Polityka Zdrowotna. Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce cz Êç I. Journal of Health Policy, Insurance and Management

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polityka Zdrowotna. Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce cz Êç I. Journal of Health Policy, Insurance and Management"

Transkrypt

1 Polityka Zdrowotna Journal of Health Policy, Insurance and Management IX ISSN X GRUDZIE 2011 Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce cz Êç I KRAJOWY INSTYTUT UBEZPIECZEN

2 Polityka Zdrowotna Journal of Health Policy, Insurance and Management Rada Naukowa prof. Tadeusz Bodio prof. Wojciech Drygas prof. Aldona Fràczkiewicz-Wronka prof. Mieczys aw Ga uszka prof. Roman G owacki prof. Pawe Górski prof. Tetiana Gruzieva prof. Romuald Holly prof. Anna Jegier prof. Yves Jorens prof. Tomasz Kostka prof. Eugeniusz Kowalewski prof. Maciej Latalski prof. Andrzej Lewiƒski prof. Micha Marczak prof. Thomas Massey prof. Zbigniew N cki prof. Kai Michelsen prof. Marek Nowacki prof. Dariusz Nowak prof. Daria Orszulak-Michalak prof. Wojciech P dich prof. Micha Piro yƒski prof. Antoni Marian Rajkiewicz prof. Jacques Scheres prof. Jacek Sp awiƒski prof. ukasz Su kowski prof. Barbara Szatur-Jaworska prof. Tadeusz Szumlicz prof. Zbigniew Szybiƒski prof. Halina Tendera-W aszczuk prof. Tadeusz To oczko prof. Hanna Wilmowska- Pietruszyƒska prof. Konstanty A. Wojtaszczyk prof. Miros aw J. Wysocki Rada Ekspertów mgr Janusz At achowicz dr S awomir Bautembach dr Jan Czeczot dr Kazimierz Dragaƒski dr Jakub Gierczyƒski dr Artur Hartwich dr Zygmunt Kamiƒski dr Andrzej Koronkiewicz mgr Jaros aw Kozera dr Marek Krobicki dr Krzysztof Kuszewski dr Zbigniew Marcinkiewicz dr Wiktor Maslowski mgr Grzegorz Màczyƒski dr Wojciech Misiƒski mgr Krzysztof Nyczaj dr Henryk Owczarek dr Jerzy Paszkowski mgr Irena Rej dr Jaros aw Pinkas dr Adam Pustelnik mgr Ryszard Stus mgr Maciej Soko owski dr Andrzej SoÊnierz dr Józef Âwierczek dr Pawe Sztwiertnia mgr Tadeusz Tr dota mgr Marek Wójcik dr Marek Wójtowicz Editorial Scientific Committee prof. Helmut Brand (NL) Maastricht University prof. Tatiana Gruzeva (UA) National Medical University of Kiev prof. Pawe Górski (PL) Uniwersytet Medyczny w odzi mag. Claudia Habl (A) Austrian National Institute of Healthcare (ÖBIG) prof. Romuald Holly (PL) Chair Uniwersytet Medyczny w odzi Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ prof. Yves Jorens (BE) Ghent University prof. Richard Maquire (USA) University of Massachusetts-Medical School prof. Thomas Massey (USA) Clark University prof. Kai Michelsen (NL) Maastricht University William Mosakowski (USA) Public Consulting Group prof. Jacques Scheres (NL) Maastricht University prof. ukasz Su kowski (PL) Spo eczna Akademia Nauk prof. Jaros aw Szume da (UA) Tarnopol University (ret.)

3 Polityka Zdrowotna Journal of Health Policy, Insurance and Management IX GRUDZIE 2011 Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce Cz Êç I Redaktor naukowy Redaktor tomu Editor of the issue Romuald Holly

4 Adresy do korespondencji: Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ Insurance Institute in Poland ul. Ksawerów 30/ Warszawa Polska tel: , fax: Katedra Polityki P Ochrony Zdrowia Uniwersytetu Medycznego w odzi ul. Lindleya ódê Polska tel: , fax: Czasopismo w wersji elektronicznej na stronie: dost pne 3 miesiàce po ukazaniu si drukiem Copyright by Insurance Institute in Poland, Warsaw 2011 ISSN X Recenzenci: prof. dr hab. Roman G owacki, Uniwersytet Warszawski prof. dr hab. W adys aw Markiewicz, cz. rzeczywisty PAN prof. dr hab. Zbigniew N cki, Uniwersytet Jagielloƒski prof. dr hab. ukasz Su kowski, Spo eczna Akademia Nauk prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz, Szko a G ówna Handlowa Redakcja techniczna: Anna Staszewska, Agnieszka Sylwestrzak Weryfikacja lingwistyczna i t umaczenia: James West (j zyk angielski) Jaros aw Szume da (j zyk rosyjski, ukraiƒski) Sk ad: Tomasz Maniewski Druk i oprawa: MWM Agencja Wydawnicza Nak ad do 2000 egz. Grudzieƒ 2011 Nr IX ul. GoÊciniec Warszawa Polska tel:

5 Spis treêci Spis treêci Table of contents S owo wst pne o potrzebie teorii zabezpieczeƒ spo ecznych oraz o zarzàdzaniu strategicznym i zarzàdzaniu operacyjnym zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia (Romuald Holly) I. ZMIANA SPO ECZNA W SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Polish health care system in the course of social change Vitaly F. Moskalenko, Ukraiƒska Narodowa Akademia Nauk, Narodowy Uniwersytet Medyczny w Kijowie Prewencyjna strategia zdrowia publicznego konceptualizacja nowego podejêcia Conceptual approaches to formation of new preventive strategy in public health Romuald Holly, Uniwersytet Medyczny w odzi, Szko a G ówna Handlowa, Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ O zarzàdzaniu zmianà w ochronie zdrowia i o ubezpieczeniu zdrowotnym w Êwietle doktryny zdrowego rozsàdku Management of change in health care and health insurance in light of the doctrine of common sense Aneta Mrózek, Aleksandra Dàbek, Ministerstwo Zdrowia, Departament Nauki i Szkolnictwa Wy szego Rzàdowy projekt pakietu ustaw zdrowotnych kolejny etap reformy ochrony zdrowia w Polsce The government s package of health care bills the next stage of health care reform in Poland Eugeniusz Jarosik, Grzegorz Kucharewicz, Naczelna Izba Aptekarska Nowe zasady refundacji leków a sytuacja prawna i ekonomiczna aptek The legal and economic situation of pharmacies in the light of new rules for reimbursement Grzegorz Màczyƒski, Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ, Kancelaria Adwokacka Grzegorz Màczyƒski Restrukturyzacja i funkcjonowanie samodzielnych publicznych zak adów opieki zdrowotnej na gruncie ustawy o dzia alnoêci leczniczej mi dzy Scyllà regulacji prawnych a Charybdà braku efektywnoêci finansowej Restructuring and functioning of independent public health care providers (SPZOZs) on the basis of the Medical Activity Act: Between the Scylla of legal regulations and the Charybdis of economic inefficiency Robert Ga àzkowski, Janusz Kleinrok, Aneta Mrózek, Ministerstwo Zdrowia Dostosowywanie organizacji Paƒstwowego Ratownictwa Medycznego do zmian w polskim systemie ochrony zdrowia Adjusting the State Emergency Medical Service to Changes in the Polish Health Care System Polityka Zdrowotna 3

6 Leszek Michalczyk, Uniwersytet Jagielloƒski Procedury i zakres refundacji leków w polskim systemie opieki zdrowotnej Procedures and extent of drug reimbursement in the Polish health care system Dariusz Timler, Uniwersytet Medyczny w odzi Are director s regulations a useful tool in hospital management? Zarzàdzenia dyrektorów jako narz dzie zarzàdzania szpitalami II. RISK ADJUSTMENT JAKO ALGORYTM ZMIANY SYSTEMU OCHRONY ZDROWIA Risk Adjustment algorithm of change in health care system Romuald Holly, Uniwersytet Medyczny w odzi, Szko a G ówna Handlowa, Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ Kai Michelsen, Uniwersytet w Maastricht, Holandia Risk Adjustment jako zasada i narz dzie zmiany spo ecznej w systemie ochrony zdrowia od pasywnej do aktywnej korekty ryzyka Risk Adjustment as a principle and a tool of the social change in Health Care System from passive to active adjustment Cezary G ogowski, Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ Idea i metoda Risk Adjustment w systemach ochrony zdrowia w wybranych krajach europejskich i w Polsce The concept and methods of Risk Adjustment in selected European countries and in Poland Alexander C. Tsai, Harvard University, USA John F. P. Bridges, Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, USA Risk Adjustment statystyczne i ekonometryczne metody pomiaru jakoêci w szpitalach Statistical and economic Risk Adjustment methods for measuring the quality of hospitals Anna Drabik, Markus Lüngen, Stephanie Stock, Kliniczny Szpital Uniwersytetu w Kolonii, Niemcy Risk Adjustment w niemieckim systemie zabezpieczenia zdrowotnego czy system kompensacji ryzyka stanowi zach t do jego selekcji? Risk Adjustment in the German health insurance system Does the risk compensation system leave incentives for risk selection? Petre Iltchev, Uniwersytet Medyczny w odzi Zastosowanie hurtowni danych w algorytmach Risk Adjustment Application of data warehouse for Risk Adjustment algorithms 4 Grudzieƒ 2011 Nr IX

7 Spis treêci John Bertko, Brookings Institution, USA Obecne i przysz e zastosowanie Risk Adjustment w Stanach Zjednoczonych Current and future use of Risk Adjustment in the U.S. Journal of Health Policy, Insurance and Management Polityka Zdrowotna Vol. VIII/I May 2011 table of contents (spis treêci) Polityka Zdrowotna Journal of Health Policy, Insurance and Management Tom X Marzec 2012 spis treêci (table of contents) Wytyczne dla autorów Procedura recenzowania Autorzy tekstów Polityka Zdrowotna 5

8 6 Grudzieƒ 2011 Nr IX

9 S owo wst pne S owo wst pne o potrzebie teorii zabezpieczeƒ spo ecznych oraz o zarzàdzaniu strategicznym i zarzàdzaniu operacyjnym zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia Termin zarzàdzanie dzi ki powszechnoêci jego stosowania i ogromnemu zakresowi odniesieƒ sta si tak pojemny i przez to oczywisty, e pos ugiwanie si nim w stosunku do czegokolwiek wydaje si wr cz naturalne. Dotyczy to równie zarzàdzania zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia. Jego istota pojmowana jest i najcz Êciej sprowadzana, przynajmniej przez decydentów odpowiedzialnych za uprawianie polityki zdrowotnej, do reformowania systemu ochrony zdrowia. 1 Na czym jednak to reformowanie ma polegaç? Jakie sà jego cele te bliskie i te bardziej odleg e? Czego przede wszystkim i w jakim zakresie ma dotyczyç instytucji, przedsi biorstw czy organizacji tworzàcych struktur systemu ochrony zdrowia, czy mo e jedynie/równie zakresu ich kompetencji, zadaƒ, odpowiedzialnoêci oraz relacji mi dzy nimi? Jak wreszcie t reform (restrukturyzacj?) systemu przeprowadzaç, jakimi si ami, Êrodkami, w jakim tempie, w jakim porzàdku...? Najkrócej jaki ma byç program reformy, a zarazem szczegó owy jej scenariusz na u ytek polityki zdrowotnej? Debata nad kszta tem reformy, toczàca si w Polsce od lat co najmniej pi tnastu, nawet w okresach szczególnej intensywnoêci, na adne z tych pytaƒ nie przynios a zadowalajàcej odpowiedzi. Byç mo e dlatego, e mia a charakter bardziej polityczny ni merytoryczny, bardziej publicystyczny ni naukowo-badawczy czy przynajmniej ekspercki, bardziej ekonomiczny (wr cz ekonometryczny) ni socjologiczny, filozoficzny czy choçby politologiczny. 2 Nowa ods ona owej debaty, w formie jakà przyjmuje od poczàtku drugiej dekady obecnego wieku, przynosi niewiele nowego nadal jest to debata powierzchowna, w wielu przypadkach wr cz pozorowana, a przede wszystkim jaskrawo niesymetryczna zdominowana przez tych interesariuszy, których mo liwoêci prezentowania swoich racji, opinii, argumentów sà najwi ksze, g ównie dzi ki sprawowanej w adzy i/lub posiadanym Êrodkom finansowym, a tym samym dost powi do mediów, zdolnoêci pozyskiwania ekspertów i prowadzenia wyrafinowanego lobbingu. Ukszta towany w ramach i w wyniku takiej upolitycznionej i zmerkantylizowanej debaty program reformy systemu ochrony zdrowia b dzie skutkowa trudnymi do przewidzenia efektami, których ewentualne negatywne konsekwencje mogà objawiaç si ca ymi dekadami lat, k adàc si cieniem na ca e ycie spo eczno-gospodarcze, opóêniajàc post p cywilizacyjny kraju, a poêrednio ograniczajàc nawet jego zdolnoêci konkurencyjne na globalnym rynku. 3 Z tego punktu widzenia najwi kszà u omnoêcià komentowanej tutaj debaty jest niedostatek niezale nie pog bionej i metodologicznie zdyscyplinowanej refleksji nad samym celem (celami) zarzàdzania zmianà spo ecznà, kryteriami i sposobem wyznaczania tego celu oraz realnymi mo liwoêciami jego osiàgania. Je eli przyjmiemy ponadto, e g ównym celem zarzàdzania zmianà spo ecznà jest stymulowanie kierunku, tempa, dynamiki procesów przeobra eƒ, niezb dne stajà si równie kryteria ustalania wszystkich istotnych parametrów dokonujàcej si zmiany 1 Por. np. deklaracj ministra zdrowia E. Kopacz:...S owo»reforma«nabra o magicznego znaczenia. KtoÊ czegoê oczekuje i pod has em»reforma«rozumie zmian, która z dnia na dzieƒ sprawi cud. Dla mnie reforma to jest ciàg e zarzàdzanie zmianà. I ja tà zmianà zarzàdzam [w:] Gazeta Wyborcza, nr 86 z r. Opinie, s Ksià ki i opracowania takich autorów jak J. Hausner, J. Leowski czy C. W odarczyk, b dàce próbà systemowego ujmowania tych kwestii, w praktyce polityki zdrowotnej najcz Êciej odnoszone by y do samej technologii reformowania; nie szukano w nich na ogó rzeczonych odpowiedzi ani nawet nie traktowano jako kierunkowskazów w poszukiwaniach w tym zakresie. 3 Por. np.: M. Boni, Raport Polska Wyzwania rozwojowe (2009) (2009); tak e: W. Markiewicz, Jak spo ytkowaç niemieckie doêwiadczenia w modernizacji Polski? [w:] W. Morawski, Powiàzania zewn trzne. Modernizacja Polski, Oficyna Wolters Kluwer business, Warszawa Polityka Zdrowotna 7

