Obraz muzułmanów we Francji w tamtejszych tygodnikach opinii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Obraz muzułmanów we Francji w tamtejszych tygodnikach opinii"

Transkrypt

1 Obraz muzułmanów we Francji w tamtejszych tygodnikach opinii

2 SERIA TOM 11 Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego Komitet redakcyjny Janusz W. Adamowski, Jerzy Bralczyk, Bogusława Dobek-Ostrowska, Michał Gajlewicz, Włodzimierz Gogołek, Rafał Habielski, Marek Jabłonowski przewodniczący, Andrzej Kozieł, Paweł Machcewicz, Małgorzata Marcjanik, Maciej Mrozowski, Jerzy Olędzki, Radosław Pawelec, Wiesław Sonczyk, Wiesław Władyka

3 Obraz muzułmanów we Francji w tamtejszych tygodnikach opinii Katarzyna Gajlewicz-Korab Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 2011

4 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redaktor naukowy serii dr Dominika Rafalska Recenzenci prof. dr hab. Wiesław Macierzyński dr Olga Dąbrowska-Cendrowska Adiustacja i indeks Anna Książkowska Projekt okładki i layout Stanisław Małecki Fotografia na okładce Justyna Wójcik Copyright by Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego Copyright by Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorki i Wydawcy. Wydawca Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR Warszawa, ul. Dedala 8/44 tel , faks Skład i łamanie OFI ISBN

5 Moim Rodzicom oraz Tadeuszowi

6

7 Spis treści Wstęp Rozdział I Islam jako religia warunkująca zachowania społeczno-polityczne muzułmanów we Francji Islam jako religia Źródła doktryn islamu Odłamy islamu Prawo muzułmańskie Islam w Europie Liczebność muzułmanów w Europie Muzułmanie wobec laicyzacji. Muzułmanie w Unii Europejskiej Liczebność mniejszości muzułmańskiej we Francji Pokolonialna historia osiedlania się muzułmanów we Francji Demograficzna charakterystyka mniejszości muzułmańskiej we Francji Struktura narodowościowa Imigranci z Maghrebu, innych krajów Afryki i z Turcji Zmiana liczebności populacji imigrantów we Francji Geograficzne rozmieszczenie mniejszości muzułmańskiej we Francji Religia w życiu codziennym muzułmanów francuskich Codzienność Opieka medyczna Muzułmanki w islamie i we Francji Patologie społeczne: przestępczość oraz terroryzm w kontekście wspólnoty muzułmańskiej we Francji Główne organizacje muzułmańskie we Francji Le Conseil Français du Culte Musulman CFCM L Union des Organisations Islamique de France UOIF Fédération Nationale des Musulmans de France FNMF

8 L Institut Musulman de la Mosquée de Paris IMMP i Fédération de la Grande Mosquée de Paris GMP Tabligh Foi et Pratique Francuscy politycy i aktywiści a problem integracji Rozdział II Media francuskie w kontekście problemów muzułmanów Specyfika muzułmańskiego odbiorcy mediów francuskich Francuskie media drukowane Problemy prasy codziennej we Francji Pomoc państwa Dzienniki ogólnokrajowe Dzienniki regionalne Czasopiśmiennictwo Kształtowanie się współczesnego systemu radiofonii i telewizji Współczesna radiofonia Radiofonia publiczna Radiofonia komercyjna Współczesna telewizja Telewizja publiczna Telewizja prywatna Internet jako najpopularniejszy środek przekazu wśród mediów skierowanych do muzułmanów francuskich Prawo a media Agence France-Presse Rozdział III Obraz medialny muzułmanów francuskich. Wyniki analizy zawartości trzech opiniotwórczych tygodników francuskich w kontekście problemów mniejszości muzułmańskiej we Francji Kryteria formalne analizy zawartości Kryteria treściowe analizy zawartości Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Indeks nazwisk

9 Wstęp Muzułmanie, zwłaszcza emigranci z krajów Maghrebu i Turcji, choć przybywali do Francji i innych państw Europy Zachodniej, gdzie osiedlali się na stałe, już od bez mała stu lat, do końca XX w. traktowani byli przez media 1 raczej marginalnie. Kwestia muzułmańska stała się gorącym tematem przekazów medialnych dopiero od 2001 r., kiedy to w wyniku ataku na World Trade Center w Nowym Jorku uświadomiona została z całą wyrazistością konieczność dyskutowania nie tylko o samej Al-Kaidzie, ale także o islamie. W Europie dopiero po amerykańskich wydarzeniach zwrócono uwagę na środowiska muzułmańskie zamieszkujące poszczególne państwa. Także sami muzułmanie zaczęli bardziej manifestować swoją obecność w Europie. Faktem jest, że w latach powojennych i pokolonialnych nie zauważano muzułmanów w Europie. To, że teraz jest o nich tak głośno, wiąże się nie tylko z reislamizacją fundamentalistów, lecz także, a być może przede wszystkim, ze zmianą pokoleniową. W latach 80. wchodziły w życie dorosłe dzieci imigrantów. Nowe pokolenie, urodzone już w Europie, to zupełnie inni ludzie niż ich rodzice: w większości obywatele krajów urodzenia, w tych krajach wykształceni, znający dobrze miejscowy język i zwyczaje. Nie byli to już ci biedni, głodni, niewykształceni, zastraszeni imigranci, słabo albo w ogóle nieznający języka kraju, do którego przybyli, dziękując Bogu, że mają jednak lepiej niż u siebie, i starając się być jak najmniej zauważalni 2. 1 Terminu media używam zamiennie z terminem środki masowego przekazu lub środki masowego komunikowania. W Słowniku terminologii medialnej pod redakcją Walerego Pisarka termin środki komunikowania ma odwołanie do terminu media, co sugeruje czytelnikowi, że te dwa terminy są jednoznaczne i mogą być używane zamiennie. Media masowe są zatem środkami, kanałami komunikowania masowego, a więc są to wszelkie urządzenia, które w komunikowaniu masowym służą transmisji, a właściwie dyfuzji informacji ( ) do mediów masowych zaliczane są gazety, czasopisma, plakaty, wielkonakładowe książki, radio, telewizja, filmy, CD płyty i kasety, Internet. Słownik terminologii medialnej, red. W. Pisarek, Kraków Tomasz Goban-Klas formułuje podobną definicję: media to termin oznaczający prasę, radio i telewizję jako tzw. media masowe, to znaczy instytucje produkujące przekazy informacyjne i rozrywkowe rozpowszechniane masowo i docierające jednocześnie do wielkich rozproszonych zbiorowości odbiorców. Słownik wiedzy o mediach, red. E. Chudziński, Warszawa Bielsko-Biała Muzułmanie w Europie, red. A. Parzymies, Warszawa 2005, s. 9. 9

10 Wstęp Dopiero od tragedii WTC także władze państw europejskich zaczęły zwracać baczniejszą uwagę na wspólnoty muzułmańskie, a w ślad za nimi poszły media. Przede wszystkim instytucje medialne informowały o liczbie wyznawców Allaha 3 w poszczególnych krajach. Europejczycy nie byli do tej pory świadomi istnienia tak licznej społeczności muzułmanów na swoim kontynencie. Światowa opinia publiczna stygmatyzowała wyznawców islamu i utożsamiała ich z terrorystami. Wzbudziło to z jednej strony zrozumiały niepokój muzułmańskich Europejczyków, z drugiej zaś ujawniło brak wiedzy na temat charakteru islamu w Europie. W wyniku owych zdarzeń zarówno we Francji, jak i w całej Europie wzmogło się zainteresowanie różnego rodzaju przekazami medialnymi na temat działalności podejmowanej przez społeczność muzułmańską w danym kraju. W tym kontekście szczególnie istotne okazały się wyniki śledztwa przeprowadzonego w USA. Okazało się, że spora część osób biorących udział w zamachu 11 września legitymowała się obywatelstwem któregoś z państw europejskich. Francuska opinia publiczna była szczególnie zaniepokojona, sam zamach był bowiem częściowo przygotowywany na terenie Republiki Francuskiej. Od tej pory obecność islamu we Francji nie mogła być ignorowana przez media francuskie także z innego względu. Otóż szacunkowe badania demograficzne wskazują, że muzułmanie stanowią około 10 proc. populacji tego kraju 4. Trzeba także wspomnieć, że we Francji środki masowego przekazu mają duży wpływ na opinię publiczną. Skoro tutejsi muzułmanie są stygmatyzowani przez media, to podobnie traktują ich niemuzułmańscy członkowie społeczeństwa francuskiego. A zatem stosunek do mniejszości muzułmańskiej jest w ogromnej mierze wynikiem polityki instytucji medialnych. Sposób postrzegania francuskiej mniejszości muzułmańskiej przez media o zasięgu ogólnokrajowym wydaje się tożsamy z opinią Francuzów na ten temat. Nie prowadzi się badań dotyczących postaw obywateli francuskich wobec muzułmańskiej części tego społeczeństwa, ponieważ są one zabronione przez prawo. Takie wnioski nasuwają się same w związku z innymi sondażami społecznymi, dotyczącymi rozwiązań prawnych w Republice Francuskiej mających duży wpływ na życie muzułmanów. Jako przykład 3 Słowo Allah można obecnie w języku polskim pisać na dwa sposoby, ponieważ według najnowszych ustaleń obowiązuje tu oboczność pisowni. Zatem poprawna jest zarówno starsza pisownia Allach, jak i nowsza Allah. Przyjęłam w tej pracy pisownię Allah, ponieważ dominuje ona obecnie w literaturze naukowej i w mediach. 4 Muzułmanie we Francji stanowią grupę, której liczebność jest trudna do określenia ze względów prawnych. Od lat pojawiają się różne opinie na ten temat, chociaż można zauważyć, że z roku na rok badacze zagadnienia przytaczają większe liczby. Od 1872 r. we Francji obowiązuje prawo, które zabrania określania kogoś na podstawie jego wyznania czy pochodzenia etnicznego, i dlatego wyznanie nie jest objęte spisem powszechnym. Dodatkowo sprawę utrudnia prawo z 1978 r. (la loi informatique et liberté), które zabrania określania w oficjalnych ankietach kogokolwiek na podstawie jego przynależności etnicznej i religijnej. 10

11 Wstęp można tu przytoczyć słynną debatę medialną dotyczącą symboli religijnych. Z sondażu przeprowadzonego przez CSA (Conseils Sondages Analyses) 5 oraz dziennik Le Parisien we wrześniu 2004 r. wynika, że 76 proc. ankietowanych osób 6 opowiada się za zakazem obecności symboli religijnych w szkołach 7. Ustawa z 2003 r., której inicjatorem był Jacques Chirac, ówczesny prezydent Republiki Francuskiej, w głównej mierze dotyczyła muzułmanów francuskich. Najbardziej widocznym symbolem religijnym jest bowiem noszenie chust przez dziewczęta muzułmańskie. Jak wynika z badań, manifestowanie swojego wyznania nie jest akceptowane w społeczeństwie francuskim. Oprócz tego można wymienić także inne sondaże dotyczące na przykład imigrantów francuskich, z których większość jest wyznania muzułmańskiego bądź też wychowała się w tej kulturze. Na obraz muzułmanina we francuskich mediach wpływa kilka czynników, a do najważniejszych należą następujące: Media są jednym z nielicznych kanałów przekazywania informacji na temat wspólnoty muzułmańskiej oraz islamu we Francji. Brak oficjalnych statystyk spowodowany jest licznymi zapisami prawnymi regulującymi te kwestie. Termin muzułmanin jest więc używany zarówno w obliczeniach szacunkowych w literaturze przedmiotu, jak i w pracy w sensie szerokim, który dotyczy religii, kultury oraz tożsamości. Republika Francuska jest państwem laickim, dlatego też religia należy do prywatnej sfery życia człowieka. Nie można publicznie manifestować swoich poglądów religijnych ani też namawiać innych do zmiany wyznania. Muzułmanie we Francji należą w większości do wspólnoty imigrantów, którzy zaczęli tu napływać masowo w latach 60. Tę grupę dotyka wiele problemów społecznych, które nie dotyczą większości Francuzów. Przy zbieraniu materiałów bardzo cenne były uwagi Konrada Pędziwiatra 8 dotyczące pojęcia muzułmanin. Podobnie jak u tego autora również w niniejszej pracy słowo muzułmanin używane jest w trzech obszarach pojęciowych. Na typy tożsamości muzułmańskiej składają się: 1. muzułmanie etniczni, 2. muzułmanie kulturowi, 3. muzułmanie religijni. 5 Instytucja badająca opinię publiczną we Francji, szerzej o tym w dalszej części pracy. 6 Badanie przeprowadzono na próbie reprezentatywnej dla całego kraju liczącej 1000 osób. 7 P. Tévanian, Le voile médiatique. Un faux débat: L affaire du foulard islamique, Paryż 2005, s K. Pędziwiatr, Od islamu imigrantów do islamu obywateli: muzułmanie w krajach Europy Zachodniej, Kraków

12 Wstęp W mediach francuskich słowo muzułmanin jest często zastępowane słowem imigrant. Dzieje się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, instytucje medialne z przyczyn zarówno politycznych, jak i prawnych nie chcą być posądzane o dyskryminację religijną. Krytykowanie imigrantów wydaje się bardziej poprawne pod względem politycznym. Wśród imigrantów znajdują się ludzie różnych narodowości i różnych wyznań (chociaż większość stanowią imigranci z krajów muzułmańskich), tak więc media nie piętnują nikogo bezpośrednio. Po drugie, w grupie imigrantów zdecydowaną większość stanowią osoby wyznające islam bądź też osoby wychowane w kulturze muzułmańskiej. Należy przy tym pamiętać, że islam jest we Francji wyznaniem napływowym, które pojawiło się w znaczącej skali wraz z początkiem imigracji robotniczej. W Republice Francuskiej przed II wojną światową 9 liczba wyznawców islamu była znikoma. Media o zasięgu ogólnonarodowym mają największy wpływ na francuską opinię publiczną. Są to instytucje medialne najczęściej cytowane we Francji oraz za granicą. Pokazują obraz mniejszości muzułmańskiej widziany z perspektywy Paryża, więc na tę wizję składają się także poglądy polityków wypowiadających się na temat islamu we Francji. Stanowisko tych mediów wobec muzułmanów ma największe znaczenie dla opinii publicznej. Zwracają uwagę trzy najważniejsze francuskie tygodniki opinii: L Express, Le Point i Le Nouvel Observateur, ponieważ charakteryzują się bardzo dużym wpływem na opinię publiczną we Francji, zarówno bezpośrednim, jak i pośrednim. Celem pracy było zatem ukazanie, iż pisma te mają krytyczny stosunek do wspólnoty muzułmańskiej mieszkającej w Republice Francuskiej pozwala to domniemywać, że także stosunek społeczeństwa francuskiego do tej mniejszości jest krytyczny. Społeczność muzułmańska stwarza wiele problemów społecznych, które wynikają z jednej strony z zaniedbań władz francuskich, a z drugiej z braku chęci do integracji ze strony wyznawców tej religii. Problemy z integracją związane są również ze specyfiką kultury muzułmanów oraz islamu jako religii. Przeprowadziłam analizę zawartości zarówno ilościową, jak i jakościową wymienionych wyżej trzech francuskich tygodników opinii. Te trzy tytuły nie bez przyczyny zostały poddane analizie. Charakter tych pism powoduje, że opinie i informacje w nich zamieszczone kształtują francuską opinię publiczną. Wielu współczesnych badaczy za najważniejszą funkcję 9 Masowa imigracja robotnicza miała miejsce w latach 60. ubiegłego wieku, ale pierwsi imigranci zaczęli się pojawiać już w czasie I wojny światowej. W literaturze przedmiotu początki społeczności muzułmańskiej we Francji datuje się na lata 20. ubiegłego wieku. 12

13 Wstęp mediów uznaje informowanie 10. W analizie właśnie tej funkcji poświęciłam najwięcej uwagi. Funkcja informacyjna w połączeniu z funkcją perswazyjną determinują charakter przekazu trafiającego do czytelników. Istotą informacji co należy podkreślić jest zmniejszanie niewiedzy czytelnika (odbiorcy) 11. We Francji informacje medialne, traktowane jako jedyne źródło wiedzy na temat mniejszości muzułmańskiej, są szczególnie pożądane. Przeprowadzenie analizy tych trzech czasopism było uzasadnione, wiele bowiem wskazuje na to, że opinie w nich wyrażane mogły kształtować poglądy społeczeństwa francuskiego. Analizowane tygodniki cieszą się niezwykłym szacunkiem Francuzów. Na taki dobór mediów francuskich miały wpływ następujące czynniki: W czasie prowadzenia analizy ukazywało się kilka pism opinii, ale tylko trzy z nich były liderami. Cała reszta pozostawała daleko z tyłu zarówno pod względem wysokości nakładu i sprzedaży, jak i zasięgu czytelnictwa, a co za tym idzie, nieporównywalnie mniejszy był ich wpływ na opinię publiczną. Te trzy pisma odzwierciedlają opinie prawie całej sceny politycznej, każde z nich bowiem sprzyja innej opcji: L Express centrum, Le Nouvel Observateur lewicy, Le Point prawicy. Taki dobór pozwolił odpowiedzieć również na pytanie, czy obraz medialny mniejszości muzułmańskiej we Francji jest uzależniony od opcji politycznej danego tytułu. Stabilna pozycja rynkowa tych pism była kolejnym ważnym argumentem w wyborze tytułów do analizy. Należy dodać, że specyfika francuskiego systemu medialnego polega między innymi na tym, że pisma opinii cieszą się dużo większą popularnością niż dzienniki ogólnokrajowe. Wiadomo także, że te czasopisma są często cytowane w mediach zagranicznych. Ich cechą wyróżniającą jest wysokie czytelnictwo przy stosunkowo niewielkich nakładach. Świadczy to o ich dużej roli w procesie kształtowania opinii. Warto zauważyć, że kwestia islamu we Francji przeważnie nie budzi znaczącego zainteresowania społecznego 12. Istnieje więc duże prawdopodobieństwo, że tematyka muzułmańska w mediach elektronicznych jako tych o największym odbiorze zajmuje stosunkowo niewielką część czasu antenowego, 10 Por. Słownik wiedzy o mediach, red. E. Chudziński, Warszawa Bielsko-Biała 2007, s. 10; Słownik terminologii medialnej, red. W. Pisarek, Kraków 2006, s Słownik terminologii medialnej, s Takie zainteresowanie można zauważyć w momencie, kiedy w świecie francuskiego islamu dzieje się coś, co absorbuje uwagę czytelników, ponieważ ma szersze konotacje społeczne. Jako przykład można podać zamieszki społeczne w 2005 r., które paraliżowały życie miejskie, wywoływały panikę i uczucie strachu. 13

14 Wstęp natomiast w mediach drukowanych poświęca się jej dość dużo miejsca. Z tego względu wykonanie analizy zawartości z wykorzystaniem tygodników opinii było bardziej zasadne. Czas przeprowadzonej analizy nieprzypadkowo został ustalony na lata Można powiedzieć, że był to okres jednej z największych aktywności wspólnoty muzułmańskiej we Francji. Początek roku 2003 wiązał się z jednym z najważniejszych wydarzeń dla tej społeczności. W kwietniu 2003 r. została utworzona Francuska Rada Kultu Muzułmańskiego pełniąca funkcję przedstawiciela wspólnoty muzułmańskiej do rozmów z rządem francuskim. W czasie trwania analizy miały miejsce jeszcze inne wydarzenia, na przykład takie jak debata i uchwalenie ustawy o chustach. Ten akt prawny wzbudził wiele kontrowersji zarówno wśród muzułmanów, jak i polityków francuskich. Okres objęty analizą kończą wielkie rozruchy społeczne spowodowane przez imigrantów, z których większość stanowili wyznawcy Allaha. Dzięki nim zdaniem Konrada Pędziwiatra islam znowu wrócił na europejską scenę medialną: Tym razem za sprawą kilkutygodniowych zamieszek na przedmieściach francuskich miast, wywołanych śmiercią przez porażenie prądem dwóch nastolatków potomków imigrantów z Clichy-sous-Bois pod Paryżem, którzy uciekając przed policją, ukryli się w stacji transformatorowej. Choć żądania młodych Francuzów pochodzenia afrykańskiego (będących w zdecydowanej większości muzułmanami), którzy przez wiele dni prowadzili regularne bitwy z policją i palili samochody, miały zasadniczo charakter społeczno-ekonomiczny, wielu korespondentów nadawało im wydźwięk religijny 13. Końcówka roku 2005 jest więc etapem, który tak naprawdę zwrócił uwagę na problemy społeczno-ekonomiczne muzułmanów imigrantów. Wprawdzie ówczesny minister spraw wewnętrznych Nicolas Sarkozy nazwał wtedy buntowników hołotą, jednak zamieszki, które trwały prawie dwa miesiące, uzmysłowiły władzom Republiki Francuskiej skalę problemu. Od 2005 r. wprowadzono wiele zmian, także o charakterze prawnym, które bardzo powoli normalizują sytuację. Niestety, mają one raczej charakter sankcji. Podejmuje się też wiele innych działań, które wszakże mają na celu raczej poprawę wizerunku rządu w oczach muzułmanów niż rzeczywistą poprawę sytuacji bytowej tej wspólnoty. Aby wykazać krytyczny stosunek francuskich tygodników opinii do mniejszości muzułmańskiej we Francji, w ostatnim rozdziale pracy wykorzystałam analizę zawartości ilościową i jakościową. Stworzyłam klucz ka- 13 K. Pędziwiatr, Od islamu imigrantów do islamu obywateli, s

15 Wstęp tegoryzacyjny na podstawie literatury przedmiotu, był on niezbędny dla przeprowadzonej analizy. W analizie posłużyłam się francuskimi wydaniami tych tytułów, ponieważ wydania zagraniczne mają wyselekcjonowane materiały i skróconą treść. W Polsce nie można podjąć takiej analizy ze względu na brak archiwów prasy francuskiej 14. W 2005 r. udało mi się przeprowadzić badania w trzech paryskich bibliotekach: w bibliotece publicznej w Centre Pompidou, w dziale naukowym Bibliothèque National oraz w bibliotece paryskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. W pracy wykorzystałam literaturę zarówno polskich, jak i francuskich autorów. Bibliografię zasadniczo można podzielić na dwie grupy tematyczne: pierwsza dotyczy zagadnień mniejszości muzułmańskiej oraz islamu, druga grupa to publikacje dotyczące funkcjonowania mediów francuskich, wpływu mediów na opinię publiczną oraz pozycje z zakresu metodologii badań i komunikowania masowego. Wśród publikacji dotyczących islamu pomocne były przede wszystkim prace dwóch polskich autorów. Pierwszym z nich jest profesor Janusz Danecki, arabista, z dwutomowego dzieła jego autorstwa Podstawowe wiadomości o islamie zaczerpnęłam wiedzę na temat systemu wartości oraz kodeksu prawnego muzułmanów. Profesor Danecki jest uznanym specjalistą, a jego publikacje są cenione nie tylko na rynku polskim. Niewątpliwym atutem publikacji Daneckiego jest specyficzne podejście do islamu, który jest traktowany nie tylko jako religia, ale także jako system wartości i filozofia. Dzięki temu możliwe staje się zrozumienie motywów postępowania muzułmanów. Janusz Danecki w przeciwieństwie do wielu innych badaczy, którzy przyjmują perspektywę zachodnioeuropejską przedstawia w swoich publikacjach również muzułmański punkt widzenia. W Polsce istnieje niewiele publikacji traktujących o wspólnocie muzułmanów francuskich. Tym bardziej należy wspomnieć o obszernym artykule Jerzego Zdanowskiego w tomie zatytułowanym Muzułmanie w Europie, wydanym pod redakcją Anny Parzymies. Jerzy Zdanowski poświęcił swój artykuł nie tylko historii osiedlania się pierwszych muzułmanów we Francji, lecz także charakterystyce społeczno-politycznej dzisiejszej wspólnoty. Do tych nielicznych publikacji można jeszcze dodać dwie inne, autorstwa dwóch młodych badaczy problemu Konrada Pędziwiatra Od islamu 14 Takich archiwów nie posiada Instytut Francuski w Polsce, nie ma ich w ambasadzie Republiki Francuskiej ani we francuskich konsulatach. Nie ma także kompletnych roczników tygodników francuskich w Bibliotece Narodowej w Warszawie ani też w bibliotekach uniwersyteckich. Można to wytłumaczyć wysoką ceną prasy francuskiej na rynku polskim. Chciałabym też podkreślić, że w wydaniach prasy francuskiej przeznaczonych dla zagranicy mniej miejsca poświęca się polityce wewnętrznej Francji. Istniało zatem duże prawdopodobieństwo, że analiza wersji zagranicznych tygodników francuskich przyniosłaby inne wyniki niż analiza wydań tej samej prasy przeznaczonych na rynek francuski. 15

16 Wstęp imigrantów do islamu obywateli: muzułmanie w krajach Europy Zachodniej oraz Marty Widy Życie codzienne w muzułmańskim Paryżu. Ponadto wykorzystałam materiały zamieszczane na stronach internetowych poświęconych tej tematyce, takich jak na przykład Arabia.pl. Jest to portal redagowany przez młodych naukowców zajmujących się szeroko pojętą tematyką islamu, niezwykle wartościowy ze względu na liczne publikacje oraz odniesienia do literatury przedmiotu. Oprócz autorów polskich dla celów tej publikacji wykorzystałam literaturę francuskojęzyczną. Najważniejszą pozycją była książka Alaina Gresha, szefa redakcji Le Monde Diplomatique, który specjalizuje się w tematyce Bliskiego Wschodu. Gresh jako badacz islamu od lat zajmuje się także wspólnotą muzułmańską we Francji. W 2004 r. wydał książkę L islam, La République et le monde, która stanowi jedno z podstawowych źródeł informacji o islamie francuskim. Te informacje również wykorzystałam. Obok dzieła Gresha na uwagę zasługuje także publikacja Xaviera Ternisiena La France des mosquées. Rzadką, ze względu na podejmowaną tematykę, pozycją omawiającą wizerunek muzułmanów francuskich w mediach jest niewielka publikacja Pierre a Tévaniana pod tytułem La voile médiatique. Un faux débate: L affaire du foulard islamique, traktująca o debacie medialnej dotyczącej ustawy o chustach. Trzeba podkreślić, że dopiero po roku 2001 powstała większość publikacji analizujących sytuację obywateli francuskich będących muzułmanami. Na taki stan rzeczy złożyło się wiele przyczyn, ale najważniejszą z nich było zapotrzebowanie na tę tematykę i zainteresowanie społeczeństwa francuskiego nią. Wcześniej takie publikacje należały do rzadkości i raczej podejmowały wybrane aspekty funkcjonowania wspólnoty muzułmańskiej we Francji. Na polskim rynku publikacje dotyczące francuskiego sytemu medialnego są raczej nieliczne. Największym specjalistą w tej dziedzinie jest Bartłomiej Golka. Publikacje jego autorstwa były najbardziej pomocne w opracowaniu rozdziału II (najważniejszą wśród nich jest System medialny Francji). Wśród publikacji francuskojęzycznych na uwagę zasługują dwie pozycje: Francisa Balle Médias et sociétés oraz Mireille Thibault Comprendre les médias. Na francuskim rynku wydawniczym można znaleźć niewiele publikacji, w których media traktowane są jako system. Istnieje wiele opracowań omawiających środki masowego przekazu z różnych punktów widzenia. Przeważają aspekty socjologiczne i prawno-ekonomiczne, natomiast słabo reprezentowane są publikacje ujmujące media całościowo, opisujące zarówno ich strukturę, jak i zadania, formy własności czy wreszcie zasady funkcjonowania. W wymienionej wyżej obszernej książce Médias et sociétés Francis Balle wprawdzie opisuje media jako element procesu komunikowa- 16

17 Wstęp nia masowego, a także porusza prawne aspekty ich funkcjonowania, jednak właściwie nie charakteryzuje poszczególnych instytucji medialnych. Oprócz publikacji polskich i francuskich korzystałam także z opracowań anglojęzycznych, zwłaszcza z licznych opracowań i raportów publikowanych w internecie. Na uwagę zasługuje szczególnie raport Unii Europejskiej zatytułowany Muslims in EU. Pod tym względem publikacje anglojęzyczne wydawały się w niektórych aspektach najbardziej wiarygodnymi źródłami, mam tu na myśli chociażby porównania dotyczące modelu integracji. Raporty tworzone przez organizacje europejskie wydają się w tej dziedzinie najbardziej obiektywne. Na koniec chciałam podziękować Profesor Ewie Stasiak-Jazukiewicz, Profesor Alicji Jaskierni oraz Profesorowi Januszowi Adamowskiemu, bez których cennych rad ta praca nie mogłaby się ukazać w tym kształcie.

18

19 Rozdział I Islam jako religia warunkująca zachowania społeczno-polityczne muzułmanów we Francji Islam jako religia W oczach Europejczyków wizerunek muzułmanów, świata arabskiego czy islamu w ogóle jest pochodną oddziaływania tradycji i historii. Od stuleci religia ta kojarzona była w Europie z najazdami tatarskimi, wojnami tureckimi itd. To ukształtowało nasz sposób myślenia o islamie 1. Julian Kaczmarek w książce pod tytułem Terroryzm i konflikty zbrojne a fundamentalizm islamski stwierdza, że ideologia islamu jest konglomeratem różnych idei i koncepcji, które spotykają się na wspólnym gruncie uznawania religii Mahometa; że jest wynikającym z Koranu i tradycji muzułmańskiej systemem, ustalającym wyraźne wytyczne dla każdego aspektu życia osobistego, społecznego, a także politycznego 2. Islam jest dziś religią budzącą ogromne zainteresowanie, szczególnie po wydarzeniach 11 września 2001 r. Muzułmanie i ich religia stali się od tej pory bohaterami wielu publikacji naukowych i popularnonaukowych. Przedtem niewiele mówiono i pisano na temat islamu. Nawet kontrowersyjne teorie Oriany Fallaci zdobyły wielką popularność dopiero po zamachu na World Trade Center. W październiku 2001 r. OBOP przeprowadził w Polsce sondaż na temat: Z czym kojarzy się Polakom słowo»islam«?. Odpowiedzi były następujące 3 : 1 A. Marek, A.S. Nalborczyk, Nie bój się islamu. Leksykon dla dziennikarzy, Warszawa J. Kaczmarek, Terroryzm i konflikty zbrojne a fundamentalizm islamski, Wrocław 2001, s Z czym kojarzy się Polakom słowo islam?, Omnibus, TNS OBOP, Warszawa 2001, (odczyt: ). Sondaż cytowany także w: A. Marek, A.S. Nalborczyk, Nie bój się islamu, s

20 Islam jako religia warunkująca zachowania społeczno-polityczne muzułmanów proc. islam kojarzy się neutralnie, tylko z religią, 18 proc. islam kojarzy się z terrorem i terroryzmem, 11 proc. z wojną, 4 proc. z fundamentalizmem i fanatyzmem, 2 proc. z agresją i przemocą, 3 proc. z biedą i zacofaniem, 1 proc. z talibami. Jak pokazują wyniki sondażu, ponad jednej trzeciej respondentów islam kojarzył się z pojęciami nacechowanymi negatywnie. Można przypuszczać, że w Polsce wiedza na temat tej religii jest nadal na podobnym poziomie, choć od zamachu na WTC upłynęło już kilka lat. Trzeba jednak przyznać, że od czasu tragicznego zdarzenia z 2001 r. w mediach pojawiło się znacznie więcej publikacji dotyczących islamu i muzułmanów na świecie, niż miało to miejsce przedtem. We Francji sytuacja kształtuje się podobnie. Jak wynika z moich obserwacji, po pamiętnym zamachu w Nowym Jorku francuskie środki masowego przekazu zaczęły poświęcać więcej miejsca islamowi jako religii i kulturze. Zadziwiające jest to, że choć we Francji wyznawcy islamu stanowią około 10 proc. społeczeństwa 4, to media nie były do końca ubiegłego stulecia zainteresowane tym tematem. Zresztą także politycy zintensyfikowali swoje działania na rzecz współpracy z muzułmanami francuskimi dopiero po 2001 r. Ciekawym zjawiskiem jest postępująca ekspansja islamu, co roku bowiem przybywa na świecie około 3 proc. nowych wyznawców 5. Przyczyn tej ekspansji może być wiele. Maulan Mawdudi, twórca głównej partii muzułmańskiej w Pakistanie Dżamaati-i-Islami, w taki sposób przedstawia problem: (...) islam całkowicie odrzuca filozofię suwerenności ludowej, charakterystyczną dla części modernistów oraz progresistów islamskich. Obserwowane dziś sukcesy islamu stanowią zjawisko zbyt złożone i wielostronne, by można je określić jako zwykłe umacnianie się tendencji zachowawczej w świecie arabskim. Po drugiej wojnie światowej koniec kolonializmu oraz wybuch arabskiego nacjonalizmu oznaczały nowy początek ery islamu, co najdobitniej wyrażało się w szeregu postępowych eksperymentów ustrojowo-społecznych, ale dopiero skojarzenie Koranu z»bronią naftową«doprowadziło do»drugiego przebudzenia się świata arabskiego«6. 4 O kontrowersjach związanych z liczebnością muzułmanów francuskich będzie mowa w kolejnej części publikacji. 5 J. Kaczmarek, Terroryzm i konflikty zbrojne a fundamentalizm islamski, s I. Krasicki, Ideologia islamu, Warszawa 1981, s

PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU

PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU SERIA mediapoczątku XXIw. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego TOM 7 Komitet redakcyjny Janusz W. Adamowski, Jerzy Bralczyk, Michał

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

NAUCZANIA RELIGII MUZUŁMAŃSKIEJ

NAUCZANIA RELIGII MUZUŁMAŃSKIEJ MUZUŁMAŃSKI ZWIĄZEK RELIGIJNY W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII MUZUŁMAŃSKIEJ Białystok, sierpień 2009 r. Opracował zespół w składzie: mgr Rozalia Bogdanowicz przewodnicząca,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Polacy o wierze i Kościele

Polacy o wierze i Kościele IMAS International Polacy o wierze i Kościele Wrocław, luty/marzec 2009 Doceniamy ważność Kościoła katolickiego i darzymy go zaufaniem. Widzimy działania charytatywne Kościoła a niemalże połowa z nas chce

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM

Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Warszawa, czerwiec 2013 BS/78/2013 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU. PLAN WYNIKOWY Religia muzułmańska. gr. II. Cele szczegółowe (operacyjne)

ROZKŁAD MATERIAŁU. PLAN WYNIKOWY Religia muzułmańska. gr. II. Cele szczegółowe (operacyjne) ROZKŁAD MATERIAŁU PLAN WYNIKOWY Religia muzułmańska gr. II Lp. Dział programow y Temat. Treści programowe 1. Qur an 1. Qur an jako Święta Księga Allaha, Czym jest Qur an dla muzułman ów? Co jest zawarte

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia współczesnego fundamentalizmu religijnego

Zagrożenia współczesnego fundamentalizmu religijnego Zagrożenia współczesnego fundamentalizmu religijnego Justyna Chodorowska 2b Zespół Szkół Elektronicznych i Ogólnokształcących Fundamentalizm jest takim zaangażowaniem w pewną prawdę, które czyni zbędnym

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O DZIAŁANIACH WOJENNYCH W AFGANISTANIE I LISTACH ZAWIERAJĄCYCH RZEKOME BAKTERIE WĄGLIKA BS/172/2001 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 6-35-69; 628-37-04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT. 24 INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 693-46-92, 625-76-23 00-503 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy...

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... 4 Elementy, które zaskoczyły Ukraińców po przyjeździe do Polski... 4

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

HENRYK BIAŁYSZEWSKI ADOLF DOBIESZEWSKI JANUSZ JANICKI. Socjologia. wydanie II

HENRYK BIAŁYSZEWSKI ADOLF DOBIESZEWSKI JANUSZ JANICKI. Socjologia. wydanie II HENRYK BIAŁYSZEWSKI ADOLF DOBIESZEWSKI JANUSZ JANICKI Socjologia wydanie II Warszawa 2006 Recenzenci Prof. dr hab. Zbigniew Krawczyk Prof. dr. hab. Stanisław Widerszpil Poszególne rozdziały napisali Henryk

Bardziej szczegółowo

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW

AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW AMERYKAŃSKIE WIZY DLA POLAKÓW Warszawa, luty 2004 r. W sondażu OBOP z 5-8 lutego 2004 r. okazało się, że: 80%. badanych uznało sprawę amerykańskich wiz dla Polaków za sprawę ważną dla Polski, zaś 39% -

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem istnienia meczetów jest umożliwienie muzułmanom wspólnej rytualnej modlitwy (salat). Oczywiście, meczety mogą być wykorzystywane

Podstawowym celem istnienia meczetów jest umożliwienie muzułmanom wspólnej rytualnej modlitwy (salat). Oczywiście, meczety mogą być wykorzystywane Islam Podstawowym celem istnienia meczetów jest umożliwienie muzułmanom wspólnej rytualnej modlitwy (salat). Oczywiście, meczety mogą być wykorzystywane także w innych celach jako miejsca spotkań, czy

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia Zagadnienia kierunkowe: 1. Indywidualizm a idea wspólnego dobra (w świetle etyki społecznej) 2. Pojęcie ponowoczesności we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004 Usługi finansowe Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie 7-25 października 2004 Spis treści Podsumowanie... 3 O badaniu... 6 Znajomość dostępnych w Internecie usług finansowych. Źródła

Bardziej szczegółowo

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWCĄ Godzina z wychowawcą. Scenariusz lekcji z wykorzystaniem nowych mediów i metody debata* (90 min) Scenariusz zgodny z podstawą programową (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 84/2014 OPINIE O BEZPIECZEŃSTWIE W KRAJU I W MIEJSCU ZAMIESZKANIA

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 84/2014 OPINIE O BEZPIECZEŃSTWIE W KRAJU I W MIEJSCU ZAMIESZKANIA Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 84/2014 OPINIE O BEZPIECZEŃSTWIE W KRAJU I W MIEJSCU ZAMIESZKANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

PRZESTĘPCZOŚĆ W PRZESTRZENI KRAKOWA W WYOBRAŻENIACH JEGO MIESZKAŃCÓW

PRZESTĘPCZOŚĆ W PRZESTRZENI KRAKOWA W WYOBRAŻENIACH JEGO MIESZKAŃCÓW Tekst ukazał się jako: Guzik R., 2, Przestępczość w przestrzeni Krakowa w wyobrażeniach jego miaszkańców, [w:] I.Jażdżewska (red.) XIII Konwersatorium wiedzy o mieście. Miasto postsocjalistyczne organizacja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/146/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ZMIANY W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ BS/51/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ ZMIANY W SYSTEMIE OPIEKI ZDROWOTNEJ BS/51/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2013 BS/70/2013 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI TZW. UBOJU RYTUALNEGO

Warszawa, maj 2013 BS/70/2013 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI TZW. UBOJU RYTUALNEGO Warszawa, maj 2013 BS/70/2013 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI TZW. UBOJU RYTUALNEGO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy:

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy: Ogólnopolska studencko-doktorancko-ekspercka Konferencja Naukowa W poszukiwaniu tożsamości. Synkretyzm Nowego Świata 24 25 maja 2014 Kraków, Collegium Broscianum UJ, Ul. Grodzka 52, p.ii Z przyjemnością

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Ewa Bobrowska Copyright 2008 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-284-8 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW

Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Warszawa, październik 2013 BS/152/2013 ZMIANY W POSTRZEGANIU KRYZYSU I ZACHOWANIACH EKONOMICZNYCH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Mieczysław Prystupa WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Warszawa 2012 Recenzenci prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Mączyńska Korekta Paulina Chmielak

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ Załącznik nr 17 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Tegoroczna edycja badań przeprowadzana była na przełomie marca i kwietnia 2015.

Tegoroczna edycja badań przeprowadzana była na przełomie marca i kwietnia 2015. KONSUMENCKI LIDER JAKOŚCI 2015 to ogólnopolski, promocyjny program konsumencki, prowadzony przez Redakcję Strefy Gospodarki ogólnopolskiego, niezależnego dodatku dystrybuowanego wraz z Dziennikiem Gazetą

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa

HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa Czesław Witkowski HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa Wydanie drugie zmienione Wydanie drugie zmienione ALMAMER wydawnictwo Recenzent prof. zw. dr hab. Stanisław W. Pluta Korekta Joanna Warecka Projekt

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO - 725408 - I/13/NC 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Rok 2005 został ogłoszony przez Radę Europy Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Ma to zwrócić uwagę na znaczenie edukacji dla wspierania

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 22.02.2015 r.) Ochrona międzynarodowa 1. Wnioski (dane aktualizowane raz dziennie) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015 złożyli

Bardziej szczegółowo

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży

Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Społeczno-gospodarcze problemy Azji Centralnej i Kaukazu Południowego jako element kształcenia studentów i młodzieży Instytut Wschodni UAM moduł: Mapa problematyki społeczno-gospodarczej Azji Centralnej

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B.

pobrano z www.sqlmedia.pl ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B. ODPOWIEDZI Zadanie 1. (3 pkt) A. nonkonformizm B. ksenofobia C. altruizm Zadanie 2. (3 pkt) A. patrylinearna B. partnerska C. monogamiczna Zadanie 3. (3 pkt) A. prawda B. fałsz C. fałsz Zadanie 4. (4 pkt)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/79/2013 POSTAWY WOBEC ZWIERZĄT

Warszawa, czerwiec 2013 BS/79/2013 POSTAWY WOBEC ZWIERZĄT Warszawa, czerwiec 2013 BS/79/2013 POSTAWY WOBEC ZWIERZĄT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Czy Paryż zmienia wszystko? 2015-11-26 12:08:07

Czy Paryż zmienia wszystko? 2015-11-26 12:08:07 Czy Paryż zmienia wszystko? 2015-11-26 12:08:07 2 Czy po atakach terrorystycznych w Paryżu uda się Europejczykom obronić przed uproszczoną wizją świata i pochopnymi konkluzjami? W tej chwili zagrożeniem

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

Badanie Parlemeter Eurobarometr Parlamentu Europejskiego (EB/PE 78.2)

Badanie Parlemeter Eurobarometr Parlamentu Europejskiego (EB/PE 78.2) Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji DZIAŁ BADANIA OPINII PUBLICZNEJ Bruksela, 14 lutego 2013 r. Badanie Parlemeter Eurobarometr Parlamentu Europejskiego (EB/PE 78.2) DOKUMENT TEMATYCZNY SKUPIAJĄCY SIĘ NA

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo