Prospołecznie, prokulturowo. Promocja miejsca a cepelizacja kultury

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prospołecznie, prokulturowo. Promocja miejsca a cepelizacja kultury"

Transkrypt

1 SŁOWA-KLUCZE marketing terytorialny, folkloryzm, komercjalizacja, kultura Promocja miejsca promocją kultury? Aleksandra Wycisk Prospołecznie, prokulturowo. Promocja miejsca a cepelizacja kultury ABSTRAKT W artykule podjęto rozważania o relacjach między promocją miejsca i wykorzystywanymi w marketingu terytorialnym treściami folklorystycznymi. Potencjał kultury lokalnej, użyty w promocji miejsca, mający na celu podkreślenie wyjątkowości promowanej przestrzeni, jest często spłycany do sfolkloryzowanych i uskansenowionych form. Nacisk na wydobycie unikalnych wartości doprowadza do wyolbrzymienia, które zaciera to, co w danej kulturze najważniejsze. Wydaje się, że sposoby wykorzystania tradycji w promocji pomijają najważniejsze wartości oraz banalizują całość treści kulturowych miejsca. Tymczasem, folklorystyczne uproszczenie odpowiada uproszczeniom koniecznym w przekazie promocyjnym. Adaptacja sfolkloryzowanych treści na rzecz promocji pełni pozytywną funkcję. Postrzegając te działania przez pryzmat trzech poziomów kultury Edwarda Halla, okazuje się, że folkloryzacja pełni w promocji funkcję ochronną wobec kultury. W promocji prezentowane jest to, co zewnętrzne, materialne, a rdzeń i najważniejsze treści pozostają nietknięte. Wobec tego, promocyjnemu i folklorystycznemu zniekształceniu podlega tylko najbardziej publiczna część tradycji, pozostawiając najważniejsze wartości nienaruszone. Promowanie miejsca (regionu czy miasta) polega zazwyczaj na zbudowaniu wizji wyjątkowej przestrzeni, którą warto odwiedzić. Komunikat promocyjny ma za zadanie zachęcić odbiorcę do zainteresowania się promowanym obiektem. Treścią komunikatów promujących miejsca stają się wyróżniające cechy przestrzeni, tradycji czy kultury. Wątki kulturowe są eksploatowane na różne sposoby, a specyfika przekazu promocyjnego powoduje, iż tradycje i kultura miejsca prezentowane są w formie sfolkloryzowanej. Sprawia to wrażenie, że poznawanie kultury oznacza poznawanie strojów, posiłków i ręcznych makatek. W promocji korzysta się z tradycji i folkloru zarówno w treści kampanii promocyjnych, jak i w budowaniu wydarzeń, mających na celu rozsławianie danego miejsca 1. Idea miejsca Promocja ma między innymi na celu kształtowanie pozytywnego wizerunku regionu (...) zwiększanie atrakcyjności i polepszanie pozycji współzawodniczących z sobą regionów, rejonów (...) (Szromnik 2007). By promocja była skuteczna, musi się wyróżniać. W przekazie promocyjnym dane miejsce powinno zaproponować coś niepowtarzalnego, wyjątkowego 1 W niniejszym artykule głównym dookreśleniem przestrzennym będzie miejsce ze względu na jego najogólniejszy charakter. Można posługiwad się określeniem marketing terytorialny, marketing regionu lub marketing miasta i wsi, niemniej jednak każde z tych określeo doprecyzowuje konkretny zasięg administracyjne terytorium, kulturowo lub historycznie rozumiany region lub ściśle określony obszar miasta czy wsi, tymczasem w artykule pojawiad się będą przykłady dotyczące zarówno regionu, miast, jak i wsi (por. charakterystyka marketingu terytorialnego [marketingu regionu, marketingu miasta] oraz podmiotowości miejsca w marketingu terytorialnym w: Szromnik 2007). 81 nr 2, marzec 2012

2 (ang. unique selling proposition), co przykuje uwagę i przyciągnie gości, dlatego też często w promocji pojawiają się lokalne wątki kulturowe i tradycje. Dzięki temu buduje się wizerunek prawdziwego i autentycznego miejsca, które jest ważnym ośrodkiem dziedzictwa kultury, zarówno materialnego, jak i niematerialnego. Marketing miejsca to marketing jego atmosfery, tradycji i kultury. W rozważaniach o promocji miasta Tadeusz Markowski (1999: 25) proponuje, by w promocji danego ośrodka oddać ducha miejsca i by wokół tego ducha budować całość komunikacji promocyjnej. Duch miejsca, duch ludu? Czy poszukiwania inspiracji w promocji sięgają tak głęboko w kulturę, zwyczaje i tradycje związane z miejscem, jak mogłoby się wydawać? Czym jest wykorzystany w promocji folklor(yzm)? Jean Baudrillard w Społeczeństwie konsumpcyjnym... zauważył, że nie konsumujemy przedmiotu jako takiego, a jedynie operujemy jego znaczeniem (por. Baudrillard 2006: 63). Podobnie Jacek Pogorzelski w Rewolucji marki stwierdza, że ludzie kupują ciekawe historie a nie produkty (2010: 46). Wynika z tego, że w promocji miejsca najważniejsza jest atmosfera, treść naddana, którą proponuje się odbiorcy komunikatu promocyjnego, a niekoniecznie wymierna i dosłowna rzeczywistość. Tradycja i folklor, czyli co? Tradycję w najprostszy sposób rozumieć można jako całokształt związków teraźniejszości z przeszłością (Szacki 1971: 19). Jerzy Szacki analizując sposoby rozumienia pojęcia tradycja, wyróżnił trzy tropy postrzegania tego zjawiska: (1) tradycja jako proces czyli przekaz, transmisja; (2) tradycja jako przedmiot, czyli dziedzictwo oraz (3) tradycja jako podmiot. Z punktu widzenia wykorzystania tradycji w promocji, najbardziej interesująca jest koncepcja transmisji. Pojęciu tradycji towarzyszy przeświadczenie o stałości, co oznacza tyle, że wartości postrzegane jako tradycyjne uważane są za stałe i niezmienne. Tymczasem treści tradycji, podlegając transmisji, poddawane są również interpretacji, czyli zniekształceniu, metamorfozie. To, co z przeszłości przetrwało, przetrwało w pewien sposób (Czarnowski za: Szacki 1971: 122). Tradycja jest zatem formą zmienną, lub jak ujął to Ludwik Krzywicki: Tradycja jest puklerzem warstw (...) (Szacki 1971: 23). Warstwy te są jednak traktowane różnie. Świadomie lub nie, treść tradycji jest zmieniana, część jest zapominana i pomijana, można też utworzyć, zmyślić czy pożyczyć nowe elementy. Mimo swojej zmienności i nie zawsze niepodważalnej autentyczności, określenie tradycyjne jest postrzegane jako nobilitacja. Społeczna potrzeba ciągłości i zakorzenienia sprawia, iż bez względu na swą proweniencje tradycja (czy prawdziwa czy zmyślona) uznawana jest za starą, stałą i jedyną wartość. To, co tradycyjne, nie podlega dyskusji. Przez długi czas tradycję postrzegano jako podstawowy, jedyny kontekst społeczno-kulturowy. Rosnąca rola jednostki oraz jej indywidualizm wobec całości społecznej, z której pochodzi, spowodowały niezależność od przekazywanej tradycji. Tradycja stała się wybieranym sposobem bycia w świecie i formą indywidualnego czy osobistego zobowiązania wobec przeszłości i jest indywidualnie konstruowanym i wybieranym kontekstem interpretacji i reinterpretacji aktualnego doświadczenia (Jacyno za: Nieroba i in. 2010: 39). Gordon Matthews (2005), opisując funkcjonowanie w wielu kulturach jednocześnie, określa kulturę jako supermarket, co oznacza, że spośród wszystkich wątków kulturowych można wybierać niektóre i podążać tylko za częścią tradycji, nie narzucając sobie całości. Nieco subtelniej ujął to Marcin Kula (2003), pisząc o synkretyzmie tradycji, czyli o tym, że tradycję można wybierać, a nawet wymieniać na lepszą. Jak można zauważyć, w rozważaniach tych pojawia się wartościowanie niektóre elementy tradycji są postrzegane jako ciekawsze, bardziej istotne czy potrzebne. Wychowanie w danej kulturze nie gwarantuje kultywowania jej tradycji w dorosłym życiu, co więcej, coraz trudniej mówić o zjawisku monokulturowej socjalizacji. Różne kultury i tradycje przenikają się zarówno wirtualnie, medialnie, jak i w świecie rzeczywistym. Współistnienie wielu tradycji jednocześnie utworzyło globalną mozaikę. Tradycja oderwała się 82 nr 2, marzec 2012

3 od miejsca i od kultury, nie oznacza to jednak jej zaniku. Pozbawienie tradycji ich lokalnego (umiejscowionego) kontekstu nie jest równoznaczne z ich eliminacją: są one w stanie przetrwać, o ile włączone zostaną w nowy kontekst codzienności, na przykład przeniesione do innej formacji kulturowej (Nieroba i in. 2010: 44). Oznacza to zupełnie nowe funkcjonowanie tradycji. Tradycja jest nie tylko oderwana od naturalnego kontekstu przestrzennego, ale też, co ważniejsze, nie wiąże się już z kultywowaniem rytuałów i w przekazie niekoniecznie występuje osobowy pośrednik (tę rolę przejmują media, np. Internet) (por. tamże: 45). Nowe media pozwalają na zapoznanie się z tradycjami różnych kultur bez konieczności wizyty w ich naturalnym otoczeniu. Zwiedzanie palcem po mapie zastąpiło klikanie i oglądanie telewizji. Medialne zapośredniczenie powoduje, że tradycyjnej kuchni można się uczyć nie od nestora/nestorki rodziny, ale od gwiazdy telewizji kulinarnej lub anonimowego autora filmu umieszczonego w Sieci. Brak autorytetu, występujący w styczności z demokratycznym Internetem, wzmaga trudność w odróżnieniu prawdziwych treści od ich przekształceń i często też oznacza zgodę na przyjęcie zewnętrznej interpretacji tradycji, czy nawet quasi-tradycyjnej mozaiki, w której przeplatają się elementy różnej proweniencji. Jednocześnie, obecność tradycji w mediach audiowizualnych zwiększa jej szansę na przetrwanie poprzez jej popularyzację. Warto przyjrzeć się również temu, co zwie się czasem żywą tradycją, czyli pojęciom folkloru i folkloryzmu. Folklor jest sposobem pojmowania świata (Gramsci za: Waliński 1978: 37), zawiera określony do tego świata stosunek (Staszczak 1987: 124), a jego treścią są pojęcia, wyobrażenia, obyczaj i formy życia społecznego (Czarnowski 1978: 50). Określenie folklor (wg. Williama Thomasa lore to wiedza ludu) odnosi się do umiejętności, pradawnych zwyczajów oraz twórczości danego ludu, przekazywanych najczęściej ustnie przez kompetentnego reprezentanta tradycji lokalnej (por. Staszczak 1987: 125). Wyróżnić można trzy odmiany folkloru: wiejski, rekonstruowany i twórczość spontaniczną. Pierwszy, folklor ludowy, jest praktycznie w zaniku. Drugi, folklor rekonstruowany, to folklor wystylizowany, zwany dalej folkloryzmem, który ma spore znaczenie dla uskansenowiania kultury i prób zatrzymania żywych obrazów w miejscu. Jedyną formą najbliższą realnemu folklorowi jest spontaniczna i żywiołowa twórczość niektórych grup społecznych, dająca szansę artystycznego realizowania się (przykładem może być folklor środowisk robotniczych czy folklor kibiców sportowych) (Waliński 1978: 33-34). Folklor niebędący reinterpretacją tradycji jest już zjawiskiem deficytowym, bywają jednak sytuacje, kiedy może być wykorzystany w promocji bez przekształcania się w przesadny folkloryzm. W kampanii promocyjnej województwa śląskiego (marka Śląskie. Pozytywna energia ) z 2010 roku ( Pasjonauci polecają ) zachęcano do zapoznania się z kuchnią regionalną, wykorzystując przy tym wizerunek kucharza raczącego się kluskami śląskimi. Obraz ten oceniać można ambiwalentnie. Z jednej strony, tzw. tradycyjny śląski obiad (kluski, rolady, modro kapusta) stanowi jedno z prostych, stereotypowych skojarzeń z Górnym Śląskiem. Ponieważ atrybuty kultury wykorzystywane w promocji zwykle pełnią funkcję pars pro toto, komunikat ten plasuje się niebezpiecznie blisko sytuacji, w której cała kultura górnośląska sprowadzana jest do jednego tylko elementu, jakim jest śląska kluska. Jednak z drugiej strony, [w] świadomości potocznej śląskość to kuchnia śląska (Kunce 2007: 109). Co ważne, choć zmienił się charakter regionu (i nie dominuje tu już przemysł uzasadniający tłuste, syte i dające dużo energii do pracy potrawy), tradycyjne menu wciąż utrzymuje się niezmiennie, nie tylko od święta, w górnośląskich domach. Można więc stwierdzić, że tzw. obiad śląski jest jednym z niewielu elementów trwającego, żywego folkloru i tym bardziej zasługuje na uwagę. Warto dodać dla porządku, że rozważania na temat tradycji, kultury czy folkloru w kontekście promocji miejsca, każdorazowo dotyczą zjawisk związanych z mieszkańcami danego miejsca atmosfera miejsca tworzona jest przez wywodzącą się z danego miejsca społeczność i to o jej tradycję, kulturę i folklor chodzi. Inaczej jest z folkloryzmem ten, poprzez swoje zapożyczenia i fragmentaryczność, nie zawsze wiąże się bezpośrednio z miejscem, w którym występuje. 83 nr 2, marzec 2012

4 Folkloryzm, czyli kultura dla początkujących Jeżeli folklor można określić jako część kultury symbolicznej, to folkloryzm jest już odwołaniem do kultury artystycznej. Folkloryzm wykorzystuje w postaci celowo zaaranżowanej wątki zaczerpnięte z folkloru. Termin folkloryzm powstał w związku z specyficzną sytuacją kultury: zanikaniem tradycji ludowych w życiu, egalitaryzacją procesów kulturowych, rozwojem kultury masowej i wartościowaniem minionych ludowych tradycji artystycznych (Staszczak 1987: 31). Dominującą cechą folkloryzmu jest jego nieoryginalność jest wtórny, przetworzony, reinterpretowany. Ponieważ folkloryzm posługuje się tylko wybranymi elementami uznanymi za ciekawe, interesujące, wyjątkowe, jego wycinkowość sprawia, że jest łatwiejszy do przyswojenia, a przez to bardziej pasuje do współczesnej, sfragmentaryzowanej kultury. Oswajanie kultury krok po kroku, w małych, zjadliwych porcjach, jest prostsze. Jest zatem folkloryzm kulturą dla początkujących: to specjalnie przygotowany, celowy pokaz wybranych motywów tradycji. Szukając publicznej atencji, folkloryzm wydobywa elementy najbardziej egzotyczne, interesujące i spektakularne. Wspomagają go w tym stylizacja, przesadna dekoratywność i teatralizacja przekazu, a w szczególności pozytywne wartościowanie kultury minionej. Wymienione cechy wskazują również na zjawiska kiczowate, dlatego też folkloryzm często określa się jako kicz. Określenie kiczowaty i cepeliada mają bliskie (choć nie tożsame) pola znaczeniowe. Tak, jak wytwory kiczu są artystycznopodobne, tak folkloryzm jest tworem tradycjopodobnym. Oryginalność folkloryzmu można zatem rozumieć dwojako: jako dążenie do autentyczności (oryginalne czyli pierwotne, jednorazowo wykonane wytwory rękodzielnicze) oraz jako pragnienie wyróżnienia się (oryginalne jako wyróżniające się). Dobrym przykładem realizowania folkloryzmu jako kultury dla początkujących są muzyczne zespoły folklorystyczne (prezentujące się na scenie głównie poprzez śpiew, taniec oraz stroje). Dzięki działalności takich zespołów, jak najsłynniejsze Śląsk czy Mazowsze, łatwo zrozumieć fenomen folklorystycznego ubarwienia, uproszczenia i nadmiernej ekspresji. Z perspektywy odbiorcy, celem zespołów folklorystycznych jest połączenie rozrywki z umożliwieniem poznania elementów tradycji, co ogólnie można określić jako poczucie atmosfery danej kultury. Jednak poznawanie kultury poprzez przekazy folklorystyczne rodzi pewną wątpliwość. Chcąc poznać i zrozumieć daną tradycję, np. konkretny zwyczaj, naturalne jest pragnienie obcowania z autentykiem. Często jednak autentyk już nie istnieje, a jedyne, z czym można obcować, to opis. Pojawia się potrzeba rekonstrukcji, która choć już nieautentyczna, bo wtórna daje wrażenie obcowania z autentykiem. Możliwe też, że rekonstrukcja wzbudzi więcej emocji i pozwoli na czytelniejsze zrozumienie danego zwyczaju. Co jest zatem bardziej realne dla odbiorcy? Czy narracja historyczna, nienamacalna opowieść, słowem to, co pomyślane o przeszłości? Czy też jednak rekonstrukcja, która choć jest odtworzeniem, dla odbiorcy jawi się jako bardziej rzeczywista, bo jest bliska, dotykalna (por. Eichstaedt 2003: 195). Który obiekt bardziej przemówi do wyobraźni: ruiny piastowskiego zamku (oryginał) czy zupełnie zrekonstruowany pałac (kopia)? Całkiem możliwe, że dla odbiorcy istotne jest nie to, co jest historycznie autentyczne, ale to, co jest bardziej realne w odbiorze. Folkloryzm, aby być rozumianym przez osoby spoza tradycji, stosuje pewien poziom uniformizacji i szablonowości przedstawień. Mimo to, folkloryzm pełni bardzo istotne funkcje: zwiększa zainteresowanie kulturą ludową, tradycjami, wpływa na aktywność kulturową lokalnych środowisk, a co najważniejsze, jest często integralnym elementem rytuałów świętowania, przez co umacnia lokalną tożsamość. Niebezpieczne związki folkloryzmu z kulturą popularną Kultura popularna jest kulturą raczej odczuwaną i przeżywaną, niż kulturą myślaną (por. Krajewski 2005: 9). Podobnie jest z folklorem istnieje tylko w formie przeżywania. Kulturę popularną oraz folklor łączy też 84 nr 2, marzec 2012

5 dominacja emocji nad ratio. Co więcej, zarówno kultura popularna, jak i folklor(yzm) zakładają aktywne współtworzenie (współautorstwo) przekazów i przedmiotów. Jest jednak istotna różnica, która nie pozwala na dalszą symultaniczną analizę tych dwóch zjawisk. Podczas gdy folklor oraz twory folkloropodobne maja służyć transmisji ważnych kulturowo treści, o tyle popkultura służyć ma głównie rozrywce. Różnic między kulturą popularną i folkloryzmem jest więcej, dlatego należy pilnować rozdzielania tych sfer. Nawet jeśli w płynnej nowoczesności sfery kultury popularnej i folkloryzmu będą się przenikać, należy mieć na uwadze proweniencję danych kulturowych tropów, by odnaleźć właściwy klucz ich odczytywania. Współcześnie, potrawy noszące w nazwie odwołanie do tradycji kulinarnych danego regionu czy kultury bardzo często są już tylko interpretacjami, impresjami na temat. Stylizacja na potrawę tradycyjną pozwala na połączenie tradycyjnego posiłku z współczesnymi ele-mentami. Ferment inspiracji zrodził fenomen kuchni fusion, której istotą jest umiejętne przeplatanie smaków zaczerpniętych z różnych tradycji kulinarnych. Warto odnotować, iż kuchnia fusion jest skrajnym przykładem eksperymentowania z tradycjami żywieniowymi. Tak długo, jak granica między tradycyjnym a eksperymentalnym jest jasno określona, tak długo tradycja jest bezpieczna. Ingerowanie w folklor może być niebezpieczne. Wątpliwości odnoszą się tu ontologicznych rozważań o zmienności przedmiotu. Czy jeśli folklor ulegnie przetworzeniu w wypadku styczności z przekazem popkulturowym, to czy wróci do formy sprzed przetworzenia, czy pozostanie już w tej przekształconej formie? Co więcej czy folklor i przekaz tradycji nie polegają właśnie na zmianie i zbieraniu kolejnych warstw, przy jednoczesnym traceniu poprzednich? Folklor w pierwotnej, zamkniętej i niezmiennej formie został już utracony bezpowrotnie, wraz z zanikiem zamkniętych społeczności. Pozostał już tylko folkloryzm. Rodzi się zatem pytanie o konieczność zastosowania pragmatycznego podejścia. Ujmując rzecz w dużym uproszczeniu: jeżeli folklor to (utracony) sposób życia, folkloryzm jest (trwającą) reprezentacją wyobrażenia o dawnym sposobie życia. Jeżeli zatem jest to kopia, utworzona po to, by zainteresować odbiorcę, dlaczego odmawiać jej kolejnych sposobów przemiany i dalszej folkloryzacji? Skąd potrzeba chronienia kopii, jeżeli i tak jest już odległa od oryginału? Zastygłe w autentycznej oryginalności i absolutnej prawdziwości folklorystyczne rekon-strukcje utkną szczelnie zamknięte w skansenie zamiast pełnić swoją użyteczną funkcję. W promocji miejsca folkloryzm oswaja kulturę i jej tradycje. W obcowaniu z przekazem folklorystycznym dominują emocje, które można określić w następujący sposób: poczuć zamiast poznać, przeżyć za-miast zrozumieć. Jaką jeszcze rolę pełni folkloryzm w przekazach promocyjnych? Czasy herezji i kulturowych symulakrów Folkloryzm tworzy wizję lepszej, piękniejszej, ciekawszej kultury. Jest warstwą naddaną, simulacrum, reprezentacją innej kultury niż jest rzeczywiście to dopracowane i profesjonalnie wykonane zjawiska. Folkloryzm to przejaw pragnienia ukazywania kultury w jej idealnotypicznym kształcie, stałym, zatrzymanym w czasie. Przedstawienia folklorystyczne są dostępne niezależnie od czasu i miejsca, stanowią pocztówkę, fotografię z czasów minionych, odpowiednio mitologizowanych. Mając na uwadze ochronę treści kulturowych przed ingerencją czy modyfikacją, warto przytoczyć koncepcję trzech poziomów kultury, zaprezentowaną w książce Taniec życia. Edward Hall (1999) opisując kulturę, wyróżnił trzy poziomy jej dostępności. Pierwszy poziom, kultura prymarna, to poziom ukryty, który funkcjonuje domyślne, w sposób nieuświadomiony. Ponieważ jest to poziom najważniejszych kulturowych wartości, które są bliskie i oczywiste, nie jest kwestionowany i nie podlega analizie ani nawet opisowi. Poziom drugi to poziom prywatny, za parawanem. Dostęp do niego mają tylko nieliczni, ponieważ dotyczy spraw bliskich, które utrzymuje się poza wiedzą osób z zewnątrz. Poziom trzeci składa się z elementów ogólnodostępnych, o których świadomie się mówi, które się opisuje i którymi można się dzielić. 85 nr 2, marzec 2012

6 Podążając tym tropem, można konsekwentnie wyróżnić trzy poziomy udostępniania kultury i wyrysować granice między obszarami niezbywalnymi i niepodzielnymi, a obszarami, do których można dopuścić intruzów. Ale czy można dzielić się tylko budynkiem (np. kościołem), nie dzieląc się jednocześnie związaną z nim sferą symboliczną (np. religijną)? Jak widać, wprowadzanie progów udostępniania wcale nie rozwiązuje podstawowych niejasności etycznych, pomaga jednak pogodzić się z ingerencją w zewnętrznych warstwach. Folkloryzm jest kulturą dla początkujących i jego wykorzystanie w promocji to operowanie w trzecim, ogólnodostępnym poziomie kultury. Tak jak ingerowanie w folkloryzm nie niszczy rdzenia kultury, tak samo promocja wykorzystująca i nieznacznie zniekształcająca poszczególne motywy tradycji nie jest szkodliwa. Treści folklorystyczne w promocji miejsca pełnią rolę ochronną wobec rdzenia kultury. Są swoistym buforem, odcinającym promocyjny komentarz od najważniejszych treści kultury. Promocyjnemu zniekształceniu poddaje się inne zniekształcenie. Prawdziwa treść tradycji, jej autentyczność, pozostaje chroniona wśród społeczności. Rdzeń kultury nie jest dzięki temu skracany, streszczany, modyfikowany nie jest na pokaz, a co najważniejsze, nie jest poddawany dyskusji. Pro publico bono Komunikacja promocyjna jest jednym z narzędzi poznawania kultury zarówno obcej, jak i własnej. Przekaz promocyjny podkreśla wyjątkowość danego obiektu, ale nie powinien czynić z niego ornamentu bez celu. Folklorystyczne odwołania przemycone w komunikacji promocyjnej zaspokajają potrzebę estetyczną i wspomagają budowanie tożsamości kulturowej. Jak zauważył Andrzej Strumiłło, dobra promocja kultury jest szansą na współistnienie przeszłości z przyszłością. Zapewne proces owocnej integracji tradycji i nowoczesności jest trudny do zaprogramowania. Znacznie łatwiejsze jest konserwatorsko-skansenowskie galwanizowanie form, co czynią zasłużone zespoły Mazowsze i Śląsk i sklepy Cepelii (Strumiłło 1997: 184). Jest to jednak wysiłek, który wciąż jest podejmowany. Próby ożywiania tradycji w formie kompromisu między dawnym a współczesnym, takich jak targi czy jarmarki, spełniają swoje zadanie nie tylko w wymiarze kulturowej edukacji czy rozrywki, ale także promocji. Jednym z najciekawszych pomysłów na wcielenie tradycji w promocję jest pozwolenie przyjezdnym poczuć tradycję na własnej skórze. Współcześnie, żywa tradycja występuje jako niezakłócony folkloryzm, wykorzystywany podczas takich wydarzeń, jak na przykład Jarmark Jagielloński w Lublinie. Jarmark jako impreza łącząca celebrację przeszłości z promocją miejsca ma wiele zalet, w których przewodzi ludyczny charakter uczestnictwa. W przeciwieństwie do zwiedzania muzeum czy skansenu, jarmark wymaga uczestnictwa, interakcji ze strony odwiedzającego. Bardziej angażuje emocje, pozwala poczuć atmosferę danego miejsca. Jarmark jawi się jako wyjątkowe, niecodzienne wydarzenie i jednocześnie jest namiastką żywej historii. Dla osób pochodzących z danego miejsca, jarmark stanowi nie tylko szansę do rozwoju własnej przedsiębiorczości (prezentacja utworów artystycznych, sprzedaż wyrobów rękodzielniczych) ale również budowania wspólnej tożsamości wokół pewnych wartości kulturowych. Prezentowana w trakcie jarmarku cepelia wprowadzi osoby spoza danego obszaru w atmosferę miejsca i choć styczność z kulturą będzie powierzchowna, to jednak będzie to kultura właśnie tego miejsca, które odwiedzają. W artykule Kultura ludowa i polskie kompleksy Roch Sulima (1997: 115) napisał, że kultura ludowa umarła. Żyje jej mit. Nawet jeżeli jest to tylko mit, jest on nie mniej ważny. Oznacza to, iż kultura ludowa wciąż jest potrzebna, choć może w nowej formie. Społeczeństwo świadome swoich wad i zalet to społeczeństwo osadzone w tradycji. Dziedzictwo kulturowe i tożsamość kulturowa, społeczna, historyczna stanowią punkt odniesienia, fundament, na którym buduje się nowe relacje. Fundament tradycji, występującej w jakiejkolwiek formie, jest wciąż postrzegany jako niezbędny. 86 nr 2, marzec 2012

7 Coś starego, coś nowego, coś pożyczonego......coś niebieskiego. Powyższe określenia odwołują się do różnych wariacji ślubnych zwyczajów dobrze jest, by panna młoda miała na ślubie coś starego, coś nowego, coś pożyczonego... Wydaje się, że podobnie jest z promocją miejsca: wykorzystuje się mozaikę elementów, w której odnaleźć można właśnie coś starego (np. elementy rdzenia kultury), coś nowego (dopasowanego do współczesnego odbiorcy komunikatu) i coś pożyczonego (z innej kultury, nieświadomie lub świadomie przejęte, dodające atrakcyjności elementy). Tak utworzony konglomerat wątków stanowi przepis na sukces promocji. Należy wyraźnie podkreślić, że miejsce nie jest produktem. Nie kupuje się ani samego miejsca, ani żadnego z najważniejszych elementów jego tożsamości. Pasje jego mieszkańców, ich schematy myślowe, wytrwałość, wola jak i atmosfera miejsca, jego historia, legendy, mity nie staną się nigdy przedmiotem żadnego przetargu (Duda 2010a: 22). Niemniej jednak wszystkie wymienione powyżej elementy są wykorzystywane w promocji, zarówno w nieformalnych, jak i zorganizowanych kampaniach. Tradycja jest niewyczerpanym źródłem inspiracji promocji miejsca, czasem jednak owe tradycje, do których odwołują się promocje, bywają rożne. Dwa pierwsze przykłady promocji to wioski tematyczne czerpiące swoje motywy przewodnie z zupełnie odmiennych sfer. Koncepcja wioski tematycznej wiąże się z realizacją w danej miejscowości wielowymiarowej działalności odwołującej się do wspólnego motywu. Pierwszy typ wykorzystania tradycji to tradycja odrestaurowana, co można określić jako posługiwanie się w promocji własnym potencjałem kulturowym. Materialne dziedzictwo kulturowe bardzo często pojawia się w promocji, jednak wokół dziedzictwa utworzyła się tu dodatkowa infrastruktura działań rekonstrukcyjnych, wyróżniająca ten teren od innych. Badania archeologiczne prowadzone w okolicach Kotliny Hrubieszowskiej doprowadziły do odkrycia osadnictwa gockiego, szczególnie zagęszczonego na terenie Masłomęcza. Pochodzący ze Skandynawii Goci mieszkali tu między II a IV w. n.e. w liczbie ok. 10 tysięcy ludzi, przy czym Masłomęcz zgromadził 1/5 tej ludności i można założyć, iż stanowił centrum polityczno-gospodarcze (Tarasiuk i in. 2010: 213). Historyczne dziedzictwo Gotów odżyło w formie wioski tematycznej Kraina Gotów, określanej również jako Gotania. Mimo że trudno to nazwać rekonstrukcją lokalnych tradycji, nie sposób zaprzeczyć, że jest to część dziedzictwa kulturowego tego miejsca. Gotanię projektowano przede wszystkim jako produkt turystyczny, mający jednak edukacyjne podstawy: ukazanie, na terenie kompleksu, elementów życia sprzed 1800 lat m.in. rzemiosła, rozrywki, kultury i obyczajów (tamże: 220). Rozbudowane działania promocyjne, w tym budowa identyfikacji wizualnej marki Gotania, są szansą na promowanie Kotliny Hrubieszowskiej poprzez jego własną, choć dawną, kulturę. Rosnąca komercjalizacja wokół Gotanii jest konsekwencją prowadzonych działań, które przynosząc pozytywne skutki, zachęcają do poszerzania oferty. Ludyczna forma, otwarta na interakcję z gośćmi, prezentacje oraz wydarzenia wymagające aktywnego uczestnictwa zwiedzających znacznie wpływają na wzbudzenie zainteresowania projektem. W statucie Masłomęckiego Stowarzyszenia Wioska Gotów wyraźnie odnotowano główne cele działalności, jakimi są popularyzacja wiedzy o kulturowo-historycznym dziedzictwie regionu hrubieszowskiego, walorów turystycznych oraz samej nauki archeologii (por. Statut 2010). Jak widać, obok promocji na równych prawach wymieniono edukację. Zupełnie inna jest w swoim wyrazie wioska tematyczna w Sierakowie Sławeńskim. Ten typ można określić jako tradycję pożyczoną, co oznacza wykorzystanie pomysłu zewnętrznego. Tajemnica wioski tematycznej tkwi w odpowiednim doborze motywu przewodniego. Jeżeli ma to służyć jednocześnie promocji i rozwojowi danego terenu, powinno kulturowo wiązać się z miejscem. Istotne, by opierać się tu, czy też na nowo odkrywać często niedoceniane walory swoich miejscowości i na ich bazie tworzyć historie, które mogłyby zainteresować mieszkańców innych, większych miast, a także pasjonatów i turystów (Duda 2010b: 189). Tymcza- 87 nr 2, marzec 2012

8 sem, obok wiosek, które czerpią pomysły z własnych zasobów kulturowych (np. wspomniana Gotania czy Kraina Rumianku i Wioska Dyniowa, a właściwie: wsie Hołowno i Zaliszcze, por. tamżę: 193) pojawiają się koncepcje pożyczone. Dobrym przykładem jest tu Sieraków Sławeński, który przekształcił się w Hobbiton. Wioska Hobbitów to motyw z powieści Władca Pierścieni Johna R.R.Tolkiena, jest więc to odwołanie do kultury niezbyt współgrającej z danym miejscem. Ale czy takie działania można uznać jako jednoznacznie złe? Specjalizacja wsi przynosi korzyści w wielu wymiarach obok szansy na rewitalizację przestrzeni, pojawia się możliwość zjednoczenia mieszkańców, odnowienia (utworzenia?) wspólnoty wokół nadrzędnego celu, który porządkuje działania i nadaje znaczenie podejmowanym we wsi przedsięwzięciom. Wieś staje się prosperującym przedsiębiorstwem przynoszącym mieszkańcom dochód, a gościom radość. Jednak choć przyjezdny w Sierakowie poczuje wyjątkową atmosferę, będzie to wyjątkowa atmosfera kultury wymyślonej przez Tolkiena, a nie wyjątkowa atmosfera polskiej wsi i tradycji jej mieszkańców. Wioska tematyczna powinna być pomysłem na rozwój polskiej wsi, a nie tylko wiejskiej przedsiębiorczości. Pomysł powinien być inspirowany tradycjami miejsca, jego historią, legendami, bazować na strukturalnych cechach jego potencjału, niewykorzystanych walorach i zasobach (np. osobliwościach przyrody) czy odnosić się do unikatowych umiejętności jej mieszkańców (tamże: 196). Problemem jest zatem nie pomysł na wioskę tematyczną, czy korzystanie z tradycji, ale wybór tradycji. Kraina zaczerpnięta z popularnej powieści to pomysł na rozsławienie miejscowości i rozwój turystyki, nie ma to jednak nic wspólnego z poznawaniem miejsca, a przypomina sztuczny park rozrywki. Nie jest to promocja miejsca, a usytuowanego na miejscu simulacrum. Dlatego, jak celnie zauważyła Aneta Duda, niech innowacja jest kombinacją tego, co już istnieje (tamże: 196). Niejasności, nieścisłości... Problematyczność poruszania się między płynnymi granicami takich pojęć, jak kultura popularna, folklor, folkloryzm, promocja miejsca, działalność społeczna, prospołeczna i komercyjna, związana jest z kilkoma elementami. Najważniejszym z nich zdaje się być błąd w rozumieniu, wynikający z niejasności terminologicznych. Wiele pojęć traktowanych synonimicznie zapętla się, a brak precyzji w posługiwaniu się owymi określeniami powoduje mylenie ich znaczeń. Kolejnym problematycznym elementem jest mentalność, wedle której traktowanie kultury jako towaru jest złe, niewłaściwe, lub też: niestosowne. Jednak wplatanie wątków kulturowych w struktury komunikacji promocyjnej nie powoduje tego, iż jest ona sprzedawana. Promocja posługuje się motywami zaczerpniętymi z kultury i tradycji, ale obiektem poddawanym wymianie (choć też nie w rozumieniu sprzedaży ) jest miejsce i jego atmosfera. Co więcej, wymogi formalne przekazu popularnego zniekształcają obraz kultury, zwielokrotniając warstwy uproszczeń, co sprawia, że w przekazie promocyjnym kultura jest zaledwie pokazywana i wcale nie podlega ona wyjaśnianiu i tłumaczeniu. A zatem, w promocji miejsca kultura i tradycje stanowią zaledwie tło dla innych wypowiedzi. Tak właśnie jest w przypadku promowania miejsc poprzez kulinaria. W tej sytuacji promocja często przypomina zaloty przez żołądek do serca turysta, gość, ma szansę zetknąć się z lokalnym, tradycyjnym jadłem w karczmach, na festynach czy jarmarkach, czasem w restauracjach, a na pewno na specjalnie organizowanych festiwalach. Obok festiwali, na których można nie tylko skosztować potraw, ale również stanąć do konkursu na najlepiej przyszykowane danie tradycyjne (np. Festiwal Śląskie Smaki), funkcjonują też kulinarne szlaki tematyczne, takie jak np. Małopolski Szlak Owocowy czy Szlak Oscypkowy. Małopolskie owoce promują się wszystkie razem (jako główny Szlak Owocowy) lub każde z osobna: w gminie Łącko organizowane jest Święto Kwitnącej Jabłoni (od 1947!), przez Zawoję przechodzi Szlak Borówkowy, z Iwkowem związany jest Szlak Suszonej 88 nr 2, marzec 2012

9 Śliwki, podczas gdy Święto Śliwki organizowane jest w Dobrocieszu. Szlak Oscypkowy (powiat tatrzański) to nie tylko zapowiedź możliwości spotkania się z w tradycyjnie wykonanym oscypkiem, ale też (w czasie trwania Festiwalu Oscypka) z prezentacją góralskich tradycji pasterskich i góralskiego folkloru. Małopolska to również Dolina Karpia w Zatorze i Fasolowa Dolina związana z doliną Dunajca (por. Posyłek 2007: 62-74). Tak zbudowana oferta łączy popularyzację tradycyjnych specjałów z promocją miejsca oraz lokalnych kultur. Przy pierwszym zetknięciu gościa z nieznanym mu miejscem nie jest istotne, ile jest tradycji w tradycji kolejne warstwy kultury są możliwe do odkrycia dopiero po głębszym poznaniu, które jednak nie mogłoby się wydarzyć bez zachęty i zwrócenia nań uwagi. Przyjęło się rysować granicę między dziedzictwem potwierdzonym, uprawnionym, izolowanym w skansenach i muzeach, a żywą transmisją tradycji, kulturowym przekazem. Tymczasem to właśnie ów przekaz, dzięki folklorystycznym modyfikacjom, był w stanie dostosować się do nowych czasów i przetrwać. Pragnienie utrzymania tradycji czystej doprowadziło do jej zamknięcia i zapomnienia, zaś uznawanie związków folkloru i kultury popularnej uważa się za negatywne i szkodliwe. Długo trwał podział na kulturę wysoką i niską, lecz wydaje się, iż ten podział powoli zanika. Możliwe, iż nadszedł czas, by i tradycję przestać dzielić na lepszą i gorszą. Echo żywego folkloru, prezentowane w formie sfokloryzowanej np. na festynie jest uznawane za złe, nieprawdziwe, bo przekształcone. A to właśnie w muzeach ma miejsce zupełne zatracenie tych silnych wartości, o których wydobycie chodziło najbardziej. Jak napisał Ernst R. Curtis, nie jest nam potrzebne duszne składowisko tradycji, a dom, w którym dałoby się oddychać (por. Nieroba i in. 2010: 109). Zamiast zakończenia Promocja, która posługuje się wątkami zaczerpniętymi z lokalnej kultury, nie tylko rozsławia dane miejsce, ale przede wszystkim ożywia tradycje i przypomina o ich istnieniu. Sposobem na kulturowo poprawną promocję powinno zatem być poszukiwanie wyjątkowości poprzez odkrywanie lub reinterpretowanie przeszłości. Tradycja powinna uwodzić, intrygować i budzić zainteresowanie. Folkloryzm jako narzędzie promocji tworzy atrakcyjną interpretację kultury i tradycji, jednocześnie budując wokół nich barierę, mur zniekształconych znaczeń. Dzięki temu, promocja jest zapowiedzią ciekawych przeżyć, będąc jednocześnie obietnicą, iż w promowanym miejscu tkwi wspomnienie żywej tradycji, unikatowej i wartej doświadczenia. Tylko wytrwały odbiorca, przekształcając się w interpretatora, dotrze do sedna, do rdzenia, do prawdziwych treści kultury. Sekret pozostaje ukryty, dostępny tylko dla wybranych. Bibliografia Baudrillard, Jean Społeczeństwo konsumpcyjne, jego mity i struktury. Tłum. Sławomir Królak. Warszawa: Wyd. Sic! Czarnowski, Stefan Kształtowanie się folkloru polskiego. W: Michał Waliński (oprac.) Teoria kultury. Folklor a kultura. Katowice: Wyd. Uniwersytetu Śląskiego. Duda, Aneta 2010a. Istota i rola public relations. W: Aneta Duda (red.), Public relations miast i regionów. Warszawa: Wydawnictwo Difin. Duda, Aneta 2010b. Wioski tematyczne wspólnotowy wymiar sukcesu. W: Aneta Duda (red.), Public relations miast i regionów. Warszawa: Wydawnictwo Difin. Eichstaedt, Jarosław Lokalność dzisiaj. Zabytek architektury symbol przeszłości i lokalności. W: Irena Bukowska-Floreńska (red.), Ludzie i kultury, tom 1. Żory: Wyd. Muzeum Miejskie w Żorach, Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej w Uniwersytecie Śląskim Filii w Cieszynie. Hall, Edward T Taniec życia. Inny wymiar czasu. Tłum. Radosław Nowakowski. Warszawa: MUZA. 89 nr 2, marzec 2012

10 Krajewski, Marek Kultury kultury popularnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Krzysztofek, Kazimierz; Szczepański, Marek S Zrozumieć rozwój. Od społeczeństw tradycyjnych do informacyjnych. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Kula, Marcin Wybór tradycji. Warszawa: Wydawnictwo DiG. Kunce, Aleksandra Jak smakuje dom. W: Aleksandra Kunce, Zbigniew Kadłubek (red.), Myśleć Śląsk. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Markowski, Tadeusz Zarządzanie rozwojem miast. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Mathews, Gordon Supermarket kultury: kultura globalna a tożsamość jednostki, Tłum. Ewa Klekot. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy Nieroba, Elżbieta; Czerner, Anna; Szczepański Marek S Flirty tradycji z popkulturą. Dziedzictwo kulturowe w późnej nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. Pogorzelski, Jacek Rewolucja marki. Gliwice: Helion. Posyłek, Małgorzata Małopolskie szlaki tematyczne, prowadzące śladami lokalnej tradycji kulinarnej, jako propozycja promocji regionu. W: Krzysztof Gajdka, Zbigniew Widera (red.), Lokalne specjały kulinarne jako element strategii promocyjnych regionów. Katowice: Śląska Organizacja Turystyczna. Staszczak, Zofia (red.) Słownik etnologiczny. Terminy ogólne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Statut Masłomęckiego Stowarzyszenia Wioska Gotów, gotow.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=118&itemid- =100&lang=pl [ ]. Strumiłło, Andrzej McDonald contra kulebiak. W: Stanisław Zagórski (red.), Czy zmierzch kultury ludowej? Łomża: Stopka. Sulima, Roch Kultura ludowa i polskie kompleksy. W: Stanisław Zagórski (red.), Czy zmierzch kultury ludowej? Łomża: Stopka. Szacki, Jerzy Tradycja. Przegląd problematyki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Szromnik, Andrzej Marketing terytorialny. Miasto i region na rynku. Kraków: Oficyna a Wolters Kluwer business. Tarasiuk, Katarzyna; Trasiuk, Piotr; Patoleta, Anna Kraina Gotów w Kotlinie Hrubieszowskiej. W: Aneta Duda (red.), Public relations miast i regionów. Warszawa: Wydawnictwo Difin. Waliński, Michał Folklor i folklorystyka. Kilka uwag wstępnych. W: Michał Waliński (oprac.) Teoria kultury. Folklor a kultura. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Aleksandra A. Wycisk Kulturoznawczyni, socjolożka, doktorantka socjologii na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, laureatka konkursu Primus Inter Pares 2010, trzykrotnie otrzymała Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia w nauce (2008, 2009, 2010). Autorka wielu wystąpień i publikacji o tematyce społecznej i filmowej. Interesuje się popkulturą w ujęciu socjologicznym i estetycznym oraz promocją miast i regionów. Otrzymała Nagrodę Ministra Rozwoju Regionalnego za najlepszą pracę magisterską dotycząca promocji Polski w V edycji konkursu Teraz Polska Promocja. Kontakt: 90 nr 2, marzec 2012

Wioska Gotów w Masłomęczu - WCZORAJ i DZIŚ

Wioska Gotów w Masłomęczu - WCZORAJ i DZIŚ Wioska Gotów w Masłomęczu - WCZORAJ i DZIŚ Bartłomiej Bartecki Masłomęcz i nie tylko gdzie można dotknąć Gotanii Hrubieszów, 12 grudnia 2014 r. Z tej więc wyspy Skandii, jak gdyby z kuźni ludów lub raczej

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. inż. Ewa Cieślik Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

Prof. dr hab. inż. Ewa Cieślik Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Prof. dr hab. inż. Ewa Cieślik Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Ważną dziedziną turystyki kulturowej jest turystyka kulinarna. Wykorzystanie polskiej regionalnej kuchni w turystyce i stworzenie z niej atrakcji

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

Specyfika produktów tradycyjnych na rynku żywności

Specyfika produktów tradycyjnych na rynku żywności Specyfika produktów tradycyjnych na rynku żywności Od kilku lat wyraźnie zauważa się modę na produkty regionalne, zainteresowanie taką żywnością znacznie wzrosło. Produkty tradycyjne to część polskiego

Bardziej szczegółowo

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski

Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi. Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Polska Sieć Najciekawszych Wsi europejski pomysł i nowa idea w odnowie wsi Ryszard Wilczyński Wojewoda Opolski Rekomendacje dla odnowy wsi, jako metody rozwoju: budowanie specjalizacji, łączenie potencjałów

Bardziej szczegółowo

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6.

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. 1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. Elementy badań 7. Raport etnograficzny 8. Przykłady 9. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Naszyjnik Północy - czynnik integrujący grupę osób, marka promująca region, produkty i osoby.

Naszyjnik Północy - czynnik integrujący grupę osób, marka promująca region, produkty i osoby. Produkt lokalny wyrób lub usługa, z którą utożsamiają się mieszkańcy regionu, produkowana w sposób niemasowy i przyjazny dla środowiska, z surowców lokalnie dostępnych. Produkt lokalny staje się wizytówką

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Szanowny Pan Stanisław Kogut Radny Województwa Małopolskiego

Szanowny Pan Stanisław Kogut Radny Województwa Małopolskiego Kraków, dn. 13 października 2004 r. Nasz znak: OR VI.0036/2-88/04 Szanowny Pan Stanisław Kogut Radny Województwa Małopolskiego W odpowiedzi na interpelację, złożoną przez Pana podczas XXIV Sesji Sejmiku

Bardziej szczegółowo

Termin zgłoszenia produktów do konkursu mija 17 czerwca 2015 r.

Termin zgłoszenia produktów do konkursu mija 17 czerwca 2015 r. Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "Puszcza Białowieska" zaprasza wszystkich zainteresowanych, amatorów i profesjonalistów, organizacje działające na obszarze LGD, do udziału w Konkursie na Najlepszy

Bardziej szczegółowo

Cel ogólny 1: Rozwój przedsiębiorczości i usług na obszarze Partnerstwa Kaczawskiego w oparciu o zasoby przyrodnicze i kulturowe.

Cel ogólny 1: Rozwój przedsiębiorczości i usług na obszarze Partnerstwa Kaczawskiego w oparciu o zasoby przyrodnicze i kulturowe. CELE OGÓLNE, SZCZEGÓŁOWE I PLANOWANE PRZEDSIĘWZIĘCIA Cel ogólny 1: Rozwój przedsiębiorczości i usług na obszarze Partnerstwa Kaczawskiego w oparciu o zasoby przyrodnicze i kulturowe. PRZEDSIĘ- WZIĘCIA

Bardziej szczegółowo

UNIJNE EURO NA NOWĄ WYSTAWĘ W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM ORAZ PROMOCJĘ ATRAKCJI TURYSTYCZNYCH OŻAROWA MAZOWIECKIEGO

UNIJNE EURO NA NOWĄ WYSTAWĘ W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM ORAZ PROMOCJĘ ATRAKCJI TURYSTYCZNYCH OŻAROWA MAZOWIECKIEGO UNIJNE EURO NA NOWĄ WYSTAWĘ W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM ORAZ PROMOCJĘ ATRAKCJI TURYSTYCZNYCH OŻAROWA MAZOWIECKIEGO DZIEDZICTWO KULTURY LUDOWEJ Warszawskie Muzeum Etnograficzne, które decyzją zarządu województwa

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Projekt Opolskie kwitnące muzycznie III współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz ze środków budżetu województwa opolskiego w ramach Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Założenia do strategii promocji turystycznej miasta Częstochowa. Częstochowa, 6 czerwca 2008 r.

Założenia do strategii promocji turystycznej miasta Częstochowa. Częstochowa, 6 czerwca 2008 r. Założenia do strategii promocji turystycznej miasta Częstochowa Częstochowa, 6 czerwca 2008 r. Kim jesteśmy? Pierwszą w Polsce agencją wyspecjalizowaną w marketingu miejsc, miast i regionów (m.in. marki:

Bardziej szczegółowo

Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim.

Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim. Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim. Program szkoły zakłada wychowanie i przygotowanie człowieka do rozumienia otaczającego go świata. Człowiek

Bardziej szczegółowo

Metryczka Szlaku Kulinarnego

Metryczka Szlaku Kulinarnego Metryczka Szlaku Kulinarnego Nazwa szlaku strona www szlaku Szlak Kulinarny Śląskie Smaki www.slaskiesmaki.pl Koordynator szlaku Śląska Organizacja Turystyczna Dane kontaktowe koordynatora Osoba do kontaktu

Bardziej szczegółowo

Pozycja jednostki ICHOT w zakresie konkurencji ogólnopolskiej zdeterminowana jest siłą przyciągania miejsca, w tym przypadku miasta.

Pozycja jednostki ICHOT w zakresie konkurencji ogólnopolskiej zdeterminowana jest siłą przyciągania miejsca, w tym przypadku miasta. Pozycja jednostki ICHOT w zakresie konkurencji ogólnopolskiej zdeterminowana jest siłą przyciągania miejsca, w tym przypadku miasta. Czynnik ten ma szczególne znaczenie dla grupy turystów, którzy wybierając

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Mariola Kajfasz Magdalena Krzak Magda Kaczmarczyk Anna Jabłońska

Mariola Kajfasz Magdalena Krzak Magda Kaczmarczyk Anna Jabłońska Mariola Kajfasz Magdalena Krzak Magda Kaczmarczyk Anna Jabłońska Plan prezentacji 1. Podstawowe definicje produkt, marka 2. Dwojakie spojrzenie na markę; 3. Postawa wobec marki; 4. Tożsamość marki 5. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Łukasz Wilczyński, PLANET PR. Questing. czyli jak skutecznie wypromować swój region w oparciu o współpracę lokalnej społeczności.

Łukasz Wilczyński, PLANET PR. Questing. czyli jak skutecznie wypromować swój region w oparciu o współpracę lokalnej społeczności. Łukasz Wilczyński, PLANET PR Questing czyli jak skutecznie wypromować swój region w oparciu o współpracę lokalnej społeczności. Powiedz mi, a zapomnę, pokaż mi, a zapamiętam, pozwól mi zrobić, a zrozumiem

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Sztuka zarabiania na wypoczynku Aleksandra Ruta Uniwersytet w Białymstoku 8 października 2015 r. Sztuka. zarabiania Sztuka (łac.ars, grec. techne) w starożytności i średniowieczu

Bardziej szczegółowo

CZY MOŻLIWE JEST UTWORZENIE W POLSCE EUROPEJSKIEGO CENTRUM WYPOCZYNKOWO-UZDROWISKOWEGO?

CZY MOŻLIWE JEST UTWORZENIE W POLSCE EUROPEJSKIEGO CENTRUM WYPOCZYNKOWO-UZDROWISKOWEGO? CZY MOŻLIWE JEST UTWORZENIE W POLSCE EUROPEJSKIEGO CENTRUM WYPOCZYNKOWO-UZDROWISKOWEGO? dr Krzysztof Pawłowski Rektor WSB-NLU w Nowym Sączu XVI KONGRES UZDROWISK POLSKICH Krynica-Zdrój Przemysł wolnego

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Armin Mikos v. Rohrscheidt. Szlak kulturowy jako markowy produkt turystyczny

Armin Mikos v. Rohrscheidt. Szlak kulturowy jako markowy produkt turystyczny Armin Mikos v. Rohrscheidt Szlak kulturowy jako markowy produkt turystyczny Marka w turystyce MARKA: nazwa, symbol lub termin służący dla oznaczenia produktu rzeczowego, usługi lub firmy na rynku (Altkorn

Bardziej szczegółowo

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Czym jest animacja? Animacja to: - działalność, która ożywia społeczność lokalną, - metoda budowania kapitału

Bardziej szczegółowo

Alpejsko-Karpacki Most Współpracy

Alpejsko-Karpacki Most Współpracy Alpejsko-Karpacki Most Współpracy OD MARKI LOKALNEJ DO MARKI REGIONU Jacek Pogorzelski PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI

Bardziej szczegółowo

Innowacja pedagogiczna KRAKÓW moje miasto, moja historia z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego. Autor Michał Lubera

Innowacja pedagogiczna KRAKÓW moje miasto, moja historia z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego. Autor Michał Lubera Innowacja pedagogiczna KRAKÓW z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego Autor Michał Lubera Innowacja pedagogiczna Kraków moje miasto, moja historia jest innowacją programowo-metodyczną.

Bardziej szczegółowo

Otwarte Zagrody jako sposób na wydobycie charakteru miejsca kreowanie jego oferty, promocji oraz budowania marki

Otwarte Zagrody jako sposób na wydobycie charakteru miejsca kreowanie jego oferty, promocji oraz budowania marki Otwarte Zagrody jako sposób na wydobycie charakteru miejsca kreowanie jego oferty, promocji oraz budowania marki Magdalena Prosińska Góra św. Anny, 9 czerwca 2015r. WOJEWODA OPOLSKI Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn

Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn Koncepcja funkcjonowania Parowozowni Wolsztyn Podstawa prawna Zgodnie z treścią art. 13 ustawy o samorządzie województwa w sferze użyteczności publicznej województwo może tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

Bardziej szczegółowo

ZAKRESY ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN LICENCJACKI OBOWIĄZUJĄCE W INSTYTUCIE DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ

ZAKRESY ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN LICENCJACKI OBOWIĄZUJĄCE W INSTYTUCIE DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ ZAKRESY ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN LICENCJACKI OBOWIĄZUJĄCE W INSTYTUCIE DZIENNIKARSTWA I KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ A. DLA KIERUNKU DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA I. Wiedza o mediach 1. Funkcje mediów.

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE DZIAŁAŃ ZMIERZAJĄCYCH DO POPRAWY WARUNKÓW DLA ZATRUDNIENIA MIESZKAŃCÓW WSI POMORSKICH W KONTEKŚCIE WALORÓW KULTUROWO-HISTORYCZNYCH

PROPOZYCJE DZIAŁAŃ ZMIERZAJĄCYCH DO POPRAWY WARUNKÓW DLA ZATRUDNIENIA MIESZKAŃCÓW WSI POMORSKICH W KONTEKŚCIE WALORÓW KULTUROWO-HISTORYCZNYCH PROPOZYCJE DZIAŁAŃ ZMIERZAJĄCYCH DO POPRAWY WARUNKÓW DLA ZATRUDNIENIA MIESZKAŃCÓW WSI POMORSKICH W KONTEKŚCIE WALORÓW KULTUROWO-HISTORYCZNYCH Dr Tomasz Katafiasz Kierownik Dziełu Historii Miasta i Pomorza

Bardziej szczegółowo

Dialog obywatelski Jak angażować mieszkańców w rozwój regionu? Anna Jarzębska Fundacja Miejsc i Ludzi Aktywnych

Dialog obywatelski Jak angażować mieszkańców w rozwój regionu? Anna Jarzębska Fundacja Miejsc i Ludzi Aktywnych Dialog obywatelski Jak angażować mieszkańców w rozwój regionu? Anna Jarzębska Fundacja Miejsc i Ludzi Aktywnych Ustrzyki Górne, 22.01.2015 Demokracja partycypacyjna Partycypacja (łac. participatio = uczestnictwo)

Bardziej szczegółowo

zbigniew.paszkowski@gmail.co

zbigniew.paszkowski@gmail.co OCHRONA I KONSERWACJA ZABYTKÓW S1 SEMESTR VII (ZIMOWY) 2014/15 1. UCZESTNICTWO W WYKŁADACH DOKUMENTOWANE ZESZYTEM Z NOTATKAMI SKŁADANYMI DO WERYFIKACJI PO WYKŁADZIE I NA KONIEC SEMESTRU 2. UCZESTNICTWO

Bardziej szczegółowo

Innowacja w praktyce szkolnej

Innowacja w praktyce szkolnej Innowacja w praktyce szkolnej Jakie są podstawowe założenia innowacji? Czy nauczyciel może sam zdecydować, co jest innowacją, czy też musi sięgać do określonych wymagań prawnych? Zgodnie z definicją innowacja

Bardziej szczegółowo

Wioska tematyczna Kompleksowy projekt Miejscowość

Wioska tematyczna Kompleksowy projekt Miejscowość Wioska tematyczna Kompleksowy projekt mający na celu ożywienie gospodarki wiejskiej poprzez integrację lokalnej społeczności wokół zagadnień związanych z określonym produktem, usługą lub kulturą danego

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Metryczka Szlaku Kulinarnego

Metryczka Szlaku Kulinarnego Metryczka Szlaku Kulinarnego Nazwa szlaku Koordynator szlaku Dane kontaktowe koordynatora Jaka idea legła u podstaw powstania szlaku? Śliwkowy Szlak Stowarzyszenie Na Śliwkowym Szlaku Osoba do kontaktu

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH

BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH ZADANIE Zadanie konkursowe polega na przygotowaniu systemu identyfikacji wizualnej projektu Muzeum na kółkach (dalej: MnK). Do

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłaszania projektów. do zrealizowania w ramach projektów obywatelskich w Województwie Podlaskim

Formularz zgłaszania projektów. do zrealizowania w ramach projektów obywatelskich w Województwie Podlaskim Formularz zgłaszania projektów do zrealizowania w ramach projektów obywatelskich w Województwie Podlaskim 1. Podstawowe informacje* a) Tytuł projektu: Poprzez sztukę do własnej kultury b) Pomysłodawca/y:

Bardziej szczegółowo

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Stereotypy były i są nadal chętnie przyswajane i wykorzystywane, ponieważ zwalniają z wysiłku myślenia (...), nakładają

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Koordynator Festiwalu BOSS

Szanowni Państwo, Koordynator Festiwalu BOSS Szanowni Państwo, w imieniu Fundacji Studenckie Forum Business Centre Club zwracamy się do Państwa z ofertą współpracy przy projekcie Festiwal BOSS. Mamy nadzieję, że poniższa oferta będzie dla Państwa

Bardziej szczegółowo

SKUTECZNE METODY AKTYWIZOWANIA MIESZKAŃCÓW WSI I WŁĄCZANIA ICH W DZIAŁANIA NA RZECZ LOKALNYCH SPOŁECZNOŚCI

SKUTECZNE METODY AKTYWIZOWANIA MIESZKAŃCÓW WSI I WŁĄCZANIA ICH W DZIAŁANIA NA RZECZ LOKALNYCH SPOŁECZNOŚCI SKUTECZNE METODY AKTYWIZOWANIA MIESZKAŃCÓW WSI I WŁĄCZANIA ICH W DZIAŁANIA NA RZECZ LOKALNYCH SPOŁECZNOŚCI POTRZEBA DZIAŁANIA - POPRAWA JAKOŚCI ŻYCIA: oferta edukacyjna, praca, nowa infrastruktura odpowiadająca

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

XI Ogólnopolski Festiwal Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej

XI Ogólnopolski Festiwal Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej XI Ogólnopolski Festiwal Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach 27-29 maja 2016 r. REGULAMIN FESTIWALU I. INFORMACJE OGÓLNE 1. Organizator: Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Model planowania marketingowego

Model planowania marketingowego Wprowadzenie Model planowania marketingowego 1. Gromadzenie informacji 6. Pomiar wyników Budowanie świadomości 7. Reklama i promocja 8. Tradycyjne środki przekazu 9. Public relations 10. Marketing interaktywny

Bardziej szczegółowo

Metryczka Szlaku Kulinarnego. Szlak Podkarpackiego Jadła i Wina. Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna. Numer Telefonu (17)

Metryczka Szlaku Kulinarnego. Szlak Podkarpackiego Jadła i Wina. Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna. Numer Telefonu (17) Metryczka Szlaku Kulinarnego Nazwa szlaku Szlak Podkarpackiego Jadła i Wina Koordynator szlaku Dane kontaktowe koordynatora Osoba do kontaktu Izabela Dziubek Adres ul. Grunwaldzka 2 Numer Telefonu (17)

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o reklamie w wyszukiwarce Google, gdy prowadzisz lokal gastronomiczny?

Co warto wiedzieć o reklamie w wyszukiwarce Google, gdy prowadzisz lokal gastronomiczny? Co warto wiedzieć o reklamie w wyszukiwarce Google, gdy prowadzisz lokal gastronomiczny? Czy w Krakowie przez internet restauracji szukają częściej niż w Gdańsku? Gdzie znajdziesz smakoszy kuchni chińskiej?

Bardziej szczegółowo

Szlaki kulturowe od pomysłu do zintegrowanego produktu turystycznego. Karolina Fidyk Małopolski Instytut Kultury

Szlaki kulturowe od pomysłu do zintegrowanego produktu turystycznego. Karolina Fidyk Małopolski Instytut Kultury Szlaki kulturowe od pomysłu do zintegrowanego produktu turystycznego Karolina Fidyk Małopolski Instytut Kultury szlak kulturowy definicja sytuacja w Małopolsce bariery w rozwoju definicja szlaku kulturowego

Bardziej szczegółowo

Metryczka Szlaku Kulinarnego

Metryczka Szlaku Kulinarnego Metryczka Szlaku Kulinarnego Nazwa szlaku Smaki Podhala strona www szlaku www.smakipodhala.eu Koordynator szlaku Dane kontaktowe koordynatora Jaka idea legła u podstaw powstania szlaku? Opis szlaku Tatrzańska

Bardziej szczegółowo

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową Yatenga miejsce unikalne pod względem architektury i zadań, w którym architektura i działalność będą się wzajemnie uzupełniać i współdziałać. Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i

Bardziej szczegółowo

Turystyka zrównoważona na Podlasiu

Turystyka zrównoważona na Podlasiu Turystyka zrównoważona na Podlasiu Eugeniusz Wiśniewski Podlaskie Stowarzyszenie Agroturystyczne Z uwagi na cenne walory przyrodnicze, kulturowe i etniczne, turystyka stała sięważnądziedzinągospodarki

Bardziej szczegółowo

TYDZIEŃ ŚLĄSKI W NASZYM PRZEDSZKOLU

TYDZIEŃ ŚLĄSKI W NASZYM PRZEDSZKOLU TYDZIEŃ ŚLĄSKI W NASZYM PRZEDSZKOLU Od tego co bliskie, do tego co dalekie. Śląsk, a w nim Zabrze są bogate w historię, zabytki, krajobraz przemysłowy, tradycje i zwyczajei, miejsca użyteczności publicznej.

Bardziej szczegółowo

Program współpracy INFOTUR jako przykład systemowego podejścia do tworzenia i promocji transgranicznego produktu turystycznego

Program współpracy INFOTUR jako przykład systemowego podejścia do tworzenia i promocji transgranicznego produktu turystycznego Program współpracy INFOTUR jako przykład systemowego podejścia do tworzenia i promocji transgranicznego produktu turystycznego Bogdan Kasperek Stowarzyszenie Rozwoju i Współpracy Regionalnej Olza w Cieszynie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola marketingu we współczesnym świecie Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 7. maja 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Pozytywna energia się udziela. Prezentacja strategii promocji wizerunku Śląskiego.

Pozytywna energia się udziela. Prezentacja strategii promocji wizerunku Śląskiego. Pozytywna energia się udziela. Prezentacja strategii promocji wizerunku Śląskiego. To odpowiedź na pytanie Jakie Śląskie? TAKIE? Czy może takie? TAKIE? Plan prezentacji 1. O czym nie będzie mowy. 2. Źródła

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011

ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI. Jawor, 17 września 2011 ZNACZENIE MARKI W PROMOCJI TURYSTYCZNEJ POLSKI Jawor, 17 września 2011 Marka jako pojęcie nazwa pojęcie znak symbol rysunek Kombinacja cech materialnych (funkcjonalnych) i niematerialnych, generowanych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010

Innowacyjność a potencjał dziedzictwa. Warszawa, 16.09.2010 Innowacyjność a potencjał dziedzictwa Warszawa, 16.09.2010 NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA Nasza misja: Narodowy Instytut Dziedzictwa to narodowa instytucja kultury, która tworzy podstawy dla zrównoważonej

Bardziej szczegółowo

Europejskie Dni Dziedzictwa w Lubuskiem

Europejskie Dni Dziedzictwa w Lubuskiem Europejskie Dni Dziedzictwa w Lubuskiem 13 września, o godz. 10:00 w Sali Kryształowej Pałacu w Zaborze odbyły się Wojewódzkie Obchody Europejskich Dni Dziedzictwa. -Samorząd województwa bardzo aktywnie

Bardziej szczegółowo

MARCIN KRZANICKI OBEP IPN ODDZIAŁ RZESZÓW. Praca. ze źródłami do historii najnowszej

MARCIN KRZANICKI OBEP IPN ODDZIAŁ RZESZÓW. Praca. ze źródłami do historii najnowszej MARCIN KRZANICKI OBEP IPN ODDZIAŁ RZESZÓW Praca ze źródłami do historii najnowszej Podstawowe zasady pracy ze źródłami dokładne określenie czasu i miejsca powstania materiału, z którego się korzysta kim

Bardziej szczegółowo

Śląskie. Manual systemu identyfikacji wizualnej. (beneficjenci)

Śląskie. Manual systemu identyfikacji wizualnej. (beneficjenci) Śląskie. Manual systemu identyfikacji wizualnej 2016 (beneficjenci) str. 2 1. 2. 3. wprowadzenie logo zasady pisowni str. 3 str. 9 str. 25 1 wprowadzenie podstawowe wartości str. 3 Pozytywna energia jest

Bardziej szczegółowo

YATENGA - ARCHITEKTURA

YATENGA - ARCHITEKTURA Yatenga zakłada powstanie jednej z największych i może najciekawszych na świece realizacji stosujących techniki alternatywne (low-tech), czyli glinę, słomę i materiały naturalne oraz recyklingowane. YATENGA.

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ 1) Wprowadzenie 2) Spostrzeżenia 3) Szanse 4) Cele 5) Narzędzia 6) Propozycje 7) 2011, 2012,

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Iv. Kreatywne. z mediów

Iv. Kreatywne. z mediów Iv. Kreatywne korzystanie z mediów Edukacja formalna dzieci Kreatywne korzystanie z mediów [ 45 ] Zagadnienia Wychowanie przedszkolne Szkoła podstawowa, klasy 1-3 Szkoła podstawowa, klasy 4-6 Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Geografia turyzmu.

Geografia turyzmu. Geografia turyzmu www.wgsr.uw.edu.pl/turyzm Zespół prof. dr hab. Andrzej Kowalczyk Zagospodarowanie i planowanie turystyczne Turystyka kulturowa Geografia polityczna Azji dr Katarzyna Duda- Gromada Turystyka

Bardziej szczegółowo

Wydział Promocji i Współpracy Międzynarodowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego. Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego

Wydział Promocji i Współpracy Międzynarodowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego. Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego Wydział Promocji i Współpracy Międzynarodowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego W województwie śląskim zlokalizowanych jest najwięcej zabytków

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY INDYWIDUALNEJ WARTOŚĆ MERYTORYCZNA

ARKUSZ OCENY INDYWIDUALNEJ WARTOŚĆ MERYTORYCZNA Przedsięwzięcie 1.1: Zachowanie i twórcze wykorzystanie zabytków 1. Wartość zabytkowa i historyczna obiektu na tle innych zabytków regionu 2. Stopień, w jakim projekt przyczyni się do zachowania lub odtworzenia

Bardziej szczegółowo

SOCJOLOGIA ORGANIZACJI. Dr Jagoda Mrzygłocka- Chojnacka

SOCJOLOGIA ORGANIZACJI. Dr Jagoda Mrzygłocka- Chojnacka SOCJOLOGIA ORGANIZACJI Dr Jagoda Mrzygłocka- Chojnacka 1 SOCJOLOGIA ORGANIZACJI Współczesne społeczeństwo jest społeczeństwem organizacji formalnych, czyli dużymi grupami wtórnymi utworzonymi z myślą o

Bardziej szczegółowo

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia Katedra Turystyki i Promocji Zdrowia Główne tematy naukowo-badawcze podejmowane w katedrze: Turystyka kulturowa w Polsce i na świecie. Wpływ walorów turystycznych, historycznych i kulturowych miast na

Bardziej szczegółowo

I. Kategorie konkursu. Konkurs obejmuje następujące kategorie:

I. Kategorie konkursu. Konkurs obejmuje następujące kategorie: Załącznik do uchwały Zarządu Województwa Śląskiego nr 754/110/V/2016 z dnia 26.04.2016 r. Regulamin Konkursu "Piękna wieś województwa śląskiego" w roku 2016 Celem Konkursu jest kształtowanie świadomości

Bardziej szczegółowo

GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI

GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI GINĄCY GŁOS LUDU CZYLI O POTRZEBIE OCHRONY DZIEDZICTWA KULTUROWEGO WSI Zadaniem każdego pokolenia jest zabezpieczenie i najpełniejsze poznanie dziedzictwa kulturowego swego narodu oraz wiarygodne udostępnienie

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE

PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE PROGRAM WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO DLA ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W STRZELINIE Podstawa prawna: 1.Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z póżn. zm.).

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka jako sposób aktywizacji lokalnej społeczności. Anna Bakierska Wojewódzki Urząd Pracy w Olsztynie

Agroturystyka jako sposób aktywizacji lokalnej społeczności. Anna Bakierska Wojewódzki Urząd Pracy w Olsztynie Agroturystyka jako sposób aktywizacji lokalnej społeczności Anna Bakierska Wojewódzki Urząd Pracy w Olsztynie 1 Rozwój agroturystyki wymaga zgodności z: warunkami przyrodniczymi: ochrona krajobrazu, uwzględnienie

Bardziej szczegółowo

P O D S T A W Y S O C J O L O G I I

P O D S T A W Y S O C J O L O G I I P O D S T A W Y S O C J O L O G I I Kod UTH/HES/ST/I Nazwa w języku polskim Podstawy socjologii w języku angielskim Introduction to sociology Wersja Kolejna Rok akadem icki rok akademicki 2014/2015 Wydział

Bardziej szczegółowo

Przede wszystkiej liczy się pomysł

Przede wszystkiej liczy się pomysł Przede wszystkiej liczy się pomysł ciekawy, nowatorski możliwy do realizacji i odpowiadający oczekiwaniom społeczności lokalnej nt.: - organizacja szkoleń w zakresie prowadzenia działalności turystycznej

Bardziej szczegółowo

PIERWSZA TAKA IMPREZA NA LUBELSZCZYŹNIE!!!

PIERWSZA TAKA IMPREZA NA LUBELSZCZYŹNIE!!! I Targi Turystyki Wiejskiej i Kulturowej PIERWSZA TAKA IMPREZA NA LUBELSZCZYŹNIE!!! Wierzchowiska 15-16.06.2013 Patronat Honorowy: Krzysztof Hetman - Marszałek Województwa Lubelskiego Europejski Fundusz

Bardziej szczegółowo

Tegoroczna edycja badań przeprowadzana była na przełomie marca i kwietnia 2015.

Tegoroczna edycja badań przeprowadzana była na przełomie marca i kwietnia 2015. KONSUMENCKI LIDER JAKOŚCI 2015 to ogólnopolski, promocyjny program konsumencki, prowadzony przez Redakcję Strefy Gospodarki ogólnopolskiego, niezależnego dodatku dystrybuowanego wraz z Dziennikiem Gazetą

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

20. Piknik Naukowy Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. PORADNIK Najważniejsze informacje

20. Piknik Naukowy Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. PORADNIK Najważniejsze informacje 20. Piknik Naukowy Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik PORADNIK Najważniejsze informacje Zespół Organizacyjny 20. Pikniku Naukowego piknik@kopernik.org.pl Spis treści Czym jest Piknik?... 2 Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Szlak Kulinarny Śląskie Smaki. Konferencja prasowa Hotel Qubus 23 października 2012 r.

Szlak Kulinarny Śląskie Smaki. Konferencja prasowa Hotel Qubus 23 października 2012 r. Szlak Kulinarny Śląskie Smaki Konferencja prasowa Hotel Qubus 23 października 2012 r. Od czego się zaczęło? W 2006 r. Śląska Organizacja Turystyczna zorganizowała I Festiwal Kuchni Śląskiej Impreza wpisywała

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Sprawozdania z działalności Sołtysa i Rady Sołeckiej w Głogoczowie za rok 2012

Załącznik nr 2 do Sprawozdania z działalności Sołtysa i Rady Sołeckiej w Głogoczowie za rok 2012 Załącznik nr 2 do Sprawozdania z działalności Sołtysa i Rady Sołeckiej w Głogoczowie za rok 2012 Koordynator projektu: Agnieszka Węgrzyn tel. 606 49 79 62 e-mail kontakt@gospodynieglogoczow.pl ALE O CO

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. MK_42 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia I stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu

SYLABUS. MK_42 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia I stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu 01.10.014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy socjologii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_4 Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

X Ogólnopolski Festiwal Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej

X Ogólnopolski Festiwal Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej X Ogólnopolski Festiwal Zespołów Artystycznych Wsi Polskiej Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach 24-26 kwietnia 2015 r. I. INFORMACJE OGÓLNE REGULAMIN FESTIWALU 1. Organizator: Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Produkty i usługi kulturalne. Odbiorcy, promocja i rozwój

Produkty i usługi kulturalne. Odbiorcy, promocja i rozwój Stowarzyszenie Gmin RP Euroregion Bałtyk Produkty i usługi kulturalne. Odbiorcy, promocja i rozwój Szkolenie dla przedstawicieli instytucji i organizacji kultury z małych miejscowości z terenu Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

Marketing miejsc: marka wizerunek tożsamość. Dr Sylwia Dudek-Mańkowska

Marketing miejsc: marka wizerunek tożsamość. Dr Sylwia Dudek-Mańkowska Marketing miejsc: marka wizerunek tożsamość Dr Sylwia Dudek-Mańkowska Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Organizacja pro/seminarium:

Bardziej szczegółowo

Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec

Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec Czy istnieją w Gminie dokumenty kształtujące jej politykę kulturalną? Czy Gmina stworzyła warunki dla rozwoju kultury oraz

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII?

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Cele ogólne: kształcenie umiejętności wskazywania cech, podobieństw

Bardziej szczegółowo

MOBILNY SYSTEM SPRZEDAŻY I LOJALNOŚCI EVERYTAP SP. Z O.O. JEST CZĘŚCIĄ TVN GROUP S.A.

MOBILNY SYSTEM SPRZEDAŻY I LOJALNOŚCI EVERYTAP SP. Z O.O. JEST CZĘŚCIĄ TVN GROUP S.A. MOBILNY SYSTEM SPRZEDAŻY I LOJALNOŚCI EVERYTAP SP. Z O.O. JEST CZĘŚCIĄ TVN GROUP S.A. Aplikacja mobilna, dzięki której klienci Twojej restauracji lub kawiarni będą kupować więcej i odwiedzać je częściej.

Bardziej szczegółowo

Materiał dodatkowy. Przedsiębiorczość społeczna. W materiale dodatkowym:

Materiał dodatkowy. Przedsiębiorczość społeczna. W materiale dodatkowym: 1 Materiał dodatkowy Przedsiębiorczość społeczna W materiale dodatkowym: Dowiesz się, czym jest przedsiębiorstwo społeczne. Przeprowadzisz lekcję piątą, po której grupa wypełni kartę nr 9 gry Oficer Dlaczego.

Bardziej szczegółowo