10 Romuald Holly oraz okreêlania tego, co winno stanowiç jej po àdany wynik. Niezb dna jest zatem refleksja umo liwiajàca diagnoz zachodzàcych zmian, a przede wszystkim okreêlenie: (1) na czym zmiana polega i czego/kogo dotyczy; (2) jak przebiega (w jakim kierunku, w jakim tempie, jaka jest jej dynamika); (3) jakie sà jej obecne skutki i jakie mogà byç w przysz oêci tej bliskiej i tej odleg ej; (4) od czego zale y zmiana, co jà stymuluje i w jakim stopniu. Poza aspektem poznawczym, równie wa ny jest pragmatyczny wymiar takiej refleksji: (1) w jaki sposób ustalaç kryteria pozwalajàce na ocen zachodzàcych przeobra eƒ jakie ich skutki sà spo- ecznie po àdane, a jakie zagra ajàce (komu/czemu, kiedy, w jakim stopniu) oraz (2) jakie sà realne mo liwoêci stymulowania zachodzàcych przeobra eƒ ich kierunku, tempa, dynamiki. Powstaje zatem nowy obszar i nowy przedmiot refleksji naukowej. Refleksji, w wyniku której winna kszta towaç si teoria zabezpieczeƒ spo ecznych s u àca praktyce uprawiania polityki spo ecznej, a w jej ramach polityk szczegó owych zdrowotnej, rentowej, emerytalnej, socjalnej, zatrudnienia, mieszkaniowej, oêwiatowej, edukacyjnej, kulturowej... Specyfika tego przedmiotu badaƒ i odpowiadajàce tej specyfice metody badania jednoznacznie kwalifikujà takà refleksj jako dyscyplin spo ecznà zorientowanà na poszukiwanie prawid owoêci w zakresie dokonujàcych si przeobra eƒ i na tej podstawie mo liwoêci prognozowania ich przebiegu w czasie przysz ym. Jedynie na takiej podstawie mogà byç wyznaczane strategiczne cele polityki spo ecznej i opracowywane strategiczne programy ich realizacji. Albowiem od ustaleƒ dokonywanych na gruncie takiej dyscypliny, od zasadnoêci przyj tych za o eƒ teoretycznych oraz stosowanej metodologii badaƒ w najwi kszym stopniu zale y prognostyczna wartoêç rekomendacji artyku owanych na u ytek praktyki spo ecznej: odpowiednioêç konstruowanych modeli zabezpieczeƒ do potrzeb spo ecznych, a w konsekwencji trafnoêç i efektywnoêç ca ej polityki spo ecznej. W przypadku stymulowania procesów zmiany w dziedzinie ochrony zdrowia, celem winno byç zatem zwi kszenie efektywnoêci samego zabezpieczenia zdrowotnego, a nie jedynie s u àcego mu systemu ochrony zdrowia jako takiego, który zawsze jest tylko jednà z wielu mo liwych instytucjonalizacji tego zabezpieczenia. Tak wi c reforma systemu ochrony zdrowia winna stanowiç jedno z wielu równolegle prowadzonych komplementarnych dzia aƒ, tzn. dzia aƒ wzajemnie si uzupe niajàcych i wspierajàcych w realizacji wspólnych, spójnych celów polityki spo ecznej. adna bowiem z polityk szczegó owych (zdrowotna, emerytalna, rentowa, socjalna, mieszkaniowa, zatrudnienia, oêwiatowa, edukacyjna, kulturowa...) nie mo e byç prowadzona w separacji od innych; wszystkie muszà tworzyç jeden spójny system. Jest to podstawowym warunkiem efektywnoêci systemu zabezpieczeƒ spo ecznych, a w ramach tego systemu efektywnoêci zabezpieczeƒ w zakresie poszczególnych ryzyk (utraty zdrowia, staroêci, inwalidztwa/niepe nosprawnoêci, ubóstwa/biedy, bezdomnoêci, bezrobocia, wykluczenia...). Tylko takie podejêcie gwarantuje, e program reformy systemu ochrony zdrowia we w aêciwy sposób i we w aêciwym stopniu uwzgl dni rozmiar i obszary ubóstwa, co odzwierciedli si w zakresie ubezpieczeƒ podstawowych i zawartoêci koszyka gwarantowanych Êwiadczeƒ, zaê odpowiedzià na zmiany demograficzne b dzie wi ksza reorientacja na Êwiadczenia odpowiadajàce przyczynom utraty zdrowia zwiàzanym z podesz ym wiekiem beneficjentów systemu. Tylko takie podejêcie pozwala te na wyznaczenie w aêciwej roli i miejsca w systemie ochrony zdrowia poszczególnym rodzajom dodatkowych ubezpieczeƒ zdrowotnych. Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia okazuje si wi c czymê dalece bardziej z o onym ni proste naprawianie samego systemu ochrony zdrowia jego finansowej wydolnoêci, usprawnianie organizacji, rozwijanie infrastruktury, kszta cenie kadr, czy nawet podnoszenie jakoêci Êwiadczeƒ. 8 Grudzieƒ 2011 Nr IX

11 S owo wst pne Program reformy systemu ochrony zdrowia, traktowanej jako ciàg a restrukturyzacja tego systemu stosownie do dokonujàcej si zmiany spo ecznej, musi byç zatem pochodnà i zarazem instrumentem dzia aƒ zarzàdczych, zarówno o charakterze strategicznym, jak i operacyjnym. Zarzàdzanie strategiczne to: (1) ustanawianie celów zabezpieczenia zdrowotnego; (2) ustalenie relacji tych celów odpowiednio do celów innych zabezpieczeƒ spo ecznych; (3) stanowienie zakresu ochrony zdrowia; (4) projektowanie modelu systemu ochrony zdrowia. Natomiast zarzàdzanie operacyjne to prognozowanie dzia aƒ stymulujàcych kierunek i tempo zmiany spo ecznej w ochronie zdrowia, stosownie do ustalonych celów i zakresu tej ochrony oraz realnych mo liwoêci obecnych, i w dajàcej si przewidzieç perspektywie czasowej. Zarzàdzanie strategiczne i zarzàdzanie operacyjne nie stanowià dwóch niezale nych dzia alnoêci zarzàdczych. Obie te dzia alnoêci majà jak najefektywniej s u yç praktyce wyznaczane strategiczne cele, ich zakres, perspektywa czasowa i sposoby osiàgania muszà uwzgl dniaç mo liwoêç ich zoperacjonalizowania oraz realnoêç wykonania, w przeciwnym razie stanà si czystà abstrakcjà, typowym pobo nym yczeniem. Z drugiej zaê strony programy realizacyjne (w naszym przypadku programy sk adajàce si na doktryn polityki zdrowotnej) muszà byç bezwzgl dnie podporzàdkowane strategicznej wizji bli szych i dalszych celów, ich hierarchii, za o onym sposobom ich osiàgania w okreêlonych przedzia ach czasowych. Dzi ki temu mo liwe si staje aktywne zarzàdzanie zmianà spo ecznà (w naszym przypadku aktywna polityka zdrowotna) poprzez stymulowanie driverów zmiany (tj. oddzia ywanie na jej najbardziej istotne czynniki sprawcze) i tà drogà wp ywanie na kierunek zmiany, jej tempo, dynamik i ostatecznie na jej skutki. W przeciwnym razie skazani jesteêmy jedynie na zarzàdzanie pasywne (pasywnà polityk zdrowotnà) polegajàce na adaptowaniu si do niezale nych od nas wyników dokonujàcej si zmiany. Z aktywnego i pasywnego zarzàdzania zmianà wynikajà dwa zupe nie ró ne scenariusze restrukturyzacji systemu ochrony zdrowia; w pierwszym przypadku system ochrony zdrowia jest jednym z instrumentów oddzia ywania na zmian, w drugim stanowi g ównie instrument chroniàcy przed skutkami zmiany (jest to przy tym jedynie ochrona ex post, (re)kompensacyjna). W przypadku uprawiania pasywnej polityki zdrowotnej, na którà bardzo cz sto, wobec niedostatków albo wr cz braku doktryny zdrowotnej, jesteêmy po prostu skazani i w efekcie prowadzona przez nas restrukturyzacja systemu (zwana reformà ) ma jedynie charakter naprawczy, dostosowujàcy system do wyników zmiany, przez co trudno nawet oceniaç efektywnoêç owych adaptacyjno-naprawczych dzia aƒ. W takiej sytuacji znajdujemy si bowiem w typowej luce strategicznej (od: Strategic Planning Gap SPG), którà najlepiej mo e wype niç w aênie koncepcja strategicznego zarzàdzania powsta a w oparciu o teori zabezpieczeƒ spo ecznych. 4 Romuald Holly 4 Inspiracjà przy redagowaniu tego tekstu by y d ugie rozmowy z moimi nauczycielami: prof. Romanem G owackim oraz prof. W adys awem Markiewiczem, a tak e z moimi przyjació mi: prof. Zbigniewem N ckim, prof. ukaszem Su kowskim i prof. Tadeuszem Szumliczem. Polityka Zdrowotna 9

12 10 Grudzieƒ 2011 Nr IX

13 I. ZMIANA SPO ECZNA W SYSTEMIE OCHRONY ZDROWIA W POLSCE Polish health care system in the course of social change

14 12 Grudzieƒ 2011 Nr IX

15 Prewencyjna strategia zdrowia publicznego konceptualizacja nowego podejêcia PREWENCYJNA STRATEGIA ZDROWIA PUBLICZNEGO KONCEPTUALIZACJA NOWEGO PODEJÂCIA (omówienie artyku u) * Conceptual approaches to formation of new preventive strategy in public health discussion of the article * Vitaly F. Moskalenko, National Academy of Medical Science and Bogomolets National Medical University of Kiev (Ukraine) ABSTRACT Public health services systems in the global market have serious problems and difficulties associated with stability of their functioning and resource, including financial security. Therefore, efforts to shape perfection of systems of public health services, formation of bases of the future adequate model are aimed at a number of strategic documents of World Health Organization (WHO), resolutions of sessions of Executive Committee of the World Assembly of public health services. It is known that the theory of risk factors is the heart of prevention concepts formation. The considerable attention paid to risk factors is connected with polyaetiological origin of many diseases. There is a possibility of using risk factors knowledge in practice for prevention, diseases prediction, diseases features and diagnostic process. The World Health Organization defines the leading health risk factors. For developing countries they are poverty, low weight, unsafe water, poor sanitary-and-hygienic conditions, unsafe sex, iron deficiency anaemia, smoke from solid fuels burning in premises. For economically developed countries the risk factors are high blood pressure, increased cholesterol content in blood, tobacco consumption, abuse of alcohol, obesity and low physical activity. WHO recommends governments, Ministries of Health to occupy the leading role in developing of strategies of risk factors prevention to support scientific researches, to improve monitoring systems and to expand access to the global information. It is necessary for public health services systems to provide the holistic approach to service, including promotion to population health improvement, prevention and integrated programs of illnesses struggle. The most important aspect of the public health services policy is to concentrate on formation and development of integral communities, systematic work with all sectors on purpose of health risk factors negative influence decrease, development of the sanitary potential in certain living conditions, establishments, institutions and organizations in the field of culture, education, industry, etc., providing conditions for all community members to realize their potential. Keywords: public health services, risk factors, preventive programs S owa kluczowe: zdrowie publiczne, czynniki ryzyka, programy profilaktyczne KONCEPCJE NOWYCH STRATEGII W PUBLICZNYCH SYSTEMACH Publiczne systemy ochrony zdrowia na ca- ym Êwiecie sà nara one na trudnoêci zwiàzane ze stabilnoêcià ich funkcjonowania, w tym przede wszystkim z bezpieczeƒstwem finansowym. Wysi ki majàce na celu popraw jakoêci systemów publicznych powinny uwzgl dniaç wdra anie strategicznych dokumentów Âwiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz uchwa Komitetu Wykonawczego Âwiatowego Zgromadzenia Zdrowia Publicznego (World Assembly of Public Health Services). * Pe ny angielskoj zyczny tekst artyku u w Journal of Health Policy, Insurance and Management, nr VIII/I, s Polityka Zdrowotna 13

16 Vitaly F. Moskalenko Profesor Vitaly F. Moskalenko zak ada, i teoria czynników ryzyka stanowi podstaw skutecznej profilaktyki i wià e si z etiologià wielu schorzeƒ. JednoczeÊnie, zgodnie z zaleceniami World Health Organization (WHO), autor klasyfikuje g ówne czynniki ryzyka, którymi dla krajów rozwijajàcych si sà: ubóstwo, niska masa cia a, ska enie wody pitnej, z e warunki sanitarno-higieniczne, seks z przypadkowymi partnerami, niedokrwistoêç z niedoboru elaza oraz dym z paliw sta ych stosowanych do ogrzewania pomieszczeƒ. W krajach rozwini tych czynniki te to: nadciênienie, podwy szony poziom cholesterolu we krwi, palenie tytoniu, nadu ywanie alkoholu, oty oêç oraz ma à aktywnoêç fizyczna. WHO zaleca, by ministerstwa zdrowia ponosi y odpowiedzialnoêç za opracowywanie strategii profilaktyki zdrowotnej, opartej na teorii czynników ryzyka, gdy stanowi to wsparcie dla prowadzenia badaƒ naukowych oraz jest celem poprawy systemów monitorowania i upowszechniania informacji. G ównym celem publicznych systemów ochrony zdrowia powinno byç ca oêciowe (holistyczne) pojmowanie poszczególnych procedur w obr bie promocji zdrowia, zapobieganie oraz funkcjonowanie zintegrowanych programów walki z chorobami cywilizacyjnymi. Profesor Vitaly F. Moskalenko apeluje, i najwa niejszym aspektem zdrowia publicznego jest skoncentrowanie si na tworzeniu i integralnym rozwoju spo eczeƒstw, systematyczna praca na poziomie wszystkich sektorów w zakresie eliminacji czynników ryzyka, poprawa warunków sanitarno-higienicznych w zak adach, instytucjach i organizacjach dzia ajàcych na rzecz kultury, edukacji, przemys u oraz zapewnienie równego dost pu do dóbr wszystkim cz onkom spo ecznoêci. Autor zaznacza, i poziom rozwoju gospodarczego kraju, spo eczeƒstwa i ka dego obywatela ma istotny wp yw na zdrowie. Za g ówny kierunek polityki spo ecznej uznaje popraw stanu zdrowia. Wnioskuje, aby w dobie ogólnoêwiatowego kryzysu gospodarczego przewidywaç skutki tego kryzysu, w przeciwnym razie b dà one wywiera y negatywny wp yw na funkcjonowanie publicznych systemów ochrony zdrowia. W oparciu o dokumentacj WHO 1 dotyczàcà koncepcji doskonalenia publicznych systemów ochrony zdrowia (karta Tallin, karta Bangkok, uchwa y sesji Komitetu Wykonawczego Âwiatowego Zgromadzenia Zdrowia Publicznego) zauwa a koniecznoêç podnoszenia jakoêci us ug w sektorze publicznym. Wi kszoêç krajów przeprowadzi o wszechstronne reformy w poszukiwaniu nowych obszarów dzia ania polityki zdrowotnej, zdefiniowania zasad i standardów w celu polepszenia stanu zdrowia spo eczeƒstw. Jako przyk ad, autor podaje reformy systemów: Wielkiej Brytanii (rozpocz tà podczas kadencji Margaret Thatcher, a kontynuowanà przez Tony ego Blair a), Niemiec i Stanów Zjednoczonych, które by y przedmiotem obrad podczas pierwszego Âwiatowego Sympozjum w dziedzinie zdrowia publicznego w listopadzie 2010 roku w Montreux (Szwajcaria). PodkreÊla te rol profilaktyki jako najbardziej korzystnego ekonomicznie, lecz wcià niedocenianego, rozwiàzania. Dane historyczne pokazujà, i wi kszoêç osiàgni ç w dziedzinie zdrowia publicznego jest zwiàzana z eliminacjà lub redukcjà dzia- ania czynników ryzyka. W artykule przytoczono szereg przyk adów, takich jak poprawa jakoêci wody pitnej i warunków sanitarnych, które spowodowa y obni enie zapadalnoêci na choler oraz inne choroby biegunkowe. Dzi ki szczepieniom ochronnym uda o si wyeliminowaç osp oraz zminimalizowaç zachorowalnoêç na poliomyelitis. W XX wieku, wg WHO, przyczynà najwi kszego obni enia skutecznoêci funkcjonowania zdrowotnych systemów europejskich by y choroby niezakaêne (77%), nast pnie urazy zewn trzne i zatrucia (14%), a tak e choroby zakaêne (9%). Zdaniem autora, analiza oddzia ywania poszczególnych czynników ryzyka na powstawanie zagro eƒ, stanowi optymalnà metod ujawnienia przyczyn i ogólnych cech epidemiologicznych procesów, ich przewidywalnych kierunków rozwoju i mo liwoêci im zapobiegania. W krajach rozwini tych g ównym czynnikiem ryzyka jest, mi dzy innymi, podwy szony poziom ciênienia we krwi, który stanowi 2/3 wszystkich chorób uk adu krà enia (jest przyczynà 7 mln zgonów rocznie na Êwiecie, co stanowi 12,8% chorych w populacji europejskiej i USA). 2 1 Health promotion in a globalized world. Report by the Secretariat, Fifty-ninth World Health Assembly, A59/21, WHO, 2006: 4; The world health report 2007: a safer future: global public health security in the 21 st century, WHO, 2007: Preventing Chronic Diseases a Vital Investment. Overview: WHO Report, 2005: Grudzieƒ 2011 Nr IX

17 Prewencyjna strategia zdrowia publicznego konceptualizacja nowego podejêcia SpoÊród wielu czynników ryzyka chorób przewlek ych, palenie tytoniu to jeden z najwi kszych problemów zdrowia publicznego. Wed ug danych WHO, z powodu palenia tytoniu, ka dego roku na Êwiecie umiera 5,4 mln ludzi (1 osoba co 6 sekund). JeÊli nie zostanà podj te pilne dzia ania, do roku 2030 liczba zgonów zwiàzanych z tym czynnikiem ryzyka mo e przekroczyç 8 mln osób rocznie, z czego 80% nastàpi w krajach rozwijajàcych si. Profesor Vitaly F. Moskalenko zwraca uwag na dane opublikowane w raporcie WHO dotyczàce palenia tytoniu, które stanowi przyczyn Êmierci 33% 50% palaczy, w 30% 40% wywo uje choroby serca, w 30% raka, z czego w 90% raka p uc. 3 Istotnym czynnikiem ryzyka wielu chorób jest uzale nienie od alkoholu i dotyczy 140 milionów ludzi na Êwiecie. W Europie stanowi przyczyn 6,3% wszystkich zgonów. Rocznie m odych Europejczyków umiera z powodu tego uzale nienia. Alkohol jest czynnikiem ryzyka 60% wszystkich chorób i urazów, przyczynà 20% 30% przypadków raka prze yku, 40% 60% Êmiertelnych przypadków z powodu urazów. W artykule zosta y przywo ane przyk ady wdra ania programów prozdrowotnych na poziomie ogólnokrajowym. Opisano mi dzy innymi kampani, którà przeprowadzono w latach 70. ubieg ego wieku w USA, a jej celem by a walka z nadciênieniem t tniczym. Kampania odnios a pozytywny efekt, gdy po 20 latach od jej rozpocz cia ÊmiertelnoÊç z powodu udaru zmniejszy a si dwukrotnie, a liczba epizodów ostrego niedotlenienia mi Ênia sercowego zmala a o 40%. Programy zdrowotne realizowane w Japonii wp yn y na zmniejszenie ÊmiertelnoÊci z powodu udaru czterokrotnie, a w Niemczech dwukrotnie. W podsumowaniu autor uzna, e profilaktyka powinna stanowiç podstaw nowoczesnej polityki ochrony zdrowia we wszystkich krajach. LITERATURA 1. Health promotion in a globalized world. Report by the Secretariat, Fifty-ninth World Health Assembly, A59/21, WHO, 2006: The world health report 2007: a safer future: global public health security in the 21 st century, WHO, 2007: Preventing Chronic Diseases a Vital Investment. Overview: WHO Report, 2005: WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, The MPOWER package, WHO, 2008: 332. Omówienie artyku u Anna Staszewska 3 WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, The MPOWER package, WHO, 2008: 332. Polityka Zdrowotna 15

18 16 Grudzieƒ 2011 Nr IX

19 O zarzàdzaniu zmianà w ochronie zdrowia i o ubezpieczeniu zdrowotnym w Êwietle doktryny zdrowego rozsàdku O ZARZÑDZANIU ZMIANÑ W OCHRONIE ZDROWIA I O UBEZPIECZENIU ZDROWOTNYM W ÂWIETLE DOKTRYNY ZDROWEGO ROZSÑDKU Management of change in health care and health insurance in light of the doctrine of common sense Romuald Holly, Uniwersytet Medyczny w odzi, Szko a G ówna Handlowa, Krajowy Instytut Ubezpieczeƒ ABSTRACT The present paper discusses change management in health care the subject of change, the possible ways and limitations of stimulating change, as well as the principles and criteria for the determination of socially desirable directions of change, its course and effects. The author makes the assumption that the main cause of the impasse in health care change management is the progressing intransparency of such values and notions as equality, justice and social solidarity, which should constitute the foundations of every health care system. Under the circumstances, in the way of substituting such foundations, the author proposes that the algorithm of the health care system model should adopt assumptions derived from the general systems theory and the theory of risk management, including risk sharing and risk adjustment. However, to build an overarching algorithm for the creation of a universal model of a health care system based both on market mechanisms (to ensure high efficiency) and on the humanist values of solidarity, justice and equality, it seems necessary to embrace the concept of insurance and insurance-related methods of neutralizing the risks of loss of health. Therefore, the first step in designing or restructuring a health care system should be in-depth analysis of the opportunities following from the comprehensive inclusion of health insurance in the system, as well as the related benefits and threats for different groups of stakeholders: on the one hand, for society, the state, the current state authorities, the public administration, the health care system itself, particular socio-demographic groups and individual citizens, and, on the other hand, for the suppliers: health care providers, the pharmaceutical industry, private insurers, and social animators of civic solidarity. The author shows that the approach he offers will make it possible to substantially rationalize health care management, even despite the absence of the aforementioned foundations. Otherwise change management in health care will continue to be limited to continuous renovations and repairs of the system in line with the effects of the ongoing changes or, at most, such management will involve ex post adaptation of the existing health care system to unplanned developments. Rational and active management should consist of responsible stimulation of the change process in the direction determined by socially desirable objectives. The reform (and, subsequently, restructuring) of the health care system may thus become one of the areas, and also tools, of responsible and efficient change management, not only in the field of health care, but throughout the social protection system. Keywords: management of social change, health care system, health policy, health insurance S owa kluczowe: zarzàdzanie zmianà spo ecznà, system ochrony zdrowia, polityka zdrowotna, ubezpieczenie zdrowotne STRESZCZENIE Artyku podejmuje kwesti zarzàdzania zmianà w ochronie zdrowia problematyk przedmiotu zmiany, mo liwych sposobów i ograniczeƒ stymulowania tej zmiany, zasad i kryteriów s u àcych wyznaczaniu spo ecznie po àdanych kierunków przeobra eƒ w ochronie zdrowia, ich przebiegu i skutków. Autor przyjmuje, e g ównà przyczynà impasu w zarzàdzaniu zmianà w ochronie zdrowia jest post pujàca nieprzejrzystoêç takich wartoêci oraz Polityka Zdrowotna 17

20 Romuald Holly odpowiadajàcych im terminów i poj ç, jak równoêç, sprawiedliwoêç, wolnoêç (swobody obywatelskie), czy spo eczna solidarnoêç, a wi c wartoêci, które winny stanowiç podwaliny konstrukcji ka dego systemu ochrony zdrowia. W tej sytuacji, jako substytut tych podwalin, autor proponuje w àczenie do algorytmu modelu systemu ochrony zdrowia za o eƒ wyprowadzanych z ogólnej teorii systemów, teorii zarzàdzania ryzykiem (utraty zdrowia), w tym szczególnie takich koncepcji, jak Risk Sharing czy Risk Adjustment. Konstrukcja takiego nadrz dnego algorytmu s u àcego budowie uniwersalnego modelu systemu ochrony zdrowia, wykorzystujàcego zarówno prawa i mechanizmy rynku, gwarantujàce mu wysokà efektywnoêç, jak te opartego na humanistycznych wartoêciach solidaryzmu, wolnoêci, sprawiedliwoêci i równoêci wymaga jednak e zdaniem autora w àczenia doƒ idei ubezpieczenia i ubezpieczeniowych metod neutralizowania ryzyk utraty zdrowia. Stàd te pierwszym krokiem projektowania systemu ochrony zdrowia i/lub planowania jego restrukturyzacji winno byç dok adne rozeznanie mo liwoêci, jakie wynikajà z kompleksowego w àczenia ubezpieczeƒ zdrowotnych do systemu, a tak e zwiàzanych z tym korzyêci i zagro eƒ dla poszczególnych grup interesariuszy: z jednej strony dla spo eczeƒstwa, paƒstwa, aktualnych w adz paƒstwowych, administracji publicznej, dla samego systemu ochrony zdrowia, poszczególnych grup socjodemograficznych, poszczególnych obywateli, zaê z drugiej strony dla producentów, Êwiadczeniodawców medycznych, przemys u farmaceutycznego, ubezpieczycieli prywatnych, spo ecznych animatorów solidarnoêci obywatelskiej. Autor dowodzi, e proponowane przez niego podejêcie pozwoli na istotne zracjonalizowanie zarzàdzania ochronà zdrowia, pomimo braku rzeczonych podwalin. W przeciwnym razie zarzàdzanie zmianà w ochronie zdrowia nadal b dzie ograniczaç si jedynie do ciàg ego remontowania i naprawiania tego systemu stosownie do wyników dokonujàcej si zmiany, albo, co najwy ej, adoptowania ex post istniejàcego systemu ochrony zdrowia do tego, co ju si samo dokona o. Racjonalne, aktywne zarzàdzanie winno zaê polegaç na odpowiedzialnym stymulowaniu procesu zmian w kierunku okreêlonym przez spo ecznie po àdane cele. Reforma (i nast pnie restrukturyzacja) systemu ochrony zdrowia mo e dzi ki temu staç si jednym z obszarów, a zarazem narz dzi odpowiedzialnego, efektywnego zarzàdzania zmianà, i to nie tylko w dziedzinie ochrony zdrowia, ale w ca ym systemie zabezpieczeƒ spo ecznych. 1. èród A IMPASU W ZARZÑDZANIU ZMIANÑ W OCHRONIE ZDROWIA Z socjologicznego i politologicznego punktu widzenia zobowiàzania w dziedzinie zabezpieczeƒ spo ecznych potrzeb (zdrowotnych, socjalnych, emerytalno-rentowych, zatrudnienia/pracy, edukacyjno-oêwiatowych, kulturalnych ) stanowià podstawowà racj istnienia ka dego paƒstwa. Sà to zobowiàzania niezbywalne, albowiem paƒstwo wycofujàc si z nich podkopuje racj w asnego bytu, a przynajmniej istotnie ogranicza swoje prerogatywy. Jednak e, z drugiej strony, zobowiàzania te, w nadmiernie rozbudowanym zakresie i kszta cie, stajà si ci arem, którego paƒstwo na d u szà met udêwignàç nie mo e. W efekcie staje przed dylematem: pokrywaç koszty owych zobowiàzaƒ wobec obywateli generujàc d ug publiczny gro àcy paƒstwu katastrofà finansowà, czy redukujàc wydatki, ograniczaç zobowiàzania, a tym samym i wynikajàce z tych zobowiàzaƒ Êwiadczenia. Inne, pozaekonomiczne kryteria wyboru schodzà w tej sytuacji na plan dalszy. Co najwy ej podejmowane sà próby pomniejszania kosztów za cen mo liwie niewielkiego uszczuplania zakresu Êwiadczeƒ. Ka da redukcja ma jednak swoje granice, których przekraczanie nieuchronnie powoduje koniecznoêç ograniczania Êwiadczeƒ zdrowotnych w stopniu nieakceptowalnym ze spo- ecznego punktu widzenia. I tak oto stajemy przed problemem wyboru kryteriów, na podstawie których mo liwe by oby wyznaczanie tych nieprzekraczalnych granic, innymi s owy co znaczy, czym jest ów spo eczny punkt widzenia, przesàdzajàcy o w aêciwoêci lub przynajmniej akceptowalnoêci jednych rozwiàzaƒ, a wykluczaniu innych? Brak takich pryncypiów, w formie jednoznacznie wyartyku- owanych zasad i powszechnie przyj tego sposobu ich rozumienia oraz dopuszczalnego ich interpretowania, sprawia, e adne chyba ze wspó czesnych rozwiàzaƒ zabezpieczeƒ spo- ecznych, w tym szczególnie zdrowotnych, nie posiada dostatecznej legitymizacji, nawet ideologicznej. W praktyce polityki spo ecznej, uprawianej w ró nych krajach we wspó czesnym Êwiecie, najcz Êciej wyst pujà rozwiàzania hybrydowe, wykorzystujàce w ró nym stopniu 18 Grudzieƒ 2011 Nr IX

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Artyku 12. Prawo do wyra ania swoich poglàdów Artyku 13. Swoboda wypowiedzi i informacji Artyku 16. PrywatnoÊç, honor, reputacja Artyku 17. Dost p do informacji i mediów

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo społeczne

Bezpieczeństwo społeczne Bezpieczeństwo społeczne Potrzeby współczesnego społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa Potrzeba - odczuwany brak czegoś i chęć jego zaspokojenia. W literaturze znana jest hierarchia potrzeb według Maslowa

Bardziej szczegółowo

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów

Ogólne bezpieczeƒstwo produktów Ogólne bezpieczeƒstwo produktów !?! PRODUKT to rzecz ruchoma: nowa lub u ywana, naprawiana lub regenerowana, przeznaczona do u ytku konsumentów lub co do której istnieje prawdopodobieƒstwo, e mo e byç

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

O ZARZÑDZANIU ZMIANÑ W OCHRONIE ZDROWIA I O UBEZPIECZENIU ZDROWOTNYM W ÂWIETLE DOKTRYNY ZDROWEGO ROZSÑDKU

O ZARZÑDZANIU ZMIANÑ W OCHRONIE ZDROWIA I O UBEZPIECZENIU ZDROWOTNYM W ÂWIETLE DOKTRYNY ZDROWEGO ROZSÑDKU O ZARZÑDZANIU ZMIANÑ W OCHRONIE ZDROWIA I O UBEZPIECZENIU ZDROWOTNYM W ÂWIETLE DOKTRYNY ZDROWEGO ROZSÑDKU Management of change in health care and health insurance in light of the doctrine of common sense

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 31 marca 2003 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 31 marca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 56 3690 Poz. 502 i 503 6. Posiedzeniu Rady przewodniczy Przewodniczàcy lub zast pca Przewodniczàcego. 7. 1. W sprawach nale àcych do jej zadaƒ Rada rozpatruje sprawy i podejmuje uchwa

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR Załącznik nr 3 do Regulaminu Rady A. część ogólna - operacje inne niż granty Karty oceny zgodności z LSR PIECZĘĆ LGD NUMER WNIOSKU NADANY PRZEZ LGD KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR DATA ZŁOŻENIA WNIOSKU WERSJA

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

POMORSKA RADA OŚWIATOWA A BUDOWA REGIONALNEGO SYSTEMU WSPARCIA SZKÓŁ

POMORSKA RADA OŚWIATOWA A BUDOWA REGIONALNEGO SYSTEMU WSPARCIA SZKÓŁ POMORSKA RADA OŚWIATOWA A BUDOWA REGIONALNEGO SYSTEMU WSPARCIA SZKÓŁ Adam Krawiec Dyrektor Departamentu Edukacji i Sportu Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego MISJĄ SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA JEST REALIZACJA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku i Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 30.06.2005 Uchwała nr 660 Druk Nr 687 UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU z dnia 27.06.2005roku w sprawie: przyjęcia Regulaminu przyznawania

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Dziennik Ustaw Nr 16 1954 Poz. 84 84 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: GEOGRAFIA POLITYCZNA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN: 30 CA 7. TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 135 9756 Poz. 1112 1112 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r. w sprawie przyznawania i wyp aty Êwiadczeƒ z Funduszu Gwarantowanych Âwiadczeƒ

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

KALKULATOR KOSZTÓW ZANIECHANIA prezentacja narzędzi. Barbara Kucharska, Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej Warszawa, 23 marca 2015.

KALKULATOR KOSZTÓW ZANIECHANIA prezentacja narzędzi. Barbara Kucharska, Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej Warszawa, 23 marca 2015. KALKULATOR KOSZTÓW ZANIECHANIA prezentacja narzędzi Barbara Kucharska, Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej Warszawa, 23 marca 2015. Nowe podejście Punktem wyjścia - samodzielność życiowa stan niezależności

Bardziej szczegółowo

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach

Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Przegląd wydatków publicznych w obszarze wsparcia rodzin o niskich dochodach Wnioski i rekomendacje Warszawa, listopad 2015 r. Wprowadzenie Głównym celem przeglądu wydatków publicznych w obszarze wsparcia

Bardziej szczegółowo

ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MODELE KSZTAŁCENIA I DOSKONALENIA NA ODLEGŁOŚĆ ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Warszawa, 12-13.10.2010 r. Józef Bednarek ZAŁOśENIA METODOLOGICZNE ANALIZ 1. ZłoŜoność

Bardziej szczegółowo

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2?

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Autor: prof. dr hab. inŝ. Władysław Mielczarski, W zasadzie kaŝdy dziennikarz powtarza znaną formułę, Ŝe nie ma darmowych obiadów 1. Co oznacza, Ŝe kaŝde podejmowane

Bardziej szczegółowo

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu w Przewodniczący Jan Robert Halina Podsekretarz Sprawozdanie z realizacji zadań Komitetu Audytu dla dzialów administracja publiczna, informatyzacja, łączność, wyznania religijne oraz mniejszości narodowej

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ...

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ... ... (pieczęć wnioskodawcy) Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Gryficach W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 140 9442 Poz. 1342 POPRAWKI. przyj te w Londynie dnia 16 paêdziernika 1985 r.

Dziennik Ustaw Nr 140 9442 Poz. 1342 POPRAWKI. przyj te w Londynie dnia 16 paêdziernika 1985 r. Dziennik Ustaw Nr 140 9442 Poz. 1342 1342 POPRAWKI przyj te w Londynie dnia 16 paêdziernika 1985 r. do Konwencji o utworzeniu Mi dzynarodowej Organizacji Morskiej àcznoêci Satelitarnej (INMARSAT) oraz

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 234 14858 Poz. 1974 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 18 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 234 14858 Poz. 1974 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 18 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 234 14858 Poz. 1974 1974 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegó owych zasad orzekania o sta ym lub d ugotrwa ym uszczerbku

Bardziej szczegółowo

Kwota wolna od podatku na kaŝde dziecko PKPP Lewiatan. Termin, harmonogram i warunki wprowadzenia w Polsce waluty euro. BCC-ZP

Kwota wolna od podatku na kaŝde dziecko PKPP Lewiatan. Termin, harmonogram i warunki wprowadzenia w Polsce waluty euro. BCC-ZP Propozycja przyporządkowania tematów do Zespołów problemowych TK: ds. budŝetu, wynagrodzeń i świadczeń socjalnych Ograniczenie sfery ubóstwa i wykluczenia społecznego Przeciwdziałanie przyczynom i zapobieganie

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Doły -Marysińska w Łodzi Regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi I. PODSTAWY I ZAKRES DZIAŁANIA 1 Rada Nadzorcza działa na podstawie: 1/ ustawy z dnia 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze (tekst

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy w województwie pomorskim

Gaz łupkowy w województwie pomorskim Gaz łupkowy w województwie pomorskim 1 Prezentacja wyników badania Samorządów, partnerów Samorządu Województwa Pomorskiego oraz koncesjonariuszy Charakterystyka grup 2 18% 82% Samorządy Partnerzy SWP n=63

Bardziej szczegółowo

Kupno spółki Metodologia Azimutus Warszawa 2008 1

Kupno spółki Metodologia Azimutus Warszawa 2008 1 Kupno spółki Metodologia Azimutus Warszawa 2008 1 Zakres prac przy kupnie spółki Oferowany przez nas zakres prac obejmuje przegląd branży oraz szczegółową analizę operacyjnofinansową potencjalnych celów

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Fundację Zdrowia Publicznego w Krakowie

Publikacja dofinansowana przez Fundację Zdrowia Publicznego w Krakowie Recenzent: prof. dr hab. Zdzisław Pisz Redakcja i korekta: Anna Wojewódzka Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Juras Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa ISBN 978-83-7383-650-1

Bardziej szczegółowo

Przemoc domowa wobec dzieci rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia

Przemoc domowa wobec dzieci rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia Michał Nowakowski Instytut Socjologii UMCS Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny Przemoc domowa wobec dzieci rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia Report of the consultation on child abuse prevention

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Human Resource. Benchmarking. Saratoga. Kompleksowa analiza kluczowych mierników efektywnoêci HR w Polsce

Human Resource. Benchmarking. Saratoga. Kompleksowa analiza kluczowych mierników efektywnoêci HR w Polsce Human Resource Benchmarking Kompleksowa analiza kluczowych mierników efektywnoêci HR w Polsce Pomiar efektywnoêci Zarzàdzania Kapita em Ludzkim Baza danych najwa niejszych wskaêników efektywnoêci HR Saratoga

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 9 lipca 2003 r.

USTAWA. z dnia 9 lipca 2003 r. Rozdzia I Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa reguluje zasady zatrudniania pracowników tymczasowych przez pracodawc b dàcego agencjà pracy tymczasowej oraz zasady kierowania 1608 USTAWA z dnia 9 lipca 2003

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o otwartym naborze partnera w celu wspólnej realizacji projektu. Ogłaszający konkurs: Gmina Nowy Tomyśl NIP: 7881916753 REGON: 631258862

Ogłoszenie o otwartym naborze partnera w celu wspólnej realizacji projektu. Ogłaszający konkurs: Gmina Nowy Tomyśl NIP: 7881916753 REGON: 631258862 1 Ogłoszenie o otwartym naborze partnera w celu wspólnej realizacji projektu Ogłaszający konkurs: Gmina Nowy Tomyśl NIP: 7881916753 REGON: 631258862 Strona internetowa: www.nowytomysl.pl I. OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dzieçmi i m odzie à

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dzieçmi i m odzie à Dziennik Ustaw Nr 130 8759 Poz. 1196 1196 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dzieçmi i m odzie à Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych?

Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Smart Beta Święty Graal indeksów giełdowych? Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne i optymalizacyjne Strategie fundamentalne Portfel losowy 2 Agenda Smart Beta w Polsce Strategie heurystyczne

Bardziej szczegółowo

Temat. Skala dzia a. Program zdrowotny. Program zdrowotny

Temat. Skala dzia a. Program zdrowotny. Program zdrowotny Michał Brzeziński 1 z 6 Skala dzia a Program zdrowotny Dzia ania wieloletnie Dzia ania wieloo rodkowe Nie tylko interwencje medyczne Interwencje medyczne prewencja Interwencje edukacyjne profilaktyka Interwencje

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU 1) z dnia 23 grudnia 2003 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU 1) z dnia 23 grudnia 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 2 34 Poz. 10 i 11 wschodnim i w linii prostej poprzez punkt 06000383 dochodzi do punktu 06000382. W punkcie 06000382 granica za amuje si w kierunku po udniowo-wschodnim i przez punkt

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Załącznik nr 6 REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Na podstawie atr.55 Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku (Dz.U. z 1991 roku nr 59 poz.425) ze zmianami

Bardziej szczegółowo

Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów

Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów ubezpieczenia Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów Medycyna bez granic Best Doctors W poważnej chorobie najważniejsze jest, aby być pod opieką najlepszych lekarzy i mieć dostęp do zaplecza medycznego

Bardziej szczegółowo

Mieczys aw Nasi owski. Podstawy mikro- i makroekonomii wydanie zmienione i uzupe nione

Mieczys aw Nasi owski. Podstawy mikro- i makroekonomii wydanie zmienione i uzupe nione Mieczys aw Nasi owski System rynkowy Podstawy mikro- i makroekonomii wydanie zmienione i uzupe nione System rynkowy Podstawy mikro- i makroekonomii Mieczys aw Nasi owski System rynkowy Podstawy mikro-

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH na rok 2015

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH na rok 2015 Załącznik do Uchwały Nr III/8/2014 Rady Gminy Jaktorów z dnia 29 grudnia 2014 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH na rok 2015 1. Wstęp 2. Opis zjawiska na podstawie diagnozy

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT Tytuł projektu: Przygotowanie Planu Rozwoju Eksportu przez Godzikowice, dnia 18.11.2015 r. Zapytanie ofertowe z siedzibą przy ul. Stalowej 7-9 w Godzikowicach (kod pocztowy ), Tel. 71 313 95 18, NIP: 9121654900,

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Definicja Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Polityka Zdrowotna. Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce cz Êç II. Journal of Health Policy, Insurance and Management

Polityka Zdrowotna. Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce cz Êç II. Journal of Health Policy, Insurance and Management Polityka Zdrowotna Journal of Health Policy, Insurance and Management X ISSN 1734-221X MARZEC 2012 Zarzàdzanie zmianà spo ecznà w ochronie zdrowia w Polsce cz Êç II KRAJOWY INSTYTUT UBEZPIECZEN Polityka

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk Sygn. akt II UK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lutego 2016 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 82 4828 Poz. 923 ROZPORZÑDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 wrzeênia 2000 r.

Dziennik Ustaw Nr 82 4828 Poz. 923 ROZPORZÑDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 29 wrzeênia 2000 r. Dziennik Ustaw Nr 82 4828 Poz. 923 923 ROZPORZÑDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 29 wrzeênia 2000 r. w sprawie okreêlenia wzoru wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego dodatku rodzinnego w 2000 r.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 31 1708 Poz. 273 i 274

Dziennik Ustaw Nr 31 1708 Poz. 273 i 274 Dziennik Ustaw Nr 31 1708 Poz. 273 i 274 3. Przep yw wody dla jednego sitka natryskowego powinien wynosiç co najmniej 40 l na osob. 4. W pomieszczeniu masa u przy stanowisku do masa u instaluje si umywalk,

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Ostrołęce

Powiatowy Urząd Pracy w Ostrołęce imię i nazwisko PESEL...,... miejscowość, data adres zamieszkania, telefon kontaktowy data rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ostrołęce Powiatowy Urząd Pracy w Ostrołęce nazwa uprzednio ukończonej

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo