Dyplomacja publiczna w służbie Polakom we Francji.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dyplomacja publiczna w służbie Polakom we Francji."

Transkrypt

1 1

2 Autorzy: dr G. Magakian mgr M. Magakian Dyplomacja publiczna w służbie Polakom we Francji Ostrowiec Świętokrzyski

3 Redakcja i skład Grair Magakian Monika Magakian Publicznej i Kulturalnej Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu Współpraca w dziedzinie dyplomacji STOWARZYSZENIE NA RZECZ POSTĘPU DEMOKRACJI Żadna z części niniejszej publikcji nie może być wykorzystywana w celach komercyjnych. ISBN Wydawca: na Rzecz Postępu Demokracji 3

4 Książka napisana na bardzo szerokiej i tematycznie różnorodnej podstawie źródłowej, zarówno analitycznej, jak empirycznej, o charakterze tak akademickim i popularnonaukowym, jak publicystycznym i praktycznoekonomicznym. [ ] Przedstawiona pozycja jest bardzo wartościowym pod wieloma względami kompendium informacji o współczesnym stanie polskofrancuskich relacji w materii wizerunkowej, opartym ponadto na własnych badaniach terenowych i konsekwentnych założeniach metodologicznoświatopoglądowych. Autorzy krytycznie oceniają materiał źródłowy i z dystansem podchodzą do własnych stwierdzeń, unikając zbytniej apodyktyczności i pośpiesznych wniosków. Rekomendacje są wyważone i realistyczne, a strategiczne wnioski i propozycje przedstawione w podsumowaniu są czytelne i klarowne, w pełni uzasadnione i, co najważniejsze, tworzą zwarty i usystematyzowany plan działań także brandingowych na rzecz polepszenia wizerunku Polski i Polaków we Francji, chociaż mogłyby również być w znacznej mierze stosowane w innych obszarach kulturowych. Z recenzji prof. UJK dr hab. O. Leszczaka 4

5 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 6 2. Siła rażenia języka francuskiego Polska Europa Środkowa, Wschodnia, czy Środkowo- Wschodnia? 4. Migracja do Francji (konieczność czy przypadek) Ekonomia ponad wszystko? Dyplomacja publiczna (Polak dyplomata we Francji?) Branding narodowy (czyli udoskonalenie wizerunku Polski i Polaków) 8. Wizerunek (czynniki kształtowania wizerunku narodu) Stereotypy czy uprzedzenia? Badania własne Kompatybilność w autorskich i wybranych (wcześniejszych) badaniach 12. Wizerunek kreowany czy już wykreowany? Po co nam Francja? Źródła kompleksów? Zmiany? Są nieuniknione! Promocja (część dyplomacji publicznej?) Polityka (pro)polonijna vs (pro)polska polityka diaspory efekty, ale nie odwrócone Etap końcowy, czyli wnioski i rekomendacje (zamiast zakończenia) Dodatek indywidualny Bibliografia 146 5

6 WPROWADZENIE Dyplomacja publiczna w służbie Polakom we Francji. Kontakt z Polakami jest najlepszym narzędziem budowania wizerunku marki POLSKA. Nic tak dobrze nie odczarowuje [ ] niewiedzy na jej temat, jak bezpośredni kontakt z Polakami 1. Bez wątpienia marka narodowa to skuteczny instrument promocji kraju za granicą, która może mieć przełożenie nawet na większą skuteczność polskiej polityki zagranicznej. W Priorytetach Polskiej Polityki Zagranicznej , szczególne miejsce zajmują zagadnienia tzw. wizerunkowe: - partnerska współpraca z Polonią i Polakami za granicą, prowadząca do uzyskania zrozumienia i skutecznego poparcia dla polskiej racji stanu i polskiej polityki zagranicznej oraz skorzystanie z potencjału Polonii i Polaków za granicą dla promocji i budowy pozytywnego wizerunku Polski w świecie; - konsekwentna kampania promocyjna Polski, oparta na zróżnicowanych narzędziach, celem trafienia do szerokiego kręgu odbiorców (przedsiębiorców, studentów, naukowców, dziennikarzy, operatorów kultury i polityków włącznie z mediami branżowymi, internetowymi itd.; - zidentyfikowanie celów polskiej polityki zagranicznej zbieżnych z interesami Polonii i Polaków za granicą oraz zaproponowanie współpracy w urzeczywistnianiu tych celów dla dobra Polski i jej pozytywnego wizerunku za granicą 2. Publikacja Polski hydraulik, czy? Dyplomacja publiczna w służbie Polakom we Francji skupia się na dwóch zasadniczych konceptach postrzegania Polski i Polaków przez społeczeństwo Francji (poprzez badania wizerunkowe, opracowania analityczne istniejących badań i statystyk) oraz formułowanie s t r a t e g i c z n y c h w n i o s k ó w, istotnych dla prowadzenia s k u t e c z n e j d y p l o m a c j i p u b l i c z n e j, zgodnej z p r i o r y t e t a m i p o l s k i e j p o l i t y k i z a g r a n i c z n e j 3. Wybór kraju docelowego Francji, jest uwarunkowany szeregiem społecznopolitycznych czynników, wśród których uwzględniono również polskie postrzeganie Francji i Francuzów. Mimo, że Francja jest jednym z największych inwestorów w Polsce 4, jej obecność jest praktycznie niezauważalna. Natomiast na forach internetowych można znaleźć wiele uwag i spostrzeżeń, iż coraz słabiej jest Francja prezentowana w polskiej literaturze, kulturze, 1 Zasady komunikacji marki POLSKA. Dokument stanowi Załącznik do Uchwały Nr 21 Rady Promocji Polski z dnia 25 października 2013 roku w sprawie przyjęcia Zasad komunikacji marki POLSKA, s Priorytety Polskiej Polityki Zagranicznej , Warszawa, marzec 2012 r., s. 7, 24, Por.: Regulamin konkursu na realizację zadania publicznego: Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2014, za msz.gov.pl/pl/ministerstwo/konkursyministra/konkurs_na_realizacje_zadania_publicznego wspolpraca_w_d ziedzinie_dyplomacji_publicznej_2014_;jsessionid=d2d4ac802758b1a3dfef9b983915bebb.cmsap2p (odczyt: ) 4 Francja jest trzecim inwestorem zagranicznym w Polsce, a skumulowana wartość francuskich inwestycji przekracza według danych NBP 19,2 mld euro. Ten wynik to efekt długofalowych inwestycji czynionych przez 25 lat, dzięki czemu firmy francuskie są obecne niemal we wszystkich branżach. Trudno sobie zatem wyobrazić polską gospodarkę bez udziału francuskiego kapitału (źródło: Monika Constant: Francuskie firmy stworzyły w Polsce 200 tys. miejsc pracy, , za forsal.pl/artykuly/718329,francuskie-firmy-pokochaly-polskestworzyly-juz-200-tys-miejsc-pracy.html, odczyt: ; por. też: Francuskie marki powalczą o swój wizerunek w Polsce, w Puls Biznesu, , za 9477.pl/strony/1/i/7210.php, odczyt: itd.). 6

7 mediach itd. 5. Paradoks polega na tym, iż mimo wielu różnic między Warszawą a Paryżem [ ], Polacy są w ogromnej większości (82%) przekonani o dobrym stanie stosunków polsko-francuskich. Zdecydowana większość (88%) ankietowanych [ ] jest zdania, że oba kraje powinny ściślej ze sobą współpracować w zjednoczonej Europie. Jednak grupy, które są lepiej poinformowane bardziej krytycznie niż przeciętny Polak oceniają zarówno stan stosunków dwustronnych jak i rolę Francji w Europie 6. Co gorsza, w ostatnim okresie postrzeganie samych Francuzów (nie Francji) nawet pogorszyło się 7. Badania własne, przeprowadzone na początku 2013 r. wśród młodzieży (licealnej i uniwersyteckiej) z południowo-wschodniej Polski (~350 osób), wskazały, iż jedynie 3% wie, iż Francja jest mocarstwem jądrowym i potęgą militarną oraz wciąż posiada terytoria zamorskie itd. Reszta uważała, iż pod w/w względami Francja jest niemalże porównywalna z Polską (wszak prawie każdy zdawał sobie sprawę, iż jest to kraj gospodarczo znacznie bardziej rozwinięty). Małe zainteresowanie Francją, francuską kulturą (np. prawie brak francuskich filmów) oraz językiem wyraźnie warunkuje fakt, iż trudno nawet znaleźć precyzyjne dane na temat Polaków we Francji. Praktycznie nie ma nawet najnowszych oficjalnych danych statystycznych o przebywających we Francji Polakach, a istniejące liczby mają charakter cząstkowy i szacunkowy 8. Np. w okręgu konsularnym Lyonu liczby te wahają się w okolicach 15 tys. pracowników migrujących (pobyty dłuższe) i 15 tys. sezonowych (pobyty krótkie), w sumie ~30 tys., zaś pracowników świadczących usługi (polskie firmy, jako podwykonawcy) jest ~3 tys. osób itd. 9 Zgodnie z oficjalnymi danymi w samym Paryżu mieszka ~1 mln Polaków 10. Miastami, do których obecnie migrują Polacy, poza Paryżem, są Arles, Marsylia i Perpignan 11. Co więcej, w ciągu ostatniej dekady nie wiele się zmieniły nawet niektóre stereotypy: wciąż w wielu środowiskach pokutuje obraz Francuza żabojada, wielbiciela ślimaków oraz wina 12, a współpracą polsko-francuską zajmuje się bardzo wąskie grono polskich 5 Szerzej zob.: Czy popularność tłumaczeń z języka francuskiego maleje?, forum.mlingua.pl/showthread.php?t=13476 (odczyt: ) 6 Polacy doceniają rolę Francji w Europie, ale polskie elity pozostają krytyczne, wyd. Instytut Spraw Publicznych, za isp.org.pl/files/ pdf (odczyt: ) 7 Stosunek Polaków do innych narodów (BS/12/2013), Komunikat z badań CBOS, Warszawa 2013, s. 3, za cbos.pl/spiskom.pol/2013/k_012_13.pdf (odczyt: ) 8 Mimo faktu, iż we Francji mieszka znacznie więcej Polaków, niż w wielu innych krajach UE, to i tak w różnych publikacjach (np. o Polonii we Francji) ilość próby badawczej jest znikoma. Np. w publikacji Polityka polonijna w ocenie jej wykonawców i adresatów jest ich tylko 96 osób (A. Fiń, A. Legut, W. Nowak, M. Nowosielski, K. Schöll- Mazurek, Polityka polonijna w ocenie jej wykonawców i adresatów, w: IZ Policy Papers, nr 11/I, wyd. Instytut Zachodni, Poznań 2013, s. 44). 9 Por.: Polacy we Francji, za lyon.msz.gov.pl/pl/wspolpraca_dwustronna/polonia_we_francji (odczyt: ) 10 Por.: Polonia w liczbach: 2012 rok. Główne ośrodki polonijne, za wirtualnapolonia.com/2012/04/04/poloniaw-liczbach-2012-rok-glowne-osrodki-polonijne; Polacy za granicą, za poland.gov.pl/polacy,za,granica,48.html (odczyt: ) 11 Por.: W poszukiwaniu polskich korzeni, za google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=11&cad=rja&ved=0ccyqfjaaoao&url=http%3a%2f% 2Fszkolamysleniamini2.nq.pl%2Findex.php%3Fsec%3Dpobierz_plik%26id%3D17398%26typ%3Dprojekt%26 q%3d921&ei=ekf6up_4biugywpuwiloda&usg=afqjcngklzphlmlw5s0fwkxyzxcdea1zwg (odczyt: ) 12 Szerzej zob.: M. Warchala, Polska Francja. Wzajemny wizerunek w okresie rozszerzania Unii Europejskiej, Instytut Sprawa Publicznych, za isp.org.pl/files/ pdf (odczyt: ); A. Szpor, Trójkąt Weimarski asymetrie, struktura i agenda współpracy, wyd. Centrum Stosunków 7

8 ekspertów mających wiedzę o polityce francuskiej [ ], brak wyspecjalizowanych ośrodków analitycznych w Polsce zajmujących się regularną analizą polityki francuskiej 13 itd. Niestety słabe zainteresowanie Francją powoduje szczególnie słabe przygotowanie Polaków wyjeżdżających do pracy we Francji. Nieodrabianie tego rodzaju pracy domowej dotyczy takich aspektów życia codziennego, jak pobyt we Francji, ubezpieczenia społeczne, warunki pracy, ogólne zrozumienie francuskiej mentalności, tworzenie wspólnoty z Francuzami (np. w sąsiedztwie czy w pracy) itd. 14 Z drugiej strony Francuzi coraz częściej skarżą się na napływ polskich imigrantów, którzy zabierają im pracę. [ ] Według portalu informacyjnego Atlantico w ubiegłym roku 40 tys. szefów firm budowlanych podpisało petycję w sprawie walki z nieuczciwą konkurencją, jaką stanowią polscy hydraulicy. We Francji termin ten odnosi się do wszystkich pracowników z Polski czy Europy Wschodniej, pracujących na czarno, poniżej przyjętych stawek czy też w ramach tzw. pracy delegowanej. [ ] Związkowcy [ ] we Francji [ ] oskarżają Polaków i zatrudniające ich firmy o "dumping społeczny", czyli obniżanie kosztów pracy oraz odbieranie ich robotnikom z trudem wywalczonych praw 15. Można, zatem wywnioskować, iż zaniechanie działań na rzecz wizerunku Polski i Polaków powoduje, iż wszędzie mówi się o pracownikach ze wschodu i pokazuje... Polaków. Są to jedynie obrazki negatywne, generalizujące zjawisko wolnego przepływu siły roboczej w Europie. Wszyscy są wrzuceni do przysłowiowego jednego worka i pokazani, jako zagrożenie dla francuskiej ekonomii 16. Wypromowany przez francuskie media negatywny wizerunek tworzy obraz Polaków, którzy zabierają miejsca pracy i rujnują francuską gospodarkę. Wykorzystują francuski system do nadużyć i generalnie należy się ich bać. [ ] Wszędzie pokazuje się Polaków, jako niewdzięczny produkt Europy, który zamiast zostać w swoim kraju zalewa Francję. Zarabia poniżej najniższej krajowej, pracuje ponad 35 godzin w tygodniu, żyje w opłakanych warunkach, nie mówi po francusku [ ]. Tak przedstawiony Międzynarodowych, s. 2-3, za kas.de/wf/doc/kas_ pdf? (odczyt: ) itd. 13 A. Szpor, Trójkąt Weimarski asymetrie, op. cit., s Ilustracją życia społeczno-towarzyskiego mogą być np. badania wskazujące, iż mimo nawet ogólnego pozytywnego wizerunku, wiele Polaków jest źle traktowanych we Francji w restauracjach, bowiem są postrzegani jako biedni i skąpi. [ ] Wpływa na to postrzeganie ich jako gości zainteresowanych wyłącznie zakupem taniego alkoholu (źródło: Badania opinii Określenie wizerunku, który Polska powinna promować za granicą. Raport końcowy (projekt realizowany na zlecenie MSZ), wyd. Konsorcjum Laboratorium Badań Społecznych Sp. z o. o., MANDS Badania Rynku i Opinii, Warszawa 2013, s. 66). Osoby wyjeżdżające mają jednak możliwość dokształcać się w kwestiach tzw. administracyjno-biurokratycnych. Wedle danych uzyskanych ze wszystkich wojewódzkich urzędów pracy (i ich oddziałów terenowych), każdy wyjeżdżający zagranicę do pracy, co najmniej za pośrednictwem sieci EURES (Europejskie Służby Zatrudnienia) może zapoznać się m. in. ze szczegółami formalności do załatwienia przed wyjazdem i po powrocie do kraju, proceduraami rejestracji pobytu, koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zasadami przyznania prawa do zasiłku, transferu zasiłku itd. Wszystkie te inicjatywy dotyczą formalności administracyjnych w krajach UE i EOG (włącznie ze Szwajcarią) i w żaden sposób nie obejmują naukę współżycia w danym środowisku. Jedynie Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach poinformował, iż w ramach Europejskich Targów Przedsiębiorczości, Pracy i Edukacji, które odbyły się w 2007 i 2012 r., zorganizowano warsztaty m. in. na temat warunków życia i pracy we Francji, które były prowadzone przez doradców EURES zatrudnionych przez francuskie służby zatrudnienia. 15 M. Fita-Czuchnowska, Kryzys i populizm rodzą niechęć wobec Polaków w W. Brytanii i Francji, PAP, , za praca.wp.pl/title,kryzys-i-populizm-rodza-niechec-wobec-polakow-w-w-brytanii-i- Francji,wid, ,wiadomosc.html (odczyt: ) 16 A. Kałuża, Polski hydraulik na liście niepożądanych, , za strefapl.com/pl/strefaaktualnosci/francja/399-polski-hydraulik-na-liscieniepozadanych?highlight=ytoxontpoja7czoxmdoiymv6cm9ib2npzsi7fq== (odczyt: ) 8

9 wizerunek rzutuje na wszystkich Polaków na emigracji we Francji. Prowokuje myślenie o Polsce, jako o kraju tanich kombinatorów 17. Szczególnie ten ostatni argument ma często determinujące dwuwymiarowe znaczenie, bowiem na wizerunek danego kraju w umyśle "obywatela zagranicy" składają się dwie grupy elementów: - elementy a f e k t y w n e, związane z emocjami, odczuciami, uczuciami, wyrażające się w twierdzeniach: lubię - nie lubię kraju X, kraj X to kraj sympatyczny - niesympatyczny itp., - elementy k o g n i t y w n e, odnoszące się do wiedzy posiadanej o danym kraju, jego warunkach naturalnych, historii, gospodarce, kulturze itp. 18. Niestety na podobne działania strony francuskiej Polska reaguje słabo (albo w ogóle) i w warunkach bezsilności przed rosnącym bezrobociem, polski hydraulik staje się tą trzecią siłą, która pojawia się w historii, jako szkodnik 19. Le Parisien jeszcze bardziej wzmacnia ten negatywny obraz, publikując ilustrację pokazującą mapę pracowników delegowanych, (czyli tych, którzy przyjeżdżają do Francji, pracują we Francji, ale składki ubezpieczeniowe i podatki płacą w swoim kraju itd.). Na mapie wyraźnie widać, iż największą ilość oddelegowanych stanowią Polacy 20. Trudno oczekiwać, iż w najbliższej przyszłości wizerunek ten się zmieni, bowiem (na zasadzie błędnego koła) im większe jest b e z r o b o c i e w Polsce i UE 21 : - tym więcej Polaków pojedzie p r a c o w a ć we Francji, 17 A. Kałuża, Polski hydraulik na op. cit. 18 T. Sikora, O znaczeniu celowego kształtowania wizerunku Polski za granicą, w: Promenada, styczeń 2003, za crm.wsp.pl/index.php/index.php?dzial=poza_uczelnia&dzial2=publicystyka&dzial3=promenada &podst=o_znaczeniu_celowego_ksztaltowania (odczyt: ). 19 Szerzej zob.: Travailleurs détachés: les Européens se mettent enfin d'accord, , za atlantico.fr/pepites/travailleurs-detaches-europeens-se-mettent-enfin-accord html(odczyt: ); Travailleurs détachés: les Européens trouvent un accord, Le Nouvel Observateur avec AFP, , za tempsreel.nouvelobs.com/social/ obs8805/travailleurs-detaches-quand-l-europeveut-limiter-les-abus.html (odczyt: ) itd. 20 Pracownicy delegowani: Pracownicy delegowani: skąd pochodzą (w tyś.... i państwa, gdzie pracują, pierwsze 9 krajów w 2011 r.), pierwsze 9 krajów. Źródło: Travailleurs détachés: les Européens trouvent un accord, , za leparisien.fr/economie/emploi/travailleurs-detaches-les-europeens-trouvent-un-accord php (odczyt: ) 21 Szerzej zob.: OECD alarmuje: bezrobocie w Polsce wzrośnie, , za praca.wp.pl/title,oecd-alarmujebezrobocie-w-polsce-wzrosnie,wid, ,wiadomosc.html (odczyt: ) 9

10 - tym więcej n o w y c h b e z r o b o t n y c h pojawi się we Francji, - tym większa będzie n i e c h ę ć do Polaków. Jeśli do powyższej sytuacji dodać znikomy poziom (lub brak) potocznej wiedzy Francuzów o Polsce i o Polakach, to nasz wizerunek można klasyfikować jako niżej przeciętnego poziomu. Np., wedle badań TNS OBOP 22, nic lub prawie nic nie wie o Polsce aż 62% Francuzów, zaś Polska jest postrzegana jako kraj mało nowoczesny, nieco zapóźniony, religijny, rolniczy i nastawiony głównie na tradycję i historię. Ciekawostką jest to, iż pierwszy produkt skojarzony przez Francuzów (50%) z Polską, to wódka, zaś 28% w ogóle z niczym szczególnym nie kojarzy, a 65% uważa, że w Polsce nie ma żadnych znanych i atrakcyjnych miejsc. Taki obraz rzadko kiedy odpowiada faktom, bowiem jak podkreśla Le Figaro, Polacy podejmują się wielu prac, na które Francuzi po prostu nie mają ochoty. "[ ] Oni nie ustawiają się w kolejkach po zasiłki dla bezrobotnych i zasiłki społeczne. Nie wpisują się na listy oczekujących na mieszkania socjalne (...). Pracują ciężko i efektywnie" - broni Polaków [ ] Benoit Rayski 23. Kolejny problem, to brak jest wizji marki POLSKA. Lub być może brak jest wizjonera i lidera, który rozumie jak ważna dla gospodarki, dla naszego poziomu życia i zadowolenia z tego gdzie żyjemy jest dbałość o wizerunek kraju. Polskie firmy cierpią, bo ich pochodzenie często negatywnie wpływa na ich postrzeganie. Polacy często za granicą spotykają się z gorszym traktowaniem niż obywatele krajów lepiej postrzeganych. Nie dzieje się to bez przyczyny. Czy wyniki badań zmienią podejście decydentów i nas samych do spraw kreowania i zarządzania wizerunkiem kraju? Budowanie marki to proces długotrwały, ale przede wszystkim wymagający wizji i konsekwencji w działaniu. Takie podejście nie jest w naszym kraju ani popularne, ani uznawane za wartościowe. Reklama i działania PR są traktowane za skuteczne narzędzia przekonywania o wartości produktów i usług. W marketingu państw to się nie sprawdza. Marki kraju się nie reklamuje, markowym krajem się jest E. Lenczewska, Wizerunek Polski i Polaków, TNS OBOP, za d1dmfej9n5lgmh.cloudfront.net/msport/article_attachments/attachments/10342/original/4a_wizerunek_pols ki_i_polakow.pdf? (odczyt: ); por. też: Badania opinii Określenie wizerunku op. cit. Itd 23 Por.: M. Fita-Czuchnowska, Kryzys i populizm op. cit.; por. też: B. Rayski, Nous sommes tous des plombiers polonais!, , za atlantico.fr/decryptage/sommes-tous-plombiers-polonais-benoit-rayski html (odczyt: ) 24 J. Filipek, Jaki jest wizerunek naszego kraju? Polska w rankingu marek narodowych, r., za firmy.net/blog/jaki-jest-wizerunek-naszego-kraju-polska-w-rankingu-marek-narodowych.html (odczyt: ). 10

11 SIŁA RAŻENIA JĘZYKA FRANCUSKIEGO Często silniejszą od broni jest siła rażenia języka. Jeżeli chodzi o francuski, to jest to tzw. miękka siła, która jednak potrafi budować więcej, niż nie jedno państwo. Dzięki silnej pozycji francuskiego na świecie (przeważnie jako efekt polityki kolonialnej) Francja wciąż jest obecna w wielu miejscach globu. Francuski jest (poza Francją i UE) językiem urzędowym (czasem równoległe z innymi językami) w Belgii, Beninie, Burkina Faso, Burundi, Czadzie, Kongo, Dżibuti, Gabonie, Gwinei, Gwinei Równikowej, Haiti, Kamerunie, Kanadzie, Kongo, Luksemburgu, Mali, Mauretanii, Monako, Nigerii, Quebeku, Republice Środkowoafrykańskiej, Rwandzie, Senegalu, Szwajcarii, Togo, na Wybrzeżu Kości Słoniowej, Vanuatu, Madagaskarze, Seszelach oraz Komorach. Poza tym, jest też jednym z urzędowych języków w ONZ i NATO. Jednak to jeszcze nie wszystko francuski, oczywiście jako urzędowy, występuje też w Luizjanie i Maine w USA oraz Dolinie Aosty we Włoszech 25. Przybliżona liczba osób mówiących po francusku (jako język ojczysty, urzędowy, kultury 26 lub mniejszości) w 2005 r. na świecie przekraczała osób. w 2010 r. liczba w ogóle mówiących po francusku sięgnęła 220 mln osób 27. Z pewnością liczba osób francuskojęzycznych, ze względu m. in. na edukacyjną hossę w Afryce, wzrośnie co najmniej 2 razy w ciągu najbliższych lat 28. Za tym przemawia też fakt, iż w większości krajów zrzeszonych w Międzynarodowej Organizacji Frankofonii (Organisation internationale de la Francophonie) - 1/3 państw członkowskich ONZ, 60% populacji ma mniej, niż 30 lat. W sumie 75 państw członkowskich w/w Międzynarodowej Organizacji to 890 mln mieszkańców, czyli 13% populacji świata. Wszystkie te państwa podpisały Konwencję Praw Dziecka. Sam francuski zaś jest piątym językiem najczęściej używanym na Ziemi, a w 98 krajach dla 782 instytucji (uniwersytetów i ośrodków badawczych) francuski jest jedynym lub jednym z języków roboczych. W powyższej statystyce ekonomiczny aspekt jest bardziej 25 Szerzej zob. : Le français aujourd hui, Academie francaise, za academie-francaise.fr/la-langue-francaise/lefrancais-aujourdhui (odczyt : ); Le français dans les institutions européennes, wyd. Premier ministre SGAE, Ministère des affaires étrangères, Ministère de la culture et de la communication (délégation générale à la langue française et aux langues de France), 2006, za rpfrance.eu/img/francais_dans_les_institutions.pdf (odczyt : ); Rapport au Parlement sur l emploi de la langue française, Ministère de la Culture et de la Communication. Délégation générale à la langue française et aux langues de France, Paris 2009, za dglf.culture.gouv.fr/rapport/2009/rapport_parlement09.pdf (odczyt : ); R. Marcoux, M. Gagné, La francophonie de demain : essai de mesure de la population appartenant à la francophonie d ici 2050, w: Cahiers québécois de démographie, vol. 32, nr 2, 2003, s , za erudit.org/revue/cqd/2003/v32/n2/008997ar.pdf (odczyt: ) itd. 26 J ę z y k i e m k u l t u r y określamy język, który na danym obszarze ma uprzywilejowaną pozycję ze względu na uwarunkowania kulturowe, choć nie jest językiem oficjalnym. 27 Por.: Distribution du français, za fr.wikipedia.org/wiki/distribution_du_fran%c3%a7ais (odczyt: ); J. Pezet, Le français sera la langue la plus parlée dans le monde en 2050, , za rue89.nouvelobs.com/2014/03/25/francais-sera-langue-plus-parlee (odczyt: ); Rapport au Parlement sur l emploi de la langue op. cit. ; R. Marcoux, M. Gagné, La francophonie de op. cit. itd. 28 Por.: Francisation, za fr.wikipedia.org/wiki/francisation (odczyt: ); Le français va progresser dans les 40 ans à venir, , za secouchermoinsbete.fr/13629-le-francais-va-progresser-dans-les-40-ans-avenir (odczyt: ) ; R. Marcoux, M. Gagné, La francophonie de op. cit. itd. 11

12 imponujący - kraje francuskojęzyczne obejmują 20% handlu światowego 29 i nie ulega wątpliwości, iż w tym wszystkim wiodąca rola należy do Republiki Francuskiej. W/w charakterystykę pewnych aspektów ekspansji francuskiego na świecie, a co za tym idzie, francuskojęzycznej mentalności, można obrazować w następujący sposób: Rysunek nr 1: Zasięg języka francuskiego na świecie ( język ojczysty, język urzędowy, język kultury, język mniejszości). Źródło: Français, za fr.wikipedia.org/wiki/fran%c3%a7ais (odczyt: ); Répartition des francophones dans le monde, za linternaute.com/savoir/societe/dossier/journee-de-lafrancophonie/2008/carte-generale.shtml (odczyt: ) itd. Kwestia znajomości języka francuskiego w krajach Unii Europejskiej graficznie została ujęta na poniższej mapie: Rysunek nr 2: Znajomość języka francuskiego w krajach UE (źródło: upload.wikimedia.org/wikipedia/commo ns/3/3b/knowledge_of_french_eu_map.s vg, odczyt: ) 29 Por.: La francophonie en chiffres, za francophonie.org/-la-francophonie-en-chiffres-.html?debut_list_art=0#pagination_list_art (odczyt: ); R. Marcoux, M. Gagné, La francophonie de op. cit. itd. 12

13 W sumie aż 51% populacji globu uważa za pozytywny wpływ Francji na świecie: w Korei Południowej tak sądzi aż 82% społeczeństwa, w Niemczech, Nigerii, Ghanie, Chile, we Włoszech ponad 60%, w USA, Kanadzie, Rosji Wielkiej Brytanii ponad 50% itd. 30 Można wszak odnieść wrażenie, iż te statystyki nie dotyczą nas. Kwestia Francji w świadomości polskiej występuje albo sporadycznie, albo fragmentarycznie. Z perspektywy polskiej, problem percepcji i akceptacji Francji jest na tyle skomplikowany, iż nawet w dokumencie analityczno-rekomendacyjny Kierunki promocji Polski do 2015 r. zdiagnozowano system promocji Polski, podkreślając, że dotychczasową praktykę cechowało szereg słabości. Np.: - brak spójności i koordynacji promocji Polski zarówno na poziomie programowania, jak i realizacji, - brak uznania określonych dziedzin aktywności państwowej za mające istotny walor promocyjny (np. polityka stypendialna wobec zagranicy, wymiana młodzieżowa, pomoc rozwojowa, nauczanie języka polskiego jako obcego), - brak efektywnego systemu rządowego wsparcia pewnych działań niezbędnych dla skutecznej promocji kraju (np. w sferze promocji poprzez naukę), - brak skutecznych mechanizmów (prawnych, organizacyjnych i finansowych) w poszczególnych dziedzinach promocji (zwłaszcza w zakresie promocji gospodarczej i kulturalnej), - niewystarczające finansowanie niektórych dziedzin promocji Polski (zwłaszcza turystyki i nauki), - braki w zakresie metodologii nowoczesnego realizowania celów promocyjnych, - nieuzasadnione skupianie energii i wydatków na niektórych, oderwanych projektach promocyjnych, - brak jasnego podziału kompetencji w przypadku niektórych działań promocyjnych za granicą itd. Za priorytetowy cel działania uznano w w/w dokumencie poprawę międzynarodowej rozpoznawalności i konkurencyjności Polski, umocnienie jej pozycji politycznej, gospodarczej i cywilizacyjnej. Podkreślono konieczność pogłębienia społecznej debaty o możliwościach i potrzebach promocyjnych Polski oraz zapewnienia synergii działań podejmowanych przez wszystkie instytucje zaangażowane w promocję Polski 31. Choć nie jest naszym celem koncypowanie ekonomiczne polsko-francuskich relacji, warto jednak zwrócić uwagę na kilka istotnych szczegółów dzielących dwa kraje i narody, bowiem analiza percepcji wizerunku każdego kraju i narodu kształtuje się m. in. pod 30 Szerzej zob. : La réputation des Françaises par les étrangers, , za lablogospheredemathilde.wordpress.com/2011/11/25/la-reputation-des-francaises (odczyt: ) 31 Szerzej zob.: Informacja o wynikach kontroli promocji kultury polskiej na świecie, Departament nauki, oświaty i dziedzictwa narodowego NIK, KNO /2010Nr ewid. 177/2010/P/10/070/KNO, Warszawa maj 2011 r., s. 8-9, za nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontrolinik/pobierz,kno~p_10_070_ ~01,typ,k.pdf (odczyt: ); por. też: W. Sokołowski, Kierunki Promocji Polski do 2015 r. w ogniu krytyki ludzi mediów, , za epr.pl/kierunkipromocji-polski-do-2015-r-w-ogniu-krytyki-ludzi-mediow,media-i-marketing,24662,1.html (odczyt: ); M. Traczyk, J. Janowski- Smoliński, Stratedzy czy lebiedzy - Kierunki Promocji Polski do 2015r., , za polskiemedia.org/index.php?option=com_content&task=view&id=860&itemid=0 (odczyt: ); G. Bernatowicz, Odpowiedź podsekretarza stanu w MSZ na interpelację nr 3806 w sprawie promocji Polski za granicą, , za sejm.gov.pl/sejm7.nsf/interpelacjatresc.xsp?key=10139dcd (odczyt ) itd. 13

14 wpływem czynników ekonomicznych. Np. PKB Francji w 2013 r. wynosiło 2 899,24 miliardów dolarów USA, zaś Polski 513,93. Mimo faktu, iż wzrost PKB w Polsce w analogicznym okresie wyniósł 1,8%, a we Francji jedynie 0,3%, PKB na mieszkańca we Francji przekroczył dolarów, a Polski był ponad 3 razy mniej dolarów. Jednak wedle siły nabywczej pieniądza, Francja plasuje się jeszcze wyżej i w UE jest na równi z Niemcami, Wielką Brytanią, Włochami i Szwecją. Ten poziom jest co najmniej 2 razy wyższy, niż siła nabywcza w Polsce 32. Na domiar złego, minimalna miesięczna pensja w Polsce wynosiła w 2013 r. 387,31 Euro (brutto), czyli około 3,7 razy mniej, niż we Francji (1 445,38 Euro) 33. Kolejne dane jedynie wzmacniają negatywny obraz Polski. Osoby zagrożone ubóstwem i wykluczeniem społecznym w 2012 r. stanowiły 19,1% populacji Francji, zaś w Polsce ta liczba była o 7,6% wyżej (26,7%). W obszarze skrajnego ubóstwa w analogicznym okresie Polska wypadała jeszcze gorzej: współczynnik dla Francji wynosił 5,3%, a dla Polski o 8,2% więcej (13,5%) 34. W sumie, z perspektywy rozwoju społecznego, wedle Human Development Index 2014 (Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju ONZ) Francja zajmuje 20 miejsce, a Polska Z globalnej perspektywy dystans między Polską a Francją jest jeszcze większy. Współczynniki bieżącego wkładu obu krajów (wedle globalnych badań socjologicznych i statystycznych) w wybranych sferach życia globalnego, (czyli na zewnątrz kraju 36 ) wskazują, iż Francja zajmuje 11. miejsce a Polska Jednak gwoli precyzji, zaznaczmy, iż wedle Anholt-GfK Nation Brand Index: Overal Brand Ranking Francja zajmuje czwarte miejsce 38. Logiczne, iż w tych okolicznościach w rankingach The World Factbook Francja zajmuje 10. pozycję, a Polska Niepocieszające są również niektóre czynniki demograficzne: - średnia długość życia we Francji wynosi 81,75 lat, a w Polsce 76,45; - w Polsce na jedną kobietę wypada średnio 1,32 dziecka, zaś we Francji 2; - współczynnik śmiertelności we Francji wynosi 8,7% (wśród dzieci 3,5%),a w Polsce przekracza 10,30% (wśród dzieci aż 6,3%) itd Por. : M. Beffy, M.-É. Clerc, C. Thévenot, Dossier - Inégalités, pauvreté et protection sociale en Europe: état des lieux et impact de la crise, La France dans l Union européenne, édition 2014, s. 25, za mipes.org/img/pdf/insee_fr-ue14 Inegalites.pdf (odczyt ). 33 Por. : F. Renou, Le Smic dans les pays de l'union européenne en 2014, , w: Le Journal du Net, za journaldunet.com/management/remuneration/smic-2013-en-europe.shtml (odczyt: ) 34 Szerzej zob. : M. Beffy, M.-É. Clerc, C. Thévenot, Dossier - Inégalités, pauvreté et protection sociale en Europe: état des lieux et impact de la crise, La France dans l Union européenne, édition 2014, s. 31, za mipes.org/img/pdf/insee_fr-ue14 Inegalites.pdf (odczyt ). 35 Szerzej zob.: 2014 Human Development Report, za undp.org/content/undp/en/home/presscenter/events/2014/july/hdr2014.html (odczyt: ). 36 Szerzej zob.: S. Anholt, Welcome to the Good Country website and the Good Country Index, a new way of looking at the world, za goodcountry.org (odczyt: ) 37 S. Anholt, Good Country Index, za goodcountry.org/country/pol i za goodcountry.org/country/fra (odczyt: ) 38 Nation brand index 2013, , za gfk.com/news-and-events/press-room/pressreleases/pages/nation-brand-index-2013-latest-findings.aspx (odczyt: ) 39 Szerzej zob.: The World Factbook, za cia.gov/library/publications/the-worldfactbook/rankorder/2001rank.html?countryname=poland&countrycode=pl&regioncode=eur&rank=22#pl 40 Por.: France, za populationdata.net/index2.php?option=pays&pid=68&nom=france (odczyt: ); Pologne, za populationdata.net/index2.php?option=pays&pid=171&nom=pologne (odczyt: ). 14

15 Zważywszy na fakt, iż na wizerunek składają się skojarzenia, które powstają w reakcji na bodźce docierające do odbiorcy na temat [ ] kraju, podczas gdy reputację konstytuują głębsze przekonania, stabilne w czasie, wyznaczające postrzeganą zdolność kraju do zachowania w taki lub inny sposób 41, można stwierdzić, iż w/w czynniki niestety podświadomie kształtują wizerunek dość słabej osobowości Polaka i wpływają na negatywną percepcję kraju i jego mieszkańców przez Francuzów. W tych okolicznościach łatwo wpędzić się w kompleks niższości 42, który ujawnia się np. zaraz po konfrontacji z kulturą Francuzów. Niestety fałszywy wizerunek jest hodowany przez lata i już wrósł w świadomość Polaków odciskając w niej piętno 43. Dla kontrastu percepcji francuskiego obrazu świata, warto podkreślić, iż Francja np. eksportuje broń, okręty wojenne czy myśliwce, ale światu sprzedaje się przez styl, Paryż i kulturę 44. Taka odsłona rzeczywistości (choć wyimaginowanej) buduje raczej pozytywną świadomość Francji i Francuzów. W przeciwstawieniu mentalności polskiej z mentalnością francuską występuje jeszcze jedna kwestia, która ma zasadnicze znaczenie w percepcji rzeczywistego obrazu świata. Francja miała i wciąż ma rusofilską orientację 45 (mimo nawet ostatnich perturbacji z 41 O. Gorbaniuk, D. Radman, Struktura wizerunku kraju i jej pomiar, w: Studia socjologiczne, nr 4/203, 2011 r., s. 76; por. też: O. Gorbaniuk, M. Omiotek, Taksonomia leksykalna skojarzeń i struktura dyspozycji przypisywanych krajom, w: Psychologia Społeczna, nr 4/2011, s , za kul.pl/files/155/public/2011_- _Gorbaniuk_O._Omiotek_M._2011_._Taksonomia_leksykalna_skojarzen_i_struktura_dyspozycji_przypisywanych_ krajom._psychologia_spoleczna_6_4_ pdf (odczyt: ). 42 Szerzej zob.: T. Rakowski, Jesteś potomkiem Bohaterów. Jesteś Polakiem, za wolna-polska.pl/witamy-wjudeopolonii-henryk-pajak-2/jestes-potomkiem-bohaterow-jestes-polakiem-nie-daj-sie-wpedzic-w-poczucienizszosci-i-kompleksy (odczyt: ) 43 Por.: A. Bulkowska, Przełamujemy stereotyp Polaka, za hoga.pl/dobry-temat/przelamujemy-stereotyp-polaka (odczyt: ). Gwoli sprawiedliwości warto zaznaczyć, iż nawet w kwestii samooceny różnimy się od oceny obcokrajowców. Np., jeśli Polacy uważają swój kraj za gościnny, to w odbiorze obcokrajowców w Polakach raczej silniejsze są cechy związane z tradycja i historią Polski, włącznie z religijnością, narodowymi potrawami itd. (por.: M. Sochańska-Kawiecka, D. A. Zielińska, E. Makowska-Belta, Z. Kołakowska-Seroczyńska, D. Milczarek, Badania opinii Określenie wizerunku, który Polska powinna promować za granicą. Raport końcowy, wyd. Konsorcjum Laboratorium Badań Społecznych Sp. z o. o., MANDS Badania Rynku i Opinii, Warszawa 2013, s , za msz.gov.pl/resource/95c1b0fc-e35f-4dc5-ab92-dbd696cd9283:jcr). 44 Informacja o wynikach kontroli promocji kultury polskiej na świecie, Departament nauki, oświaty i dziedzictwa narodowego NIK, KNO /2010Nr ewid. 177/2010/P/10/070/KNO, Warszawa maj 2011 r., s. 60, za nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kno~p_10_070_ ~01,typ,k.pdf (odczyt: ). Ostatnio są nawet podejrzenia, iż będąc mocno zaangażowaną w misję pokojową na Kaukazie między Armenią a Azerbejdżanem (konflikt zbrojny między nimi z okresami zawieszenia broni trwa od 1989 r.) Francja jednocześnie sprzedaje Azerbejdżanowi broń (Ֆրանսիան Ադրբեջանին զենք է վաճառո ւմ, , za news.am/arm/news/ html, odczyt: ). Strona Francuska oficjalnie neguje ten proceder («Ֆրանսիան Ադրբեջանին զենք չի վաճառել». դեսպան, , za a1plus.am/ html, odczyt: ), choć fakty świadczą raczej na jej niekorzyść (Hollande goes to bat for Eurosam, issue no. 714, , za intelligenceonline.com/corporateintelligence/2014/06/18/hollande-goes-to-bat-for-eurosam, bre, odczyt: ). 45 Stosunki rosyjsko francuskie wydają się bardzo dobre. Powodem może być podobne postrzeganie rzeczywistości międzynarodowej obu państw i przeświadczenie, że dwustronna współpraca przyczynia się do zwiększenia znaczenia obu państw. Dla Rosji ważne było znalezienie sojusznika, który kontestowałby jednobiegunowy porządek na świecie. Dla Francji związek z Rosją, krytykującą dominującą pozycję USA na świecie również był wygodny. Co więcej w mniemaniu Francji równoważył powiększanie się dysproporcji w jej sile i rosnącej potędze Niemiec. Nie wiadomo czy kordialny kurs obu państw wobec siebie będzie kontynuowany. Należy pamiętać, że krytyka USA ma różne źródła w obu państwach. Rosja ponownie chciałaby ogrywać znaczącą pozycję na świecie, ale uniemożliwia jej to pozycja Stanów Zjednoczonych i ich obecność w Europie. Wydaje się, że w porównaniu z ambicjami Rosji, Francja ma daleko mniejsze pragnienia. Chce 15

16 powodu ukraińskiego kryzysu), zaś Polska z historycznych przyczyn raczej charakteryzuje się (nieraz nawet słuszną) rusofobią. Podkreślmy fakt, iż zarówno rusofobia, jak i rusofila budują w określony sposób pewne wzorce mentalne: np. w ankietach przeprowadzonych przez nas wśród nawet młodzieży występują bardzo często określenia Francuzów, jako tchórzów, strachliwych zdrajców Polski z czasów drugiej Wojny Światowej itd. Warto zaznaczyć, iż ujęcie Francji i Francuzów dla mentalności polskiej nie raz opiera się również na sarkastycznych i negatywnych obrazach. Dzięki np. niektórym tzw. dowcipom można odnieść wrażenie, iż buduje się wizerunek Francji, jako państwa zacofanego, biednego i głupiego 46. Taka wyimaginowana rzeczywistość całkowicie koreluje się z wynikami ankiet przeprowadzonych przez nas. Do tej materii jeszcze wrócimy. Otóż, czy w szeregu ogromu pejoratywnych charakterystyk Francji, Polska ma interes narodowy w stosunku do tego kraju, żeby wypracować strategiczne działania odnośnie udoskonalenia wizerunku Polaków i Polski we Francji? Podkreślmy też, iż mówiąc o budowaniu strategii ma się na myśli wielowątkowość. Panuje przekonanie, że połączenie wszystkich ważnych komunikatów w jednym działaniu promocyjnym nie jest możliwe, ani wskazane. Wynika to z wielości kanałów, mediów i adresatów poszczególnych komunikatów 47. W tej materii kwestia interesu narodowego wydaje się, że ma zasadnicze znaczenie. Jak wskazują wywiady indywidualne z uczestnikami badań socjologicznych (54 osoby z różnych środowisk w Polsce i 78 z Francji), wyjeżdżając do Francji z powyższym nastawieniem (obrazem Francuza i Francji) Polak mimo woli buduje wizerunek osoby patrzącej na kraj goszczący z perspektywy wyższości własnej osobowości. To z kolei wzbudza raczej negatywny stosunek do niego ze strony Francuzów. Jak wskazuje analiza odgrywać znaczącą rolę, ale uznaje dominację USA na świecie, nawet jeśli francuscy politycy wyrażają inne zdanie na potrzeby polityki wewnętrznej. W dalszych stosunkach istotne znaczenie będą miały wyniki wyborów prezydenckich w obu krajach (źródło: K. Gołaś, Francja w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej, w: Geopolityka.net/kamil-golas-francja-polityce-zagranicznej-federacji-rosyjskiej, z dnia ; odczyt: r.; por. też: M. Hudzikowski, Europa Środkowa i Wschodnia z perspektywy francuskich środowisk eksperckich, wyd. Neter, Częstochowa 2013, s ) 46 Oto niektóre z tych żarcików : - Nowoczesne francuskie samoloty bojowe [ ] są wyposażone w silniki ogromnej mocy ze wstecznym ciągiem. W fazie testów są buty bojowe piechoty ułatwiające bieganie do tyłu i zawracające rakiety. - [ ] Marynarka Francuska ma na swoim wyposażeniu uciekacze, w przeciwieństwie do istniejących w innych flotach ścigaczy. - [ ] Francuskie dowództwo ma na wyposażeniu lornetki pokazujące obraz z za pleców (źródło: Podróże, Europa, za pytamy.pl/kat,15,title,czy-to-prawda-e-francuskie-czo-gi-maj-wi-cej-bieg-w-wstecznych-ninormalnych,pytanie.html, odczyt: ). - Dlaczego francuska armia nakazuje żołnierzom codzienne pranie podkoszulek w wybielaczu? Żeby ich białe flagi były lepiej widoczne. - Czym różni się patriota francuski od Yeti? Podobno Yeti był przez kogoś widziany. - Dlaczego Francuzi byli przeciwko atakowi na Saddama? - Nienawidzi USA, uwielbia cudze żony i nosi beret. On jest Francuzem. - Francuskie czołgi mają trzy biegi do tyłu i jeden do przodu. Po co im ten do przodu? Na wypadek, gdyby wróg zaskoczył ich od tyłu. - Dlaczego w Paryżu zabronione jest rzucanie petard? Bo jak słychać huk petard to się sąsiedni garnizon poddaje. - Dlaczego dobrze być Francuzem? Poddajesz się na początku wojny, a USA wygrywają ją za ciebie. - Dlaczego Francuzi nie pomogli Amerykanom wyrzucić Saddama Husajna z Iraku? Głupie pytanie, przecież nie pomogli nawet w wyrzuceniu Adolfa Hitlera z Francji (źródło: Armia Francuzka od podszewki, za teksty.jeja.pl/572,armia-francuzka-od-podszewki.html, odczyt ) itd. 47 M. Sochańska-Kawiecka op. cit., s

17 materiału badawczego, najczęściej zderzenie z francuską rzeczywistością skutecznie eliminuje sztuczne poczucie wyższości, wprowadzając Polaka raczej w różne kompleksy. Z drugiej strony zaś, nieraz mamy do czynienia z mocno podkreślonym kompleksem w/w niższości. Np. w Dictionnaire critique de l'union europeenne (Krytyczny słownik Unii Europejskiej) można przeczytać notkę przygotowaną przez stronę polską, iż jesteśmy państwem roszczeniowym, awanturniczym, hamującym rozwój integracji europejskiej, skorumpowanym, nieodpowiedzialnym, nieudolnym itd. 48 Zatem na powyższe pytanie trzeba jednoznacznie odpowiedzieć twierdząco, bowiem potrzeba zmiany takiej sytuacji jest skrajną koniecznością i właśnie interes narodowy jest priorytetem polityki zewnętrznej prowadzonej przez państwo. Z jednej strony, ma on charakter postulatywny, tzn. umożliwia przedstawienie państwu (jego przedstawicielom) własnego stanowiska, co do celów i wartości, jakie mają dla niego żywotne znaczenie, stąd mówi się o żywotnych interesach (vital interests). Z drugiej strony, stanowi on ramowy szkielet dla działań w zakresie realizacji określonych żywotnych interesów. Wyrazicielem interesu narodowego mogą być przedstawiciele państwa, jego organy, jak i samo społeczeństwo. Z założenia jednak, interes ma charakter powszechny i dotyczy w modelowym ujęciu wszystkich podmiotów w państwie. W przypadku interesu narodowego zakłada się świadomość priorytetowych celów, chęć ich realizacji, jak i ich manifestację wewnątrz państwa oraz w stosunkach między innymi państwami Kontrowersyjna definicja Polski w słowniku UE, tvp.info, , za wiadomosci.wp.pl/kat,1342,title,kontrowersyjna-definicja-polski-w-slowniku- UE,wid, ,wiadomosc.html?ticaid= (odczyt: ). 49 K. Kałążna, R. Rosicki, O interesie narodowym i racji stanu rozważania teoretyczne, w: Przegląd Politologiczny, nr 1/2013, s. 126, za academia.edu/ /o_interesie_narodowym_i_racji_stanu_- _rozwazania_teoretyczne (odczyt: ). 17

18 POLSKA EUROPA ŚRODKOWA, WSCHODNIA, CZY ŚRODKOWO-WSCHODNIA? Nie ulega jednak wątpliwości, iż, aby pojąć meritum wizerunku Polski i Polaków w świadomości Francuza, trzeba również zrozumieć istotę jego percepcji w kwestii miejsca Polski w Europie. Innymi słowy, czy Polska jest Europą w ujęciu francuskim (na kształt zbliżony do starej 15-stki UE), czy też wciąż leży w obszarze postrzegania radzieckiego (czyli rosyjskiego). Warto podkreślić, iż we Francji instytucje konstytuujące idee polityczne, społeczne czy też ekonomiczne, prezentują znacznie szerszy wachlarz, niż w Polsce. Można też odnieść wrażenie, iż kształtowanie opinii publicznej odnośnie Europy Środkowej odbywa się dwupoziomowo. Pierwszy poziom, politycy, dziennikarze i inne elity intelektualne, które swoją wiedzę często czerpią z w/w (lub podobnych) ośrodków. Następny poziom, to ogół ludności, która kształtuje swoją opinię pod wpływem w/w warstw polityków, mediów itd. Obok struktur akademickich, rządowych czy też pararządwych, znajdują się liczne organizacje pozarządowe, które właściwie kształtują opinię społeczną znacznie skuteczniej, niż w/w budżetówka, opłacana przez rząd. Proces ten ma charakter raczej dwutorowy. Stowarzyszenia czy fundacje pracują często nie biorąc pod uwagę stanowisk kręgów rządowych, zaś budżetówka w dużej mierze kształtuje właściwie oficjalne kierunki działań Hôtela Matignon 50. Jednak nieraz zdarza się tak, iż po pewnym czasie, pod wpływem opinii publicznej środowisk opiniotwórczych, rząd też dostosowuje swoje działania do pewnych ruchów tychże ośrodków. Nie są to reguły jednoznaczne i trwałe, wszak są spotykane dość często 51. Proces ten jest znacznie bardziej skomplikowany, bowiem powyższe instytucje analityczne dostarczają również efekty swojej pracy podmiotom mającym bezpośredni lub pośredni wpływ na kształtowanie polityki. Do ostatniej grupy odbiorców możemy zaliczyć polityków pełniących najwyższe funkcje państwowe, instytucje rządowe, urzędników, przedsiębiorców, czy też naukowców. [ ] Poglądy ośrodków analitycznych i badawczych mogą mieć duże znaczenie dla kształtu francuskiej polityki 52. Otóż w percepcji francuskiej gdzie jest miejsce Polskie? W Europie Środkowej czy Wschodniej, a może Środkowowschodniej? Na ogół w polskojęzycznych i obcojęzycznych źródłach spotyka się sformułowanie "Europa Środkowo-Wschodnia". Inne terminy również często się pojawiają i występują obok siebie na równi lub zamiennie, jak na przykład Europa Centralna, Europa Środkowa, Europa Wschodnia. Te pojęcia są jednak rozmaicie i niekonsekwentnie definiowane. Z pewnością przy wyodrębnianiu krajów należących do danego obszaru poza kryteriami geograficznymi zasadnicze znaczenie mają czynniki polityczne, historyczne, geopolityczne, kulturowe i inne Zwyczajowa nazwa określająca rząd Francji. 51 Szerzej zob.: P. Charaudeau, Réflexions pour l analyse du discours populiste, w : revue Mots, n 97, Les collectivités territoriales en quête d identité, pp , ENS Éditions, Lyon, 2011, za Patrick Charaudeau - Livres, articles, publications (za patrick-charaudeau.com/reflexions-pour-l-analyse-du.html, odczyt : ) ; por. też : M. Hudzikowski, Europa Środkowa i Wschodnia z perspektywy francuskich środowisk eksperckich, wyd. Neter, Częstochowa M. Hudzikowski, Europa Środkowa op. cit., s M. Hudzikowski, Europa Środkowa op. cit., s. 13; por. też.: Tableau de bord des pays d Europe centrale et orientale et d Eurasie 2012, pod red. J.-P. Pagé, vol. 1: Europe centrale et orientale, n 191, décembre 2012, za 18

19 Najprostsze i najbardziej rozpowszechnione, definicje Europy Środkowej możemy znaleźć w encyklopediach i innych źródłach elektronicznych (zarówno po francusku 54, po polsku 55, jak i po angielsku 56 ). Wynika z nich, iż Europa Środkowa to po prostu region Europa między Wschodem i Zachodem oraz Południem i Północą Europy. To historyczne centrum Europy, ale nie geograficzne. Pewne rozbieżności pojawiają się jednak, gdy próbujemy sprecyzować, które kraje obejmuje Europa Środkowa (czyli Centralna). Niektóre źródła włączają do niej Niemcy, Austrię, Liechtenstein, Szwajcarię itd. 57 Inne zaś (zwłaszcza francuskie) ujmują tylko państwa byłego obozu socjalistycznego, bez Rosji i Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP) 58 itd. To ostatnie zjawisko można uznać raczej jako skutek szablonowej percepcji nawet nowej rzeczywistości. Warto jednak podkreślić, iż po roku 1989 Polska, Czechy czy Węgry przestały być w powszechniejszym odbiorze, jak było przedtem Europą Wschodnią (jako części bloku wschodniego), a na mocy nowych nawyków terminologicznych zaczęły być nazywane Europą Środkowowschodnią. Termin ten jest o tyle dziwaczny, że nikt nie mówi o Europie Środkowozachodniej [ ] 59. Niestety, w kulturze języka francuskiego i niemieckiego Polska, Czechy, Słowacja, Węgry to wciąż Europa Wschodnia (Europe de l est, Osteuropa) kojarzona w jakimś stopniu z Rosją. W wielkich księgarniach Paryża i Berlina książki Milana Kundery i Witolda Gombrowicza są obok książek Fiodora Dostojewskiego w regale zatytułowanym sciencespo.fr/ceri/sites/sciencespo.fr.ceri/files/etude%20191.pdf (odczyt ) itd. 54 Por.: Europe Centrale, za fr.wikipedia.org/wiki/europe_centrale (odczyt: ); Europe Centrale, za luventicus.org/cartes/europe/europecentrale.html (odczyt : ); Dialogues France-Europe centrale, za europecentrale.asso-web.com (odczyt: ); S. Parzymies, La france et L Europe Centrale, Centre Thucydide Analyse et recherche en relations internationales, w: Annuaire Français de Relations Internationales, vol. X/2009, za afri-ct.org/img/pdf/article_parzymies.pdf (odczyt: ); P. Joannin, Fragilité de la démocratie dans certains Etats membres d'europe centrale et orientale: une épreuve pour l'europe?, w: Question d'europe, n 272, , za robert-schuman.eu/fr/questions-d-europe/0272-fragilite-de-lademocratie-dans-certains-etats-membres-d-europe-centrale-et-orientale-une (odczyt: ) itd. 55 Por.: Europa Centralna, za pl.wikipedia.org/wiki/europa_%c5%9arodkowa (odczyt: ); Europa Środkowa i Wschodnia po 1989, Polskie Radio, , za polskieradio.pl/130/2762/artykul/ ,europa-srodkowa-i-wschodnia-po-1989 (odczyt: ); Europa Środkowa będzie dalej luzować politykę pieniężną, , za obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/europa-srodkowa-bedzie-dalej-luzowac-politykepieniezna (odczyt: ) itd. 56 T. G. Ash, Does Central Europe Exist?, za visegradgroup.eu/the-visegrad-book/ash-timothy-garton-does (odczyt: ); S. Cassedy, Regions and Eastern Europe Regionalism - The Future Of Eastern Europe, science.jrank.org/pages/11016/regions-regionalism-eastern-europe-future-eastern-europe.html (odczyt: ); L. R. Johnson (reviewed by R. Legvold), Central Europe: Enemies, Neighbors, Friends, w: Foreign Affairs, Council on Foreign Relations, maj-czerwiec 1997, za foreignaffairs.com/articles/52992/robertlegvold/central-europe-enemies-neighbors-friends; T. G. Ash, Timothy Garton: The Puzzle of Central Europe, za visegradgroup.eu/the-visegrad-book/ash-timothy-garton-the (odczyt: ); Central European Identity in Politics, Conference on Central European Identity, Central European Foundation, Bratislava, , za pehe.cz/prednasky/2002/central-european-identity-in-politics (odczyt: ); Geopolitics of European Union Enlargement: The Fortress Empire, pod red. W. Armstrong, J. Anderson, wyd. Routladge Taylor & Francis Group, New York 2007, za pl.scribd.com/doc/ /armstrong-ander-geopolitics-of-european-union- Enlargement-the-Fortress-Empire-Routledge-Research-in-Transnationalism-2007 (odczyt: ) itd. 57 Szerzej zob.: Europe centrale, za fr.wikipedia.org/wiki/europe_centrale (odczyt: ); Vivre et construire l'europe à l'échelle territoriale de 1945 à nos jours, pod red. Y. Denéchère, M.-B. Vincent, wyd. P.I.E. Peter Land S.A., Bruxelles 2010 itd. 58 Por. : Pays d'europe Centrale et Orientale, za insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/pays-europecent-orient.htm (odczyt : ) 59 K. Wóycicki, A. Balcer, Orientacje polskiej polityki zagranicznej. Punkty regionalnego odniesienia, w: Debata. Materiały Społecznego Zespołu Ekspertów przy Przewodniczącym Sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych, wyd. Sejmowe, nr 3, lipiec 2010, s. 12, za orka.sejm.gov.pl/opinie6.nsf/nazwa/sza_deb245/$file/sza_deb245.pdf 19

20 Europa Wschodnia / Rosja. Trudno więc o jakąś powszechnie przyjętą definicję Europy Środkowej 60. Skoro jednak o tego typu nazewnictwie decyduje polityka, uzasadnionym wydaje się uznanie za aktualne określenie Europy Środkowej jako całego pasa państw rozciągającego się na północy od Estonii, poprzez Łotwę, Litwę, Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, i dalej Rumunię, Serbię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Słowenię aż po Bułgarię, Macedonię, Czarnogórę i Albanię na południu. Przy całym zróżnicowaniu regionu łączy go podobne doświadczenie historyczne (położenie między wielkimi potęgami, przeżycie okresu władzy komunistycznej) i problem pewnego zapóźnienia gospodarczego, konieczność ekonomicznej i społecznej transformacji. Uzasadnieniem takiej definicji może być też to, że wszystkie kraje tak zdefiniowanego regionu albo są już członkami UE, albo też mają wszelkie szanse stania się nimi wkrótce, w przeciwieństwie do państw Europy Wschodniej 61. I mimo to, w potocznym ujęciu statystycznego Francuza funkcjonuje raczej termin Europa Środkowo-Wschodnia (EŚW), niż Europa Środkowa (lub Centralna). Dodatkowym powodem, aby wiedza Francuzów o Polsce (jako nierosyjskim Państwie) była ograniczona, jest fakt, iż największym zainteresowaniem na obszarze EŚW cieszy się Rosja. Federacji Rosyjskiej i WNP poświęca się wyraźnie więcej uwagi niż nowym członkom UE czy bałkańskim kandydatom do akcesji 62. W/w literatura przedmiotu wskazuje, iż Francuskie instytuty raczej traktują obszar EŚW łącznie, ignorując istotne różnice pomiędzy państwami. [ ] Ponadto, region EŚW jest traktowany przede wszystkim jako miejsce ekspansji francuskiego biznesu, relatywnie mało atrakcyjne politycznie czy kulturowo 63. W zakresie ocen sytuacji wewnątrzkrajowej i pozycji europejskiej czy też światowej Polski rysuje się pewna prawidłowość: w/w opiniotwórcze organizacje związane z tzw. budżetówką prezentują bardzo optymistyczny obraz. Wskazują na wielki skok cywilizacyjny, udaną transformację i integrację z Europą, pozytywne zmiany społecznogospodarcze i polityczne. Podkreślają, że Polacy prowadzą bardzo odpowiedzialną oraz zrównoważoną politykę, utrzymując więzi z Brukselą i Waszyngtonem, czynnie uczestnicząc w europejskiej debacie. Sukcesem Polski jest inicjatywa kształtująca politykę wschodnią UE. Polska gospodarka jest w bardzo dobrej kondycji, a Warszawa to silny gracz w UE 64. Jednak niezależne instytucje lansują już inny, dwuznaczny obraz Polski, wskazując nie tylko na silne, ale i na słabe strony. Znaczenie państwa polskiego wynika przede wszystkim z jego potencjału ludnościowego [ ]. Pod względem ekonomicznym ważne są zasoby taniej siły roboczej oraz miejsce na zagraniczne inwestycje. Społeczeństwo polskie jest bardzo tradycyjne i przywiązuje dużą wagę do kultury oraz historii. Czynniki geopolityczne i geostrategiczne w dużym stopniu kształtują pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Polacy są podzieleni na orientację nowoczesną, liberalną, prozachodnią oraz część konserwatywną, religijną i pro słowiańską. Sympatia do krajów słowiańskich występuje 60 Polska unika określenia Europa Wschodnia i używa w tym celu pojęcie Europa Środkowa (byle nie być skojarzona z Rosją), ale ani we Francji, ani w wielu innych krajach to nie spełnia swojej roli (przypis G.M.). 61 K. Wóycicki, A. Balcer, Orientacje polskiej polityki zagranicznej. Punkty regionalnego odniesienia, w: Debata. Materiały Społecznego Zespołu Ekspertów przy Przewodniczącym Sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych, wyd. Sejmowe, nr 3, lipiec 2010, s. 12, za orka.sejm.gov.pl/opinie6.nsf/nazwa/sza_deb245/$file/sza_deb245.pdf; por. też: Europe centrale et orientale, za fr.wikipedia.org/wiki/europe_centrale_et_orientale (odczyt: ) 62 M. Hudzikowski, Europa Środkowa op. cit., s M. Hudzikowski, Europa Środkowa op. cit., s M. Hudzikowski, Europa op. cit., s

21 obok antypatii i obaw w stosunku do Rosji. Polska szuka pomocy za Atlantykiem i próbuje prowadzić niezależną, asertywną politykę wschodnią. [ ] Wydaje się, że Polacy zbytnią wagę przywiązują do swoich dziejów. Dlatego też w Europie postrzegani są przez pryzmat polityki historycznej, która na przykład we Francji nie cieszy się popularnością 65. W każdym razie Polacy zaliczani są do kategorii, jaką tworzą kraje EŚW. Taka klasyfikacja wskazuje niestety na utrzymującą się potrzebę odróżniania pomiędzy ludnością Zachodu a r e s z t ą ś w i a t a 66. W każdym razie spojrzenie na ostatnie 60 lat francuskiej polityki europejskiej ukazuje jej prawdziwe podstawy i cele, czasem różne od tych oficjalnie przedstawianych przez francuską dyplomację; pozwala lepiej zrozumieć idee Monneta i Schumana, uznawanych za ojców założycieli zjednoczonej Europy. Udowadnia także wielkość idei de Gaulle a, które przyjmowały postać celów politycznych także pod rządami jego ideologicznych przeciwników. Zdefiniowana przez de Gaulle a francuska racja stanu stanowiła i nadal stanowi polityczny kompas dla francuskiej polityki europejskiej. W dalszym ciągu jest owa polityka podporządkowana frankocentrycznemu funkcjonalizmowi, którego głównym założeniem jest osiągnięcie w Europie dominacji politycznej we współpracy z gospodarczo silnymi Niemcami i z zachowaniem niezależności od Stanów Zjednoczonych. Przez pryzmat francuskiej racji stanu należy postrzegać jej działania na europejskiej arenie politycznej, w tym również stosunek do Polski i innych państw [ ] UE 67. Nawet kryzys ukraiński z 2014 r. nie zmienia faktu, iż państwa Europy Środkowej (z byłego obozu socjalistycznego) wydają się dla Francji słabszymi partnerami, choć, jak już zostało wymienione, francuskie przedsiębiorstwa chętnie inwestują na obszarze EŚW, gdyż wiąże się to z korzyściami gospodarczymi dla Paryża. Podobnie rzecz się ma, jeśli chodzi o wymianę kulturalną, która w praktyce jest ekspansją francuskiego soft power M. Hudzikowski, Europa Środkowa op. cit., s A. Chwieduk, Specyficzny Polak w normalnej Francji. O polskiej migracji w tekstach francuskich badaczy, materiały pokonferencyjne: Młoda polska emigracja w UE jako przedmiot badań psychologicznych, socjologicznych i kulturowych EuroEmigranci.PL, Kraków IX.2013 r., s. 17, za euroemigranci.pl/dokumenty/pokonferencyjna/chwieduk.pdf 67 A. Sulikowski, Ewolucja polityki europejskiej Francji, w: Francja i Niemcy siły napędowe europejskiej integracji, wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, s M. Hudzikowski, Europa Środkowa op. cit., s

22 MIGRACJA DO FRANCJI (KONIECZNOŚĆ CZY PRZYPADEK) W kwestii wizerunku Polski i Polaków niewątpliwie duże znaczenie mają procesy migracyjne. Powstaje szereg fundamentalnych pytań, które determinują wpływ migrantów na obraz kraju pochodzenia oraz jego mieszkańców: wiek i wykształcenie osoby wyjeżdżającej, jej status społeczny i osobiste aspiracje oraz długość pobytu i komunikatywność (międzyosobowa / społeczna). Nie jest naszym celem szeroka analiza tych pytań oraz szukanie odpowiedzi na nie, jednak warto przejrzeć się niektórym aspektom funkcjonowania migrantów. W kręgach migranckich występuje szereg negatywnych zjawisk sprzedaże pracy, bezlitosna konkurencja, brak pomocy rodakom przebywającym za granicą, kradzieże i rozboje. Migracja powoduje funkcjonowanie na obszarze różnych kultur, co wpływa na przenoszenie nowych wzorców, pozyskiwanie nowych umiejętności. Zdobywane są nie tylko środki finansowe, ale i kompetencje kulturowe. Problem przenoszenia pozytywnych wzorców na grunt rodzimy wynika głównie z tego, że migranci czasowi balansują na granicy dwóch światów. Przynależność do jednego kraju stopniowo zanika, w drugim zaś trudno zostać członkiem wspólnoty 69, szczególnie z własnym bagażem (nawet podświadomie) negatywnych nastawień do Francuzów, które zostały częściowo wyżej opisane. Taka sytuacja prowadzi [ ] do marginalizacji w społeczności, która jest destrukcyjna, ponieważ mimo [nawet] dostatniego życia niektóre wartości kulturowe pozostają zamknięte, a tak że zmienia się układ stosunków społecznych 70. Co więcej, migranci należą do grup narażonych na zwiększone ryzyko zdrowotne, zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej. Występuje tzw. stres migracyjny spowodowany presją sprawdzenia się, a jednocześnie obserwuje się trudności dostosowania się do wymaganych zachowań w obcym miejscu pracy 71. Literatura źródłowa podkreśla, m. in. iż kwestia przystosowania się Polaków do nowej rzeczywistości, z jednej strony pozwala się opisać w perspektywie strategii, czyli planów i działań, z drugiej, pod kątem utrudnień i barier. [ ] Polacy [w Paryżu] zmagają się z nerwicami, depresjami, alkoholizmem i agresją, co w dużej mierze [ ] jest rezultatem szoku kulturowego, w jakim się znaleźli. Jeśli można mówić o prawdziwym szoku kulturowym przeżywanym przez polskich imigrantów, kiedy przybywają do Francji, to dlatego, że sposób funkcjonowania społecznego w tych dwóch krajach, wymaga od przybyszów reedukacji egzystencjalnej, wynikłej z ich słowiańskiej kultury ( ) [składa się na nią]: prosty i naturalny charakter polskich wsi, różniących się od zagospodarowanych i nowoczesnych obszarów we Francji, ( ) praktykowanie silnych więzi rodzinnych w wielogeneracyjnych gospodarstwach domowych ( ) życie zgodnie z kalendarzem opartym na świętach religijnych, obchodzonych z uwagą ( ) wyznawanie religii katolickiej wpływającej na życie polityczne i społeczne ( ) silne poczucie tożsamości narodowej i kulturowej, silne przywiązanie do kraju pochodzenia, dominująca rola rodziny w organizacji 69 B. Puzio-Wacławik, Społeczno-ekonomiczne skutki migracji Polaków po akcesji Polski do Unii Europejskiej, w: Zeszyty Naukowe nr 8, wyd. PTE, Kraków 2010, s. 188, za pte.pl/pliki/1/1066/09_puzio-wac3awik.doc).pdf. 70 B. Puzio-Wacławik, Społeczno-ekonomiczne skutki op. cit., s B. Puzio-Wacławik, Społeczno-ekonomiczne skutki op. cit., s

23 życia. [ ] Jedna z badaczek [ ] wysuwa tezę, że stan zdrowia psychicznego imigrantów posiada związek z kontekstem kulturowym. Ich pobyt we Francji opisuje przy pomocy figury szoku kulturowego rozumianego, jako kontrast pomiędzy jednym systemem, a drugim: pomiędzy krajem pochodzenia, a docelowym 72. Innym przykładem szoku kulturowego i niekompatybilności pewnych obrazów rzeczywistości (w mentalności francuskiej i polskiej), jest syndrom Paryża. Rzecz jasna, nie dotyczy to Polaków w takim stopniu, jak Japończyków, jednak jest to szokująco okropne uczucie rozczarowania, kiedy po przyjeździe do najpiękniejszego miasta w Europie okazuje się, że wcale nie jest tak malownicze jak w serialach, a tylko jeden spotkany na ulicy Francuz miał na głowie beret. Objawy tej choroby przypominają atak paniki lub ostrej grypy 73. W rzeczywistości mieszkańcy Paryża są aroganccy nie tylko w stosunku do obcokrajowców, nie kryją pogardy również w stosunku do siebie. [ ] Arogancję Francuzów można dostrzec również w środkach komunikacji miejskiej, dlatego władze transportu publicznego Paryża zdecydowały się podjąć dość radykalne kroki w uświadomieniu rodakom ich zachowań. Na autobusach i w metrze można dostrzec karykaturalne plakaty z wizerunkiem aroganckich zwierząt. Kampania ma skłonić mieszkańców Paryża do poprawy ich manier. Arogancja wśród Francuzów rośnie i dotyczy wszystkich klas społecznych. Francuski tygodnik Marianne tłumaczy zachowanie mieszkańców miasta miłości stresem, pisząc, że chamstwo jest reakcją na stres. Gazeta powołuje się na badania, które sugerują, że mieszkańcy Paryża są bardziej zestresowani niż w innych częściach Francji. Przyczyną są coraz dłuższe dojazdy do pracy, zatłoczone środki transportu miejskiego, korki, dłuższy czas pracy i zawrotne tempo życia 74. Następna rzecz, która może mieć również szokujący skutek, jest obserwacja w zakresie relacji rodzic dziecko z perspektywy polskiej. Już na tym etapie rozwoju osobowości (kiedy kształtuje się wizerunek człowieka), widać ogromne różnice w mentalności i percepcji świata. Właśnie w tym przypadku mamy do czynienia nie ze stereotypami, lecz realnymi (współczesnymi) bodźcami kształtującymi osobowość, umiejętność radzenia sobie, odnajdywania się w społeczeństwie itd. Nie przypadkiem, pisze J. Kowalska-Iszkowska, cudzoziemcy często się śmieją, że małych Francuzów widać, ale nie słychać (chyba że na placu zabaw, gdzie rodzice pozwalają 72 A. Chwieduk, Specyficzny Polak w normalnej Francji. O polskiej op. cit., s ; szerzej zob.: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009, pod red. K. Sawickiego i zespołu pracowników Departamentu Współpracy z Polonią MSZ, wyd. Warszawa 2009, za msz.gov.pl/resource/90f1454c-8ac1-439a-9e5fac2ca6a0f013 (odczyt: ); Francuzi uważają, że imigranci powinni się asymilować, , za polonika.fr/wiadomosci/1487-francuzi-uwaaj-e-imigranci-powinni-si-asymilowa.html (odczyt: ); T. Stańczyk, Postępuje asymilacja Polaków, w: Rzeczpospolita, , za rp.pl/artykul/ html (odczyt: ); W. Biniecki, Polska diaspora a asymilacja. Nie tędy droga?, , za dziennikzwiazkowy.com/polonia/polska-diaspora-a-asymilacja-nie-tedy-droga (osczyt: ); M. Bieniasz, Asymilacja, alienacja, integracja (referat wygłoszony na seminarium Prawa mniejszości etnicznych w Unii Europejskiej - standardy, a rzeczywistość, Sztokholm września 2006 r.), za polskakongressen.se/teksty/bieniasz_alienacja_asymilacja_integracja.pdf (odczyt: ); Ł. Łotocki, Integracja i dyskryminacja - krajobraz 2009, wyd. Fundacja Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2009 itd. 73 Z. Rojekj, Syndrom paryski bardzo poważny problem pierwszego świata, listopad 2013 r., za natemat.pl/81731,syndrom-paryski-bardzo-powazny-problem-pierwszego-swiata (odczyt: ) 74 Por.: Paryż walczy z arogancją mieszkańców, , za m.dziennik.pl/wiecej/podroze/swiatpodroze/paryz-walczy-z-arogancja-mieszkancow (odczyt: ); Francuzi z Paryża są aroganccy. To odstrasza turystów, , za: iwoman.pl/naluzie/inews/francuzi;z;paryza;sa;aroganccy;to;odstrasza;turystow,226,0, html (odczyt: ) 23

24 pociechom się wyszaleć). Mało kto tam uznaje inaczej niż w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy także w Polsce że dzieci muszą odkrywać świat po swojemu i na przykład jeść rękoma, sprawdzając przy okazji, czy spaghetti dobrze przykleja się do stołu. Podstawą tradycyjnego francuskiego wychowania jest tzw. zimny wychów. [ ] W okolicach Ogrodu Luksemburskiego, ulubionego miejsca spacerów Paryżan, widziałam matki albo opiekunki dające klapsy albo policzkujące niesforne szkraby. Nikt wokół się nie oburza ani nie protestuje. W dzielnicy Montmartre na stromych schodach prowadzących do bazyliki Sacré Coeur można zobaczyć dorosłych idących przodem, a za nimi gramolące się z trudem dwulatki, którym rodzicielka w ogóle nie pomaga, jedynie od czasu do czasu pokrzykuje: De pe che-toi! pospiesz się. Wielu Francuzów uważa, że oschłe traktowanie i utrzymywanie dyscypliny to najlepszy sposób okazania dziecku miłości, a nawet rodzaj cywilizacyjnej misji. [ ] Francuzi dzieci nie uwielbiają oni je lubią, a ich pojawienie się uważają za naturalną część życia, a nie rewolucję. W Polsce [ ], gdzie przyjście na świat dziecka najczęściej oznacza całkowitą zmianę stylu życia, kilkuletnią przerwę w karierze, podróżach i życiu towarzyskim, przyrost naturalny należy do najniższych w Europie. [ ] Jeśli Francuzi oprą się trendowi rozpieszczania dzieci i dalej będą rozmnażać się tak chętnie jak dotąd, w 2050 roku czeka ich nagroda. Zdaniem wielu demografów staną się najliczniejszym narodem Europy 75. Nie wykluczone, iż m. in. powyższe zjawiska w sumie spowalniają asymilację Polaków we Francji. Istnieje jednak proces i n k l u z j i p o l i t y c z n e j i m i g r a n t ó w 76 (zjawisko zbliżone, acz nie tożsame z integracją), który może być wykorzystywany przez emigrantów, cele szerszego i skuteczniejszego wpływu na procesy decyzyjne, które rzutują na kształtowanie wizerunku Polski i Polaków. Z definicji, inkluzja polityczna to proces włączenia [ ] jednostki bądź grupy w obręb wspólnoty politycznej. Rezultatem inkluzji jest uzyskanie podmiotowości politycznej, czyli realnej zdolności do aktywnego uczestnictwa we wspólnocie, w znaczeniu bycia jej członkiem, który ma określone prawa i obowiązki wobec niej, zdolność współdecydowania o jej przyszłości, ale także ponosi za nią określoną odpowiedzialność. Inkluzja oznacza zatem uznanie jednostki (grupy) za integralną część wspólnoty, które powinno iść w parze z subiektywnym poczuciem przynależności (identyfikacji) z tą ostatnią oraz wyrażać się w konkretnych zachowaniach (bezpośredniej lub pośredniej partycypacji w sferze politycznej i publicznej). W proces inkluzji jest więc zaangażowana nie tylko jednostka (grupa), która chce być włączona do danej wspólnoty, lecz także członkowie tejże 77. Otóż dla budowania i udoskonalenia wizerunku w szczególności z wykorzystaniem narzędzi dyplomacji publicznej, nadrzędnym celem procesu inkluzji jest uzyskanie przez jednostki realnych możliwości wpływu na procesy decyzyjne przez bezpośrednią lub pośrednią partycypację w życiu politycznym wspólnoty, ich upodmiotowienie z rządzonych na współrządzących 78. Inkluzja polityczna, tak ważne zjawisko zarówno dla dyplomacji 75 J. Kowalska-Iszkowska, Wychowaj dziecko po francusku, w: Newsweek, , za stylzycia.newsweek.pl/wychowaj-dziecko-po-francusku,51237,1,1.html (odczyt: ) 76 Szerzej zob.: M. Lesińska, Inkluzja polityczna imigrantów we współczesnej Europie, wyd. Scholar, Warszawa 2013; por. też: Inkluzja polityczna, za cenzuraobywatelska.pl/inkluzja_polityczna.html (odczyt: ); Inkluzja polityczna a prawo, za eduteka.pl/doc/inkluzja-polityczna-a-prawo (odczyt: ) itd. 77 M. Lesińska, Inkluzja polityczna op. cit., s M. Lesińska, Inkluzja polityczna op. cit., s. 7 24

25 publicznej, jak i ogólnie polskiego wizerunku, w literaturze przedmiotu 79 unifikuje co najmniej trzy wymiary: - f o r m a l n y (status prawny), - t o ż s a m o ś c i o w y (świadomość bycia członkiem wspólnoty), - p a r t y c y p a c y j n y (aktywne uczestnictwo). W kwestii f o r m a l n e j sytuacja jest klarowna, bowiem obywatele polscy, którzy stale zamieszkują we Francji i nie są obywatelami Francji, mogą bez przeszkód uczestniczyć w wyborach samorządowych 80. To byłby właściwy poziom do udziału w lokalnych procesach decyzyjnych. Rzecz w tym, iż w dużych aglomeracjach szereg działań i tak się ulatnia wśród ogromnego natłoku innych zdarzeń, a w mniejszych miejscowościach łatwiej się zapamiętuje w konkretnych wydarzeniach. Najtrudniejsze są płaszczyzny t o ż s a m o ś c i i p a r t y c y p a c j i. W obu przypadkach w rachubę wchodzi świadomość przynależności społeczeństwa obywatelskiego i percepcja własnego miejsca w tym społeczeństwie. Jest to raczej materia innego opracowania, więc ograniczymy się tylko powyższą wzmianką. M. Lesińska podkreśla również, iż wyznacznikiem formalnym członkostwa jest posiadany status prawny, a wyznacznikiem subiektywnym - identyfikacja ze wspólnotą mająca przełożenie na świadome uczestnictwo oraz lojalność wobec innych jej członków 81. W gruncie rzecz, jak wynika z analizy materiałów źródłowych, procesy inkluzji politycznej imigrantów są związane i współzależne od włączania ich w życie społeczne, ekonomiczne i kulturowe wspólnoty. Poza powyższymi wymiarami (formalnoprawny, partycypacji i tożsamościowy), kluczowe znaczenie ma zaangażowanie imigranta w sferę publiczną wspólnoty francuskiej i uczestnictwo w strukturach społeczeństwa obywatelskiego. Zatem warto szczególną uwaga zwrócić na pośrednie mechanizmy i kanały wpływu na procesy decyzyjne: różnorodne formy samoorganizacji i zrzeszenia się, organizacyjne struktury formułowania, manifestowania i realizacji polskich interesów w drodze indywidualnego i kolektywnego działania w sferze publicznej itd. 82. Niestety w wymiarze samoorganizacji, zrzeszenia się, wyrażania polskich, a nie własnych partykularnych interesów, mamy dość poważny problem. Generalnie, opracowując strategię budowy i udoskonalenia wizerunku Polski i Polaków we Francji, koniecznie trzeba brać pod uwagę, iż wśród cech jednoznacznie negatywnych przypisywanym przedstawicielom narodu polskiego dominują powiązane z brakiem umiejętności budowania wspólnoty - takie jak zawiść i zazdrość oraz brak wzajemnego szacunku i zaufania. Badani Polacy wskazywali w związku z tym na takie słabości narodowego charakteru, jak brak jednomyślności, 79 Por.: M. Lesińska, Inkluzja polityczna op. cit.; szerzej zob.: K. Kaldur, K. Fangen, T. Sarin, Political inclusion and participation. On the Margins of the European Community: Young Adults with Immigration Background in Seven European Countries, za sv.uio.no/iss/english/research/projects/eumargins/policybriefs/documents/6th-policy-brief-political-participation.pdf (odczyt: ); B. Marochi, Political inclusion and representative claim-making in participatory governance. Case studies from Birmingham and Copenhagen, supervisor: Prof. E. Sørensen, Roskilde University, 2010, za rudar.ruc.dk/bitstream/1800/6346/4/belisathesisfinal2march.pdf (odczyt: ) itd. 80 Szerzej zob.: Élections municipales, , za europa.eu/youreurope/citizens/residence/electionsabroad/municipal-elections/france/index_fr.htm (odczyt : ); G. Gąsior, Kto może brać udział w głosowaniu, , za info.pkw.gov.pl/kto-moze-brac-udzial-w-glosowaniu-samorzad/kto-moze-bracudzial-w-glosowaniu-samorzad.html (odczyt: ) itd. 81 M. Lesińska, Inkluzja polityczna op. cit., s Por.: M. Lesińska, Inkluzja polityczna op. cit., s. 8 25

26 tendencję do przedkładania animozji nad wspólne interesy, które ujawniają się szczególnie wyraźnie w sytuacjach, gdy brakuje dobrego, łączącego ponad podziałami przywództwa i wspólnego celu (za najbardziej motywujące uważa się te związane z zagrożeniem dla kraju) 83. Niestety w/w problemy są praktycznie niemożliwe do pokonania i wskazują jedynie, iż tak istotny mechanizm, jak inkluzja polityczna, która może być ważnym narzędziem dyplomacji publicznej, może zostać wdrażana albo częściowo (siłami tych Polaków, którzy mają świadomość konieczności partycypacji obywatelskiej, patriotyzmu realnego, a nie deklaratywnego itd.), albo niestety nawet w ogóle. Zważywszy na fakt, iż Francja mimo w/w obciążeń kulturowych (ale i nie tylko) wciąż pozostaje opłacalnym krajem dla emigrantów (w 2011 r. całkowita wartość transferów w ramach UE przekazanych przez migrantów pracujących z Francji wyniosła 3,5 mld Euro 84 ), trudno się dziwić, iż 63 tys. polskich emigrantów 85 chętnie pracuje nawet w w/w warunkach: w latach polscy emigranci pracujący we Francji wytworzą PKB o wartości ~ 6,3 mln Euro 86. Warto jednak uświadomić sobie, iż francuski rynek pracy dla imigrantów był i jest dość nieprzyjazny. Jest to trochę ryzykowna teza, ale analiza literatury źródłowej 87 wskazuje, iż stwarza on dość restrykcyjny podział na Francuzów i innych. Zgodnie z obowiązującą aktualnie nomenklaturą, cudzoziemiec (étranger) stanowi odmienną kategorię. Według definicji zaproponowanej przez Institut national de la statistique et des études économiques (INSEE) jest to osoba, która przebywa we Francji, nie posiada obywatelstwa francuskiego i posiada inne obywatelstwo lub nie posiada żadnego 88. Warto też podkreślić, iż populacje imigrantów i cudzoziemców nie pokrywają się całkowicie. Można zatem być imigrantem i nie być jednocześnie cudzoziemcem, jak również niektórzy cudzoziemcy mogą być urodzeni we Francji. Przynależność do kategorii imigrantów jest cechą permanentną, gdyż jednostka mimo przyjęcia francuskiego obywatelstwa nadal 83 M. Sochańska-Kawiecka, D. A. Zielińska op. cit., s J. K. Kowalski, T. Żółciak, Polscy emigranci pracują na innych. Polski dochód przejadają za nas inne kraje, z dnia , za GazetaPrawna.pl/praca-ikariera/artykuly/669094,polscy_emigranci_pracuja_na_innych_polski_dochod_przejadaja_za_nas_inne_kraje.ht ml (odczyt: ) lat Polski w UE: nowa polska emigracja, , za wiadomosci.onet.pl/kraj/10-lat-polski-w-ue-nowapolska-emigracja/bcw2b (odczyt: ); A. Baranowska-Skimina, Emigracja Polaków w latach , z dnia r., za egospodarka.pl/85952,emigracja-polakow-w-latach ,1,39,1.html (odczyt: ). 86 J. Kobeszko, W latach polscy emigranci zbudują gospodarki Wielkiej Brytanii i Niemiec, styczeń 2014, za 3obieg.pl/ (odczyt: ). 87 Szerzej zob.: K. Żuk, Francja zamyka się na cudzoziemców?, , za praca.interia.pl/praca-zagranica/news-francja-zamyka-sie-na-cudzoziemcow,nid, (odczyt: ); Francja i Niemcy boją się imigrantów zarobkowych. Czy słusznie?, , za tvn24bis.pl/informacje,187/francja-i-niemcy-bojasie-imigrantow-zarobkowych-czy-slusznie, html (odczyt: ); St. Golinowska, A. Ruzik, J. Gandziarowska, Ch. Starzec, A. Graś, Wyjazdy zarobkowe Polaków do Francji na tle poakcesyjnych tendencji migracyjnych, wyd. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2007; J. Bocheńska, Europa wobec imigrantów, , za psz.pl/joanna-bochenska-europa-wobec-imigrantow (odczyt: ); Problemy integracji imigrantów. Koncepcje, badania, polityki, praca zb. pod red. A. Dąbrowskiej-Korzus, wyd. Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2008 r. itd. 88 Por.: J. Pietrzkiewicz, Ograniczenia statystycznego podejścia do migracji. Przykład Francji, w: Biuletyn Migracyjny, nr 40 / luty 2013, za biuletynmigracyjny.uw.edu.pl/40-luty-2013/ograniczenia-statystycznegopodejscia-do-migracji-przyklad-francji (odczyt: ), Étranger, za INESEE.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/etranger.htm (odczyt: ) itd. 26

27 należy do populacji imigrantów. Determinantem bowiem jest tu kraj urodzenia, określający geograficzne pochodzenie imigranta 89. Ponadto, jednym z czynników, które utrudniają przedstawienie spójnego obrazu migracji, w szczególności strumieni migracyjnych, jest konieczność korzystania z danych statystycznych opracowanych przez różne instytucje o odmiennych kompetencjach i zadaniach. [ ] Niekompletność wszystkich tych danych niesie za sobą dość poważne konsekwencje, szczególnie dla badaczy zjawisk migracyjnych 90. Taki system skutecznie utrudnia dotarcie do emigrantów z Polski, chyba, że emigrant sam wykazuje się określoną pro polonijną aktywnością lub są przeprowadzone badania terenowe 91. Na podstawie badań empirycznych oraz analiz socjologicznych, możemy jedynie szacować, iż emigracja do Francji składa się z następujących grup: - b o c i a n y : osoby, które uczestniczą przede wszystkim w migracjach cyrkulacyjnych, zatrudnione głównie w sektorze prac nisko płatnych, spędzające w kraju docelowym do kilku miesięcy; - c h o m i k i : osoby traktujące swój pobyt, jako jednorazowy akt mający przynieść wymierny (oczekiwanie bardzo duży) efekt finansowy; w porównaniu z poprzednią grupą ich migracja zwykle ma charakter jednorazowy, poza tym okres przebywania za granicą jest dłuższy, a sam pobyt nieprzerwany; - p o s z u k i w a c z e / b u s z u j ą c y : osoby, które nie podjęły jeszcze ostatecznej decyzji wracam czy zostaję?"; zajmują oni całe spektrum miejsc pracy, a swoją strategię migracyjną sami oceniają jako intencjonalną nieprzewidywalność ; - o s i e d l e ń c y / ł o s o s i e : osoby, które przebywają w kraju od dłuższego czasu i zamierzają zostać tam na stałe 92. Historyczne doświadczenie Francji wskazuje, iż praktycznie od czasów napoleońskich występuje podział między my Francuzi, a oni emigranci. Jednak to samo doświadczenie dowodzi, iż zmiany w zakresie percepcji i społecznego podejścia do emigracji wynikają przede wszystkim ze zmian wewnątrz społeczeństwa, które transformuje swoje spojrzenie na nowych przybyszów i na tych, którzy jeszcze nie są uwzględnieni w zbiorowe my. Problem, więc nie tkwi w pochodzeniu imigranta, lecz w samych procesach transformacji społeczeństwa 93, które nie są ani proste, ani szybkie z 89 Por.: J. Pietrzkiewicz, Ograniczenia statystycznego podejścia do migracji. Przykład Francji, w: Biuletyn Migracyjny, nr 40 / luty 2013, za biuletynmigracyjny.uw.edu.pl/40-luty-2013/ograniczenia-statystycznegopodejscia-do-migracji-przyklad-francji (odczyt: ), Immigré, INSEE.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/immigre.htm (odczyt: ) itd. 90 Por.: J. Pietrzkiewicz, Ograniczenia statystycznego podejścia do migracji. Przykład Francji, w: Biuletyn Migracyjny, nr 40 / luty 2013, za biuletynmigracyjny.uw.edu.pl/40-luty-2013/ograniczenia-statystycznegopodejscia-do-migracji-przyklad-francji (odczyt: ), Immigré, INSEE.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/immigre.htm (odczyt: ) itd. 91 O innych przyczynach komplikujących proces oceny skali migracji można przeczytać w Podstawowe fakty i pytania o migracje, , za rynekpracy.org/x/ (odczyt: ). 92 Szerzej zob.: J. Eade, S. Drinkwater, M. P. Garapich, Polscy migranci w Londynie klasa społeczna i etniczność. Raport z badań, grant badawczy Economic and Social Research Council, nr: RES ESRC, Centre for Researche on Nationalism, Ethnicity and Multiculturalism, University of Surrey, s. 9, za surrey.ac.uk/cronem/files/raport-finalny.pdf (odczyt: ); Podstawowe fakty i pytania o migracje, , za rynekpracy.org/x/ (odczyt: ); M. Solak, K. Szkolnik, Migracje młodzieży - analiza na poziomie mikrostrukturalnym, ze szczególnym uwzględnieniem sieci migracyjnych, r., za wpsnz.uz.zgora.pl/pliki/prace_studentow/prace/migracje.pdf (odczyt: ) itd. 93 Szerzej zob.: P. Sitek, Frontières et stéréotypes, w: SciencesPo, nr 10/2013, za SciencesPo.fr/ceri/en/content/frontieres-et-stereotypes. 27

28 powodu w/w bagażu historycznego. Procesy wyodrębniania my i oni czasem tak głęboko siedzą w podświadomości społecznej (mają wszak około 200 lat), iż 20-letnia transformacja percepcji rzeczywistości, w jakiej funkcjonują Polacy i Polska nie jest w stanie przedstawić prawdziwego obrazu nowoczesnej Polski. Zmiana perspektywy zrozumienia współczesnej Polski i Polaków jest w gruncie rzeczy procesem nieuchronnym, bowiem sam proces migracji jest integralną częścią współczesnego zglobalizowanego świata i podlega potrójnemu przyspieszeniu wiedzy, technologii oraz rynku 94. Francja jest drugim, co do otwartości na imigrantów państwem europejskim. W odróżnieniu od Niemiec, przyzwalających na rozwój obcych enklaw żyjących własnym życiem i własnymi wartościami, Paryż uprawia wobec imigrantów aktywną politykę narzucania własnych wartości Szerzej zob.: P. Sitek, Frontières et stéréotypes, w: SciencesPo, nr 10/2013, za SciencesPo.fr/ceri/en/content/frontieres-et-stereotypes. 95 Por.: E. Mazur-Cieślik, Polityka migracyjna państw europejskich a wyzwania migracyjne dla Polsk, s. 131, za bbn.gov.pl/download/1/8893/politykamigracyjnapanstweuropejskichawyzwaniamigracyjnedlapolski.pdf 28

29 EKONOMIA PONAD WSZYSTKO? Choć już generalnie były poruszane aspekty ekonomiczne polsko-francuskich relacji, warto jednak podkreślić pewne determinanty wpływające na percepcję gospodarczego wizerunku Polski i Francji w bilateralnych stosunkach (szczególnie z perspektywy Polaków i Francuzów), które mogą mieć istotne znaczenie przy zastosowaniu narzędzi dyplomacji publicznej. Francja jest piątą potęgą gospodarczą świata (po USA, Chinach, Japonii i Niemczech) i druga gospodarką UE (choć pod względem PKB w UE zajmuje dziewiąte miejsce). Ponadto, jest to jeden z najbardziej uprzemysłowionych państw świata, a rynek liczy ponad 65 mln konsumentów. Można więc stwierdzić, iż naturalną konsekwencją takiego stanu rzeczy jest fakt, że Francja należy do czołówki polskich partnerów handlowych - w 2012 r. 96 Francja była dla Polski piątym partnerem handlowym w UE z udziałem na poziomie ok. 5% w polskich obrotach handlowych ogółem, podczas gdy Polska dla Francji pozostawała dwunastym partnerem handlowym z udziałem na poziomie ok. 1,5%. W roku 2012 nastąpił 3% spadek dynamiki obrotów. Dwustronna wymiana handlowa osiągnęła wartość 14,3 mld euro, przy czym eksport Polski do Francji wyniósł 8,3 mld, a import Polski z Francji wyniósł 6 mld. euro. Tym samym nadwyżka na korzyść Polski ukształtowała się na wysokim poziomie tj. 2,2 mld euro. Pod koniec 2013 r. można było już odnotowywać nadal niewielki ok. 1% spadek dynamiki obrotów handlowych spowodowany kryzysem w gospodarce 97. Gwoli sprawiedliwości trzeba zaznaczyć, iż od 2013 r. spada znaczenie Francji. Mimo to, że nieznacznie, ale jednak wzrósł eksport do, a spadł import z Francji 98. Na tle powyższych faktów gospodarczych szczególne znaczenie nabiera stan relacji ekonomicznych między Polską a Francją na początku jesieni 2014 r. Otóż wedle bardziej sprecyzowanych danych z Ministerstwa Skarbu Państwa 99 Francja jest czwartym największym odbiorcą i szóstym największym dostawcą towarów do Polski. Wymiana handlowa między obydwoma krajami, jak już podkreśliliśmy, zmienia się na korzyść Polski jeśli w 2004 r. Polska notowała deficyt w wymianie z Francją, to w 2013 r. roczna polska nadwyżka wyniosła już 2,7 mld euro (eksport osiągnął wartość 8,55 mld euro, rosnąc 1,8 % (rok do roku), podczas gdy import wyniósł 5,87 mld euro, malejąc o 2,3 % (również rok do 96 Por.: Eksport do Francji, za exportgroup.pl/eksport/eksport-do-francji.html (odczyt: ); szerzej zob.: Stosunki gospodarcze polsko-francuskie Bilateralna wymiana handlowa, Wydział Promocji handlu i inwestycji Ambasady RP w Paryżu, , za paris.trade.gov.pl/pl/france/article/detail,1359,stosunki_gospodarcze_polsko-francuskie.html (odczyt: ); Polsko francuska wymiana handlowa, , za piechocinski.blog.onet.pl/2014/02/06/polska-francja (odczyt: ) itd. 97 Polsko francuska wymiana handlowa, , za piechocinski.blog.onet.pl/2014/02/06/polska-francja (odczyt: ) 98 Szerzej zob.: Obroty handlu zagranicznego ogółem i według krajów, I XII 2013 r., GUS, Warszawa, luty 2014; Nasz eksport przekroczył 150 mld euro! GUS podał dane za 2013 rok, w: Gazeta Wyborcza, , za /wyborcza.pl/1,75248, ,nasz_eksport_przekroczyl_150_mld_euro GUS_podal_dane.html (odczyt: ) 99 Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji Społecznej Ministerstwa Skarbu Państwa, , za inwestor.msp.gov.pl/si/polska-gospodarka/wiadomosci-gospodarcze/28532,polsko-francuskiestosunki-gospodarcze.html (odczyt: ) 29

30 roku). O ogromnym znaczeniu francuskich inwestycji 100 dla gospodarki Polski świadczy też fakt, iż obecnie w Polsce działa prawie 1400 firm z kapitałem francuskim, które zatrudniają niemal 200 tys. osób. Około 1/3 francuskich inwestycji to sektor przetwórstwa przemysłowego, na kolejnych miejscach są handel hurtowy i naprawa pojazdów 17%, media i telekomunikacja 13%, nieruchomości 9%, finanse i ubezpieczenia 8%, energia 6%. Obroty handlowe między Polską a Francją w latach (I półrocze) w mln euro, można przedstawić następująco: Rysunek nr 3: Polsko-francuskie stosunki gospodarcze (Biuro Komunikacji op. cit.) Powyższy wynik jest w sumie zadawalający szczególnie, że rynek francuski jest bliski i łatwo dostępny (dobre połączenia kolejowe i drogowe, brak barier celnych oraz podatkowych itd. 101 ), a jednym z największych atutów polskich firm na rynku francuskim jest relatywna niska cena polskich produktów i usług w porównaniu z dość wysoką jakością. Warto jednak dodać, iż eksport francuski w zasadzie jest uzależniony od Unii Europejskiej: 60% c a ł o ś c i e k s p o r t u przypada na UE. Wkład Francji do budżetu unijnego wynosi 17% 102. Gospodarka Francji opiera się przede wszystkim (ale nie tylko) na p r z e m y ś l e s p o ż y w c z y m, c h e m i c z n y m i m o t o r y z a c y j n y m. Ale i tak w 2012 i 2013 r. z trudem uniknęła recesji 103, choć udało się w 2012 wyprodukować nawet 2,4 milionów samochodów (w sumie udział Francji w europejskim rynku motoryzacyjnym wynosi ponad 20% 104 ). Zaznaczmy, iż najbardziej dynamicznie rozwijającym się sektorem gospodarki Francji jest przemysł, który stanowi 18% udziału w tworzeniu francuskiego PKB. W przemyśle zatrudnionych jest ponad 3,7 mln osób (ok. 15% ogółu zatrudnionych). Warto też zwrócić uwagę na to, iż ważnymi gałęziami przemysłowymi Francji są: - Francuski przemysł elektromaszynowy, - Francuski przemysł przetwórstwa surowców, 100 Na koniec 2012 r. francuski kapitał ulokował w Polsce prawie 90 mld zł. Biorąc pod uwagę kraj pochodzenia kapitału w holenderskich spółkach (które wyprzedzają Francję w wielkości inwestycji w Polsce), Francja prawdopodobnie awansowałaby na drugie miejsce, z wynikiem ponad 100 mld zł. 101 Szerzej zob.: Eksport do Francji, za eksporter24.pl/index.php/eksport-do-francji-handel-z-francja (odczyt: ); Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. 102 Por.: Eksport do Francji op. cit.; Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. 103 Inwestycje kluczem do ożywienia we Francji, , za forbes.pl/francja-inwestycje-sa-kluczem-doozywienia-gospodarczego,artykuly,166459,1,1.html (odczyt: ) 104 Eksport do Francji op. cit.; Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. 30

31 - Francuski przemysł farmaceutyczny (tworzy z branżą chemiczną największy potencjał w UE), - Francuskie koncerny telekomunikacyjne i technologii informacyjnych, - Francuski przemysł lotniczy, - Francuskie produkty luksusowe w postaci odzieży, wyrobów jubilerskich, biżuterii, galanterii skórzanej, kosmetyków itd Francja jest II światowym producentem energii jądrowej (wytwarza aż 77,71% energii krajowej), a w Europie pierwszym eksporterem energii elektrycznej. Jednak dla działań wizerunkowych ten fakt nie ma istotnego znacznie, bowiem na tej płaszczyźnie Polska nie jest w stanie konkurować z Francją. Jednak następna branża jest bardzo ważna również dla Polski i Polaków. Chodzi o s e k t o r b u d o w l a n y, który zatrudnia ponad 1,8 mln osób i w którym działa ponad 400 tys. przedsiębiorstw 106. Nie można tez niedoceniać branży t u r y s t y c z n e j Francji, która również ma istotne znaczenie dla Polaków pracujących we Francji. W gruncie rzeczy turystyka jest jednym z ważniejszych sektorów francuskiej gospodarki. Francja należy do najchętniej odwiedzanych krajów na świecie (liczba przyjazdów w celach turystycznych to mln osób). W sektorze turystycznym działa ok. 230 tys. podmiotów (hotele, domy wczasowe, restauracje, agencje podróży) 107. Szczególnie ten sektor jest tak ważny, że do jej materii jeszcze wrócimy w tym opracowaniu. Warto też przejrzeć się strukturze polskiego eksportu do Francji. Eksport wyrobów p r z e m y s ł u e l e k t r o m a s z y n o w e g o do Francji od lat stanowią najważniejszą grupę towarów eksportowanych do tego kraju. W 2012 r. wartość eksportu osiągnęła wysokość 3,8 mld euro, czyli ponad 46% wartości całego wywozu na rynek francuski 108. W tym sektorze główne miejsce zajmują eksport: - m a s z y n i u r z ą d z e ń e l e k t r y c z n y c h do Francji (a mianowicie urządzenia do przetwarzania dźwięku i obrazu oraz ich części), - p o j a z d ó w s a m o c h o d o w y c h oraz ich c z ę ś c i i a k c e s o r i ó w (wartość ponad 1,06 mld euro), 105 Szerzej zob.: Eksport do Francji op. cit.; por.: Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit.; Gospodarka Francji, za e-francja.eu/gospodarka.php (odczyt: ); S. Dorocki, Kształtowanie się regionów przemysłowych Francji, w: Prace Komisji Geografii Przemysłu, nr 10, Warszawa Kraków 2008, s , za up.krakow.pl/geo/kgpptg/pdf/ptg10/dorocki10.pdf (odczyt: ) itd. 106 Por.: Eksport do Francji op. cit.; szerzej zob.: M. Kubiś, Wymogi rynku pracy we Francji, a szanse zatrudniania obywateli polskich, za arrupe.org/doc/rynek%20pracy%20we%20francji.pdf (odczyt: ); P. Jakubczak, Polak zatrudniony we Francji otrzyma co najmniej 1,3 tys. euro, w: Gazeta Prawna, , za praca.gazetaprawna.pl/wywiady/23753,polak_zatrudniony_we_francji_otrzyma_co_najmniej_1_3_tys_euro.html (odczyt: ); Francuscy budowlańcy tną zatrudnienie obcokrajowców. Szukają pracowników 3 w 1, w: Gazeta Prawna.pl, , za serwisy.gazetaprawna.pl/praca-ikariera/artykuly/604443,francuscy_budowlancy_tna_zatrudnienie_obcokrajowcow_szukaja_pracownikow_3_w _1.html (odczyt: ); Sektor budowlany. Zmiany w TVA podwykonawców, , zastrefapl.com/pl/strefa-biznesu/podatki/856-sektor-budowlany-zmiany-w-tva-podwykonawcow (odczyt: ); Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. itd. 107 Szerzej zob.: Eksport do Francji op. cit.; P. Jakubczak, Polak zatrudniony op. cit.; M. Kubiś, Wymogi op. cit.; Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. itd. 108 Por.: Eksport do Francji, za eksporter24.pl/index.php/eksport-do-francji-handel-z-francja (odczyt: ); Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. 31

32 - m a s z y n i u r z ą d z e ń m e c h a n i c z n y c h (przeważnie sprzęt AGD, pompy, silniki, kotły), - ł o d z i i j a c h t ó w itd. W generalnej charakterystyce eksportu Polski do Francji trzeba również wymienić: - wyroby przemysłu c h e m i c z n e g o (15%), m e t a l u r g i c z n e g o (8%), przemysłu d r e w n o - p a p i e r n i c z e g o (7%), przemysłu l e k k i e g o i s k ó r z a n e g o (2%), - artykuły r o l n o - s p o ż y w c z e (13%) itd. Graficznie mamy następujący obraz: Rysunek nr 4: Generalnej charakterystyce eksportu Polski do Francji, opracowanie własne. W ocenie ekspertów z Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Paryżu, w 2012 r. polski eksport jednak utrzymał swoją stabilną pozycję na francuskim rynku, pomimo trwającej stagnacji gospodarczej w tym kraju. Obok: - dynamicznego wzrostu eksportu p r o d u k t ó w r o l n o - s p o ż y w c z y c h o 23% (tytoniu o 42% z udziałem w łącznym polskim eksporcie na rynek francuski na poziomie 3,75% oraz zwierząt żywych i produktów pochodzenia zwierzęcego o 22% - udział 3,57% w polskim eksporcie), - nadmieniono 16% spadek wartości eksportu p o j a z d ó w n i e s z y n o w y c h oraz ich c z ę ś c i i a k c e s o r i ó w (udział w łącznym eksporcie na poziomie 12,8% w 2012 r.) i - 12% spadek sprzedaży m a s z y n i u r z ą d z e ń e l e k t r y c z n y c h (niemal 16% polskiego eksportu). Powyższe dane jednoznacznie wiążą się z kryzysem sektora motoryzacyjnego trwającego we Francji jeszcze w 2012 r. (mimo wyprodukowanych 2,4 mln samochodów). Wśród towarów importowanych z Francji najgłębszy spadek wartości o 35%, zanotował w 2012 r. przemysł farmaceutyczny (który odpowiada za 7,4% francuskiego importu). Wpływ na ten stan rzeczy mogło mieć wprowadzenie w 2012 r. w Polsce nowej listy leków refundowanych a także zmiany procedury jej sporządzania i aktualizacji Por.: Wielkość udziału polskich branż w eksporcie do Francji w 2012 r., Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Paryżu, Ministerstwo Gospodarki, za eksporter.gov.pl/informacja/informacja.aspx?id=59244 (odczyt: ); Polsko-francuskie stosunki gospodarcze, Biuro Komunikacji op. cit. itd. 32

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych Współpraca Ministerstwa Spraw Zagranicznych z organizacjami pozarządowymi i samorządami przy realizacji wybranych zadań z zakresu współpracy międzynarodowej Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji

Bardziej szczegółowo

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami?

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? W przeciągu ostatnich 20 lat, polskie firmy znacząco powiększyły swoje możliwości finansowe i wiele z nich zdecydowało się wyjść

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej Spain Hiszpania Greece Grecja Italy Włochy Portugalia Slovak Republic Słowacja Ireland Irlandia Polska Poland France

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW Raport Work Service S.A. 1 SPIS TREŚCI RAPORT W LICZBACH 4 PREFEROWANE KRAJE EMIGRACJI 5 ROZWAŻAJĄCY EMIGRACJĘ ZAROBKOWĄ 6 POWODY EMIGRACJI 9 BARIERY EMIGRACJI 10 METODOLOGIA

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa

Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego. Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Organizatorzy spotkania informacyjnego dla przedsiębiorców z woj. opolskiego Środki na rozwój eksportu dla Twojego przedsiębiorstwa Fundacja została założona w 2010r. we Wrocławiu w celu: promocji przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 3/2015 ZADOWOLENIE Z ŻYCIA

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 3/2015 ZADOWOLENIE Z ŻYCIA Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 3/2015 ZADOWOLENIE Z ŻYCIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Roczny plan pracy z wiedzy o społeczeństwie dla III klasy gimnazjum zintegrowany z serią Dziś i jutro część 2 - wymagania na poszczególne oceny

Roczny plan pracy z wiedzy o społeczeństwie dla III klasy gimnazjum zintegrowany z serią Dziś i jutro część 2 - wymagania na poszczególne oceny Roczny plan z wiedzy o społeczeństwie dla III klasy gimnazjum zintegrowany z serią Dziś i jutro część 2 - wymagania na poszczególne oceny Temat lekcji 1. Polska polityka zagraniczna 2. Integracja europejska

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy...

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... 4 Elementy, które zaskoczyły Ukraińców po przyjeździe do Polski... 4

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Poznań miasto know-how, czyli marketing terytorialny w praktyce

Poznań miasto know-how, czyli marketing terytorialny w praktyce Poznań miasto know-how, czyli marketing terytorialny w praktyce Łukasz Goździor Urząd Miasta Poznania Dyrektor Biura Promocji Miasta Strategia Promocji Marki Poznań MIGRACJE INWESTYCJ E Grupy docelowe

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Dzień Informacyjny na temat programu Comenius

Dzień Informacyjny na temat programu Comenius Dzień Informacyjny na temat programu Comenius Magdalena Chawuła-Kosuri Dyrektor Biura Regionalnego Województwa Śląskiego w Brukseli Katowice, 20 listopada 2012 r www.silesia-europa.pl PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Migranci o wysokich kwalifikacjach na polskim rynku pracy z perspektywy instytucji rynku pracy. MYROSLAVA KERYK Fundacja Nasz Wybór

Migranci o wysokich kwalifikacjach na polskim rynku pracy z perspektywy instytucji rynku pracy. MYROSLAVA KERYK Fundacja Nasz Wybór Migranci o wysokich kwalifikacjach na polskim rynku pracy z perspektywy instytucji rynku pracy MYROSLAVA KERYK Fundacja Nasz Wybór MODUŁ BADAWCZY: Instytucje Rynku Pracy u Jest to część projektu "Imigranci

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

Wyjechali Czy powrócą? Refleksje na temat (o) polskiej zagranicznej migracji i reemigracji. Brygida Solga

Wyjechali Czy powrócą? Refleksje na temat (o) polskiej zagranicznej migracji i reemigracji. Brygida Solga Wyjechali Czy powrócą? Refleksje na temat (o) polskiej zagranicznej migracji i reemigracji Brygida Solga Ludność, która przebywała za granicą przez co najmniej 1 rok i powróciła do Polski wg roku powrotu

Bardziej szczegółowo

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki

Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie. Maciej Strzębicki Komercjalizacja nauki w Polsce i na świecie Maciej Strzębicki Własna firma Inkubator przedsiębiorczości Kryzys Praca na uczelni Garaż VC/PE Wdrożona idea Innowacje Wydatki na badania i rozwój Komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i

Bardziej szczegółowo

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY Wybory 2012 Autorzy: Ewa Nowak-Koprowicz Dominik Łazarz Katarzyna Stępak Daniel Szeligowski PO SĄSIEDZKU - cykl warsztatów o polskich doświadczeniach i ukraińskich

Bardziej szczegółowo

Reguły koordynacji w tej kwestii opierają się głównie na 3 zasadach:

Reguły koordynacji w tej kwestii opierają się głównie na 3 zasadach: Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy radzi: Polskie i europejskie zasiłki dla bezrobotnych Od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej Polacy mogą bez problemu podróżować, osiedlać się i podejmować legalną

Bardziej szczegółowo

Raport z badania reputacji marki

Raport z badania reputacji marki Raport z badania reputacji marki dla Fundacja na rzecz reputacji marki Premium Brand ul. Asfaltowa 4/4 02-527 Warszawa tel.: 22 392 06 20 tel. kom.: +48 720 913 135 e-mail: biuro@premiumbrand.com.pl www.premiumbrand.com.pl

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 WSTĘP ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 Projekt założeń projektu ustawy o współpracy rozwojowej nakłada na Ministra Spraw Zagranicznych obowiązek

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIE FUNDACJI MARKA DLA POLSKI. Briefing prasowy 12 czerwca 2015

ZAŁOŻENIE FUNDACJI MARKA DLA POLSKI. Briefing prasowy 12 czerwca 2015 ZAŁOŻENIE FUNDACJI MARKA DLA POLSKI Briefing prasowy 12 czerwca 2015 ZAŁOŻENIE FUNDACJI DLACZEGO? brak wyrazistego wizerunku Polski za granicą brak marki brak polskich marek w TOP 500 brandów na świecie

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Pojęcie i znaczenie handlu międzynarodowego... 13 1.1. Elementy handlu zagranicznego... 13 1.1.1. Pojęcie i funkcje handlu zagranicznego... 13 1.1.2. Formy handlu zagranicznego...

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Współpraca transnarodowa i międzyregionalna

Współpraca transnarodowa i międzyregionalna Współpraca transnarodowa i międzyregionalna Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA Toruń, 17 marca 2015 roku 1 Programy transnarodowe to: współpraca w ramach określonych obszarów

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA

POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA Wieloletni program współpracy rozwojowej 2016-2020 kryteria wyboru priorytetów geograficznych materiały robocze Departament Współpracy Rozwojowej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POZYCJA POLSKI W EUROPIE W ROKU 2005 BS/140/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POZYCJA POLSKI W EUROPIE W ROKU 2005 BS/140/2003 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2003 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja utworzenia Energetycznego Think Tank działającego na rzecz OZE i czystego powietrza w Małopolsce

Koncepcja utworzenia Energetycznego Think Tank działającego na rzecz OZE i czystego powietrza w Małopolsce Koncepcja utworzenia Energetycznego Think Tank działającego na rzecz OZE i czystego powietrza w Małopolsce Paweł Jastrzębski Małopolska Agencja Energii i Środowiska sp. z o.o. ul. Łukasiewicza 1, 31 429

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy

Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy Wyniki badania ankietowego Dr Jarosław Górski Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Europejski Instytutu Marketingu Miejsc

Bardziej szczegółowo

efektywności instytucji publicznych

efektywności instytucji publicznych Działania KPRM zorientowane na zwiększenie efektywności instytucji publicznych W oczach obywatela nie jest tak źle! Osobiste doświadczenia Polaków związane z załatwianiem różnego rodzaju spraw urzędowych

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Świat stoi otworem. Informacje o możliwościach realizacji studiów częściowych w innej uczelni w kraju i za granicą

Świat stoi otworem. Informacje o możliwościach realizacji studiów częściowych w innej uczelni w kraju i za granicą Świat stoi otworem Informacje o możliwościach realizacji studiów częściowych w innej uczelni w kraju i za granicą mgr Katarzyna Rotter-Jarzębińska, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej katarzyna.rotter@uj.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Firmy rodzinne w gospodarce Polski i Świata

Firmy rodzinne w gospodarce Polski i Świata Firmy rodzinne w gospodarce Polski i Świata Jarosław Chołodecki wiceprezes zarządu stowarzyszenia Inicjatywa Firm Rodzinnych www.firmyrodzinne.pl Forum Debaty Publicznej Konkurencyjność mikro, małych i

Bardziej szczegółowo

Polityka językowa Unii Europejskiej. Łódź 14 maja 2012

Polityka językowa Unii Europejskiej. Łódź 14 maja 2012 Polityka językowa Unii Europejskiej Łódź 14 maja 2012 Wielojęzyczna Europa od 1958 r. Pierwsze rozporządzenie Rady nr 1/58 stanowi, że oficjalnymi i roboczymi językami są języki państw członkowskich Traktat

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013 BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY STOSUNKI POLSKO-BIAŁORUSKIE Białoruś jest ważnym partnerem dla Polski ze względu na jej bliskie sąsiedztwo i wspólną historię. Dlatego Polska, również w ramach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Działania WPHI Berlin na rzecz polskich przedsiębiorców

Działania WPHI Berlin na rzecz polskich przedsiębiorców Działania WPHI Berlin na rzecz polskich przedsiębiorców Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Berlinie Jan Masalski Radca Poznań, 11.12.2014 Porównanie potencjału obu krajów Wyszczególnienie

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie.

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Proces Boloński Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce Proces Boloński jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Inicjatywy polskich uczelni zmierzające do spełnienia

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać?

Kontekst sytuacyjny: Pytanie pozostaje tylko w jakich obszarach ich rozwijać? WPŁYW POZIOMU ŚWIADOMOŚCI BIZNESOWEJ NA ROZWÓJ ORGANIZACJI SPRZEDAŻY NA RYNKU PRODUKTÓW FMCG Szanowni Państwo, Przedstawiamy Państwu poniższą ofertę dotyczącą wsparcia pracowników działu sprzedaży w Państwa

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS prof. dr hab. Stanisław Michałowski Rektor UMCS Cel badań oraz charakterystyka respondentów 1. Badania miały na celu poznanie:

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012 PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013 12 grudnia 2012 Cele Programu Aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu społecznym Europy Budowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi Solidarność między młodymi

Bardziej szczegółowo

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Polska Rada Organizacji Młodzieżowych Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Misja PROM Wzmacnianie głosu i potencjału młodych ludzi i organizacji młodzieżowych poprzez rzecznictwo ich interesów oraz

Bardziej szczegółowo

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions

Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Jak konkurować na rynkach zagranicznych Konkurs Emerging Market Champions Cytowanie bez ograniczeń pod warunkiem podania źródła: Jak konkurować na rynkach zagranicznych, badanie Fundacji Kronenberga przy

Bardziej szczegółowo