachowiak M. [red.], Bifolium, Lublin [58] Kilpatrick M.M., Yonas H., Goldstein S. et al.: CT-based assessment of acute stroke. CT, CT angiography, and xenon-enhanced CT cerebral blood flow. Stroke 2001;32: [59] Ganesan V., Savvy L., Chong W.K. et al.: Conventional cerebral angiography in the investigation of children witch ischaemic stroke. Pediatr Neurol 1999;20: [60] Strater R., Kurnik K., Heller C. et al.: Aspirin versus low-dose molecular weight heparin: antithrombotic therapy in pediatric ischemic stroke patients: a prospective follow-up study. Stroke 2001;32: [61] Carpenter J., Tsuchida T., Lynch T.: Treatment of arterial ischemic stroke in children. Expert Rev Neurother 2007;7: [62] Younkin D.P.: Diagnosis and treatment of ischemic pediatric stroke. Curr Neurol Neurosci Rep 2002;2:18 24 [63] Kim S.K., Seol H.J., Hwang Y.S. et al.: Moyamoya disease among young patients: its aggressive clinical course and the role of active surgical treatment. Neurosurgery 2004; 54, [64] Berkun Y., Padeh S., Barash J., Uziel Y., Harel L., Mukamel M., Revel- Vilk, Kent G.: Antiphospholipid syndrome and recurrent thrombosis in children. Arthritis Rheum 2006;55: [65] Carlson M.D., Leber S., Devikis J. et al.: Successful use rt-pa in pediatric stroke. Neurology 2001;57: [66] Janjua N., Nasar A., Lynch J.K.: Thrombolysis for ischemic stroke in children: data from the nationwide inpatient sample. Stroke 2007;38: [67] Steinlin M., Roellin K., Schroth G.: Long-term follow after stroke in childhood. Eur J Pediatr 2004;163: [68] De Schryver E.L., Kappelle L.J., Jennekens-Schinkel A.J. et al.: Prognosis of ischemic stroke in childhood: a long-term follow-up study. Dev Med Child Neurol 2000;42: [69] Mathews K., Mannes F.F., Robertson B.A. et al.: Attention deficit hyperactive disorder and neurocognitive correlates after childhood stroke. J Int Neuropsycho Soc 2003;6: [70] Max J.E., Mathews K., Lansing A.E. et al.: Psychiatric disorders after childhood stroke. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 2002;41: [71] Lansing A.E., Max J.E., Delis D.C., Fox P.T., Lancaster J., Manes F.F. et al.: Verbal learning and memory after childhood stroke. J Int Neuropsychol Soc 2004;10: [72] Guimaraes I.E., Ciasca S.M., Moura-Ribeiro M.V.: Neuropsychological evaluation of children after ischemic cerebrovascular disease. Arq Neuropsiquiatr 2002;60: [73] Pilarska E.: Aspekt padaczki po przebytych udarach mózgowych u dzieci. Neurologia Dziecięca 1999;8,supl V: [74] Pilarska E., Lemka M.: Napady padaczkowe i padaczka w udarach niedokrwiennych mózgu u dzieci. Neurologia Dziecięca 2007;16: [75] Sträter R., Becker S., von Eckardstein S. et al.: Prospective assessment of risk factors recurrent stroke during childhood a 5-year follow-up study. Lancet 2002;360: [76] Ganesan V., Prengler M., Wade A. et al.: Clinical and radiological recurrence after childhood arterial ischemic stroke. Circulation 2006;114: [77] Dobson S.R., Holden K.R., Nietert P.J. et al.: Moyamoya syndrome in childhood sickle cell disease: a predictive factor for recurrent cerebrovascular events. Blood 2002;99: [78] Grabowski E., Buonanno F., Krishnamoorthy K.: Prothrombotic risk factors in the evaluation and management of perinatal stroke. Semin Perinatol 2007;31: Adres do korespondencji: Ewa Pilarska, Klinika Neurologii Rozwojowej, ul. Dębinki 7, Gdańsk, 1 8 N e u r o l o g i a D z i e c i ę c a

Stany nadkrzepliwości (trombofilie)

Stany nadkrzepliwości (trombofilie) Stany nadkrzepliwości (trombofilie) DEFINICJA I ETIOPATOGENEZA Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do zakrzepicy żylnej lub (rzadko) tętniczej, związana z nieprawidłowościami hematologicznymi.

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

SZCZEGŁOWY PLAN ĆWICZEŃ DLA SŁUCHACZY 5 LUB 6 ROKU STUDIÓW WYDZIAŁU WOJSKOWO LEKARSKIEGO UM W ŁODZI

SZCZEGŁOWY PLAN ĆWICZEŃ DLA SŁUCHACZY 5 LUB 6 ROKU STUDIÓW WYDZIAŁU WOJSKOWO LEKARSKIEGO UM W ŁODZI SZCZEGŁOWY PLAN ĆWICZEŃ DLA SŁUCHACZY 5 LUB 6 ROKU STUDIÓW WYDZIAŁU WOJSKOWO LEKARSKIEGO UM W ŁODZI I. Przedmiot fakultatywny Choroby naczyniowe mózgu diagnostyka, leczenie, rehabilitacja. Klinika Neurologii

Bardziej szczegółowo

Napady padaczkowe i padaczka w udarach niedokrwiennych mózgu u dzieci

Napady padaczkowe i padaczka w udarach niedokrwiennych mózgu u dzieci CHILD NEUROLOGY NEUROLOGIA DZIECIĘCA Vol. 16/2007 Nr 31 PRACA ORYGINALNA/ORIGINAL ARTICLE Napady padaczkowe i padaczka w udarach niedokrwiennych mózgu u dzieci Epileptic seizures and epilepsy in ischemic

Bardziej szczegółowo

PRZECIWCIAŁA ANTYFOSFOLIPIDOWE ORAZ TROMBOMODULINA U DZIECI Z UDAREM NIEDOKRWIENNYM MÓZGU

PRZECIWCIAŁA ANTYFOSFOLIPIDOWE ORAZ TROMBOMODULINA U DZIECI Z UDAREM NIEDOKRWIENNYM MÓZGU Ann. Acad. Med. Gedan., 2006, 36, 139 145 EWA PILARSKA*, MAŁGORZATA LEMKA*, ALICJA BĄKOWSKA** PRZECIWCIAŁA ANTYFOSFOLIPIDOWE ORAZ TROMBOMODULINA U DZIECI Z UDAREM NIEDOKRWIENNYM MÓZGU ANTIPHOSPHOLIPID

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Padaczka u osób w podeszłym wieku

Padaczka u osób w podeszłym wieku Padaczka u osób w podeszłym wieku W ostatnich latach obserwuje się wzrost przypadków padaczki u osób starszych zarówno w krajach Europy, jak i Ameryki Północnej co wynika ze starzenia się społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Badania po poronieniu

Badania po poronieniu Badania po poronieniu TWOJE SZANSE NA DZIECKO PRZYCZYNY PORONIENIA Genetyczne Powodują około 70% poronień. Są one spowodowane aberracjami chromosomowymi, czyli nieprawidłowościami materiału genetycznego

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Kryterium Dane (jakie) Dane (źródło) Reguła Moduł wiek wiek pacjent/osoba > 18 lat (włączająca) kliniczne

Bardziej szczegółowo

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA 2015-04-23

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA 2015-04-23 Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Wewnątrznaczyniowe zakażenie obejmujące struktury serca (np. zastawki, wsierdzie komór i przedsionków), duże naczynia krwionośne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Wskazania do diagnostyki w kierunku trombofilii

Wskazania do diagnostyki w kierunku trombofilii Wskazania do diagnostyki w kierunku trombofilii dr n. med. Agnieszka Padjas II Katedra Chorób Wewnętrznych, Klinika Alergii i Immunologii Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Co to jest trombofilia?

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska Standardy postępowania w chorobach otępiennych Maria Barcikowska Rozwój wiedzy od 1984 1. Przestało obowiązywać rozpoznanie AD przez wykluczenie - fenotyp został ostatecznie zdefiniowany 2. Rozwój metod

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa w świetle nowych badań

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa w świetle nowych badań Krystyna Zawilska Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa w świetle nowych badań U jakich pacjentów warto diagnozować wrodzoną trombofilię? Trombofilią nazywamy wrodzone lub nabyte zaburzenia mechanizmu hemostazy

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dla pacjentów

Materiały informacyjne dla pacjentów Materiały informacyjne dla pacjentów Udar mózgu Rozdziały tego tematu: Wprowadzenie Objawy Przyczyny Rozpoznanie Leczenie Powikłania Zapobieganie Wybrane linki Wprowadzenie Udar mózgu, zwany dawniej apopleksją,

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 v Wstęp xiii Przedmowa do wydania I polskiego xv Wykaz skrótów xvii 1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 A. Wywiad perinatalny i z okresu ciąży 1 B. Wywiad po urodzeniu

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Zasadnicze znaczenie dla opanowania epidemii chorób układu krążenia jest modyfikacja czynników ryzyka rozwoju miażdżycy tętnic

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU 442 Część II. Neurologia kliniczna BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU Badania neuroobrazowe Badanie tomografii komputerowej głowy Zasadniczym rozróżnieniem wydaje

Bardziej szczegółowo

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Definicja Wewnątrznaczyniowe zakażenie obejmujące struktury serca (np. zastawki, wsierdzie komór i przedsionków), duże naczynia krwionośne

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

Kraniektomia dekompresyjna i kontrolowana hipotermia w udarze niedokrwiennym mózgu Kamil Chwojnicki Terapia ostrej fazy udaru niedokrwiennego mózgu Tromboliza systemowa : skuteczna do 4,5 godz,, także

Bardziej szczegółowo

Chory po ostrej zatorowości płucnej i co dalej (wytyczne ESC 2014)

Chory po ostrej zatorowości płucnej i co dalej (wytyczne ESC 2014) Chory po ostrej zatorowości płucnej i co dalej (wytyczne ESC 2014) Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej PP_1 PP_2

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWY SYLABUS PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013

STANDARDOWY SYLABUS PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013 TANDARDOWY YLABU PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013 Nazwa przedmiotu: Reumatologia dziecięca Kierownik jednostki realizującej zajęcia z przedmiotu: Wydział: Kierunek studiów: Poziom studiów Opis przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Udar móżdżku w populacji dziecięcej opisy przypadków

Udar móżdżku w populacji dziecięcej opisy przypadków Udar móżdżku w populacji dziecięcej opisy przypadków Cerebellar stroke in children cases reports Ilona Kopyta 1, Sylwia Sałaj 2, Anna Januszewska 2, Anna Balcerzyk 3, Iwona Żak 3 1 Katedra i Klinika Pediatrii

Bardziej szczegółowo

Udar mózgu u 15 letniej dziewczynki opis przypadku Stroke at 15 year old girl case report

Udar mózgu u 15 letniej dziewczynki opis przypadku Stroke at 15 year old girl case report Prace kazuistyczne case reports Pediatr Med Rodz 2012, 8 (1), p. 62-66 Anna Maślany 1, Bolesław Kalicki 1, Magdalena Szmulik 1, Anna Jung 1, Agnieszka Rustecka 1, Paweł Skrobowski 2 Received: 07.03.2012

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Hematologiczne aspekty udarów mózgu

Hematologiczne aspekty udarów mózgu Udar Mózgu 2006, tom 8, nr 1, 28 32 Copyright 2006 Via Medica ISSN 1505 6740 PRACA POGLĄDOWA Hematologiczne aspekty udarów mózgu Hematological aspects of stroke Eugenia Częstochowska, Krzysztof Sworczak

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

Jednostka chorobowa. 3mc 1260. Czas analizy [dni roboczych] Literatura Gen. Cena [PLN] Badany Gen. Materiał biologiczny. Chorobowa OMIM TM.

Jednostka chorobowa. 3mc 1260. Czas analizy [dni roboczych] Literatura Gen. Cena [PLN] Badany Gen. Materiał biologiczny. Chorobowa OMIM TM. Jednostka chorobowa Jednostka Oznaczenie Chorobowa OMIM TM testu Badany Gen Literatura Gen OMIM TM Opis/cel badania Zakres analizy Materiał biologiczny Czas analizy [dni roboczych] Cena [PLN] HEMOFILIA

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią przyczynę około połowy wszystkich zgonów w Polsce. W 2001 r. z powodu choroby wieńcowej zmarło

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie dystonii ogniskowych i połowiczego kurczu twarzy Załącznik nr 13 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE DYSTONII OGNISKOWYCH I POŁOWICZEGO KURCZU TWARZY ICD-10 G24.3 - kręcz karku G24.5 - kurcz

Bardziej szczegółowo

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE STROKE UDARY MÓZGU - zbieranie danych w projekcie DUQuE

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE STROKE UDARY MÓZGU - zbieranie danych w projekcie DUQuE Tak Tak Nie Inclusion Definitions Definicje Udar mózgu Telemedycyna DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE UDARY MÓZGU - zbieranie danych w projekcie DUQuE Udar mózgu to nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B. załącznik nr 5 do zarządzenia 45/2008/DGL z dnia 7 lipca 2008 r. załącznik nr 33 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: ZAPOBIEGANIE KRWAWIENIOM U DZIECI Z

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 Spis treści Przedmowa 11 Wprowadzenie 12 Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 1. ABC anatomii i fizjologii narządu przedsionkowego jako obwodowego receptora układu równowagi 22 2. Badanie otoneurologiczne

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii Hipotermia po NZK II Katedra Kardiologii Hipotermia Obniżenie temperatury wewnętrznej < 35 st.c łagodna 32 do 35 st. C umiarkowana 28 do 32 st. C ciężka - < 28 st. C Terapeutyczna hipotermia kontrolowane

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski Katedra i Klinika Kardiologii Dziecięcej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Wstęp: Bladość u dzieci do 1 roku życia Bladość to subiektywny objaw polegający

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa przedłużonego APTT

Diagnostyka różnicowa przedłużonego APTT Maria Podolak-Dawidziak Diagnostyka różnicowa przedłużonego APTT Katedra i Klinika Hematologii, Nowotworów Krwi i Transplantacji Szpiku AM, Wrocław Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji APTT czas

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

Dr n.med Adrianna Wilczek specjalista neurologii dziecięcej

Dr n.med Adrianna Wilczek specjalista neurologii dziecięcej DRGAWKI GORĄCZKOWE U DZIECI -co to są drgawki gorączkowe u dzieci -jakie badania należy wykonać -postępowanie i leczenie drgawek gorączkowych Dr n.med Adrianna Wilczek specjalista neurologii dziecięcej

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Częste pytania rodziców Dziecko miało kontakt z chorobą zakaźną czy szczepić, czy czekać? Dziecko przebyło infekcję, kiedy i czy szczepić?

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

KREW II ZABURZENIA HEMOSTAZY

KREW II ZABURZENIA HEMOSTAZY KREW II ZABURZENIA HEMOSTAZY HEMOSTAZA DEFINICJA Całość procesów związanych z utrzymaniem krwi w stanie płynnym w obrębie łożyska naczyniowego 1 HEMOSTAZA ZAŁOŻENIA Mechanizmy hemostazy są aktywowane Jedynie

Bardziej szczegółowo

Czy można ograniczyć strefę udaru mózgu?

Czy można ograniczyć strefę udaru mózgu? Czy można ograniczyć strefę udaru mózgu? Agnieszka Słowik Klinika Neurologii UJ CM Epidemiologia udaru mózgu m w Polsce 70 000 przypadków rocznie 175/100 000 rocznie wśród mężczyzn 125/100 000 rocznie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 20/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program skutecznego zwalczania infekcji poprzez szybkie

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Neurologia Organizacja i wycena świadczeń Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Choroby neurologiczne wg. WHO Bardzo wysokie wskażniki rozpowszechnienia aktualnie na świecie u miliarda

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Dr hab.n.med.barbara Małecka Krakowski Szpital Specjalistyczny im.jana Pawła II 1 1. Leczenie przeciwzakrzepowe wiąże

Bardziej szczegółowo

Wrodzone wady serca u dorosłych

Wrodzone wady serca u dorosłych Wrodzone wady serca u dorosłych - rozpoznane po raz pierwszy w wieku dorosłym - wada mało zaawansowana w dzieciństwie - nie korygowana - wada po korekcji lub zabiegu paliatywnym w dzieciństwie - niewydolność

Bardziej szczegółowo

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Epidemiologia 2010 Przewidywana liczba osób na świecie które

Bardziej szczegółowo

Udar mózgu, według najczęściej cytowanej definicji

Udar mózgu, według najczęściej cytowanej definicji Udar mózgu czynniki ryzyka i profilaktyka Agnieszka Strepikowska 1, Adam Buciński 2 1 NZOZ Poradnia Neurologiczna w Olsztynie ul. Wańkowicza 5 2 Katedra i Zakład Biofarmacji, Wydział Farmaceutyczny, Collegium

Bardziej szczegółowo

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej D. Payen i E. Gayat Critical Care, listopad 2006r. Opracowała: lek. Paulina Kołat Cewnik do tętnicy płucnej PAC, Pulmonary

Bardziej szczegółowo

Stanis³aw Nowak 1, Helena Prêdota-Panecka 2, Barbara B³aszczyk 1, 2, Ewa Ko³odziejska 2, Irena Florin-Dziopa 2, Wojciech Nowak, S³awomir Szmato³a 2

Stanis³aw Nowak 1, Helena Prêdota-Panecka 2, Barbara B³aszczyk 1, 2, Ewa Ko³odziejska 2, Irena Florin-Dziopa 2, Wojciech Nowak, S³awomir Szmato³a 2 Studia Medyczne Akademii Œwiêtokrzyskiej tom 6 Kielce 2007 Stanis³aw Nowak 1, Helena Prêdota-Panecka 2, Barbara B³aszczyk 1, 2, Ewa Ko³odziejska 2, Irena Florin-Dziopa 2, Wojciech Nowak, S³awomir Szmato³a

Bardziej szczegółowo

Nawrotowe udary mózgu

Nawrotowe udary mózgu Copyright 2005 Via Medica ISSN 1734 5251 Nawrotowe udary mózgu Przemysław Nowacki, Agata Porębska Klinika Neurologii Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie STRESZCZENIE Udar mózgu jest trzecią pod

Bardziej szczegółowo

Rozwój Neurologii Interwencyjnej

Rozwój Neurologii Interwencyjnej Rozwój Neurologii Interwencyjnej Centra Interwencyjnego Leczenia Udaru Mózgu Adam Kobayashi Centrum Interwencyjnego Leczenia Udaru Mózgu II Klinika Neurologiczna INSTYTUT PSYCHIATRII I NEUROLOGII, WARSZAWA

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Anna Syta-Krzyżanowska, Monika Chorąży, Wiesław Drozdowski. AKTUALN NEUROL 2010, 10 (1), p. 26-30

Streszczenie. Summary. Anna Syta-Krzyżanowska, Monika Chorąży, Wiesław Drozdowski. AKTUALN NEUROL 2010, 10 (1), p. 26-30 Anna Syta-Krzyżanowska, Monika Chorąży, Wiesław Drozdowski Aktualn Neurol 2010, 10 (1), p. 26-30 Received: 21.01.2010 Accepted: 17.03.2010 Published: 31.03.2010 Charakterystyka etiologiczna udarów mózgu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE.

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATOTORYJNEJ WYDZIAŁU NAUKI O ZDROWIU AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE Przykładowe

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Infekcje układów sterujących pracą serca - podziały, kryteria oceny rozległości infekcji Anna Polewczyk II Klinika Kardiologii Świętokrzyskie Centrum Kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu UJK Kielce Infekcje

Bardziej szczegółowo