ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PROCESACH FINANSOWANIA INWESTYCJI W NIERUCHOMOŚCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PROCESACH FINANSOWANIA INWESTYCJI W NIERUCHOMOŚCI"

Transkrypt

1 Marcin Sitek Politechnika Częstochowska ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PROCESACH FINANSOWANIA INWESTYCJI W NIERUCHOMOŚCI RISK MANAGEMENT IN PROCESSES OF FINANCING OF INVESTMENT IN RESIDENTIAL REAL ESTATE STRESZCZENIE W pracy omówiono rynkowe systemy finansowania inwestycji w nieruchomości. Podkreślono jako dominujący na polskim rynku mechanizm bankowości hipotecznej, a szczególnie długoterminowe kredyty hipoteczne. Dla finansowania i kredytowania inwestycji na rynku nieruchomości omówiono czynniki ryzyka występujące w tym systemie, przeprowadzono ich klasyfikację i ocenę ryzyka działalności inwestycyjnej na rynku nieruchomości. Przedstawiono zasady zarządzania ryzykiem, instrumenty kontroli poszczególnych rodzajów ryzyka oraz metody zarządzania ryzykiem w procesie inwestycyjnym na rynku nieruchomości. SUMMARY This paper describes market systems of financing of investments in real estate. A mechanism of mortgage banking was emphasized as dominant in Polish market, with particular focus on long-term mortgage loans. For financing and crediting of investments in real estate market, risk factors typical of this system were described. Investment risk in real estate market was classified and assessed. The study also presents the principles of risk management, instruments of control of individual types of risk and the methods of risk management in the investment process in real estate market. SŁOWA KLUCZOWE: finansowanie, rynek nieruchomości, zarządzanie ryzykiem KEY WORDS: financing, real estate market, risk management WPROWADZENIE Sektor nieruchomości ma istotne znaczenie gospodarcze, zarówno jako pracodawca i pro-ducent usług, jak też czynnik destabilizujący gospodarkę, a zwłaszcza system finansowy poprzez swój cykliczny charakter i powtarzające się kryzysy nieruchomościowe. Szczególne znaczenie przypada nieruchomościom mieszkaniowym, które zwykle są największą częścią sektora, a dodatkowo mają duże znaczenie społeczne. Inwestycje nieruchomościowe (mieszkaniowe) wynosiły w Polsce w latach średnio 105 tys. mieszkań rocznie. W przeliczeniu na 1000 osób stanowiły one średniorocznie 2,8 mieszkania w latach , podczas gdy wskaźnik ten kształtował się powyżej 4 w krajach Europy Zachodniej i powyżej 3 w krajach Europy Środkowo-Wschodniej i krajach nadbałtyckich. Trudno zatem potwierdzić często pojawiającą się tezę dotyczącą rozwoju jakościowego sektora mieszkaniowego w państwach tzw. starej Unii Europejskiej (EU-15) i rozwoju ilościowego państw postsocjalistycznych. Niemniej jednak należy uznać średnie tempo przyrostu inwestycji mieszkaniowych w Polsce za zbyt niskie. Wyjątek stanowi 2008 rok, w którym wskaźnik mieszkań na 1000 osób kształtował się na wysokim poziomie wynoszącym około 4. Rynek nieruchomości 45 jest w dużej części oparty na mechanizmie bankowości hipotecznej. Kredytodawcą w mechanizmie bankowości hipotecznej są banki oferujące kredyty hipoteczne. Działalność tę mogą prowadzić specjalistyczne banki hipoteczne, banki uniwersalne, banki oszczędnościowe, banki komercyjne i publiczne instytucje kredytowe. Kredytobiorcami są gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa oraz sektor publiczny. Otrzymane środki przeznaczają na budowę, zakup oraz remonty nieruchomości bądź mieszkaniowych, bądź innych nieruchomości. 45 M. Leininger, O. Stöcker, Finansowanie nieruchomości w Europie Środkowej i Wschodniej z punktu widzenia zagranicznych banków, Prawo Bankowe, nr 6 (70), 2003, s

2 RYNKOWY SYSTEM FINANSOWANIA INWESTYCJI W NIERUCHOMOŚCI Ponieważ nieruchomość jest istotnym elementem gospodarki narodowej, wagi nabiera proces inwestowania i tym samym jej finansowania. Nieruchomości jako dobra bardzo kapitałochłonne wymagają znacznych środków finansowych. Główną zaletą finansowania inwestycji kapitałem obcym - szczególnie kredytem, jest możliwość podniesienia rentowności inwestycji 46. Rynkowy system finansowania inwestycji w nieruchomości bazuje na: - mechanizmie bankowości uniwersalnej, - mechanizmie bankowości hipotecznej, - mechanizmie oszczędzania kontraktowego mechanizmie rynku wtórnego (mechanizmie sekurytyzacyjnym ). Mechanizm bankowości uniwersalnej. Portfel kredytów mieszkaniowych (hipotecznych i budowlano - hipotecznych) banków uniwersalnych refinansowany jest głównie z depozytów. Głównym źródłem pochodzenia depozytów są wkłady oszczędnościowe gospodarstw domowych i pieniądz transakcyjny podmiotów gospodarczych. Banki uniwersalne i komercyjne ponoszą dość wysokie koszty finansowania kredytów z depozytów. W ich przypadku istnieją słabe możliwości wygenerowania kapitału na średnio- i długoterminowe kredyty. Jednak model banku uniwersalnego w przypadku finansowania rynku nieruchomości, a szczególnie mieszkalnictwa, nie jest idealnym. Do jego wad zaliczyć należy: - mało skuteczny marketing i zarządzanie ryzykiem w odniesieniu do finansowania mieszkalnictwa. - refinansowanie kredytów poprzez depozyty w znacznym stopniu wpływa na ofertę produktów bankowych, - poleganie na detalicznych depozytach znacznie ogranicza proporcjonalną ilość aktywów w formie kredytów mieszkaniowych, - aby zminimalizować ryzyko stopy procentowej i przenieść to ryzyko na kredytobiorcę, banki preferują kredyty o zmiennym oprocentowaniu, - aby zarządzać ryzykiem płynności, banki ograniczają procent aktywów w formie kredytów mieszkaniowych, - ponieważ banki dysponują zdywersyfikowaną ofertą, mogą same decydować o zmianie aktywności w kredytowaniu rynku nieruchomości w zależności od warunków rynkowych, - ponieważ baza funduszowa systemu bankowego jest prawie całkowicie krótkoterminowa, ograniczanie wzrostu portfela traktują banki jako sposób na ograniczanie ryzyka. Mechanizm bankowości hipotecznej. Wyspecjalizowany w udzielaniu kredytów hipotecznych bank hipoteczny występuje jako pośrednik pomiędzy rynkiem kredytów hipotecznych a rynkiem kapitałowym. Jego podstawowym zadaniem jest udzielanie kredytów hipotecznych na finansowanie rynku nieruchomości (działalność aktywna banków hipotecznych) oraz emisja listów zastawnych o pokryciu w hipotekach ustanowionych na rzecz banku i innych papierach wartościowych refinansujących kredyty hipoteczne oraz nabywanie wierzytelności innych banków (działalność pasywna banków hipotecznych). Ponieważ refinansowanie kredytów hipotecznych z jednej strony za pomocą depozytów jest mniej kosztowne niż refinansowanie ich listami zastawnymi z drugiej strony kwoty kredytów w stosunku do depozytów w systemie depozytowym stają się niewystarczające, dlatego rozważa się, czy bankom uniwersalnym, dla których jedną z podstawowych czynności jest emitowanie bankowych papierów wartościowych, nie nadać prawa emisji listów zastawnych. 46 J. Ickiewicz, Pozyskiwanie i struktura kapitału a długookresowe cele przedsiębiorstwa, Monografie i Opracowania nr 425, AGH, Warszawa 1996, s B. Półtorak, Sekurytyzacja kredytu hipotecznego, CeDeWu.PL, Warszawa 2005, s

3 Dla inwestorów podstawowym jest pytanie, który z banków: zdywersyfikowany bank uniwersalny czy specjalistyczny bank hipoteczny obciążony jest mniejszym ryzykiem oraz który z banków oferuje najwyższej jakości kredyty. Ponadto, czy emitowanie listów zastawnych doprowadzi do pojawienia się konkurencyjnego oprocentowania kredytów hipotecznych. Mechanizm oszczędzania kontraktowego. Podstawą tego systemu jest zawieranie specjalnych umów, w których instytucje finansowe zobowiązują się do udzielenia kredytu na finansowanie nieruchomości w zamian za wykonanie określonych zobowiązań oszczędnościowych ze strony przyszłych kredytobiorców. Kredytodawcami są w tym przypadku kasy mieszkaniowe i kasy budowlane. System ten szczególnie dobrze rozwinął się 48 w Niemczech, Francji, Portugalii oraz w Grecji. W systemie kontraktowym potencjalny kredytobiorca zawiera kontrakt na oszczędzanie uzgodnionej kwoty w określonym czasie, w zamian za zobowiązanie instytucji finansowej do udzielenia, na wcześniej określonych warunkach, kredytu na zakup lub remont mieszkania własnościowego. Model ten charakteryzuje niska stopa oprocentowania kredytów (niższa niż rynkowa). Najsilniejszą stroną modelu kontraktowego jest możliwość utworzenia puli długoterminowych środków przeznaczonych na mieszkalnictwo. Model kontraktowy jest systemem dotacji mieszkaniowych. Jego zaletą jest mobilizacja prywatnych oszczędności dla celów mieszkaniowych, wadą zaś fakt promowania uczestników systemu kontraktowego nie zaciągających kredytu, czyli takich, którzy pozostawiają fundusze w systemie przez pewien czas, a potem wycofują je wraz z dotacją, nie biorąc kredytu. Podstawy mechanizmu sekurytyzacyjnego. Refinansowanie portfela kredytów mieszkaniowych na rynku wtórnym dokonuje się poprzez: - emisję obligacji własnych zabezpieczonych na hipotekach przez bank udzielający kredytu 49, - emisję papierów wartościowych opartych na aktywach wyodrębnionych z bilansu, zabezpieczonych hipoteką przez inny podmiot niż bank udzielający kredytu w wyniku transakcji sekurytyzacji wtórnej. Natomiast korzyści z przeprowadzania sekurytyzacji dotyczą zwiększenia płynności, ochrony przed ryzykiem zmian stóp procentowych, sprawnego przepływu kapitału od inwestorów do kredytobiorców, dywersyfikacji portfela inwestorów oraz możliwości ustalania niższej stopy procentowej dla kredytobiorców na rynku pierwotnym 50. Na rys. 1 przedstawiono metody refinansowania portfela kredytów hipotecznych na rynku pierwotnym i wtórnym kredytów mieszkaniowych. IDENTYFIKACJA I OCENA CZYNNIKÓW RYZYKA FINANSOWANIA INWESTYCJI W NIERUCHOMOŚCI Ryzyko finansowania inwestycji w nieruchomości to ryzyko systematyczne, którego nie można wyeliminować poprzez dywersyfikację, oraz ryzyko specyficzne - dywersyfikowalne. Według Kena Gordona 51 w obszarze kredytowania rynku nieruchomości, w procesie inwestowania w nieruchomości występują dwie główne kategorie ryzyka: - ryzyko makroekonomiczne, wynikające z działania całego rynku lub gospodarki, - ryzyko mikroekonomiczne, charakterystyczne dla konkretnej inwestycji. 48 C. Steiner, Immobilienfinanzierung in den Lander der Eurtopaischen Gemeinschaft, Frits Knapp Verlag, Frankfurt am Main, 1990, cyt. Za: A. Gąsowska, Bankowość hipoteczna, Poltext, Warszawa 2000, s B. Półtorak, Sekurytyzacja kredytu hipotecznego..., s R. Aller, Setting Interest Rate, [w:] R. Irwqin i inni, Real Estate Handbook, McGraw-Hill, Inc. 1993, s. 257, cyt. Za: M. Bryx, Inwestycje w nieruchomości, POLTEXT, Warszawa 2001, s K. Gordon, Risk assessment In development lending, Briefings in Real Estate Finance, Vol. 3, No 1, H. Steward Publications, 2003, p

4 Rys. 1. Metody refinansowania portfela kredytów hipotecznych na rynku pierwotnym i wtórnym kredytów mieszkaniowych PKM - portfel kredytów mieszkaniowych SPV - spółka specjalnego przeznaczenia/emitent MBS (special purpose vehicle) MBS - papiery wartościowe wyemitowane na bazie aktywów wyodrębnionych z bilansu (mostgage backed securities) Źródło: Na podst. E. Kucharska-Stasiak, Nieruchomość w gospodarce rynkowej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, rozdz. 7; B.Półtorak, Sekurytyzacja kredytu hipotecznego, CeDeWu. Pl, Warszawa 2005, rozdz. 4; M.Bryx, Rynek nieruchomości, Poltext, Warszawa 2006, rozdz. 8.2; M.Zaleska, Współczesna bankowość, Difin, Warszawa 2007, część II, rozdz. 5; M. Lea, Globalne modele finansowania mieszkalnictwa, Opracowanie dla USAID/Warszawa, Warszawa listopad 1999, s Natomiast według Czerkasa czynniki ryzyka w kredytowaniu hipotecznym rynku nieruchomości to czynniki występujące na rynku wtórnym kredytów mieszkaniowych oraz na rynku pierwotnym. Czynniki ryzyka według tej klasyfikacji przedstawiono na rysunku 2. Kształtowanie się poszczególnych ryzyk występujących w otoczeniu podmiotu wpływa na indywidualne ryzyko kredytowe danego kredytobiorcy, na jego zdolność do spłaty kredytu w założonym czasie i w walucie umowy kredytowej. Do najważniejszych czynników tej grupy ryzyka zaliczyć należy: - inflację czyli ryzyko siły nabywczej. Inflacja jest jednym ze źródeł ryzyka związanego z prawdopodobieństwem wystąpienia różnic pomiędzy zakładanym poziomem inflacji (jest to tzw. inflacja oczekiwana, wynikająca z analiz inwestycyjnych) a inflacją rzeczywistą. 52 K. Czerkas, Ryzyko w kredytach hipotecznych. Wymagania banków, Prawo Bankowe Nr 6(70), czerwiec

5 Rys. 2. Czynniki ryzyka gospodarczego w kredytowaniu hipotecznym nieruchomości Źródło: K. Czerkas, Ryzyko w kredytach hipotecznych.. Wymagania Banków, Prawo Bankowe, nr 6 (70), 2003, s. 75 Należy jednak sądzić, że ten czynnik ma niewielki wpływ na poziom ryzyka w przypadku lokat w nieruchomości. W wyniku inflacji powodującym trwały wzrost cen dóbr i usług, siła nabywcza środków pieniężnych oraz aktywów posiadanych przez inwestorów 53 maleje. Jednak inflacja często powoduje zmianę płaconych przez najemców czynszów, - stopę procentową. Wzrost stóp procentowych powoduje wzrost kosztu obsługi długu hipotecznego zaciągniętego na zakup nieruchomości zarówno mieszkaniowych, jak i komercyjnych, prowadząc między innymi do spadku popytu na mieszkania. Zmiany stóp procentowych (np. podwyższenie) jako czynnik ryzyka finansowego powodują ograniczenia w dostępności kredytu hipotecznego, ujemnie wpływając na popyt na nieruchomości, - kurs walutowy. Stabilność kursu walut danego kraju z punktu widzenia makro dotyczy ryzyka kursowego 54. Należy go zakwalifikować jako jedno ze źródeł ryzyka makroekonomicznego oraz źródło ryzyka finansowego i kredytowego, bowiem wszelkie zmiany kursu walutowego lub dewaluacja waluty przychodu w stosunku do waluty kredytu powoduje problemy finansowe związane z obsługą kredytu hipotecznego. - aktywność gospodarcza kraju i regionu, - realia prawne. Czynnik ten, charakterystyczny dla otoczenia danego podmiotu gospodarczego, wynika między innymi z ram prawnych i stabilności prawa. Jednym z elementów systemu prawnego jest np. prawo budowlane, które powoduje wystąpienie ryzyka w uzyskaniu odpowiednich pozwoleń związanych z inwestycją. 53 J.D. Fisker, R.S. Martin, Investment Analysis for Appraisers, Dearbom Financial Publishing INC, Chicago 1995, cyt. za: Wybrane aspekty inwestowania na rynku nieruchomości w Polsce, red. M. Bryx, IFGN AGH, Warszawa 2001, s P. Misztal, Zabezpieczenie przed ryzykiem zmian kursu walutowego, Difin, Warszawa 2004, s

6 Natomiast jak wynika z zestawienia najważniejszych czynników ryzyka kredytowego, źródła ryzyka wynikające z sytuacji ekonomiczno-finansowej samego podmiotu gospodarczego, to: - forma prawna podmiotu (spółka jawna, cywilna lub z o.o.), jej zakres działalności w tym segmencie rynku, reputacja podmiotu gospodarczego (firmy), jej pozycja na rynku, zdolność do obsługi kredytu i gotowość do współpracy z bankiem - to ważne czynniki ryzyka projektów finansowanych kredytami hipotecznymi, - kwestie podatkowe, - płynność i rentowność kapitału i sprzedaży. Są to czynniki ryzyka kredytowego wynikające z sytuacji finansowej podmiotu gospodarczego, - ponoszone nakłady na rozwój i postęp techniczny (baza techniczna), - struktura majątku podmiotu gospodarczego oraz struktura kapitału 55, - jakość i doświadczenie managementu. Jak wynika z analizy czynników ryzyka w kredytowaniu hipotecznym w obszarze nieruchomości, kompleksowe podejście, szczególnie banków wymaga odpowiednich zasobów informacyjnych oraz szczególnie stosowania nowych metod o uniwersalnym charakterze i uwzględniających specyfikę kredytów hipotecznych. Wynika to szczególnie ze sprawdzenia przez bank, w jakim stopniu podmiot ubiegający się o kredyt, szczególnie kredyt hipoteczny, jest w stanie skutecznie zarządzać ryzykiem. W świetle coraz bardziej złożonych warunków gospodarowania wynikających ze zjawisk i procesów ekonomicznych (również na rynku finansowym) zachodzących w skali całej gospodarki kraju czy w skali globalnej, mała przejrzystość rynków nieruchomości stanowi źródło trudności oceny efektywności prowadzonych działalności na rynku nieruchomości. W bardzo dużym stopniu uniemożliwia ona wykrywanie zagrożeń stanowiących źródła ryzyka. Rozpoznawanie i ocena różnorodnych czynników ryzyka występujących w projektach inwestycyjnych w obszarze nieruchomości mają podstawowe znaczenie dla odpowiedniego zarządzania ryzykiem projektu inwestycyjnego przez inwestora jak i instytucje finansowe (kredytodawców). Wielość czynników ryzyka, jakie musi uwzględniać inwestor w trakcie realizacji przedsięwzięcia, stwarza często konieczność włączenia do tego procesu doradcy - konsultanta. Jego działalność musi mieć charakter interdyscyplinarny, bowiem opiniuje on lokalizację, projekt budynku oraz uwzględnia zmieniające się informacje o otoczeniu rynkowym planowanej inwestycji. Ponadto jest on zaangażowany w pozyskiwanie finansowania projektu, udział w pracach realizacyjnych oraz we wprowadzaniu inwestycji na rynek 56. Czynniki wpływające na ryzyko realizacji budowy zależą w znacznej mierze od postawy i rzetelności podmiotów zaangażowanych w realizację projektu inwestycyjnego. Typowym przykładem podmiotu oraz jednocześnie uczestnika rynku inwestycyjnobudowlanego jest deweloper. Ryzyko kredytującego działalność deweloperską to, zgodnie z wcześniej wymienioną klasyfikacją ryzyka, ryzyko makroekonomiczne i ryzyko mikroekonomiczne (ryzyko specyficzne). Ze względu na wielość źródeł i rodzajów ryzyka, konieczne jest podjęcie działań minimalizujących ryzyko, ich kontrola oraz odpowiednie nim zarządzanie. Czynniki ryzyka, jego rodzaje i działania minimalizujące ryzyko projektu deweloperskiego w budownictwie mieszkaniowym przedstawiono w tabeli M.J. Lea (red.). Ryzyko związane z kredytowaniem nieruchomości komercyjnych. Opracowanie na zlecenie USAID, Warszawa 1998; cyt. za: K. Czerkas, Ryzyko w kredytach hipotecznych. Wymagania banków, Prawo Bankowe Nr 6(70), czerwiec 2003, s A. Pietraszewski, Zadania konsultanta w ocenie ryzyka projektu deweloperskiego, Finansowanie Nieruchomości, Nr 2(7), czerwiec 2006, s

7 Tabela 1. Czynniki ryzyka, jego rodzaje i działania minimalizujące ryzyko projektu deweloperskiego w budownictwie mieszkaniowym Kryterium Obszary kontroli danego ryzyka Rodzaj Metody minimalizacji i zarządzania ryzykiem jako czynnik ryzyka ryzyka Lokalizacja 1. Aktywność gospodarcza miasta i regionu. 2. Miejsce lokalizacji w planie zagospodarowania przestrzennego. 3. Miejsce lokalizacji w rankingach atrakcyjności. 4. Powodzenie konkurencyjnych projektów. Płynność finansowa dewelopera Siła finansowa dewelopera i jego grupy kapitałowej Zarządzanie ryzykiem projektu przez dewelopera 1. Przepływy finansowe. 2. Wysokość, forma i czas wniesienia środków własnych. 3. Ciągłość finansowania projektu. 1. Kondycja finansowa akcjonariuszy i udziałowców, którzy powinni być w stanie zasilić projekt. 2. Analiza reputacji akcjonariuszy i udziałowców handlowych. 3. Umowy wsparcia projektu przez udziałowców lub akcjonariuszy. 4. Analiza zaangażowania udziałowców lub akcjonariuszy w projekty inwestycyjne realizowane równolegle. 1. Kompleksowe feasibility study projektu. 2. Dostosowanie dokumentacji projektowej do aktualnych wymogów rynku. 3. Tryb wyboru wykonawców i kontrahentów (konkurencyjna cena, reputacja, doświadczenie w realizacji podobnych obiektów). 4. Zagwarantowanie stałej ceny za wykonawstwo 5. Uczestnictwo, po stronie dewelopera, osób doświadczonych w zarządzaniu projektem. 6. Formułowanie umów realizacyjnych zabezpieczających Ryzyko makroekonomi czne i ryzyko rynkowe Ryzyko finansowe Ryzyko rynkowe Ryzyko makro ekonomicznere alizacji inwestycji, marketingowe i finansowe - Weryfikacja planu zagospodarowania przestrzennego oraz rankingów atrakcyjności. - Sprawdzenie przez bank konkurencyjnych projektów pod kątem zaawansowania i warunków oferowanych nabywcom. - Wymóg przedsprzedaży w umowie kredytowej jako test atrakcyjności rynkowej projektu. 1. Analiza wykonalności projektu i przepływów finansowych. 2. Zdefiniowanie wniesienia środków własnych w kwocie uzgodnionej z bankiem jako warunku wypłaty pierwszej transzy kredytu. 3. Obecność w projekcie umów kredytowych i umów pożyczek. 1. Analiza sprawozdań finansowych (najlepiej po audycie) akcjonariuszy i udziałowców. 2. Analiza opinii bankowych i raportów z wywiadowi handlowej. 3. Obecność umowy wsparcia projektu przez jego udziałowców lub akcjonariuszy. 1. Analiza wykonalności i umów towarzyszących projektowi - wykorzystanie zewnętrznych firm. 2. Analiza zachowania trybu przetargowego przy wyborze wykonawców i kontrahentów. 3. Analiza przez bank finansujący dewelopera umów towarzyszących projektowi (np. umów o generalne wykonawstwo, gwarancji kontraktowych, polis ubezpieczeniowych, umów realizacyjnych). 4. Korzystanie przez nabywców mieszkań, domów lub lokali z kredytów hipotecznych, co potwierdza ich wiarygodność i zapewnia deweloperowi ciągłość sprzedaży i wpływy. interes dewelopera, ale w sposób zgodny z prawem. Źródło: K. Czerkas, Ryzyko bankowe w finansowaniu projektów mieszkaniowych, Bank i Kredyt, lipiec 2004; Finansowanie Nieruchomości, Nr 2 (11) czerwiec

8 INSTRUMENTY KONTROLI POSZCZEGÓLNYCH RODZAJÓW RYZYKA Narzędzia rozpoznawania ryzyka i procesu jego ograniczania mające na celu spowodowanie jego minimalizacji to: - odpowiednie rozpoznawanie ryzyka, - ocena ryzyka (prowadzona w oparciu o tworzone bazy danych). Techniki pomniejszania ryzyka kredytowego to: - zabezpieczenia, - derywaty kredytowe, - gwarancje, - netting. Natomiast narzędzia pomiaru ryzyka to: - test załamania (crash test), - testowanie stresu (stress testing), - narzędzia statystyczne VAR (Value-at-Risk). Stosowanie odpowiednich metod pomiaru ryzyka, szczególnie ryzyka kredytowego, w celu jego minimalizacji i ocena zdolności kredytowej kredytobiorcy, tak ważna z punktu widzenia kredytodawcy j est zalecane przez Bazylejską Umową Kapitałową. W celu lepszej identyfikacji ryzyka kredytowego Komisja Nadzoru Bankowego wydaje Re- komendację J i Rekomendację S, mające na celu ograniczenie ryzyka w działalności bankowej, podkreślając tym samym wagę jak najdokładniejszego jego rozpoznawania i ciągłego monitorowania. Celem Rekomendacji J jest wskazanie bankom angażującym się w proces finansowania rynku nieruchomości konieczności dokładnego rozpoznania tego rynku. Rekomendacja S zaś dotyczy dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie. Rekomendacja J dotyczy tworzenia przez banki baz danych odnoszących się do rynku nieruchomości. Posiadanie bowiem bazy danych stanowić ma istotny czynnik prawidłowego funkcjonowania działalności kredytowej banków angażujących się w udzielanie kredytów hipotecznych. Gromadzone informacje będą pomocne przy wyznaczaniu prognoz i trendów rozwojowych tego rynku, oddziałujących na niego czynników i ryzyka. Potrzeba prowadzenia przez banki własnych baz danych o rynku nieruchomości została już wcześniej sygnalizowana przez Rekomendację F 5 z dnia 12 listopada 1998 r., dotyczącą podstawowych kryteriów stosowanych przez Komisję Nadzoru Bankowego przy ocenie regulaminów wyceny nieruchomości hipoteczne. Monitoring kredytowy (rekomendacja S 6 0 ) wydawanych przez banki stanowi punkt wyjścia do oceny czynników ryzyka, ich kwantyfikowania, analizy ich skutków oraz podejmowania działań minimalizujących - czyli zarządzania ryzykiem. Musi on dotyczyć zarówno pojedynczych umów kredytowych, jak i całego portfela kredytowego. Pod koniec 2001 r. Związek Banków Polskich rozpoczął konsultacje z organami administracji państwowej, dotyczące stworzenia ogólnopolskiej bazy danych o nieruchomościach. Doprowadziło to do powstania ogólnopolskiej bazy danych o cenach transakcyjnych nieruchomości-systemu Analiz i Monitorowania Rynku Obrotu 57 Narodowy Bank Polski, Komisja nadzoru Bankowego, Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, REKOMENDACJA J z dnia 20 lipca 2000 r., Warszawa Komisja nadzoru Bankowego, REKOMENDACJA S, Warszawa NBP, KNB, REKOMENDACJA F, Warszawa NBP, KNB, REKOMENDACJA S, Warszawa

9 Nieruchomościami (AMRON) 61. Funkcjonalność systemu AMRON zapewnia mu ważną pozycję w kreowaniu i monitorowaniu polityki finansowania nieruchomości oraz w ofercie instrumentów i narzędzi wspomagających zarządzanie ryzykiem finansowym. System AMRON spełnia rolę instrumentu zarządzania ryzykiem kredytowym dla całego sektora bankowego, w celu jego ograniczania. Ma on za zadanie ułatwienie bankom podejmowanie decyzji związanych z finansowaniem nieruchomości, przyczyniając się do zwiększenia bezpieczeństwa banków oraz zapewniając przejrzystość rynku. Zapewnia on szybki dostęp do danych koniecznych do analizy kredytowej i oceny ryzyka związanego z nieruchomością jako przedmiotem zabezpieczenia. Pozwala na ograniczanie ryzyka rynkowego, ryzyka wyceny i określenie współczynnika LTV (loan to value - proporcja kredytu do oszacowanej wartości nieruchomości). Stosunek kredytu do konserwatywnie oszacowanej wartości nieruchomości (bankowo-hipotecznej) - LTV - obowiązuje jedynie w bankach hipotecznych. Wśród instrumentów minimalizacji ryzyka kredytowego szczególne miejsce zajmuje ocena zdolności kredytowej podmiotu (zarówno przed podpisaniem umowy kredytowej, jak i w trakcie okresu kredytowania). Bank musi więc dysponować określonymi sposobami zarządzania ryzykiem kredytowym pojedynczego kredytu hipotecznego (rys. 3) oraz całego portfela kredytowego. W przeciwieństwie do Bazylei I, która obowiązywała od 20 lat, nowy globalny system Bazylejskiego Porozumienia Kapitałowego, czyli Bazylea II, przyjęty przez organy nadzoru bankowego 1 stycznia 2008 r. ma gwarantować, że banki będą lepiej zarządzać swoim ryzykiem i dostosowywać swoje rezerwy kapitałowe do jego profilu. Nowa Bazylejska Umowa Kapitałowa 62 zaleca, jako rozwiązania przyjęte w zarządzaniu ryzykiem bankowym, stosowanie dwóch metod pomiaru ryzyka kredytowego: - metodę standardową. Wagi ryzyka oparte są na ratingach zewnętrznych oraz ekspozycje bez ratingu otrzymują wagę 100%. - metodę wewnętrznych ratingów IRB (The Internal Ratings-Based Approach) (rys. 3). Za pomocą instrumentów ratingowych banki nadają poszczególnym klientom prawdopodobieństwa niewywiązania się z zobowiązań (PD - Probabilisty of Default) oraz kwalifikują ich do poszczególnych grup o podobnym prawdopodobieństwie. Prawdopodobieństwo niewywiązywania się klienta z zobowiązań wyznacza się na podstawie prognoz oraz zaobserwowanych stóp niewypłacalności. Struktura systemu ratingowego rozróżnia między ryzykiem klienta a ryzykiem transakcji (np. cel finansowania). Ponieważ banki muszą dokonać również pomiaru strat, parametrem modelu ryzyka kredytowego jest współczynnik strat LGD (Loss Given Default - współczynnik strat z tytułu niewywiązywania się z zobowiązań). Techniki redukcji ryzyka w metodzie IRB to również zabezpieczenia w postaci hipotek na nieruchomościach komercyjnych i detalicznych oraz przewłaszczenia nieruchomości. Również i parametr M (Maturity - termin rozliczenia jako liczba lat pozostających do ostatniej płatności na rzecz banku) wpływa na wielkość oczekiwanej straty. Aktywa ważone ryzykiem powstają przez pomnożenie wartości wagi ryzyka przez wielkość ekspozycji z chwili niewykonania zobowiązania EAD (Exposure at Defaultwielkość ekspozycji w momencie niewywiązywania się z zobowiązań kredytowych). Ich wielkość pomnożona przez 8% daje wysokość wymogu kapitałowego z tytułu danej transakcji. Istotnym punktem Nowej Bazylejskiej Umowy Kapitałowej 63 są wymogi kapitałowe tworzone na pokrycie ryzyka podejmowanego przez instytucje finansujące. W zależności od 61 J. Furga, System Analiz i Monitorowania Rynku Obrotu Nieruchomościami, Finansowanie Nieruchomości, Nr 2(7), czerwiec 2006, s P. Dziekański, Nowa Bazylejska Umowa Kapitałowa, Materiały i Studia, z. 164, Wyd. NBP, Warszawa Ibidem. 39

10 przyj ętej metody szacowania ryzyka instytucje finansujące (banki) mogą ograniczać wysokość kapitału regulacyjnego, który - tworzony jako rezerwa na rynku - jest kosztowny. Ponadto należy zwrócić uwagę, że jednym z podstawowych źródeł informacji służącym do pomiaru i oceny ryzyka kredytowego w finansowaniu nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych jest wycena nieruchomości. Wynikająca z wyceny wartość nieruchomości proporcja wartości nieruchomości do wnioskowanego kredytu (LTV - Loan to Valuej stanowi jedno z głównych kryteriów w ocenie przez bank finansowanych kredytem hipotecznym projektów nieruchomościowych. Odpowiednia analiza zdolności kredytowej podmiotu i odpowiedni w niej udział wyceny nieruchomości stanowi podstawowy element oceny i pomniejszania ryzyka kredytowego. Rys. 3. Metody pomiaru ryzyka kredytowego w sektorze bankowym Źródło: P. Dziekański, Nowa Bazylejska Umowa Kapitałowa, Materiały i Studia, z. 164, Wyd. NBP, Warszawa 2003, s. 28 Na podkreślenie zasługuje fakt, że i Umowa Bazylejska (Basel II) w sposób jednoznaczny określa wytyczne w zakresie wyceny nieruchomości stwierdzając, że: - wycena nieruchomości bazuje na wartości rynkowej, 40

11 - wycena nieruchomości jest niezbędna do oszacowania LGD (Loss Given Default)- współczynnika strat z tytułu niewywiązywania się z zobowiązań, - niezbędne jest okresowe monitorowanie zmian wartości. Ryzyko kredytowe, jako wynikające z istniejących ekspozycji kredytowych a podlegające obowiązkowi utrzymania odpowiedniej wielkości funduszy własnych, może być pomniejszone poprzez zabezpieczenia, derywaty, gwarancje i netting (saldowanie). Proces ograniczania i oceny ryzyka następuje już w momencie badania zdolności kredytowej podmiotu. Odpowiednio restrykcyjnie zbadana zdolność kredytowa pozwoli ocenić ryzyko projektu i uchronić przed finansowaniem zbyt ryzykownej inwestycji lub wprowadzić dodatkowe zabezpieczenia. Ryzyko rynkowe (ryzyko cen) oraz ryzyko finansowe (utrata płynności, zmiany stopy procentowej oraz kursu walutowego) oraz zarządzanie nimi jest szczególnie ważne w przypadku minimalizacji ryzyka bankowego 64. Ryzyko utraty płynności w banku występuje w przypadku utrzymywania się niewystarczających zasobów gotówki. Narzędziami zmiany poziomu ryzyka, a zatem minimalizującymi ryzyko kredytów hipotecznych są pasywne operacje bilansowe (emisja listów zastawnych, obligacji, linie kredytowe od udziałowców), oraz instrumenty pochodne - derywaty. Identyfikacja i ocena czynników ryzyka działalności inwestycyjnej na rynku nieruchomości ułatwia proces kontroli i zarządzania ryzykiem. Podstawowymi metodami redukcji prawdopodobieństwa ryzyka, zmniejszania skutków wystąpienia zagrożeń, transferu ryzyka czy też podjęcia (inaczej sfinansowania) ryzyka są: ubezpieczenie lub samoubezpieczenie. Poprzez opłacenie składki ubezpieczeniowej inwestor transferuje ryzyko na ubezpieczyciela. Samoubezpieczenie zaś polega na gromadzeniu własnych środków przeznaczonych na pokrycie ewentualnych strat. Najprostsze techniki formalne stosowane w zarządzaniu ryzykiem identyfikują jedynie pojawianie się problemów, nie umożliwiając skutecznego przeciwdziałania ryzyku. Należy podkreślić, że ryzyka specyficzne wpływają na zasadzie synergii na pogłębianie się innych ryzyk cząstkowych. Według Allena 65 wykorzystując alternatywne formy inwestowania (ilość punktów w skali 0-10), pod kątem różnych ryzyk systematycznych można w sposób kontrolowany doprowadzić do znacznego zmniejszenia ryzyka. Skutecznym instrumentem pozwalającym na identyfikację ryzyka jest system wczesnego ostrzegania (SWO), gdzie dostarczane ostrzegające informacje wewnętrzne lub zewnętrzne wywołują natychmiastową reakcję na to zagrożenie. Natomiast do pomiaru ryzyka wykorzystuje się instrumenty zaliczane do trzech zasadniczych grup miar ryzyka: - miara zmienności (odchylenie standardowe, wariancja), - miara wrażliwości (ustala wpływ danego czynnika ryzyka na poziom wybranej zmiennej objaśnianej, - miara zagrożenia (parametr VAR - Value at Risk). Skuteczność zarządzana ryzykiem bardzo silnie zależy więc od odpowiedniego doboru instrumentów (metod) osłonowych jak prewencji (zapobieganie stratom) i redukcji strat. Jedną z grup metod osłonowych są standardy warunkowe norm ostrożnościowych jak adekwatność kapitałowa i zabezpieczenie poprzez ustanowienie hipoteki. Analiza otoczenia gospodarczego inwestycji na rynku nieruchomości pozwala inwestorowi ocenić zagrożenia ze strony konkretnego otoczenia konkurencyjnego. Taka analiza umożliwia ocenę efektywności inwestycji, wybór tych, z którymi jest związane mniejsze ryzyko oraz podejmowanie działań minimalizujących maksymalnie zagrożenia. 64 A. Gąsowska, Bankowość hipoteczna, Poltext, Warszawa 2000, s R.H. Allen, Real Estate Investment Strategy, South-Western Publishing Co, Cincinnati 1989, cyt. za: Wybrane aspekty inwestowania na rynku nieruchomości w Polsce, red. M. Bryx, IFGN AGH, Warszawa 2001, s

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Założenia Umowy Kapitałowej Przyjętej w 1988r.(Bazylea I) podstawowym wyznacznikiem

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej Spis treści Wstęp Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej 1.1. Bank jako pośrednik finansowy i dostawca płynności 1.2. Segmentacja działalności

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

Opis procesów zawierają Instrukcje zarządzania poszczególnymi ww. ryzykami.

Opis procesów zawierają Instrukcje zarządzania poszczególnymi ww. ryzykami. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12.214 roku I. Informacje ogólne: 1. Bank Spółdzielczy w Szumowie,

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A.

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. 21.08.2014 1. KDPW_CCP zgodnie ze swoją Polityką inwestycyjną przyjętą w drodze uchwały Zarządu KDPW_CCP S.A. inwestuje następujące rodzaje aktywów:

Bardziej szczegółowo

Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12.

Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 312.212 roku I. Informacje ogólne: Bank Spółdzielczy w Szumowie, zwany

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r. Niniejsze Sprawozdanie stanowi wykonanie Polityki Informacyjnej Domu Maklerskiego

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Warszawa, marzec 2011 r. Słownik Rozporządzenie DM BOŚ rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ Reszel, 2014 r. SPIS TREŚCI Ogólne zasady oprocentowania kredytów i pożyczek...3

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Prognozy dotyczące rynku nieruchomości w odniesieniu do rynku kredytów hipotecznych i wierzytelności bankowych

Prognozy dotyczące rynku nieruchomości w odniesieniu do rynku kredytów hipotecznych i wierzytelności bankowych Prognozy dotyczące rynku nieruchomości w odniesieniu do rynku kredytów hipotecznych i wierzytelności bankowych 8 kwietnia 2014 r. dr Jacek Furga Prezes Zarządu Centrum AMRON ZWIĄZEK BANKÓW POLSKICH CENTRUM

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 40/2012 Zarządu RBS Bank (Polska) S.A. z dnia 1 sierpnia 2012 roku INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Dane według stanu na 31

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku w 1 kw. 2015 r. Webcast r. 1 1 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto na poziomie 12 mln zł, a zysk brutto 22 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

zbadanego sprawozdania rocznego

zbadanego sprawozdania rocznego Informacje podlegające upowszechnieniu w Ventus Asset Management S.A., w tym informacje w zakresie adekwatności kapitałowej według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. na podstawie I. Wstęp zbadanego sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianach

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 1 Czynniki Ryzyka i Zagrożenia Jednym z najważniejszych czynników ryzyka, wpływających na zdolność

Bardziej szczegółowo

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA [AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA :Y Podręcznik akademicki Spis treś«wprowadzenie 11 Rozdział 1 System bankowy w Polsce 13 1.1. Organizacja i funkcjonowanie systemu bankowego 13 1.2. Instytucje centralne

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2011 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2011 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2011 r. Niniejsze Sprawozdanie stanowi wykonanie Polityki Informacyjnej Domu Maklerskiego

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r.

Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. INFORMACJA PRASOWA strona: 1 Warszawa, 25 kwietnia 2013 r. Informacja o działalności Grupy Kapitałowej Banku Millennium w I kwartale 2013 r. (Warszawa, 25 kwietnia 2013 r.) Zysk skonsolidowany Grupy Banku

Bardziej szczegółowo

Kredyty na finansowanie budownictwa (kredyty mieszkaniowe, kredyty hipoteczne, pożyczki hipoteczne, odwrotne pożyczki hipoteczne (reverse mortgages))

Kredyty na finansowanie budownictwa (kredyty mieszkaniowe, kredyty hipoteczne, pożyczki hipoteczne, odwrotne pożyczki hipoteczne (reverse mortgages)) Kredyty na finansowanie budownictwa (kredyty mieszkaniowe, kredyty hipoteczne, pożyczki hipoteczne, odwrotne pożyczki hipoteczne (reverse mortgages)) Ewelina Bartkowska Angelina Franczuk Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Finansowanie strukturalne nieruchomości oferowane przez PKO Bank Polski S.A. WARSZAWA 19 MARCA 2012 Przygotował: Edmund Cumber

Finansowanie strukturalne nieruchomości oferowane przez PKO Bank Polski S.A. WARSZAWA 19 MARCA 2012 Przygotował: Edmund Cumber Finansowanie strukturalne nieruchomości oferowane przez PKO Bank Polski S.A. WARSZAWA 19 MARCA 2012 Przygotował: Edmund Cumber Departament Finansowania Projektów Inwestycyjnych zajmuje się udzielaniem

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE Zasady Działania Funduszy i Planów Inwestycyjnych Załącznik do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Indywidualne Ubezpieczenie na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2014 r.

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2014 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2014 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał

Bardziej szczegółowo

Praktyka inżynierii finansowej. Założenia projektu

Praktyka inżynierii finansowej. Założenia projektu Praktyka inżynierii finansowej Założenia projektu Cel projektu Celem projektu jest analiza czynników ryzyka stopy procentowej związanych z nowo oferowanym produktem finansowym Kredytem MiŚ. Zakres prac

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A.

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Podstawa prawna: Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Ocena ryzyka kontraktu Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Plan prezentacji Główne rodzaje ryzyka w działalności handlowej i usługowej przedsiębiorstwa Wpływ udzielania

Bardziej szczegółowo

Warunki rozwoju mieszkaniowego budownictwa czynszowego

Warunki rozwoju mieszkaniowego budownictwa czynszowego Warunki rozwoju mieszkaniowego budownictwa czynszowego Norbert Jeziolowicz II Europejski Kongres Finansowy Sopot, 25 maja 2012 r. Program mieszkaniowego budownictwa czynszowego powinien mieć na uwadze:

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Finansowanie Nieruchomości komercyjnych

Finansowanie Nieruchomości komercyjnych Krzysztof Czerkas Finansowanie Nieruchomości komercyjnych w Polsce czynniki ryzyka i modele transakcji 4biura 4mieszkania 4hotele 4centra handlowe 4magazyny Spis treści finansowanie nieruchomości komercyjnych

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka Załącznik nr 2 Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka 1. Profil ryzyka Banku Profil ryzyka Banku determinowany jest przez wskaźniki określające

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS. rok studiów semestr wykłady l. godzin. ćwiczenia l. godzin stacjonarne I stopnia III 6 30 15 stacjonarne magisterskie

SYLLABUS. rok studiów semestr wykłady l. godzin. ćwiczenia l. godzin stacjonarne I stopnia III 6 30 15 stacjonarne magisterskie Wydział Nauk Ekonomicznych i Prawnych UPH w Siedlcach SYLLABUS Instytut Administracji, Samorządu i Prawa Kierunek Administracja Specjalność Administracja gospodarcza Przedmiot Podstawy bankowości (prawo

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia szczegółowych warunków technicznych i organizacyjnych dla firm inwestycyjnych,

Bardziej szczegółowo

1) ryzyko kredytowe, w tym ryzyko koncentracji, 2) ryzyko płynności, 3) ryzyko stopy procentowej, 4) ryzyko operacyjne, 5) ryzyko braku zgodności.

1) ryzyko kredytowe, w tym ryzyko koncentracji, 2) ryzyko płynności, 3) ryzyko stopy procentowej, 4) ryzyko operacyjne, 5) ryzyko braku zgodności. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31213 roku I. Informacje ogólne: Bank Spółdzielczy w Szumowie, zwany

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem płynności w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok

Polityka zarządzania ryzykiem płynności w Banku Spółdzielczym w Wąsewie na 2015 rok Załącznik Nr 2 do Uchwały Zarządu Nr 105/2014 z dnia 11.12.2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 45/2014 z dnia 22.12.2014 r. Polityka zarządzania ryzykiem płynności w Banku Spółdzielczym w Wąsewie

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Globalny przepływ kapitału 2008 2007 7 6 4 3 2 1 0 Polityka pieniężna Stopy procentowe ECB i FED 2003 2004 200 2006 Lata ECB FED 2002 2001

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

Część I Światowe mechanizmy i instrumenty finansowania i refinansowania hipotecznego

Część I Światowe mechanizmy i instrumenty finansowania i refinansowania hipotecznego Tytuł: Współczesna bankowość hipoteczna Autorzy: Anna Szelągowska (red.) Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2010 Opis: Współczesna bankowość hipoteczna to jedna z pierwszych pozycji na polskim rynku wydawniczym,

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32

Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32 Bank Gospodarstwa Krajowego 2015-06-03 17:07:32 2 Bank Gospodarstwa Krajowego jako państwowa instytucja finansowa o dużej wiarygodności specjalizuje się w obsłudze sektora finansów publicznych. Zapewnia

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, dnia 21 grudnia 2011 roku 1 Data powstania: Data zatwierdzenia: Data wejścia w życie: Właściciel:

Bardziej szczegółowo

Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014

Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014 Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014 1 Bank Zachodni WBK S.A. (dalej BZ WBK ) informuje, że niniejsza prezentacja w wielu miejscach zawiera twierdzenia dotyczące przyszłości,

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01)

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Dziennik Ustaw Nr 25 2164 Poz. 129 WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Załącznik nr 3 Dziennik Ustaw Nr 25 2165 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2166 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2167 Poz. 129 Dziennik

Bardziej szczegółowo

Wykład: Ryzyko bankowe

Wykład: Ryzyko bankowe Wykład: Ryzyko bankowe Ryzyko a niepewność Słowo ryzyko pochodzi od włoskiego risicare oznaczającego odważyć się. Ryzyko dotyczy sytuacji, gdzie znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia określonego zdarzenia.

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji

Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji Kontekst Banki polskie są jednymi z najbezpieczniejszych kapitałowo w Europie, co przejawia się wysokim współczynnikiem wypłacalności w sektorze (średnio

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

29 sierpnia 2014 r. Wyniki Banku BPH w II kw. 2014 r.

29 sierpnia 2014 r. Wyniki Banku BPH w II kw. 2014 r. Wyniki Banku BPH w II kw. 2014 r. 29 sierpnia 2014 r. Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja nie jest częścią jakiejkolwiek oferty, zaproszenia, zachęty lub formy nakłaniania do sprzedaży lub składania zapisów

Bardziej szczegółowo

Emisja listów zastawnych w Polsce Raport z prac grupy roboczej

Emisja listów zastawnych w Polsce Raport z prac grupy roboczej Emisja listów zastawnych w Polsce Raport z prac grupy roboczej Urząd Komisji Nadzoru Finansowego Departament Regulacji Bankowych, Instytucji Płatniczych i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych

Bardziej szczegółowo

Forum Akcjonariat Prezentacja

Forum Akcjonariat Prezentacja Forum Akcjonariat Prezentacja 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów i akcjonariuszy PKO BP SA oraz analityków rynku i nie może być

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU. /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU. /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ SPIS TREŚCI Ogólne zasady oprocentowania kredytów i pożyczek...3 I. KREDYTY DLA

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/IV/14 z dnia 20 lutego 2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 9/I/14 z dnia 21 lutego 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo