ROZDZIAŁ 1 KAPITAŁ ZAGRANICZNY A INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZDZIAŁ 1 KAPITAŁ ZAGRANICZNY A INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW"

Transkrypt

1 Elżbieta Zalesko ROZDZIAŁ 1 KAPITAŁ ZAGRANICZNY A INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW Wprowadzenie Postępująca integracja i globalizacja gospodarki powoduje wzrost konkurencji na rynku wewnętrznym i zagranicznym. Polskie przedsiębiorstwa, aby mogły jej sprostać muszą oferować nowe i nowoczesne produkty i usługi, charakteryzujące się dobrą jakością oraz wysokim poziomem zaawansowania technicznego. W opracowaniu podjęto problem innowacyjności polskiej gospodarki. W rankingu Komisji Europejskiej, oceniającym innowacyjność krajowych gospodarek, w 2007 r. Polska znalazła się na 32 miejscu, wśród 38 gospodarek. Wskaźnik innowacyjności - tworzony na podstawie 25 kryteriów 1 - w odniesieniu do polskiej gospodarki, w skali od 0 do 1, wyniósł 0,24. Polska wyprzedziła tylko takie kraje, jak: Węgry, Bułgarię, Łotwę, Rumunię i Turcję. W latach wskaźnik dla Polski wyniósł odpowiednio 0,21, 0,21, 0,22, oraz 0,23, podczas gdy dla UE-27 co roku wynosił on 0,45 (European Innovation Scoreboard Comparative Analysis of Innovation Performance, 2008, p. 5, 51). Można przypuszczać, że o pozycji Polski w rankingu Komisji Europejskiej decydował stosunkowo niski poziom innowacyjności sektora przedsiębiorstw przemysłowych. Udział podmiotów innowacyjnych w tej grupie przedsiębiorstw w latach wyniósł 17,1%, a w okresie od 2002 roku do 2004 r. 26,6%. Średnia dla państw Unii Europejskiej kształtowała się natomiast na poziomie 51% w latach (UE-15) i 41,5% w okresie (UE 27). Wyższym poziomem innowacyjności charakteryzują się firmy zaliczane do grupy średnich i dużych (powyżej 49 zatrudnionych). Udział przedsiębiorstw innowacyjnych w tej grupie podmiotów wynosił dla lat , oraz odpowiednio 33,1%, 45,6% oraz 41,5%, tzn. był wyższy niż dla przedsiębiorstw ogółem. Tendencję wzrostową obserwuje się także w przedsiębiorstwach sfery usługowej. Innowacyjność tej grupy podmiotów wzrosła z poziomu 16% w okresie , do 22% w latach , jednak w porównaniu z krajami UE była niższa. W UE-15 wskaźnik innowacyjności kształtował się w latach na poziomie 36%, a w UE-27 w okresie od 2002 r. do 2004 r. wyniósł 37%. Z danych GUS wynika, że w latach udział przedsiębiorstw, które wprowadziły nowe lub unowocześnione produkty lub procesy produkcyjne w przemyśle wyniósł 42,5%, a w sektorze usług 37,7% (Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, , 2007, s. 9-13). Niski poziom innowacyjności polskich przedsiębiorstw jest spowodowany sytuacją finansową firm, tzn. brakiem własnych środków i ograniczonymi możliwościami dostępu do 1 Wskaźniki te podzielono na 5 kategorii wyznaczających różne wymiary poziomu innowacyjności w danym kraju, należą do nich: warunki strukturalne decydujące o potencjale innowacyjnym (np. liczba absolwentów szkół wyższych na 1000 osób w wieku lat, liczba osób z wyższym wykształceniem), warunki tworzenia wiedzy - poziom inwestycji w badania i rozwój, innowacyjność w małych i średnich przedsiębiorstwach (np. wydatki na IT, obecność kapitału typu venture capital), działanie sektorów gospodarki związanych z nowymi technologiami (np. procent zatrudnionych w tych branżach, eksport nowoczesnych technologii) oraz prawo własności intelektualnej (Szerzej: European Innovation Scoreboard Comparative Analysis of Innovation Performance, 2008, p. 6-9).

2 8 Elżbieta Zalesko zewnętrznych źródeł finansowania, szczególnie typu venture capital. W związku z powyższym w pracy zostanie zweryfikowana hipoteza, że jednym z podstawowych warunków poprawy innowacyjności krajowych przedsiębiorstw jest napływ do Polski bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). BIZ 2 są współcześnie jednym z najważniejszych kanałów międzynarodowego transferu nowoczesnej technologii. Korporacje transnarodowe, zakładając filię za granicą wyposażają ją, oprócz środków finansowych, w nowoczesną technologię, kadrę, doświadczenie oraz wiedzę. Szczególną uwagę należy zwrócić na wpływ BIZ na zdolność podmiotów z udziałem kapitału obcego do generowania innowacji produktowych, wprowadzania do produkcji nowych lub ulepszonych produktów w porównaniu z podmiotami krajowymi. Poziom innowacyjności polskiej gospodarki Wyczerpują się dotychczasowe możliwości wzrostu gospodarczego Polski, takie jak: relatywnie niskie koszty pracy, dostępność tanich surowców, korzystne położenie geograficzne czy akcesję do UE. W związku z tym należy poszukiwać nowych źródeł przewagi konkurencyjnej. Tendencje rozwojowe krajów wysoko rozwiniętych pokazują, że trwały rozwój w perspektywie krótko- i średnioterminowej może zapewnić budowanie przewagi opartej na wiedzy i innowacjach. Innowacyjność staje się jedną z głównych determinant konkurencyjności gospodarki (Gulda, Lubos, 2008). Pojęcia innowacji jako pierwszy użył J. A. Schumpeter, przez którą rozumiał on: wprowadzenie do produkcji nowych produktów oraz wzbogacenie istniejących produktów o nową jakość; wprowadzenie nowych albo udoskonalonych metod i technologii produkcji; wejście na nowe rynki zbytu, zastosowanie nowych metod sprzedaży dóbr, sposobów dystrybucji lub zaopatrzenia; zastosowanie do produkcji nowych surowców lub półfabrykatów, lub wprowadzenie nowej organizacji produkcji (Schumpeter, 1960, s. 17). 3 Innowacje mogą być dzielone na (Oslo Manual, 2005, p , Avermaete, Viaene, Morgan, Crawford, 2003, p. 8-17): Innowacje produktowe - związane są z ulepszeniem oferowanych wcześniej produktów lub usług w odniesieniu do ich charakterystyk lub przeznaczenia, albo z wprowadzeniem przez przedsiębiorstwo nowych towarów lub usług. Ulepszenie może dotyczyć charakterystyk technicznych, komponentów, materiałów, wbudowanego oprogramowania, bardziej przyjaznej obsługi przez użytkowników, czy też innych cech funkcjonalnych. Innowacje procesowe - to wprowadzenie do praktyki w przedsiębiorstwie nowych lub istotnie ulepszonych metod produkcji lub dostaw. Innowacje marketingowe - polegające na zastosowaniu nowej metody marketin- 2 BIZ dotyczą przepływów finansowych obejmujących: zakup netto (wartość zakupu pomniejszona o sprzedaż) udziałów, pożyczek i instrumentów dłużnych (np. obligacji), instrumentów rynku pieniężnego oraz pochodnych instrumentów finansowych, dokonywanych przez podmioty danego kraju w przedsiębiorstwach zagranicznych; udział w reinwestowanych zyskach przedsiębiorstwa inwestowania zagranicznego; wartość netto pożyczek udzielonych przez inwestora bezpośredniego wewnątrz formy (OECD Benchmark Definition of Foreign Direct Investment. Third Edition, OECD, 1999). 3 Natomiast w Oslo Manual, który stanowi powszechnie przyjęty międzynarodowy standard metodologiczny stosowany aktualnie we wszystkich krajach prowadzących badania statystyczne innowacji, pod pojęciem, których rozumie się wprowadzenie do praktyki w przedsiębiorstwie nowego bądź znacząco udoskonalonego rozwiązania w odniesieniu do produktu, usługi, procesu, marketingu, czy organizacji. Istotą tego procesu jest wdrożenie nowości do praktyki gospodarczej, tzn. zaoferowanie nowego produktu na rynku lub zastosowanie nowego procesu, nowatorskich metod marketingowych albo nowej organizacji w bieżącym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa (Oslo Manual, 2005, p ).

3 Kapitał zagraniczny a innowacyjność przedsiębiorstw 9 gowej, na którą mogą składać się zmiany w wyglądzie produktu, jego opakowaniu, promocji, pozycjonowaniu, w polityce cenowej lub modelu biznesowym, wynikającym z przyjęcia nowej strategii marketingowej firmy. Innowacje organizacyjne wiążące się z zastosowaniem nowej metody organizacji działalności gospodarczej w przedsiębiorstwie, nowej organizacji miejsc pracy, czy też relacji zewnętrznych. Innowacje produkcyjne dotyczą przede wszystkim produktów, usług i pomysłów. Zmiany mogą pojawiać się w technologii produkcji, czy infrastrukturze są to innowacje procesowe, lub w eksploatacji nowych obszarów terytorialnych i penetracji nowych segmentów rynku, jeśli firma wprowadza innowacje marketingowe. Natomiast zmiany organizacyjne dotyczą takich dziedzin, jak: marketing, administracja, zarządzanie, polityka kadrowa oraz zaopatrzenie i sprzedaż. Innowacje mogą zatem pojawiać się w kilku obszarach, które przedstawiono na Rysunku 1. W wąskim ujęciu innowacja jest wynalazkiem, który znajduje określone wykorzystanie. W szerokim ujęciu może być ona utożsamiana z procesem zarządzania, obejmującym takie czynności, które prowadzą do tworzenia, rozwijania i wprowadzania nowych wartości w produktach lub nowych połączeń środków i zasobów, które są nowością dla tworzącego lub wprowadzającego podmiotu gospodarczego. W takim podejściu innowacje stanowić będą również procesy przenoszenia tych wartości na istniejących bądź nowych partnerów rynkowych (Niedzielski, Rychlik, 2006, s. 21). Rysunek 1. Obszary innowacji Innowacja produktowa dobro usługa Innowacja procesowa technologia infrastruktura pomysł Innowacja organizacyjna marketing zaopatrzenie i sprzedaż administracja zarządzanie Innowacja marketingowa eksploatacja nowych obszarów terytorialnych penetracja nowych segmentów rynku polityka kadrowa Źródło: Niedzielski, Rychlik, (2006), s. 34 Wprowadzenie nowości może być wynikiem własnej działalności badawczo-

4 10 Elżbieta Zalesko rozwojowej przedsiębiorstwa, współpracy z innymi firmami i instytucjami. Mogą być one także efektem zakupu wiedzy w postaci niematerialnej lub materialnej. W pierwszym przypadku przedsiębiorstwo może nabyć patenty, know-how, oprogramowanie, usługi o charakterze technicznym, marketingowym, szkoleniowym, organizacyjnym, i inne, natomiast w drugim przypadku będą to maszyny i urządzenia o podwyższonych parametrach (Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, , 2007, s. 9). W latach zaobserwowano pozytywne zmiany w strukturze produkcji w Polsce. Jak wynika z Tabeli 1 w analizowanym okresie wzrósł udział: produktów wysokiej techniki z 3,3% w 1995 roku do 5,6% w 2000 roku, średnio-wysokiej techniki odpowiednio z 24,4% do 34%, a średnio-niskiej techniki z 13,8% do 21,3%. Zmalała natomiast produkcja wyrobów niskiej techniki z 58,5% do 39,1%. Od 2001 r. obserwowano wahania udziału produktów wysokiej i średnio wysokiej techniki, w efekcie ich udział w produkcji w 2006 r. ukształtował się odpowiednio na poziomie 4,9% i 26,7% produkcji sprzedanej. W całym analizowanym okresie rósł udział dóbr średnio-wysokiej techniki. W 2000 roku ich udział w produkcji był najwyższy i wyniósł 34%, a w kolejnych latach zaczął maleć, osiągając w 2006 r. udział 26,7% produkcji sprzedanej ogółem. W latach zwiększało się znaczenie produktów średnio-niskiej techniki, natomiast malał udział dóbr niskiej techniki w produkcji sprzedanej ogółem (z ok. 70% w 1995 r. do ok. 30% w 2006 r.). Biorąc pod uwagę strukturę własnościową można zauważyć, że jest to w dużej mierze zasługą przedsiębiorstw niebędących własnością państwa. Wyższą innowacyjnością charakteryzowały się przedsiębiorstwa prywatne, zwłaszcza te, w których udziałowcem były podmioty zagraniczne. W tych ostatnich nastąpił blisko dwukrotny wzrost produktów wysokiej techniki, do 50% wzrosła produkcja wyrobów średnio-wysokiej techniki, a zmalała produktów niskiej techniki z 67,9% w 1995 roku do 27,0% w roku W przedsiębiorstwach państwowych w tym samym czasie zachodziły zmiany w przeciwnym kierunku: wzrastał udział produkcji niskiej techniki, w 1999 roku osiągając 70,3% produkcji ogółem, a nie zmieniał się udział lub nawet zmniejszał się w pozostałych grupach, czyli wysokiej, średnio wysokiej oraz średnio niskiej techniki. Lata przyniosły zmianę tej tendencji: spadł udział produktów wysokiej i średnio wysokiej techniki, zarówno ogółem w całej gospodarce, jak i w podmiotach z udziałem kapitału zagranicznego. Pomimo to, przedsiębiorstwa będące własnością inwestorów zagranicznych nadal posiadały korzystniejszą strukturę produkcji z punktu widzenia zaawansowania technologicznego niż podmioty sektora publicznego (Tabela 1). Tabela 1. Struktura produkcji sprzedanej w Polsce w latach wg zaawansowania technologicznego Wyszczególnienie W odsetkach Ogółem Ogółem 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Wysoka technika 3,3 3,9 4,1 5,6 4,8 5,4 5,1 4,5 4,5 4,9 Średnio-wysoka technika 24,4 25,2 25,8 34,0 22,6 21,2 23,4 25,6 26,1 26,7 Średnio-niska technika 13,8 14,5 15,2 21,3 30,8 29,8 30,1 31,3 32,1 32,5 Niska technika 58,5 56,3 54,9 39,1 41,9 43,6 41,5 38,6 37,3 35,9 Sektor publiczny Ogółem 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Wysoka technika 2,8 2,8 3,2 3,9 4,2 3,6 3,2 3,2 3,4 3,6 Średnio-wysoka technika 25,2 19,0 16,8 25,5 21,3 21,3 22,9 23,7 26,7 25,6 Średnio-niska technika 14,1 9,1 9,7 9,2 47,7 50,4 55,2 56,8 54,2 59,5 Niska technika 57,8 69,1 70,3 61,4 26,8 24,7 18,7 16,3 15,7 11,3

5 Kapitał zagraniczny a innowacyjność przedsiębiorstw 11 Sektor prywatny Ogółem 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Wysoka technika 4,2 4,4 4,4 6,3 4,9 5,6 5,3 4,7 4,6 5,0 Średnio-wysoka technika 23,1 27,9 29,2 37,2 22,8 21,2 23,4 25,8 26,0 26,8 Średnio-niska technika 13,3 16,5 17,3 23,3 27,5 26,8 26,7 28,3 30,0 30,0 Niska technika 59,4 51,2 49,1 33,3 44,8 46,4 44,5 41,2 39,4 38,2 w tym własność zagraniczna Ogółem 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Wysoka technika 5,6 9,0 7,5 9,9 6,2 9,3 7,8 6,5 5,8 7,1 Średnio-wysoka technika 16,2 32,1 33,2 50,0 36,5 35,8 38,9 42,5 43,0 42,8 Średnio-niska technika 10,3 13,3 14,0 13,2 16,6 18,0 19,2 19,2 19,6 20,8 Niska technika 67,9 45,6 45,3 27,0 40,7 36,9 34,1 31,8 31,6 29,3 Źródło: opracowano na podstawie: Nauka i technika w 2000 roku, (2002), s ; Nauka i technika w 2002 roku, (2004), s. 162; Nauka i technika w 2006 roku, (2007), s Jak wynika z Tabeli 2 w latach nastąpiły również zmiany w strukturze produkcji sprzedanej przemysłu. Wzrósł udział wyrobów nowych i zmodernizowanych w produkcji sprzedanej przemysłu ogółem z 20,1% w 1997 r. do ok. 22% w 2005 r., natomiast w przypadku sekcji Przetwórstwo przemysłowe z ok. 21% do ponad 25%. Poziom innowacyjności polskich przedsiębiorstw uzależniony był od ich wielkości. Największą innowacyjnością charakteryzowała się grupa wielkich przedsiębiorstw, zatrudniających ponad 2000 osób, a najniższą małe podmioty gospodarcze. Najczęściej wprowadzane były innowacje produktowe (w latach niemal co trzecie udoskonalenie dotyczyło produktu, a w latach co czwarte). Na kolejnych miejscach znalazły się innowacje procesowe (odpowiednio 25% i 14,2%) oraz innowacje organizacyjne (24% w pierwszym okresie i 13,3% w drugim). Biorąc pod uwagę rozmiary zatrudnienia można zauważyć, że ten czynnik ma również wpływ na rodzaj wprowadzanych innowacji. W przedsiębiorstwach małych dominowały zmiany organizacyjne, zwłaszcza w okresie lat (Weresa, 2002, s. 117). Tabela 2. Produkcja sprzedana wyrobów nowych i zmodernizowanych w przemyśle w latach (ceny bieżące) Wyszczególnienie Wyroby, których produkcję uruchomiono w latach W % produkcji sprzedanej wyrobów Ogółem 20,1 21,3 18,0 16,7 20,9 21,8 W tym przetwórstwo przemysłowe 20,9 24,7 20,8 19,1 23,8 25,1 Źródło: opracowano na podstawie: Nauka i technika w 2000 r. (2002), s. 117; Nauka i technika w 2002 r., (2004), s. 113; Rocznik Statystyczny Przemysłu 2006, (2007), s Podsumowując, należy zwrócić uwagę, że Polska charakteryzuje się niskim poziomem innowacyjności w porównaniu z innymi krajami UE. Jednak z analizy danych statystycznych wynika, że w latach obserwowano w kraju wzrost udziału produktów nowych i zmodernizowanych w produkcji sprzedanej ogółem. Szczególnie korzystne zmiany zachodziły w strukturze produkcji przedsiębiorstw z wyłącznym udziałem kapitału zagranicznego oraz z kapitałem mieszanym, co może świadczyć o wyższym poziomie innowacyjności tej grupy podmiotów.

6 12 Elżbieta Zalesko Innowacyjność przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego Większość koncepcji teoretycznych wyjaśniających zjawisko napływu inwestycji zagranicznych w formie bezpośredniej zakłada, że inwestor dysponuje przewagą w sferze technologii wytwarzania, marketingu i organizacji pracy. Może być ona wykorzystywana również bezpośrednio - stymulując kreowanie innowacji w firmach z udziałem kapitału zagranicznego działających w kraju inwestycji. W procesie tworzenia nowych rozwiązań w firmach narodowych wykorzystywane mogą być wyniki działalności B+R prowadzonej w firmie macierzystej (nieznane na rynku lokalnym). Nie oznacza to, że nie dokonuje on wydatków na te cele, a wręcz przeciwnie. Przedsiębiorstwa sektora prywatnego w Polsce ponosiły wyższe nakłady na działalność innowacyjną, niż sektora publicznego. Wydatki przedsiębiorstw będących własnością zagraniczną i mieszaną w 2000 roku wyniosły 68,97% wydatków sektora prywatnego oraz 46,31% wydatków ogółem, w 2002 r. było to odpowiednio ok. 80% i 65,3%, a w 2006 r. 65,43% i 57,44%. W strukturze wydatków znaczną część stanowił zakup maszyn i urządzeń, w tym z importu. Ponadto firmy inwestowały w działalność B+R, zakup gotowej technologii, szkolenia personelu i marketing (Tabela 3). W związku z tym, że inwestor dysponuje większym potencjałem technologicznym w określonej dziedzinie, wynikającym z akumulacji technologii dokonanej w okresach wcześniejszych, innowacje kreowane w filiach mogą być unikatowe na skalę światową (Weresa, 2002, s. 40). Tabela 3. Nakłady na działalność innowacyjną w przemyśle wg rodzajów działalności innowacyjnej oraz sektorów i form własności (ceny bieżące) Wyszczególnienie Ogółem Działalność B+R Zakup gotowej technologii w postaci dokumentacji i praw W tym Nakłady inwestycyjne na: W tym z importu Maszyny i urządzenia techniczne Budynki i budowle Szkolenie personelu związane z działalnością innowacyjną Marketing dotyczący nowych i zmodernizowanych wyrobów W milionach złotych Ogółem ,9 1413,0 604,0 5729, ,1 81,8 446, ,1 2828,7 349,0 7654,7 3448,8 1923,6 158,8 493, ,7 1570,0 296,9 6601,8 3131,9 2742,0 135,3 392, ,1 1287,0 413,5 8692,1 4494,4 2778,7 26,7 208, ,1 1516,7 337,6 9743, ,5 41,6 294,6 Sektor publiczny Sektor prywatny Własność krajowa Własność zagraniczna Własność mieszana a b c a b c a b c a b c a b c 4020,1 2534,1 2021,6 8214, ,5 2548,8 2267,0 5025,9 2361,4 5479,7 4864,7 3304,4 3567,4 4646,0 576,1 404,2 274,6 993,9 882,7 1242,1 307,3 292,1 379,7 187,8 264,5 347,5 498,8 326,2 514,9 143,0 125,1 202,9 153,9 288,3 832,4 49,9 23,9 301,9 41,9 68,3 183,3 62,1 196,1 347,2 1933,5 1387,5 1132,0 4668,3 7304,6 8611,2 1384,6 1286,9 3096,5 1450,4 4140,9 3084,9 1833,3 1876,9 2429,9 570,2 240,1 269,2 2561,7 4254,3 3905,8 590,1 463,8 1001,2 892,7 2940,8 1413,8 1078,9 849,6 1490,8 1123,3 488,8 71,7 1618,7 2289,8 409,8 449,8 512,4 77,8 486,2 869,5 164,1 682,7 907,9 167,8 5,2 2,6 6,3 130,1 24,0 35,3 108,6 4,0 14,4 12,0 14,3 14,0 9,5 5,7 6,9 61,6 17,0 14,1 331,1 191,8 457,5 115,1 56,4 171,2 108,4 38,9 167,0 107,6 96,5 119,2 a 2000 r.; b 2002 r. c 2006 r. Źródło: opracowano na podstawie: Nauka i technika w 2000 r., (2001), s. 116; Nauka i technika w 2002 r., (2004), s. 109; Nauka i technika w 2006 r., (2007), s. 162

7 Kapitał zagraniczny a innowacyjność przedsiębiorstw 13 Ankieta przeprowadzona przez M. Weresę w przedsiębiorstwach działających na polskim rynku wykazała, że powiązania gospodarcze z zagranicą stanowią poważny bodziec pobudzający innowacyjność przedsiębiorstw. Rola tego czynnika odnosi się do tworzenia nowych oraz do imitacji już istniejących rozwiązań. Podmioty z udziałem kapitału zagranicznego w większej części (87,9%) niż krajowe (15,2%) korzystają z zewnętrznych źródeł innowacji. (Tabela 4) Tabela 4. Krajowe i zagraniczne źródła innowacji Wyszczególnienie Źródła polskie Źródła zagraniczne Firmy z kapitałem zagranicznym 12,1% 87,9% Firmy z kapitałem polskim 84,8% 15,2% Ogółem 50,8% 49,2% Źródło: Weresa, Wpływ handlu zagranicznego i, op. cit., s. 115 Z badania przeprowadzonego przez Instytut Badań nad Demokracją i Przedsiębiorstwem Prywatnym wynika, że wprowadzane na początku lat 90. wraz z napływem inwestycji bezpośrednich technologie reprezentowały stosunkowo wysoki poziom (Bąk, Kulawczuk, 1998, s ). W ocenie 85% menedżerów spółek z udziałem zagranicznym stan wyposażenia przedsiębiorstw był porównywalny z sytuacją w podmiotach zagranicznych. Zaobserwowano też zjawisko pobudzania inicjatyw wynalazczych prowadzących do udoskonaleń stosowanych technologii. W 1995 roku przeciętnie każde przedsiębiorstwo z udziałem zagranicznym wdrożyło ponad pięć takich udoskonaleń. Wysoki poziom wyposażenia technologicznego sprzyjał poprawie jakości produkowanych wyrobów. Zgodnie z opinią objętych badaniem przedsiębiorstw, w 37% spółek jakość produkcji odpowiadała poziomowi światowemu, w 58% - europejskiemu, a tylko w 5% - krajowemu (Weresa, 2002, s ). Natomiast w badaniu dokonanym przez R. Wolniaka, prawie 53% przedsiębiorstw uznało poziom zastosowanych przez nie technologii za znacznie lepszy, ponad 29% za nieco lepszy, około 12% za porównywalny, a 6% za nieco gorszy w porównaniu z najważniejszymi konkurentami w Polsce (Wolniak, 1999, s ). Jak wynika z badań przeprowadzonych przez S. Luc do głównych rodzajów innowacji wprowadzanych przez zagranicznych właścicieli można było zaliczyć: uruchomienie nowego asortymentu produkcji (w 75% badanych firm, z tego jeden asortyment w 50% wychodzący poza tradycyjny profil działalności przed prywatyzacją); zwiększenie udziału produkcji opartej na wzornictwie zagranicznym (z 33,3% firm do 58,8%) oraz rozszerzenie zakresu produkcji wykorzystującej zachodnie technologie (z 36% do 64,7% spółek) (Luc, 2000, s. 105). Także z badań przeprowadzonych przez M. A. Weresę wynika, że w latach relatywnie większą innowacyjnością charakteryzowały się przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego (46% badanych) niż firmy polskie (40% badanej grupy). Podmioty z kapitałem zagranicznym częściej niż krajowe wprowadzały innowacje technologiczne i organizacyjne, natomiast przedsiębiorstwa polskie relatywnie częściej wprowadzały zmiany w sposobach sprzedaży. W obu grupach największy odsetek udoskonaleń dotyczył produktu (Weresa, 2002, s ). Nowe technologie i sposoby organizacji w przedsiębiorstwach pozwalały wdrożyć systemy jakości. Zdaniem W. Karaszewskiego istnieje związek między udziałem kapitału zagranicznego w kapitale zakładowym (akcyjnym) a zakresem podejmowanych działań dla zapewnienia jakości. Uzyskane wyniki wskazują, że w porównaniu ze spółkami o dominującym udziale inwestora polskiego, przedsiębiorstwa z większościowym kapitałem zagranicznym znacznie częściej potwierdzały zgodność swych systemów zapewnienia jakości z normami ISO serii 9000 oraz W większym zakresie podejmowały też implementację za-

8 14 Elżbieta Zalesko sad zarządzania przez jakość oraz wprowadzały zakładowe systemy zapewnienia jakości. Dzięki nowoczesnym technikom zarządzania oraz najnowszym technologiom, wiele krajowych podmiotów zajmowało wiodącą pozycję rynkową, wytwarzało produkty o standardach unijnych i z powodzeniem rywalizowało z zagranicznymi producentami (przykładem mogą być cukrownie w Ostrowitem i Unisławiu, które - dzięki inwestycjom British Sugar - jako jedne z nielicznych wytwarzały cukier odpowiadający unijnym standardom) (Michałków, 2003, s. 176). Przedsiębiorstwa kontrolowane przez polski kapitał były bardziej aktywne jedynie w uczestnictwie w krajowych konkursach promujących jakość. Około dwukrotnie mniej podmiotów z większościowym udziałem zagranicznym, w porównaniu z liczbą spółek kontrolowanych przez krajowych inwestorów, wykazywało zainteresowanie polskimi i zagranicznymi konkursami promującymi jakość. Być może było to wynikiem zbyt słabej reklamy tego typu przedsięwzięć w Polsce lub skutkiem przeświadczenia, iż zagraniczna marka produktów daje dostatecznie dużą przewagę na polskim rynku i w związku z tym niedoceniania wpływu krajowych i zagranicznych wyróżnień na wizerunek przedsiębiorstwa w Polsce (Karaszewski, 2001, s ). We współczesnej gospodarce światowej obserwuje się zmiany strukturalne polegające na wzroście znaczenia usług, co jest związane ze zmianą struktury działowej PKB. 4 W Polsce także można zauważyć podobną tendencję. Aby ocenić skalę tego zjawiska w badaniach pod kierunkiem J. Kotowicz-Jawor analizowano, czy podmioty z kapitałem zagranicznym przyczyniają się do rozwoju nowych rodzajów usług oraz wzrostu ich znaczenia w gospodarce. Badano, jak proces serwicyzacji przebiegał w polskich warunkach. Ankietowane podmioty pytano, czy wprowadziły one nowe formy usług dla klienta. Okazało się, że 32,1% badanych wprowadziło takie usługi, a ich rodzaje prezentuje Tabela 6. Proces ten nie jest jednak tak dynamiczny, jak w krajach wysoko rozwiniętych, gdyż ponad 67% inwestorów ich nie wprowadziło. Pozytywnym zjawiskiem jest pojawianie się usług typowych dla rozwiniętych gospodarek rynkowych, np. oferowanie klientom szczególnych usług pod ich potrzeby (Raport z badań empirycznych nt. Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na zmiany strukturalne w przedsiębiorstwie, 2001, s ). Tabela 6. Nowe usługi dla klienta Nowe usługi % Oferowanie odbiorcom szczególnych wyrobów pod ich potrzeby 10,7 Doradztwo 3,6 Marketingowe 3,6 Uszlachetnianie czynne (w tym przypadku usługa z zakresu szycia - zestawienie poszczególnych części, 3,6 szycie, farbowanie) Usługi dostawcze 3,6 Źródło: Raport z badań empirycznych nt. Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na zmiany strukturalne w przedsiębiorstwie, (2001), s Zdaniem J. H. Dunninga w gospodarkach wysoko rozwiniętych proces serwicyzacji wywołany jest na skutek: 1) wzrostu wydajności, który pozwala wytwarzać większą ilość wyrobów przy mniejszych nakładach, szczególnie nakładach pracy, 2) preferencji konsumentów, wraz ze wzrostem dochodów zmniejsza się udział wydatków na dobra trwałego użytku i wzrasta udział wydatków na usługi, takie jak: ochrona zdrowia, podróże zagraniczne i restauracje, 3) zmiany klasyfikacji z działalności produkcyjnej na usługi, co wynika z faktu, że część usług była wykonywana przez przedsiębiorstwo produkcyjne, a teraz usługi te są zakupywane od niezależnych firm (np. usługi marketingowe, księgowe, sprzątania), 4) rzeczywistego wzrostu znaczenia usług związanych z produkcją - projektowania i marketingu, 5) wzrostu znaczenia usług informatycznych. (Dunning, 1999, s. 77)

9 Kapitał zagraniczny a innowacyjność przedsiębiorstw 15 Nowe wyroby wprowadzane przez przedsiębiorstwa na rynek po raz pierwszy, w tym produkty najnowszej generacji, pojawiały się w produkcji zakładów usytuowanych w Polsce raczej rzadko. Wyjątkiem mogą być fabryki najnowszych modeli silników wysokoprężnych Isuzu w Tychach i Volkswagena w Polkowicach Dolnych. Alstom Power Generators (dawny ABB Dolmel) we Wrocławiu wyspecjalizował się w wytwarzaniu jednostkowych, prototypowych generatorów. Philips wprowadził w Pile masową produkcję najnowszych źródeł światła. Fabryki farmaceutyczne z inwestorami zagranicznymi nie ustępują już zakładom z Europy Zachodniej pod względem technicznym i kultury produkcji. Podjęcie przez Plivę z Krakowa wytwarzania nowoczesnego antybiotyku (opatentowanego wspólnie z Pfizerem) jest zjawiskiem wyjątkowym. Wiąże się z tym szersza kwestia funkcji, jakie przypisywane są polskim zakładom w ramach całego koncernu. Przykładami uzyskania przez przedsiębiorstwa w Polsce roli głównego lub jednego z atutowych producentów wybranych wyrobów firmy na rynek europejski lub globalny są wcześniej wymienione wytwórnie silników, fabryki samochodów w Gliwicach i Tychach, będące pierwszym i jedynym miejscem produkcji modeli Opel Agila i Fiat Seicento, oraz rozbudowa fabryki we Wrocławiu jako największej wytwórni autobusów Volvo w Europie. ABB Elta w Łodzi miała status europejskiego centrum koncernu w zakresie produkcji transformatorów rozdzielczych, warszawski ABB Zwar - przekładników napięciowych, zakład SKF w Poznaniu - niektórych asortymentów łożysk cylindrycznych i stożkowych, a wytwórnia Philipsa w Kwidzynie - głowic do telewizorów. Zakład w Pile był nie tylko największą w dziale oświetleniowym holenderskiego koncernu, ale równocześnie główną fabryką oraz ośrodkiem badań i rozwoju energooszczędnych świetlówek kompaktowych Philipsa w Europie. Pełnił też rolę centrum logistyki na Europę Środkową i Wschodnią. Stanowić to może krok w kierunku osiągnięcia przez część polskich spółek statusu strategicznych liderów, tj. firm odpowiedzialnych za ponadnarodowy rozwój, produkcję i marketing pewnych wyrobów. W literaturze podkreśla się, że status taki nie pojawia się w momencie wejścia zagranicznego inwestora, lecz zdobywany jest z czasem przez zakłady, których początkowe funkcje były dużo prostsze. Tego rodzaju rola pociąga za sobą szczególny awans technologiczny (Domański, 2001, s ). Podsumowanie Liczne badania przeprowadzone m.in. przez M. A. Weresę, S. Luc, W. Karaszewskiego, czy R. Domańskiego potwierdzają tezę, że firmy z udziałem kapitału zagranicznego stają się katalizatorem procesów wzrostu innowacyjności polskiej gospodarki. Transfer technologii i innowacje wiążące się z wejściem kapitału zagranicznego przyczyniają się w sposób bezpośredni i pośredni do pozytywnych zmian w strukturze produkcji sprzedanej w Polsce. Zdają się to potwierdzać także rankingi sporządzane przez różnego rodzaju organizacje, np. w 2005 r. wśród 100 najbardziej innowacyjnych firm w Polsce znalazło się 18 inwestorów zagranicznych W związku z tym stymulowanie napływu BIZ do obszarów innowacyjnych, charakteryzujących się dużym potencjałem rozwojowym i eksportowym jest jednym z istotniejszych wyzwań prowadzonej polityki gospodarczej oraz jednym z najważniejszych czynników wpływających na innowacyjność i podnoszenie konkurencyjności sektora przedsiębiorstw. (Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, , 2007, s. 18). BIBLIOGRAFIA: 1. Avermaete T., Viaene J., Morgan E. J., Crawford N., (2003), Determinant of Innovation in Small Food Firms, European Journal of Innovation Management, vol. 6, issue Domański R., 2001, Kapitał zagraniczny w przemyśle Polski. Prawidłowości rozmiesz-

10 16 Elżbieta Zalesko czenia, uwarunkowania i skutki, UJ, Kraków. 3. Dunning J. H., (1999), Governments, Globalization and International Business, Oxford University Press, Oxford. 4. European Innovation Scoreboard Comparative Analysis of Innovation Performance, Pro Inno Europe, Inno Metrics, February Gulda K., Lubos B., (2008), Innowacyjność w strategii gospodarczej rządu, Nowe Życie Gospodarcze, nr Karaszewski W., (2001), Przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego w Polsce w latach , UMK, Toruń. 7. Kolasa M., (2008), Bariery innowacji i absorpcji technologii w świetle nowej ekonomii rozwoju, Ekonomista, nr Luc S., (2000), Zagraniczne inwestycje bezpośrednie a przekształcenia strukturalne w przemyśle polskim, SGH, Warszawa. 9. Markusen R., Venables A. J., (1997), Foreign Direct Investment as a Catalyst for Industrial Development, NBER Working Paper, No. 6241, Cambridge. 10. Michałków I., (2003), Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Polsce w dobie globalizacji, WSE, Warszawa. 11. Nauka i technika w 2000 roku, (2002), GUS, Warszawa. 12. Nauka i technika w 2002 roku, (2004), GUS, Warszawa. 13. Nauka i technika w 2006 roku, (2007), GUS, Warszawa. 14. Niedzielski P., Rychlik K., (2006), Innowacje i kreatywność, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin. 15. OECD Benchmark Definition of Foreign Direct Investment. Third Edition, OECD, Oslo Manual, Guidelines for Collecting and Interpreting Innovation Data, (2005), Third Edition, A joint publication of OECD and Eurostat. 17. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, , Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia , ( ), Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa. 18. Raport z badań empirycznych nt. Wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na zmiany strukturalne w przedsiębiorstwie, (2001), Gospodarka Narodowa, nr Rocznik Statystyczny Przemysłu 2006, (2007), GUS, Warszawa. 20. Rymarczyk J., (2004), Internacjonalizacja i globalizacja przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa. 21. Schumpeter J. A., (1960), Teoria rozwoju gospodarczego, PWN, Warszawa. 22. Umiński S., (2002), Znaczenie zagranicznych inwestycji bezpośrednich dla transferu technologii do Polski, Wydawnictwo UG, Gdańsk. 23. Weresa M. A., (2002), Wpływ handlu zagranicznego i inwestycji bezpośrednich na innowacyjność polskiej gospodarki, SGH, Warszawa.

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS).

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). (Kompilacja dokonana przez Fundację Centrum Analiz Transportowych

Bardziej szczegółowo

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do

Innowacja. Innowacja w przedsiębiorczości. Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do Innowacja w przedsiębiorczości Andrzej Zakrzewski Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości andrzej.zakrzewski@inkubatory.pl Innowacja Innowacją jest wprowadzenie do praktyki nowego lub znacząco ulepszonego

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna w Polsce

Działalność innowacyjna w Polsce GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Szczecinie Warszawa, październik 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS AKTYWNOŚĆ INNOWACYJNA Działalność innowacyjna to całokształt działań naukowych,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Dr Marek Szarucki Katedra Analiz Strategicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNESPLAN

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego BIZNESPLAN BIZNESPLAN Dokument wypełniają osoby, które uczestniczyły w module szkoleniowym, ubiegające się o udział w doradztwie indywidualnym w ramach projektu SPINAKER WIEDZY II Regionalny program wsparcia przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO

FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO F7/8.2.1/8.5.10806 1/5 Załącznik nr 19b do SIWZ FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO Auditorzy: Data auditu: Osoby zaangażowane w audit ze strony firmy: F7/8.2.1/8.5.10806 2/5 A. INFORMACJE OGÓLNE Firma:

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw

Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw Wsparcie dla mikroprzedsiębiorstw Portal finansowy IPO.pl Każde mikroprzedsiębiorstwo powinno skorzystać ze wsparcia funduszy unijnych. Fundusze te mają bardzo wiele zalet, które wpływają pozytywnie na

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Prof. dr hab. Wanda Maria Gaczek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Ocena aktualności wyzwań strategicznych w obszarze konkurencyjna gospodarka Poznań, 20 września

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim

Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Działania GARR S.A. na rzecz rozwoju przedsiębiorczości w województwie śląskim Katowice, 22.11.2013 r. Główne obszary działalności DOTACJE

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT]

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] Wytyczne dotyczące przygotowania raportu z Audytu Marketingowego Młodej Firmy zał. nr 3 do umowy Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] NAZWA AUDYTOWANEJ FIRMY:.. ADRES:. DATA PRZEKAZANIA PRZEPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Informacja o polskich inwestycjach bezpośrednich za granicą w 2013 roku została przygotowane po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych Jaka jest Rola MJWPU? Wprowadzanie w świat finansowania innowacji na Mazowszu

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Bariery innowacyjności polskich firm

Bariery innowacyjności polskich firm Bariery innowacyjności polskich firm Anna Wziątek-Kubiak Seminarium PARP W kierunku innowacyjnych przedsiębiorstw i innowacyjnej gospodarki 1 luty, 2011 Na tle UE niski jest udział firm innowacyjnych w

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce?

Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Innowacyjność i nauka to nie to samo czyli jakiej polityki innowacyjności potrzeba w Polsce? Wojciech Cellary Katedra Technologii Informacyjnych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Mansfelda 4, 60-854 Poznań

Bardziej szczegółowo

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w Polsce w 2013 roku Informacja o zagranicznych inwestycjach bezpośrednich w Polsce w 2013 roku została przygotowana po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020. DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego

Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020. DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego Dotacje europejskie dla firm w perspektywie 2014-2020 DARIUSZ RUTKOWSKI Forest Consulting Center Sp. z o.o. Leśne Centrum Kształcenia Ustawicznego Rogów, 2 września 2015 Tematyka Realne możliwości Jak

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r.

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r. Przedsiębiorczość akademicka Spółki spin-off i spin-out Uwarunkowania prawne: -Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (DZ.U. Nr 164 poz. 1365 z poźn. zmianami) -Ustawa z dnia 15 września

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail Wydanie: z 0 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon/Fax Strona internetowa NIP PESEL E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Kobieta jest właścicielem lub współwłaścicielem:

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej

Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Wrocławskiej Prof. zw. dr hab. inż. Jan Koch Wrocław, 14 grudnia 2011 r. Akt powołania i statut WCTT Centrum powołano 23 marca 1995 r. WCTT jest pierwszym

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Akceleracja komercjalizacji Kapitał i inwestycje koniecznym elementem rynkowego sukcesu. See what we see

Akceleracja komercjalizacji Kapitał i inwestycje koniecznym elementem rynkowego sukcesu. See what we see Akceleracja komercjalizacji Kapitał i inwestycje koniecznym elementem rynkowego sukcesu See what we see Listopad 2014 Spis treści 1. Źródła finansowania prac i nakładów na prace B+R 2. Innowacje w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

Business services-led-development W poszukiwaniu nowej koncepcji rozwoju krajów Unii Europejskiej

Business services-led-development W poszukiwaniu nowej koncepcji rozwoju krajów Unii Europejskiej Business services-led-development W poszukiwaniu nowej koncepcji rozwoju krajów Unii Europejskiej Prof. dr hab. Piotr Niedzielski Dr Magdalena Majchrzak Uniwersytet Szczeciński Wydział Zarządzania i Ekonomiki

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój I. Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja

Bardziej szczegółowo

Prawo i podatki w transferze technologii III Forum Gospodarcze Invest Expo Chorzów, 8 kwietnia 2011

Prawo i podatki w transferze technologii III Forum Gospodarcze Invest Expo Chorzów, 8 kwietnia 2011 Prawo i podatki w transferze technologii III Forum Gospodarcze Invest Expo Chorzów, 8 kwietnia 2011 Jarosław Hein, doradca podatkowy adwokaci doradcy podatkowi biegli rewidenci doradcy na rzecz przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Obecne i nowe usługi polskiego systemu wsparcia MŚP

Obecne i nowe usługi polskiego systemu wsparcia MŚP 2010 Aneta Wilmańska Zastępca Prezesa PARP Obecne i nowe usługi polskiego systemu wsparcia MŚP Wsparcie dla innowacyjnych przedsiębiorstw nowe perspektywy Warszawa, 26 maja 2010 r. PARP na rzecz rozwoju

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail 1 z 10 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon Strona internetowa NIP Fax E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Wielkość firmy (zaznaczyć) mikroprzedsiębiorstwo Rodzaj

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego

Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Unia Europejska wspiera eksport mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw z województwa wielkopolskiego Dnia 20.08.2015 r. został ogłoszony konkurs w ramach poddziałania 1.4.1 Kompleksowe wsparcie działalności

Bardziej szczegółowo

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP

Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP Własność intelektualna kluczem do konkurencyjności polskich MSP dr Alina Warzecha Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości 17 czerwca 2009 r Gliwice Główne bariery występujące wśród MSP BARIERA ŚWIADOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu. Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r.

Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu. Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r. Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r. Plan wystąpienia: 1. Cel główny 2. Centrum Obsługi Inwestorów

Bardziej szczegółowo

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce

Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Elżbieta Ostrowska Uniwersytet Wrocławski Formy inwestycji zagranicznych w Polsce Napływ kapitału zagranicznego regulowany jest w każdym kraju goszczącym przez pakiet aktów prawnych dotyczących różnych

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2013 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2012 roku W badaniu uczestniczyło 125 przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r.

EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW. Wrocław, 12 października 2011 r. EFEKTYWNE NARZĘDZIA WSPARCIA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Wrocław, 12 października 2011 r. Dolny Śląsk Dolnośląska Agencja Współpracy Gospodarczej Sp. z o.o. to instytucja otoczenia biznesu powołana

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE KLASTRÓW W PROGRAMIE OPERACYJNYM INTELIGENTNY ROZWÓJ 2014-2020

WSPARCIE KLASTRÓW W PROGRAMIE OPERACYJNYM INTELIGENTNY ROZWÓJ 2014-2020 WSPARCIE KLASTRÓW W PROGRAMIE OPERACYJNYM INTELIGENTNY ROZWÓJ 2014-2020 Daniel SZCZECHOWSKI Departament Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Czerwiec 2014 POLSKA* wiodąca destynacja dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2012 roku silny gracz w Europie w 2012 roku 3. miejsce

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Zarys wybranych programów form wsparcia MSP w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw Paweł Czyż, PARP, 2004 1. Sektorowy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe Programy Operacyjne (PO) Krajowe Programy Operacyjne (PO) 16 Regionalnych

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw B 316447 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I. Konkurencyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo