Jaki to styl? o architekturze ewangelickich kościołów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jaki to styl? o architekturze ewangelickich kościołów"

Transkrypt

1 Kalendarz Ewangelicki 2015 ks. Karol Macura 166 Jaki to styl? o architekturze ewangelickich kościołów My, polscy ewangelicy, mamy za sobą trudną historię. Po pięknym, burzliwym, acz krótkim reformacyjnym zrywie doby złotego wieku, szybko nadeszła kontrreformacja, której ikoną stali się warmiński biskup Hozjusz i ks. Piotr Skarga. Znacznie dobitniejsze ślady pozostawiła jednak rzeczywistość życia w trzech odrębnych zaborach. Na Mazurach spuścizna po krzyżakach od 1525 r. nabrała nowego, już luterańskiego wyrazu, ale też szybko z niemiecką precyzją została wpisana w obszar pruskiego kulturkampfu. Podobnie było w Wielkopolsce i na Pomorzu. Zabór rosyjski, z przyczyn ekonomicznych, długo nie pozwalał na pojawianie się reprezentacyjnych obiektów sakralnych. Zaczęły się one w nim pojawiać dopiero w XIX w., dając świadectwo bądź to zamożności łódzkich fabrykantów, bądź spolonizowanych rodzin niemieckich imigrantów w Warszawie. Śląsk Cieszyński, dzieląc trudny los mniejszości etnicznych i wyznaniowych w byłej monarchii austro-węgierskiej, wypracował swoje własne środki wyrazu. Na skutek tego, gdy w latach 20. ubiegłego wieku rodziła się nowa rzeczywistość w postaci powstania jednego, wspólnego Kościoła ewangelickiego w nowych granicach Polski, w skład jego posiadania weszła niezwykle różnorodna, ciekawa i mocno zróżnicowana architektura obiektów sakralnych. Udając się współcześnie na Mazury możemy obcować z kościołami, które pamiętają czasy Reformacji oraz czasy znacznie wcześniejsze. Wędrując po Dolnym Śląsku odnajdziemy prawdziwe perły baroku i rokoko oraz przykłady XX-wiecznej moderny. W Polsce centralnej dane jest nam często podziwiać budowle kościołów w śmiałej konwencji modnego w XIX w. neoromanizmu z elementami secesji i neogotyku. Zaś na ziemi cieszyńskiej w przeważającej większości kościoły są świadkami czasów patentu tolerancyjnego. Powstając w stosunkowo równoległym czasie, noszą cechy wspólne, których inspiracją był w wielu przypadkach kościół Jezusowy w Cieszynie.

2 Koncepcja kościoła W historii cywilizacyjnego rozwoju człowieka odnajdujemy wiele miejsc kultu. Różny mają też charakter. Bywają to obiekty związane z kultem zmarłych bądź używane w kulcie solarnym. Biblijni patriarchowie szukając kontaktu z Bogiem budowali kamienne ołtarze ofiarne, znaczyli olejem kamienie (np. Betel). Warto jednakże skoncentrować uwagę na Mojżeszu. W czasie wędrówki z niewoli egipskiej do ziemi obiecanej stworzył coś niezwykłego namiot. W 2 Mż 33,7-9 czytamy: Mojżesz zaś zwykł był zabierać namiot, rozbijał go sobie poza obozem, z dala od obozu. I nazwał go Namiotem Zgromadzenia. Toteż każdy, kto miał sprawę do Pana, przychodził do Namiotu Zgromadzenia, który był poza obozem. A ilekroć Mojżesz szedł do Namiotu, cały lud powstawał i ustawiał się, każdy przy wejściu do swojego namiotu, i patrzyli za Mojżeszem, dopóki nie wszedł do Namiotu. Ilekroć zaś Mojżesz wszedł do Namiotu, słup obłoku opuszczał się i stawał u wejścia do Namiotu, a Pan rozmawiał z Mojżeszem. Namiot Zgromadzenia namiot spotkania można nazwać pier wowzorem budynku kościoła jako miejsca, gdzie chcemy doś wiad czyć spotkania z Wiekuistym. Nie widzimy Jego twarzy, ale po przez Słowo Boże odczuwamy Jego bliskość, przeżywamy spotkanie. Kościół Świętej Trójcy, Warszawa Paleta koncepcji i kształtów W pracowni malarza lub w muzeum utworzonym w takiej pracowni można zobaczyć malarską paletę, a na niej zastygłe farby. Obok siebie kolory czyste i już zmieszane. Podobnie jest z naszymi kościołami. Znajdziemy szeroką paletę koncepcji i kształtów od czystych, od 167

3 powiadających jednej konwencji architektonicznej, po budowle, które są świadectwem upływającego czasu i zmieniających się wraz z nim koncepcji. To paleta od nadwiślańskiego, nieco ciężkawego gotyku, aż po architekturę współczesnych kościołów, nawiązującą często w swej konstrukcji do owego biblijnego namiotu. Takie kościoły znajdziemy w Bażanowicach, Brennej, Bładnicach, Jastrzębiu Zdroju-Ruptawie, Bąkowie czy nawet w Poznaniu. Współczesna myśl architektoniczna jest jakby powrotem do pierwotnej, biblijnej idei obcowania z Bogiem pod namiotem. Zaskakujące bogactwo różnorodności kontrasty Architektoniczna różnorodność naszych kościołów jest urzekająca. Wystarczy tylko pomyśleć o wzniosłym sklepieniu i potężnych filarach późnogotyckiego kościoła w sercu Legnicy. Światło, aby rozświetlić jej wnętrze, musi wpierw przeniknąć piękne, pełne koloru i treści witraże. Dla odmiany, nad brzegiem mazurskiego Jeziora Gielądzkiego znajdziemy radosną prostotę wiejskiego baroku kościoła w Sorkwitach. Z kolei wyniosły, dojrzały intelektualnie klasycyzm warszawskiego kościoła Świętej Trójcy lub kościół zamkowy w Sycowie jakże są odmienne od drewnianego, ludowego kościółka w Gierałtowicach na terenie parafii w Wołczynie. Odrębną kla - sę samą w so - bie stanowią kościoły Pokoju w Świdnicy i Jaworze. Niezależnie od niezwykłych okoliczności ich powstawania, a koncentrując się jedynie na ich architekturze, stwierdzić trzeba, Kościół w Sorkwitach że stanowią one niezwykłe, jedyne w swoim rodzaju połączenie logistycznego praktycyzmu z urzekają cym językiem baroku, skrywa jącym w ich wnę trzu całe swe pięk no i teologiczne przesłanie. Surowa, szkieletowa bryła na zewnątrz oraz przepyszny, strojny w kartusze i winiety pełny program baroku wewnątrz. 168

4 Kościół Pokoju, Świdnica Dlaczego tak mało renesansu? Zastanawiać może fakt, że stosunkowo mało mamy przykładów architektury sakralnej doby renesansu. Wszak sama Reformacja jest owocem tego niezwykłego, bogatego w śmiałe dokonania okresu. Początkowo zapewne nie było potrzeb, aby wznosić nowe budowle, choć warto wspomnieć, że ewangelickie kościoły w XVI w. wznoszono często w oparciu o założenia późnego gotyku. Tumulty i pogromy wzniecane przez siły antyreformacyjne i niszczenie ówczesnych kościołów rujnowały też zalążki budo - wli, które byłyby świadkami tej fascynującej epoki. Pozostaje zatem odkrywanie zaledwie okruchów tego okresu tu i tam portal, obramowanie okna lub nagrobne epitafium, które często po przejęciu kościołów umieszczano na zewnętrznych murach budowli. Prawdziwe perły Wśród naszych kościołów można znaleźć prawdziwe perły. Niewątpliwie taką perełką jest kościół Wang w Karpaczu. To przykład skandynawskiej architektury wczesnego średniowiecza! Usytuowany urokliwie w masywie Śnieżki, kryje w sobie bogatą historię sięgającą do czasów aktywności norweskich wikingów. Analizując bryłę kościoła oraz jego detale, zwłaszcza te o bizantyjskim pochodzeniu, możemy uświadomić sobie, jakie czynniki powodowały lub też leżały u podstaw przyjęcia chrześcijaństwa przez odważnych i krwawych podróżników z północy. 169

5 Kościół Wang, Karpacz Kościół Pamiątkowy Króla Gustawa Adolfa, Wrocław Zupełnie inną perłą jest kościół Pamiątkowy Króla Gustawa Adolfa na wrocławskim Sępolnie. Wzniesiony według koncepcji modernistycznej, powstał w latach 30. tych XX w. jako owoc konkursu architektonicznego. Jako przestrzeń sakralna został przywrócony do życia zupełnie niedawno, dopiero w 1999 r. Kubistyczne kształty przypominają bardziej halę fabryczną lub remizę strażacką niż zwyczajny kościół. Reprezentuje przykład myślenia o przestrzeni typowy dla Waltera Gropiusa i słynnej szkoły zwanej Bauhaus. Za trzecią perłę, zapewne nie ostatnią, możemy uznać kościół Jezusowy w Cieszynie. Nie mam tu na myśli jego gabarytów, choć z pewnością jest największym ewangelickim kościołem w Polsce. Chciałbym raczej zwrócić uwagę na ciekawą i śmiałą obserwację niektórych historyków sztuki, m.in. prof. Ewy Chojeckiej. Analizując kształty i zewnętrze rytmy elewacji kościoła Jezusowego możemy bowiem odnaleźć zadziwiające podobieństwo do kościoła Il Gesù, czyli kościoła Jezusowego w Rzymie (pełna nazwa: La chiesa del Santissimo Nome di Gesù). Czy to możliwe? Oto główny kościół zakonu jezuitów, powołanego do walki z ewangelicyzmem, zaprojektowany i wzniesiony przez Giacomo della Porta oraz Jacopo Barozzi da Vignola w la 170

6 tach , stanowi punkt wyjścia dla sakralnej architektury barokowej i programowe dzieło kościołów okresu kontrreformacji? Ten wzorzec miałby zostać przejęty przez naszych ojców wiary i wykorzystany do zamanifestowania w architektonicznej formie własnych zasad wiary. Śmiała to teza, ale nie pozbawiona racji. Porównanie cieszyńskiego kościoła z okresu, gdy jeszcze nie posiadał wieży, analiza zorganizowania wnętrza z pominięciem bocznych ołtarzy, kształt sklepienia, proporcje i ornamentyka kolumn, nasuwają takie skojarzenia. Czy kościół Jezusowy w Cieszynie powstał zatem na skutek odważnej reakcji na proces wieloletniej rekatolicyzacji całego regionu? Z pewnością jest to zagadnienie warte przeanalizowania. Ewangelicka przestrzeń sakralna w nieewangelickich obiektach Zdarzało się, że w czasie Reformacji nowe wyznanie i związany z nim obrządek przejmowały całe miasta i wówczas stare, miejskie kościoły zaczynały służyć w nowy sposób. Pozostawiano Kościół Jezusowy, Cieszyn 171

7 nawet ich pierwotne wezwanie. Zdarzało się również, że po aktach przemocy i tumultów oddawano sprawiedliwość prześladowanym i przyznawano w zastępstwie inny obiekt sakralny. Oto kilka przykładów: Legnica kościół Marii Panny. Przykład dojrzałego gotyku. Służy legnickim ewangelikom i niezmiennie nosi swe imię; Kraków kościół św. Marcina, ufundowany pierwotnie dla karmelitanek bosych, zbudowany w latach w stylu wczesnego baroku według projektu Jana Trevano. Stanął w miejscu poprzedniego, którego wzniesiono prawdopodobnie w XII w. Przekazany ewangelikom w XIX w., służy Kościół Marii Panny, Legnica im po dzień dzisiejszy; Nowy Sącz poklasztorne zabudowania franciszkanów po kasacji w wyniku reformy józefińskiej zostały wpierw kupione przez gminę żydowską, a następnie jako że Talmud nie zezwalał na zagospodarowywanie przestrzeni sakralnych jako kaplica Przemienienia Pańskiego, nakryta stiukową kopułą, zostały sprzedane ewangelikom. Warszawa kościół Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie zbudowany został pierwotnie jako cerkiew dla pułku stacjonującego w koszarach Koksholmskich przy ul. Puławskiej. Stanowi on ciekawy i zarazem unikalny przykład estetyki prawosławia czasów carskich. Koszalin późnogotycka kaplica św. Brygidy, znajdująca się nieopodal nowoczesnego centrum parafialnego, stanowi ciekawy przykład gotyckiej architektury skandynawskiej na polskim Pomorzu. Zbudowana jest na planie ośmioboku. Pierwotnie pełniła funkcję kaplicy szpitalnej i cmentarnej. Obecna parafia w Koszalinie otrzymała go w roku

8 Czy istnieje typowa architektura ewangelicka? Warto zadać takie pytanie. Odpowiedzi na nie udzieli zapewne już niebawem Instytut Historii Sztuki uniwersytetu wrocławskiego. Od roku 2012 realizowany jest tam bowiem projekt badawczy pt. Protestanckie budownictwo kościelne XVI-XVII wieku w Europie. Należy żywić nadzieję, że jeszcze przed jubileuszem 500 lat Reformacji doczekamy się efektu tych zakrojonych na szeroką skalę badań. Osobiście natomiast jestem przekonany, że nie jesteśmy w stanie wyodrębnić jednego stylu, charakterystycznego dla sakralnej architektury ewangelickiej. Zwłaszcza na ziemiach polskich przez wieki podzielonych i rozwijających się w odmiennych warunkach. Nie było dane stylowi takiemu się wytworzyć. Często mamy do czynienia z kościołami zaadoptowanymi lub powstałymi w wyniku naglących potrzeb, czego przykładem są kościoły Nie jesteśmy w stanie wyodrębnić jednego stylu, charakterystycznego dla sakralnej architektury ewangelickiej. Pokoju. Natomiast od XIX w. zasobne materialnie parafie wznosiły swoje kościoły zgodnie z obowiązującymi w owym czasie tendencjami w sztuce i architekturze. To kościoły okręgu łódzkiego oraz Górnego Śląska, m.in. w Ło dzi, Pabianicach, Tomaszowie Mazowieckim, Katowicach, Świę tochłowicach, Chorzowie. Modny był wówczas eklektyzm. Zmieniała się też koncepcja wnętrza kościołów. Zasadniczo otwarto prezbiterium dając wolny dostęp do części ołtarzowej, do Stołu Pańskiego. Był to wyraźny sygnał, że zatarciu ulega dystans pomiędzy zwiastującym i udzielającym sakramentów a wiernymi. Ambona sytuowana obok ołtarza stała się ważnym elementem podkreślającym kaznodziejski charakter kościoła. Wpływ oświecenia i racjonalizmu zaznaczył się pragnieniem połączenia zwiastowanego Słowa Bożego i udzielanego sakramentu w jedno, co manifestowało się w tworzeniu nowego bądź przebudowie dotychczasowego wnętrza. Powstawały wówczas tzw. ołtarze ambonowe, z amboną umieszczoną bezpośrednio nad ołtarzem, które spotkać możemy na przykład we Wrocławiu, Bielsku, Starym Bielsku, Skoczowie i Międzyrzeczu. 173

9 Na obszarach, gdzie wyraźny jest wpływ kultury niemieckiej, daje się zauważyć swoisty wzór połączenie prostoty i funkcjonalizmu. Widoczne to jest w niewielkich gabarytowo kościołach, budowanych zwłaszcza w przestrzeniach wiejskich o prostej bryle, z jednonawowym wnętrzem, z czworokątną wieżą. Taka koncepcja dostrzegalna jest nadal w kilku miejscach kraju, jak również na podręcznikowych i katechizmowych ilustracjach. Przykładem może być odrestaurowany w Warcinie kościół z Ciecholubia. Poszukując odpowiedzi na zadane pytanie, warto też zastanowić się nad architekturą anglikańską. Odnosi się wrażenie, że właśnie duch angielskiego protestantyzmu znacząco wpłynął na architekturę. Włoski renesans w Anglii się nie przyjął. Prawie zupełnie nie zagościła tam też sztuka baroku jako rzymskokatolicka odpowiedź na fenomen protestantyzmu. Na Wyspach Brytyjskich nie było kontrreformacji na taką skalę, jak w sercu Europy. Elżbietańska Anglia w swoisty sposób jeszcze bardziej rozwinęła osiągnięcia gotyku. Estetykę jego logicznych i wytwornych połączeń konsekwentnie utrwalano i modyfikowano aż do końca XIX wieku! Strzeliste, ponadwymiarowo wysokie okna zostały zhumanizowane, dostosowano je do potrzeb codzienności, zachowując swoistą ornamentykę. Założenia owego brytyjskiego postgotyku zatoczyły szeroki krąg w świecie, wędrując z protestanckimi emigrantami na kontynent amerykański i australijski, gdzie zaczęły już żyć własnym życiem. Dobrze jest na swojej drodze wypatrywać wież ewangelickich kościołów. W zachodniej części naszego kraju w niektórych miejscach bywają one opuszczone i zdewastowane. Świadczą o tym, że zawsze i wszędzie najważniejsi są ludzie stanowiący wspólnotę wierzących. Gdy ich zabraknie, budowli nic nie jest w stanie uratować. Tak jest na przykład w Kudowie Zdroju i Żeliszowie. Zazwyczaj jednak nasze kościoły stanowią chlubę i wizytówkę wielu miast. Bądźmy z nich dumni. Są one czymś więcej niż miejscem kultu. To świadectwo naszej historii, duchowej kultury poprzedników, jak i naszej współczesnej wrażliwości. 174

Renesans i Barok - style architektoniczne

Renesans i Barok - style architektoniczne Renesans i Barok - style architektoniczne Wykonali uczniowie: Jakub Smal, Jakub Bielecki, Bartosz Wieczorek, Kacper Niziołek. Opiekun: Jadwiga Sochacka Renesans w architekturze stanowił odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego.

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego. Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. 1. Ważniejsze bitwy wojny obronnej 1939 roku. 2. Wymień formy ochrony przyrody w Polsce. 3. Literaci związani z Mazowszem.

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA II (style)

ARCHITEKTURA II (style) ARCHITEKTURA II (style) Patrycja Naumczyk SKPTG koło nr 23 przy Oddziale Międzyuczelnianym PTTK STYLE ROMANIZM GOTYK RENESANS BAROK KLASYCYZM HISTORYZM inne ROMANIZM Romanizm kto, kiedy i Polska: XI-XIII

Bardziej szczegółowo

Architektura renesansu

Architektura renesansu Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Złotoryi Złotoryja 2008 Ulubioną formą architektów tego okresu był kościół na planie centralnym, chociaż oczywiście nie brakuje dzieł budowanych w układach podłużnych

Bardziej szczegółowo

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE.

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. W dniach od 23.08.2014 roku do 28.09.2014 roku, w Bazylice Mniejszej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu trwać będzie wystawa, pt. Spotkania,

Bardziej szczegółowo

Wybrane problemy historii architektury

Wybrane problemy historii architektury Wybrane problemy historii architektury Rok akademicki 2008/2009 Uwagi ogólne. Szeroka literatura z historii sztuki predestynuje państwa do samodzielnego zapoznania się z tematem zajęć. Oprócz ogólnej wiedzy

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

Szkolny konkurs. Historia a sztuka

Szkolny konkurs. Historia a sztuka Szkolny konkurs Historia a sztuka l. Uczeni zrekonstruowali pierwotny wygląd wielu budowli i miast starożytnych. Rozpoznaj niektóre z nich. Podpisz umieszczone poniżej ilustracje. A. Rekonstrukcja świątyni

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI POWIATU KOSZALIŃSKIEGO NA LATA 2011 2015. Radę Powiatu w Koszalinie uchwałą nr XI/92/11, w dniu 26 października 2011 r.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI POWIATU KOSZALIŃSKIEGO NA LATA 2011 2015. Radę Powiatu w Koszalinie uchwałą nr XI/92/11, w dniu 26 października 2011 r. PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI POWIATU KOSZALIŃSKIEGO NA LATA 2011 2015 przyjęty przez Radę Powiatu w Koszalinie uchwałą nr XI/92/11, w dniu 26 października 2011 r. Pałac w Parsowie 1 PODSTAWA PRAWNA obowiązek

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki Zabytki Grodzisko w Starym Bielsku -pochodzące z XII wieku, pozostałość obronnej osady rolniczo-produkcyjnej. Wielka platforma - łąka (ok.3,2 ha) o kształcie zbliżonym do koła, otoczona podwójnym wałem

Bardziej szczegółowo

A to sztuka polska właśnie

A to sztuka polska właśnie Włodzimierz Nikonowicz nauczyciel w ZSnr 3 w Jastrzębiu Zdroju A to sztuka polska właśnie Program autorski A to sztuka polska właśnie oparty jest na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2

D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2 D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2 a) Rozpoznanie historyczne Z 1899 r. pochodzi rysunek elewacji browaru, należącego wówczas do małżeństwa Franciszka

Bardziej szczegółowo

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego Podróżnik zaprasza Świdnica stolica księstwa świdnickiego TERMIN: 27 lutego 2016, sobota WYJAZD: godz.08:30, pl. Solidarności (duży parking przy placu Solidarności okolice pl. Jana Pawła II) Miasto, które

Bardziej szczegółowo

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania)

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Historia Grabowca: parafia neounicka w Grabowcu 1 Historia Grabowca Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Renata Kulik, Henryk Kulik 2 Historia Grabowca: parafia neounicka

Bardziej szczegółowo

Ochrona zabytków 2007 2014

Ochrona zabytków 2007 2014 Ochrona zabytków 2007 2014 Prace ratownicze zabytkowego zespołu poklasztornego Opactwa cystersów w Lubiążu Koszt prac w latach 2007-2013: 3 016 424,53 zł Dofinansowanie MKiDN: 2 699 453,89 zł Kompleksowa

Bardziej szczegółowo

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska OPIS GEOSTANOWISKA Bartosz Jawecki Informacje ogólne Nr obiektu 18 Nazwa obiektu (oficjalna, obiegowa lub nadana) Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie Współrzędne geograficzne [WGS 84 hddd.dddd]

Bardziej szczegółowo

WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ SZKOLNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2015/2016

WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ SZKOLNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2015/2016 WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ SZKOLNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH rok szkolny 2015/2016 Pieczątka szkoły Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

YATENGA - ARCHITEKTURA

YATENGA - ARCHITEKTURA Yatenga zakłada powstanie jednej z największych i może najciekawszych na świece realizacji stosujących techniki alternatywne (low-tech), czyli glinę, słomę i materiały naturalne oraz recyklingowane. YATENGA.

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Obszary podlegające ocenianiu na plastyce klasy IV- VI 1. Prace plastyczne

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS STOPIEŃ WOJEWÓDZKI GIMNAZJUM

WOJEWÓDZKI KONKURS STOPIEŃ WOJEWÓDZKI GIMNAZJUM WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI cz. I STOPIEŃ WOJEWÓDZKI GIMNAZJUM CZĘŚĆ I Rozpoznawanie dzieł prezentowanych na slajdach, prawidłowe umieszczenie odpowiedzi w przygotowanym teście. Część I max. 70 punktów

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

Powiat Świdnicki. Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów.

Powiat Świdnicki. Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów. Powiat Świdnicki Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów. Na terenie 743 km 2 mieszka prawie 160 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Po lekcjach do szkoły. Innowacyjne formy zajęć pozalekcyjnych Gmina Miasto Płock/ Gimnazjum nr 5 im. Zygmunta

Bardziej szczegółowo

WNĘTRZA W STYLU MODERNISTYCZNYM Z LAT 30TYCH

WNĘTRZA W STYLU MODERNISTYCZNYM Z LAT 30TYCH WNĘTRZA W STYLU MODERNISTYCZNYM Z LAT 30TYCH Architekci modernistyczni twierdzili, że o pięknie budynku stanowi głównie jego funkcjonalność. Jednym z naczelnych haseł modernizmu była maksyma form follows

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny. Wycieczka krajoznawczo-turystyczna. 04 07.05. 2014 r.

Projekt edukacyjny. Wycieczka krajoznawczo-turystyczna. 04 07.05. 2014 r. Projekt edukacyjny Wycieczka krajoznawczo-turystyczna 04 07.05. 2014 r. Votivkirche to inaczej Kościół Wotywny o budowli neogotyckiej. Strzeliste wieże Votivkirche mają po 99 m wysokości. Nazwa wotywny

Bardziej szczegółowo

Barok Epokę tę cechuje:

Barok Epokę tę cechuje: Barok - definicja Barok epoka w dziejach kultury europejskiej, zapoczątkowana soborem trydenckim, która przypada na okres od połowy XVI do początku XVIII w. Epokę tę cechuje: odrzucenie renesansowego ładu

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów.

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów. W dniach 9-13 lutego grupa naszych uczennic i nauczycieli uczestniczyła w spotkaniu w ramach programu edukacyjnego Comenius Europe-Different Houses- One Community. Tym razem udaliśmy się do przepięknego

Bardziej szczegółowo

Co można zwiedzić w Bieczu

Co można zwiedzić w Bieczu Co można zwiedzić w Bieczu Miasto Biecz ze względu na unikatowe walory architektoniczno-urbanistyczne jest perełką wśród miast Polski południowej. Liczne zabytki, skupione na stosunkowo niewielkiej przestrzeni

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DO DZIEJÓW SZTUKI SAKRALNEJ NA ZIEMIACH WSCHODNICH DAWNEJ RZECZYPOSPOLITEJ Redakcja naukowa: Jan K. Ostrowski CZĘŚĆ I

MATERIAŁY DO DZIEJÓW SZTUKI SAKRALNEJ NA ZIEMIACH WSCHODNICH DAWNEJ RZECZYPOSPOLITEJ Redakcja naukowa: Jan K. Ostrowski CZĘŚĆ I Redakcja naukowa: Wstęp Oznaczenia i skróty Jerzy T. Petrus Kościół parafialny p.w. Św. Wacława w Baworowie Rafał Quirini-Popławski Kościół parafialny p.w. Nawiedzenia Najśw. Panny Marii w Borkach Wielkich

Bardziej szczegółowo

Prace ratunkowe w kościele WANG w Karpaczu.

Prace ratunkowe w kościele WANG w Karpaczu. Prace ratunkowe w kościele WANG w Karpaczu. Wiosną 2010 r. dzięki wsparciu finansowemu Urzędu Marszałkowskiego we Wrocławiu, Parafia Ewangelicko- Augsburska WANG w Karpaczu, otrzymała dofinansowanie w

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ DLA LICEUM, TECHNIKUM I ZSZ NA ROK SZKOLNY 2002/2003.

PLAN REALIZACJI ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ DLA LICEUM, TECHNIKUM I ZSZ NA ROK SZKOLNY 2002/2003. PLAN REALIZACJI ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ DLA LICEUM, TECHNIKUM I ZSZ NA ROK SZKOLNY 2002/2003. RODZAJ ŚCIEŻKI: EDUKACJA EUROPEJSKA KOORDYNATOR ŚCIEZKI: GRZEGORZ KAMINSKI TREŚCI (NUMERY) 1,2,3,6,,8, 9, FORMY

Bardziej szczegółowo

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej IKONOSTAS Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej Ikonostas (gr. eikón oznaczające obraz oraz stásis czyli pozycja, umiejscowienie) ściana z ikonami, która w cerkwi oddziela miejsce

Bardziej szczegółowo

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową

Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i rozrywki z bazą restauracyjno-hotelowo-handlową Yatenga miejsce unikalne pod względem architektury i zadań, w którym architektura i działalność będą się wzajemnie uzupełniać i współdziałać. Yatenga to innowacyjne centrum kultury, nauki, rekreacji i

Bardziej szczegółowo

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1. Motyw śmierci w literaturze średniowiecza i baroku. Omów temat

Bardziej szczegółowo

realne, wirtualne - gra światów

realne, wirtualne - gra światów realne, wirtualne - gra światów przenikanie idei przestrzennych obrazów cyfrowych do świata realnego Małgorzata Stroka seminarium: Humanistyka i grafika komputerowa prof. J. Miziołek 2011/12 obrazy przestrzenne

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przygotowania puzzli

Instrukcja przygotowania puzzli Instrukcja przygotowania puzzli 2 1 1. Wytnij puzzle. 2. Z wyciętych elementów ułóż mapę Polski zgodnie z zamieszczonym wzorem. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Archiwum Wydawnictwa (s. 1, 2) oraz agencji fotograficznych:

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-H1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H1U KWIECIEŃ 2015 Zadanie

Bardziej szczegółowo

W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R

W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R O G Ó L N E Z A S A D Y Każdy posługujący w liturgii: pamięta, że uczestniczy w misterium i ma innych do niego prowadzić przygotowuje się do swoich zadań

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA II Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Bardziej szczegółowo

W rytm Serca Jezusa Wydawnictwo WAM Księżą Jezuici Kraków 2011 3 w rytm serca 2.p65 3 2011-03-24, 18:05

W rytm Serca Jezusa Wydawnictwo WAM Księżą Jezuici Kraków 2011 3 w rytm serca 2.p65 3 2011-03-24, 18:05 W rytm Serca Jezusa Wydawnictwo WAM Księżą Jezuici Kraków 2011 3 Wprowadzenie (...) Jak jeleń dąży do świeżych wód zdroju, Tak my w Sercu Jezusa szukamy pokoju. Godzinki o Najświętszym Sercu Jezusa, Wrocław

Bardziej szczegółowo

PAŁAC KOTULIŃSKICH jako źródło inspiracji do haftu krzyżykowego - propozycje zajęć w kółku hafciarskim

PAŁAC KOTULIŃSKICH jako źródło inspiracji do haftu krzyżykowego - propozycje zajęć w kółku hafciarskim Przedmiot: edukacja regionalna/zajęcia artystyczne Klasy: SP, GP Autor: Maria Koutny PAŁAC KOTULIŃSKICH jako źródło inspiracji do haftu krzyżykowego - propozycje zajęć w kółku hafciarskim Wymagania: wizyta

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

Rozmowa Ewangeliczna. MODLITWA cz. II: Kroku 6, Namiot Spotkania

Rozmowa Ewangeliczna. MODLITWA cz. II: Kroku 6, Namiot Spotkania Rozmowa Ewangeliczna Anna Tokarz I rok DSA MODLITWA cz. II: Kroku 6, Namiot Spotkania CZAS: 75 minut MATERIAŁY: Pisma Święte (dla każdego uczestnika, mogą przynieść swoje albo jeżeli jest taka możliwość

Bardziej szczegółowo

EWANGELICZNY, Rok siódmy. W Cieszynie, Nakład Dr. ks. L. Otto, pastora. Druk K. Prochuski.

EWANGELICZNY, Rok siódmy. W Cieszynie, Nakład Dr. ks. L. Otto, pastora. Druk K. Prochuski. EWANGELICZNY, f Rok siódmy. W Cieszynie, Nakład Dr. ks. L. Otto, pastora. Druk K. Prochuski. win SPIS RZECZY zawartych w Zwiastunie ewangelicznym z r. 1 8 6 9. Rozmyślania i wykład Pisma świętego. s«ro«a.

Bardziej szczegółowo

Muzeum Kolejnictwa. Miłośnicy kolei znajdą w Kościerzynie. nie lada atrakcję. W pobliżu stacji, przy ulicy Towarowej, od 1992 r.

Muzeum Kolejnictwa. Miłośnicy kolei znajdą w Kościerzynie. nie lada atrakcję. W pobliżu stacji, przy ulicy Towarowej, od 1992 r. Kościerzyna w swej okazałości oferuje Państwu kilka wartościowych zabytków, godnych uwagi. Hotel Stary Browar Kościerzyna zaprasza na szlak kościerskich zabytków, począwszy od samego hotelu, w którym poznają

Bardziej szczegółowo

OPIS DO KONKURSU NA IDEOWO STUDIALNĄ KONCEPCJĘ URBANISTYCZNO ARCHITEKTONICZNĄ W ZAKRESIE PROPOZYCJI ZAGOSPODAROWANIA WYSPY SPICHRZÓW W ELBLĄGU

OPIS DO KONKURSU NA IDEOWO STUDIALNĄ KONCEPCJĘ URBANISTYCZNO ARCHITEKTONICZNĄ W ZAKRESIE PROPOZYCJI ZAGOSPODAROWANIA WYSPY SPICHRZÓW W ELBLĄGU OPIS DO KONKURSU NA IDEOWO STUDIALNĄ KONCEPCJĘ URBANISTYCZNO ARCHITEKTONICZNĄ W ZAKRESIE PROPOZYCJI ZAGOSPODAROWANIA WYSPY SPICHRZÓW W ELBLĄGU. KONTRAST A NAWIĄZANIA. Projektuje się rekonstrukcje budynków

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM KRYTERIA WYPOWIEDZI ARTYSTYCZNEJ 1. Dopuszczający nieprawidłowe wykonanie, odbiegające od głównego tematu, brak logiki, nieprawidłowy dobór kompozycji,

Bardziej szczegółowo

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Urząd Gminy Jemielnica ul. Strzelecka 67 47-133 Jemielnica www.jemielnica.pl GMINA JEMIELNICA położenie Gmina

Bardziej szczegółowo

Sz.P. Maciej Król Dyrektor Departamentu Inwestycji Polskie Koleje Państwowe S.A. Centrala ul. Szczęśliwicka 62 00-973 Warszawa

Sz.P. Maciej Król Dyrektor Departamentu Inwestycji Polskie Koleje Państwowe S.A. Centrala ul. Szczęśliwicka 62 00-973 Warszawa Stowarzyszenie FORUM ROZWOJU OLSZTYNA e-mail: forum@fro.net.pl tel. 728 623 503 adres do korespondencji: ul. Osińskiego 7/9, 10-010 Olsztyn Stowarzyszenie Inicjatyw Obywatelskich WIZJA LOKALNA e-mail:

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11 Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) czasser CA dwumiesięcznik religijno-społeczny dwum iesięcę znik religij ijno no-s -spo łeczny temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ?

Bardziej szczegółowo

Boże Ciało - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa

Boże Ciało - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa Boże Ciało - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, Boże Ciało jest jednym z głównych świąt obchodzonych w Kościele katolickim. Choć świadomość

Bardziej szczegółowo

KARTA GMINNEJ EWIDENCJI ZABTKÓW

KARTA GMINNEJ EWIDENCJI ZABTKÓW KARTA GMINNEJ EWIDENCJI ZABTKÓW 1. OBIEKT ZAGRODA KAMIEŃ WAPIENNY, DREWEANO, GONT Pocz. XIX w, lata 20-te XX w Naprzeciwko ruin zamku Zagroda składająca się z 3 wolnostojących drewnianych budynków, złożonych

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej

WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej I. Wychowanie ogólne 1. WYCHOWANIE DZIECKA W PRZEDSZKOLU W PERSPEKTYWIE HISTORYCZNEJ (Teresa Olearczyk)

Bardziej szczegółowo

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii,

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, QUIZ ROMA AETERNA Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, jeśli sądzisz, że Ci pomogą :-) Obejrzyj

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PODRĘCZNIKÓW 3,4-LATKÓW OBOWIĄZUJĄCYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 WYKAZ PODRĘCZNIKÓW 5-LATKÓW OBOWIĄZUJĄCYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

WYKAZ PODRĘCZNIKÓW 3,4-LATKÓW OBOWIĄZUJĄCYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 WYKAZ PODRĘCZNIKÓW 5-LATKÓW OBOWIĄZUJĄCYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 WYKAZ PODRĘCZNIKÓW 3,4-LATKÓW OBOWIĄZUJĄCYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 1. Trzylatek: Odkrywam siebie. Trzylatek - praca zbiorowa wyd. MAC - 2 części kart pracy - karty pracy - wyprawka plastyczna. 2. Czterolatek:

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY EGZAMINU DYPLOMOWEGO. w Liceum Plastycznym w Gronowie Górnym

PROCEDURY EGZAMINU DYPLOMOWEGO. w Liceum Plastycznym w Gronowie Górnym PROCEDURY EGZAMINU DYPLOMOWEGO w Liceum Plastycznym w Gronowie Górnym 1. Egzamin dyplomowy jest formą komisyjnej oceny poziomu przygotowania zawodowego uczniów klasy programowo najwyższej. 2. Do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego

Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego Lp. Obiekt Adres uwagi 1 układ urbanistyczny patrz załącznik graficzny nr 1 2 zespól klasztorny na Jasnej Górze ul. Kordeckiego 2 3

Bardziej szczegółowo

I ty możesz poczuć się bohaterem!

I ty możesz poczuć się bohaterem! Świadomi tego, jak bardzo trudne jest zainteresowanie młodzieży i dzieci w zajęcia edukacyjne oraz jak trudno odciągnąć młodego człowieka od komputera, przedstawiamy Panu/Pani niebanalną ofertę rozwijania

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu plastyka w klasie I

Wymagania edukacyjne z przedmiotu plastyka w klasie I Wymagania edukacyjne z przedmiotu plastyka w klasie I W pierwszym okresie zaplanowane są do realizacji tematy nr: 1,2,3,4,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18, W drugim okresie przewiduje się do realizacji tematy:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się

Bardziej szczegółowo

K.1.5 PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU Obligatoryjny Forma studiów

K.1.5 PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU Obligatoryjny Forma studiów Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE K.1.5 PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU Obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA TARNOWSKIE GÓRY 2012 Kompleks Zamkowy w Tarnowicach Starych stanowi jeden z najstarszych i najcenniejszych obiektów regionu śląskiego, będący świadectwem bogatej

Bardziej szczegółowo

Odnowa w Duchu Świętym

Odnowa w Duchu Świętym Odnowa w Duchu Świętym Historia Pierwsze grupy charyzmatyczne pojawiły się w USA. Historyczną datą jest rok 1967, kiedy grupa studentów i profesorów z katolickiego Uniwersytetu pod wezwaniem Ducha Świętego,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne. 2. Kod modułu kształcenia 05-WWH-23-HistSzt

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne. 2. Kod modułu kształcenia 05-WWH-23-HistSzt OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu kształcenia Historia sztuki nowożytnej 2. Kod modułu kształcenia 05-WWH-23-HistSzt 3. Rodzaj modułu kształcenia obowiązkowy 4. Kierunek

Bardziej szczegółowo

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u CDH w Zakroczymiu jest kapucyńskim klasztorem oraz miejscem formacji w duchowości franciszkańskiej, kapucyńskiej i honorackiej, dla osób konsekrowanych i świeckich. Ma tu swoją siedzibę Biblioteka, Archiwum

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Wizerunek Województwa Podkarpackiego. Jarosław Reczek, 15.11.2012

Wizerunek Województwa Podkarpackiego. Jarosław Reczek, 15.11.2012 Wizerunek Województwa Podkarpackiego Jarosław Reczek, 15.11.2012 Program badawczy OBOP. Atuty województwa (Top3) Zachodnio-Pomorskie: Blisko morza-51% Lasy-8% Miejsce urodzenia-7% Lubuskie: Położenie geogr.

Bardziej szczegółowo

dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący rozpoznaje budowle greckie

dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący rozpoznaje budowle greckie WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY - PLASTYKA klasa III gimnazjum Sztuka starożytnej Grecji. dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący rozpoznaje budowle greckie posługuje się formą kariatydy

Bardziej szczegółowo