ROZDZIAŁ 7 ZADŁUŻENIE POLSKICH GOSPODARSTW DOMOWYCH Z TYTUŁU KREDYTÓW BANKOWYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZDZIAŁ 7 ZADŁUŻENIE POLSKICH GOSPODARSTW DOMOWYCH Z TYTUŁU KREDYTÓW BANKOWYCH"

Transkrypt

1 Grzegorz Wałęga ROZDZIAŁ 7 ZADŁUŻENIE POLSKICH GOSPODARSTW DOMOWYCH Z TYTUŁU KREDYTÓW BANKOWYCH Abstrakt Transformacja gospodarki polskiej znalazła odbicie w zachowaniach funkcjonujących w gospodarce podmiotów. Istotne zmiany dotyczą zwłaszcza modeli konsumpcji gospodarstw domowych. Konsumenci dążąc do jak najlepszego zaspokojenia swoich potrzeb, wykorzystują rynek usług finansowych do alokacji konsumpcji w czasie. Możliwość zaciągania kredytów pozwala przejeść gospodarstwom domowym na wyższy poziom konsumpcji niż wynika to z aktualnie osiąganych dochodów. Celem artykułu jest analiza zmian poziomu zadłużenia gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych w poszczególnych podsektorach (osoby prywatne, przedsiębiorcy indywidualni i rolnicy indywidualni). Na przestrzeni ostatnich lat można obserwować nie tylko różną dynamikę poszczególnych rodzajów kredytów, ale również zmiany w strukturze terminowej zadłużenia. Wydłużanie okresu wymagalności kredytów bankowych wskazuje, że zadłużanie się gospodarstw domowych jest źródłem długoterminowego finansowania ich potrzeb. Jednocześnie obserwuje się stopniowy wzrost zadłużenia denominowanego w walutach obcych, co z niepokojem obserwowane jest przez nadzór bankowy. W przyszłości można oczekiwać stopniowego dostosowywania się rynku kredytów dla gospodarstw domowych do zmieniających się warunków rynkowych. Słowa kluczowe: kredyt bankowy, zadłużenie, wybór międzyokresowy, gospodarstwo domowe. Wprowadzenie Gospodarstwa domowe są podmiotem gospodarki podejmującym decyzje w sferze konsumpcji i oszczędności. Transformacja gospodarki polskiej znalazła odbicie w zachowaniach funkcjonujących w gospodarce podmiotów. Istotne zmiany dotyczą zwłaszcza modeli konsumpcji gospodarstw domowych. Konsumenci dążąc do jak najlepszego zaspokojenia swoich potrzeb, wykorzystują rynek usług finansowych do alokacji konsumpcji w czasie. Możliwość zaciągania kredytów pozwala przejść gospodarstwom domowym na wyższy poziom konsumpcji niż wynika to z aktualnie osiąganych dochodów i posiadanych oszczędności. Celem artykułu jest analiza zmian poziomu zadłużenia polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych. Na przestrzeni ostatnich lat można obserwować nie tylko różną dynamikę poszczególnych rodzajów kredytów, ale również zmiany w strukturze terminowej zadłużenia. Różnice pomiędzy nominalnym oprocentowaniem kredytów w walucie krajowej i walutach obcych nie pozostają bez wpływu na strukturę walutową zadłużenia gospodarstw domowych. W ostatniej części artykułu podjęto próbę określenia przyszłych tendencji zmian w poziomie i strukturze zadłużenia gospodarstw domowych z tytułu kredytów i pożyczek, mając na względzie aktualną sytuację na krajowym rynku finansowym oraz otoczenie prawne rynku

2 Zadłużenie polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych 75 kredytowego. W artykule wykorzystano dane pochodzące z Narodowego Banku Polskiego oraz Głównego Urzędu Statystycznego. Do porównań międzynarodowych wykorzystano również informacje pochodzące z baz danych OECD. Ponadto przy formułowaniu wniosków posłużono się studiami literatury przedmiotu. Znaczenie kredytu dla gospodarstw domowych Gospodarstwo domowe w naukach ekonomicznych definiowane jest jako jednostka gospodarująca, której celem jest zaspokojenie wspólnych i osobistych potrzeb jego członków. Cel ten realizowany jest przede wszystkim poprzez konsumpcję dóbr i usług. Członkowie gospodarstwa domowego podejmują decyzje związane z gromadzeniem dochodów i ich wydatkowaniem. Konsumenci wydatkując dostępne środki dokonują wyboru pomiędzy konsumpcją w okresie bieżącym i przyszłym (konsumpcja odroczona). Decyzje te podejmowane są na podstawie indywidualnych preferencji czasowych konsumenta. Preferencja czasowa występuje wówczas gdy konsument woli otrzymać pewną sumę pieniędzy na konsumpcję od razu niż większą później. Osoby wykazujące pozytywną preferencję czasową wolą konsumpcję bieżącą niż przyszłą, a osoby o negatywnych preferencjach przedkładają konsumpcję przyszłą nad bieżącą (Antonides, van Raaij, 2003, s ). Zakupy dóbr konsumpcyjnych są dokonywane w ramach istniejącego ograniczenia budżetowego. Na ograniczenie budżetowe ma wpływ dochód gospodarstwa domowego z tytułu udostępnianych czynników wytwórczych. Podstawowym źródłem dochodów jest wynagrodzenie za pracę, dochody z kapitału w postaci odsetek i dywidend oraz dochody z posiadanego zasobu ziemi. Możliwości rozdysponowania środków determinowane są również przez ceny dóbr i usług w gospodarce oraz środki pieniężne będące w posiadaniu gospodarstwa domowego, na które składają się kwoty z poprzednich okresów. W sytuacji występowania rynku kredytowego, fundusze nabywcze konsumentów mogą zostać uzupełnione środkami uzyskanymi z zaciągniętych kredytów i pożyczek. Pozwala to gospodarstwom domowym na większą konsumpcję bieżącą niż wynikałoby to z uzyskiwanych w danym okresie dochodów i posiadanych aktywów. W tym aspekcie rynek kredytowy umożliwia gospodarstwom domowym na dokonywanie wyboru międzyokresowego zgodnie ze swoimi preferencjami (Barro, 1997, s ); (Varian, 2002, s ). Z punktu widzenia gospodarstwa domowego kredyt spełnia dwie podstawowe funkcje. Po pierwsze, umożliwia przejście gospodarstwom domowym na wyższą ścieżkę konsumpcji niż wynika to z bieżących dochodów. Z drugiej zaś strony kredyt pozwala na optymalizację konsumpcji w czasie, która wynika z rozbieżności pomiędzy terminami ponoszenia nakładów (wydatków), a terminami uzyskiwania dochodów. Kredyt może stanowić zatem istotne źródło pokrycia czasowych niedoborów funduszy nabywczych gospodarstwa domowego 1. W rozwiniętych gospodarkach rynkowych kredyt stanowi jedno z podstawowych źródeł finansowania potrzeb gospodarstw domowych (Huszczonek, Rytelewska, 2004, s. 9). Zadłużenie gospodarstw domowych nabiera, nie tylko w gospodarkach o ugruntowanym systemie rynkowym, ale i w Polsce, charakteru długoterminowego źródła finansowania potrzeb. 1 por. hipoteza dochodu względnego i tzw. efekt rygla. Bieżąca konsumpcja zależy nie tylko od bieżącego dochodu lecz również od poziomu dochodu w przeszłości. Efekt rygla (zapadki) występuje przy zmniejszaniu się dochodów realnych. Konsumenci skłonni są do utrzymania przez pewien czas osiągniętego już poziomu i struktury spożycia, a zatem utrzymania wydatków na dotychczasowym poziomie niezależnie od spadku dochodów. Członkowie gospodarstwa domowego nie zechcą rezygnować z osiągniętego poziomu życia, lecz np. zaciągną kredyt lub dokonają zakupów na raty, aby dotychczasowy poziom konsumpcji utrzymać przynajmniej w krótkim okresie (Duesenberry, 1967).

3 76 Grzegorz Wałęga Przy jego pomocy wyrównywany jest poziom konsumpcji w ciągu całego życia 2. Gospodarstwa domowe zadłużają się w celu przyspieszenia zaspokojenia potrzeb, szczególnie w początkowym okresie życia, gdy uzyskiwane dochody są relatywnie niskie. Kredyt pozwala również uzupełnić ewentualne czasowe obniżki dochodów w czasie całego cyklu życia. Zdecydowana większość kredytów i pożyczek zaciągana jest w przez osoby, które zgodnie z cyklem życia dokonują ważnych zakupów, np. domu, samochodu i innych dóbr trwałego użytku. Zakup powyższych artykułów często finansowany jest ze środków pochodzących z kredytów. Warto przy tym zauważyć, że kredyty są zaciągane przede wszystkim przez ludzi zamożnych, a nie biednych, co związane jest między innymi z odpowiednią zdolnością kredytową. W przypadku zakupu dóbr, których wartość jest trwała lub nawet wzrasta (np. nieruchomości) spłata kredytu jest formą oszczędzania ex post. Majątek zewnętrzny przekształcany jest stopniowo w majątek własny. Jeżeli okres użytkowania trwałych dóbr konsumpcyjnych jest dłuższy od okresu spłaty zaciągniętego na ich zakup kredytu, to w rezultacie powstaje dla użytkowników tych dóbr pewna nadwyżka użyteczności. W tym względzie zaciąganie kredytów przyczynia się do przyrostu bogactwa gospodarstw domowych (por. Dauten, 1956, s. 5). Swobodny dostęp do rynku kredytowego może mieć również negatywne konsekwencje w postaci nadmiernego zadłużania się gospodarstw domowych. W przypadku niektórych gospodarstw domowych mogą wystąpić kłopoty ze spłatą długów. Taka sytuacja może prowadzić do występowania tzw. pętli zadłużenia. Przyczyn tego stanu rzeczy nie należy upatrywać tyko i wyłącznie w dostępności (podaży) kredytu. Czynniki stwarzające sytuacje problematyczne zadłużenia mają swoje źródło w zachowaniu finansowym (lekkomyślność i życiu ponad stan) oraz w oczekiwanych i nieoczekiwanych zdarzeniach zakłócających równowagę finansową gospodarstwa domowego. Należą do nich spadek dochodów wskutek zaprzestania pracy lub ograniczenie jej wymiaru oraz kłopoty rodzinne (Antonides, van Raaij, 2003, s ), (DTI, 2004, s ). Motywy zaciągania kredytów Powody zaciągania kredytów i pożyczek przez gospodarstwa domowe są zróżnicowane. Kredyty zaciągane są w celu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych (zakup, modernizacja, remont) oraz na pokrycie wydatków konsumpcyjnych (zarówno tych bieżących, jak i na zakup dóbr trwałego użytku). W 2003 r. blisko co czterdzieste gospodarstwo domowe korzystało z kredytów sezonowych (na święta, wypoczynek). Przeprowadzone badania przez GUS wskazują, że w połowie 2003 r. około 35% gospodarstw domowych w kraju było zadłużonych (w latach odsetek ten stanowił 31% 34% ogółu gospodarstw). Nieco częściej z kredytów i pożyczek korzystały rodziny w miastach około 36% niż na wsi (31%). Potwierdzają to wyniki badań ankietowych PBS przeprowadzone w 2005 roku. Wynika z nich, że 68% Polaków nie spłaca obecnie żadnego kredytu (PBS, 2005). 2 por. teoria cyklu życia F. Modigliani i A. Ando. Ludzie starają się przewidzieć wysokość swoich dochodów w ciągu całego życia i tworzą długookresowe plany konsumpcyjne. Wielkość konsumpcji bieżącej zależy więc od poziomu dochodu permanentnego (przeciętnego długookresowego dochodu gospodarstwa domowego) i podlega znacznym wahaniom w trakcie życia. Wydatki konsumpcyjne przekraczające uzyskiwane w danym okresie dochody są finansowane poprzez zaciąganie zobowiązań (Romer, 2000, s ).

4 Zadłużenie polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych 77 Tabela 1. Powody zaciągania pożyczek (kredytów) przez gospodarstwa domowe w 2003 r. Przyczyny zaciągania pożyczek (kredytów) Częstotliwość pojawienia się przyczyny zaciągania pożyczek (kredytów) w % Razem 100,0 Pokrycie wydatków konsumpcyjnych (żywność, odzież i obuwie, stałe opłaty mieszkaniowe) 23,8 Remont mieszkania, domu 21,2 Zakup droższych dóbr trwałego użytku (z wyjątkiem samochodu) 18,8 Zakup samochodu 10,0 Zakup domu, mieszkania, wkład do spółdzielni mieszkaniowej 8,7 Inne 6,7 Kształcenie 4,2 Na leczenie, rehabilitację 3,9 Urządzenie wesela i innych uroczystości 2,2 Wypoczynek 0,5 * - Można było wymienić 3 najistotniejsze przyczyny zaciągania pożyczek (kredytów). Źródło: (GUS, 2004, s. 4 5). Najczęściej zaciągane były kredyty w bankach oraz pożyczki w zakładach pracy. Znacznie rzadziej pożyczano od znajomych czy rodziny (GUS, 2004). Nie mniej jednak osoby, dla których pożyczenie pieniędzy w banku czy firmie pożyczkowej jest trudne lub nawet niemożliwe, zadłużają się gdzie indziej: u rodziny, znajomych, czy na tzw. czarnym rynku (4% Polaków przyznaje się do pożyczania w szarej strefie) (PBS, 2005). W dalszej części pracy analizie poddane zostanie poziom i struktura zadłużenia gospodarstw domowych z tytułu pożyczek i kredytów w instytucjach monetarnych, ponieważ brak jest pełnych danych na temat zadłużenia konsumentów w zakładach pracy, u rodziny czy w szarej strefie 3. Poziom zadłużenia gospodarstw domowych w Polsce W niniejszej pracy przyjęto definicję gospodarstwa domowego zgodnie z terminologią Narodowego Banku Polskiego (dalej: NBP) oraz standardami UE, gdzie pojęcie gospodarstwa domowego obejmuje osoby prywatne, przedsiębiorców indywidualnych zatrudniających do 9 osób włącznie oraz rolników indywidualnych 4. Poziom ogólnego zadłużenia gospodarstw domowych w Polsce z tytułu kredytów i pożyczek w ostatnich dziesięciu latach nominalnie wzrósł blisko 6,6-krotnie z 20,9 mld zł na koniec 1996 roku do 137,6 mld zł w lutym 2006 roku. Duże tempo wzrostu wielkości kredytów i pożyczek gospodarstw domowych można zaobserwować zwłaszcza po 2000 roku. Istotną rolę należy przypisać znacznemu wzrostowi zainteresowania gospodarstw domowych 3 Pomimo istnienia różnic pomiędzy terminami kredyt i pożyczka w niniejszej pracy będą one używane zamiennie. Podyktowane jest to strukturą danych z Narodowego Banku Polskiego oraz rozwiązaniami prawnymi, zgodnie z którymi przez kredyt konsumencki rozumie się zarówno umowy pożyczki jak i umowy kredytu (por. art. 2, ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca r. o kredycie konsumenckim (z późn. zm.). 4 Od marca 2002 roku NBP w oficjalnych statystykach korzysta z European System of Accounts 1995 standard europejski zawierający zasady klasyfikacji sektorowej w statystyce pieniężno-bankowej obszaru euro wprowadzony Rozporządzeniem Rady Nr 2223/96 z czerwca 1996 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie. W związku z powyższym prezentowane dane nie są całkowicie porównywalne, ponieważ przed 2002 rokiem inna była definicja gospodarstwa domowego, a zbierane przez NBP dane były prezentowane w innym układzie i w mniejszym stopniu szczegółowości.

5 78 Grzegorz Wałęga kredytami walutowymi. Rysunek 1. Zadłużenie gospodarstw domowych w Polsce z tytułu kredytów i pożyczek w latach mld zł walutowe złotowe lata Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP. Wzrost zadłużenia z tytułu kredytów wynika z kilku czynników. Jednym z powodów są zmiany w zachowaniu gospodarstw domowych w sferze konsumpcji. Stopniowo zmniejsza się bariera psychologiczna, która ogranicza skłonność Polaków do korzystania z usług i produktów bankowych (PBS, 2005). Zadłużanie się pozwala konsumentom przejść na wyżej położoną ścieżkę konsumpcji niż wynika z ich aktualnych dochodów. W ten sposób realizują oni swoje aspiracje konsumpcyjne. Z drugiej strony, sektor bankowy również podejmuje działania zachęcające do zadłużania się poczynając od akcji promocyjnych produktów kredytowych na załagodzeniu kryteriów oceny zdolności kredytowej kończąc (Witkowska, 2005). Wśród innych czynników, które powodują szybki wzrost zadłużania się gospodarstw domowych są czynniki o charakterze makroekonomicznym: malejące w ujęciu nominalnym stopy procentowe, ustabilizowany kurs walutowy, wzrost gospodarczy (a więc i wzrost dochodów gospodarstw domowych) oraz ogólne dobre perspektywy gospodarki. Nie bez znaczenia jest również wiarygodna polityka antyinflacyjna prowadzona przez bank centralny (por. Wojtyna, 2006). Wydaje się także, że na wzrost zainteresowania kredytami wpływ ma stopniowa poprawa sytuacji na rynku pracy. Możliwość zaciągania niżej oprocentowanych kredytów walutowych w połączeniu z aprecjacją waluty krajowej dodatkowo zachęca do zaciągania zobowiązań w walutach obcych. Na wielkość zaciąganych kredytów i pożyczek wpłynęły również zmiany w prawie podatkowym (podniesienie stawki VAT na materiały budowlane, likwidacja ulg). Warto zauważyć, że poziom zadłużenia ulega znacznym wahaniom w okresie publicznych ofert prywatyzacyjnych spółek Skarbu Państwa na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (np. PKO BP, Lotos, Ciech). Wśród czynników sprzyjających wzrostowi zadłużenia gospodarstw domowych wymienia się również upowszechnienie kart kredytowych, a także rozwój nowych technologii (Gostomski, Lepczyński, Penczar, 2005)

6 Zadłużenie polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych 79 Rysunek 2. Struktura kredytów i pożyczek sektora niefinansowego w Polsce w latach % 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP przedsiębiorstwa - kredyty złotowe przedsiębiorstwa - kredyty walutowe gospodarstwa domowe - kredyty złotowe gospodarstwa domowe - kredyty walutowe pozostałe podmioty - kredyty ogółem W latach istotne zmiany nastąpiły w strukturze zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów złotowych i walutowych. Dominujący udział kredytów złotowych gospodarstw domowych powoli zmniejsza się. W 1996 r. zaciągnięte kredyty złotowe stanowiły 97,3% należności, a w 2006 r. udział tych należności obniżył się do 70,8% 5. Wskazywana powyżej dynamika kredytów i pożyczek gospodarstw domowych odzwierciedlona jest także w zmianie struktury należności z tytułu kredytów i pożyczek sektora niefinansowego w sektorze bankowym. Gospodarstwa domowe stają się kluczowymi klientami banków. Na przestrzeni ostatniego dziesięciolecia wartość kredytów i pożyczek dla gospodarstw domowych przekroczyła wartość kredytów udzielanych przedsiębiorstwom i innym podmiotom sektora niefinansowego. Wynika to po części ze słabej dynamiki kredytów dla przedsiębiorstw, które starają się poszukiwać tańszych, alternatywnych źródeł finansowania swojej działalności. Jednocześnie należy zauważyć, że obecny stan zadłużenia polskich gospodarstw domowych w bankach na tle innych krajów jest stosunkowo niski. Świadczy o tym relacja kredytów i pożyczek gospodarstw domowych do PKB, która wynosiła na koniec 2005 roku około 14,2%. W aktywach ogółem sektora bankowego kredyty i pożyczki gospodarstw domowych stanowią około 22,1 %. Ciekawych danych dostarcza porównanie poziomu zadłużenia gospodarstw domowych w poszczególnych krajach. Jak wynika z zestawienia w tabeli 2, wielkość zadłużenia w relacji do dochodów do dyspozycji dla polskich gospodarstw domowych jest niska. Świadczy to o tym, że konsumenci są ciągle słabo zadłużeni w porównaniu z krajami wysokorozwiniętymi. Na uwagę zasługuje przy tym fakt, że dla Polski dynamika tego wskaźnika zadłużenia jest najwyższa spośród rozpatrywanych państw. Warto przy tym zauważyć, że w Polsce podobnie jaki i w krajach wysokorozwiniętych coraz większą część kredytów stanowią kredyty związane z nieruchomościami. 5 W dalszej części artykułu, o ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie prezentowane dane dotyczące 1996 roku odnoszą się do stanu na koniec grudnia 1996 roku, a dane dotyczące 2006 roku odnoszą się do stanu na koniec lutego 2006 roku.

7 80 Grzegorz Wałęga Tabela 2. Zadłużenie gospodarstw domowych jako procent nominalnych dochodów do dyspozycji w wybranych krajach w latach Polska* 7,4 9,0 9,5 12,2 13,8 14,7 15,6 17,4 b.d. Włochy 32,8 35,3 38,9 43,6 45,7 46,1 48,3 50,9 54,2 Francja 66,5 67,4 71,8 73,8 74,4 79,1 73,3 76,3 b.d. Niemcy 104,8 107,9 111,0 115,1 114,0 112,3 111,8 112,4 111,5 Stany Zjednoczone 95,4 96,5 97,6 101,8 102,8 106,5 110,8 117,4 123,5 Kanada 106,8 109,6 112,0 114,0 112,6 115,0 117,2 120,2 123,4 Japonia 133,9 134,3 133,6 133,7 135,4 137,5 134,7 134,4 131,1 Wielka Brytania 103,8 103,8 107,5 110,6 112,2 115,5 127,8 138,7 152,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie: OECD Economic Outlook No. 78, 12/2005, danych GUS oraz NBP. Szacuje się, że same tylko kredyty konsumpcyjne w Polsce odpowiadają wartości 6% PKB. Wskaźnik ten w krajach Europy Zachodniej jest średnio dwukrotnie wyższy. W Niemczech relacja ta wynosi 11%, w Wielkiej Brytanii 16%. Mniejsza jest ona w porównywalnej do Polski Hiszpanii gdzie sięga 8% (Więcław, 2006). W latach wystąpiły również zmiany w poziomie i strukturze zadłużenia gospodarstw domowych w poszczególnych podsektorach 6. Najsilniejszy wzrost zadłużenia obserwuje się w przypadku podsektora osób prywatnych (w ujęciu nominalnym wzrost ponad 9,5-krotny). Kredyty dla przedsiębiorców indywidualnych oraz rolników indywidualnych charakteryzowały się znacznie niższą dynamiką (w analizowanym okresie wzrost o około %). W przypadku podsektora przedsiębiorców indywidualnych należy zwrócić uwagę na wahania poziomu zadłużenia w zależności od bieżącej sytuacji gospodarczej. Kredyty dla osób prywatnych odznaczają się najmniejszą zmiennością. Konsekwencją powyższych procesów jest dominujący udział kredytów dla podsektora osób prywatnych w kredytach dla gospodarstw domowych (w 1996 roku stanowiły 55%, a w 2006 roku odpowiednio 79%). 6 Zgodnie z metodologią NBP sektor gospodarstw domowych dzieli się na trzy podsektory: osoby prywatne, indywidualni przedsiębiorcy oraz rolnicy indywidualni. Wykorzystywany zbiór danych do 2002 roku zawiera szacunki wielkości kredytów w poszczególnych podsektorach, ponieważ NBP nie zbierał informacji takim układzie.

8 Zadłużenie polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych 81 Rysunek 3. Struktura zadłużenia gospodarstw domowych z tytułu kredytów i pożyczek wg terminów realizacji. mld zł powyżej 5 lat Powyżej 3 do 5 lat włącznie 80 Powyżej 2 do 3 lat włącznie Powyżej 1 roku do 2 lat włącznie Do 1 roku (w tym r-ki bieżące) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP. W analizowanym okresie istotne zmiany wystąpiły w strukturze terminowej zadłużenia gospodarstw domowych (rysunek 3). Następuje stopniowe wydłużanie okresu wymagalności kredytów. W 1996 roku kredyty krótkoterminowe (na rachunkach bieżących oraz do 1 roku) stanowiły blisko 40% ogółu kredytów i pożyczek, natomiast zadłużenie średnioterminowe (kredyty o terminie wymagalności powyżej 1 roku i poniżej 5 lat) kolejne 45%. Po 10 latach struktura zadłużenia jest całkowicie odmienna 53% to kredyty długoterminowe (powyżej 5 lat), a kredyty krótkoterminowe stanowią tylko niecałe 20%. Należy zauważyć, że ponad 36% kredytów długoterminowych zaciągane jest na 20 lat i dłużej. Potwierdza to tezę, że gospodarstwa domowe wykorzystują kredyty i pożyczki bankowe jako długoterminowe źródło finansowania wydatków. Różnice w terminach wymagalności kredytów i ich strukturze walutowej można również zidentyfikować w układzie podmiotowym. W przypadku podsektora przedsiębiorstw indywidualnych cechą charakterystyczną jest wykorzystywanie głównie kredytów krótko- i średnioterminowych (73% ogółu kredytów tego podsektora). Z kolei rolnicy indywidualni zadłużali się głównie na 5 lat i więcej. Kredyty o takim terminie realizacji stanowiły w tej grupie 64%. Zadłużenie krótkoterminowe osób prywatnych stanowi około 17,3% ogółu kredytów tego podsektora. Jednocześnie w przypadku kredytów i pożyczek o terminie wymagalności dłuższym niż jeden rok można zauważyć, że wielkość zadłużenia jest skorelowana z długością okresu na jaki zaciągany jest kredyt czym dłuższy jest ten termin, tym wielkość zadłużenia wzrasta. Odmiennie kształtowała się struktura zaciąganych kredytów złotowych i walutowych w zależności od terminu wymagalności. Gospodarstwa domowe w krótkim i średnim terminie zadłużają się praktycznie wyłączenie w złotych. Coraz częściej gospodarstwa domowe zaciągają też kredyty długoterminowe w złotych (w 2006 roku stanowiły one ponad 36% wszystkich kredytów złotowych). Natomiast w przypadku kredytów walutowych w ponad 90% pierwotny termin ich realizacji jest dłuższy niż 5 lat. Takie zachowanie gospodarstw domowych można uznać za racjonalne i uzasadnione. Pozwala ono wyeliminować problem ryzyka kursowego (fluktuacje kursów walutowych), które jest szczególnie duże w przypadku krót-

9 82 Grzegorz Wałęga kiego okresu. W przypadku kredytów denominowanych w walutach obcych gospodarstwa domowe korzystają z niższego oprocentowania tych kredytów. Ceną za to jest jednak ryzyko kursowe obciążające kredytobiorców. W układzie podmiotowym można zauważyć, że przyrost zadłużenia denominowanego w walutach obcych wynika z atrakcyjności tych kredytów wśród osób prywatnych. W przypadku rolników indywidualnych oraz przedsiębiorców indywidualnych dominują natomiast kredyty w walucie krajowej. Rysunek 4. Struktura kredytów i pożyczek gospodarstw domowych wg rodzajów kredytów w latach (stan na 31 grudnia danego roku) w rach. bieżącym inwestycyjne mieszkaniowe karty kredytwe pozostałe (w tym ratalne) inne mld Pozycja inne obejmuje kredyty dyskontowe, eksportowe, operacyjne, na zakup papierów wartościowych. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych NBP. Analizie poddano również zmiany poziomu zadłużenia gospodarstw domowych ze względu na rodzaj kredytu. Wyodrębniono następujące kategorie kredytów: w rachunku bieżącym, dyskontowe, eksportowe, operacyjne, na inwestycje, na nieruchomości, w tym mieszkaniowe, na zakup papierów wartościowych, kredyty związane z funkcjonowaniem kart kredytowych oraz pozostałe kredyty i pożyczki, w tym ratalne (rysunek 4). Na uwagę zasługuje względnie stała wielkość kredytów w rachunku bieżącym (około mld zł) oraz tych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez gospodarstwa domowe (inwestycyjnych, eksportowych, operacyjnych i dyskontowych). W badanym okresie największą dynamiką w tym układzie klasyfikacyjnym charakteryzują się kredyty mieszkaniowe oraz związane z operacjami kartami kredytowymi. Udział pozostałych kredytów (w tym ratalnych) w ogólnej sumie kredytów stopniowo zmniejsza się. Związane jest to ze zmianą preferencji konsumentów, którzy wolą korzystać z kart kredytowych lub wygodniejszych pożyczek gotówkowych (Więcław, 2005); (Myczkowska, 2005). Wielkość zadłużenia z tytułu kredytów na zakup papierów wartościowych podlega silnym wahaniom i jest bezpośrednio uzależniona od sytuacji na rynku kapitałowym. Analizując rodzaje kredytów według kryterium waluty, w której są one udzielone należy podkreślić, że ponad 80% wszystkich kredytów walutowych to kredyty na nieruchomości. W walutach obcych zaciągane są także pozostałe kredyty (w tym ratalne). Dla pozostałych kategorii kredytów gospodarstw domowych zobowiązania zaciągane są prawie wyłącznie w walucie krajowej. W poszczególnych podsektorach gospodarstw domowych można zaobserwować zróżnicowanie rodzajów zaciąganych kredytów. Sektor przedsiębiorców indywidualnych korzysta

10 Zadłużenie polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych 83 przede wszystkim z kredytów w rachunku bieżącym, operacyjnych i inwestycyjnych. Podobnie w przypadku rolników indywidualnych zaciągają oni kredyty w przeważającej wiekszości na inwestycje oraz w związku z prowadzoną produkcją rolną (operacyjne). Osoby prywatne najczęściej korzystają z kredytów na cele mieszkaniowe, w rachunku bieżącym oraz pozostałych (w tym ratalnych). Podsumowanie Przemiany systemowe w gospodarce polskiej wpłynęły na zmianę funkcjonowania podmiotów sfery realnej. Proces ten dotyczy także modeli zachowań gospodarstw domowych. Na przestrzeni ostatnich 10 lat można zauważyć, że kredyty i pożyczki dla tej grupy są w coraz większym zakresie źródłem finansowania konsumpcji i instrumentem za pomocą którego realizują w tym zakresie swoje aspiracje. Pomimo to należy uznać, że polskie gospodarstwa domowe w porównaniu z krajami o ugruntowanej gospodarce rynkowej są ciągle słabo zadłużone. Aktualny poziom zadłużenia gospodarstw domowych w skali całej gospodarki należy uznać na bezpieczny relacja zadłużenia do dochodów do dyspozycji brutto nie przekracza 20%. Nie oznacza to jednak, że niektóre gospodarstwa domowe na poziomie mikroekonomicznym nie mają lub nie mogą mieć problemów z obsługą zaciągniętych zobowiązań. Ten aspekt będzie zapewne przedmiotem dalszych badań w przyszłości między innymi przez autora niniejszego artykułu. Można oczekiwać, że zaobserwowane tendencje w poziomie ogólnego zadłużenia w najbliższych latach zostaną utrzymane. Gospodarstwa domowe będą w dalszym ciągu zaciągać kredyty, aby sfinansować swoje aspiracje konsumpcyjne. Dotyczy to w szczególności wciąż niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych (deficyt szacuje się na 1,5 mln mieszkań) 7. Nie bez znaczenia jest także prognozowana wzrost cen na rynku nieruchomości oraz zmiany przepisów prawnych (podwyżka VAT). W związku z powyższym należy oczekiwać, że w dalszym ciągu wydłużać będzie się okres na jaki gospodarstwa domowe zaciągają kredyty. Wpływ na to ma poprawa koniunktury gospodarczej i nastrojów konsumenckich. W strukturze kredytów konsumpcyjnych w najbliższych latach wzrastać będzie udział kredytów związanych z funkcjonowaniem kart kredytowych. Należy oczekiwać, że karty kredytowe będą w coraz większej mierze zastępować klasyczne kredyty konsumpcyjne oraz limit w saldzie debetowym na rachunku. Prognozować można także wzrost udziału kredytów udzielanych przy współpracy z firmami zewnętrznymi (np. sieciami hipermarketów, portalami inetrnetowymi). W Polsce statystycznie na jednego mieszkańca przypada około pół karty, podczas gdy przeciętny Brytyjczyk, Portugalczyk, Hiszpan posiada przynajmniej dwie. W tym względzie należy oczekiwać zarówno zwiększania się liczby kart jak i związanej z tym wielkości zadłużenia (Gzyl, 2006) Na wzrost wielkości zaciąganych kredytów wpłyną także zmiany w sferze instytucjonalnej. Wśród nich wymienić należy poprawę jakości i ilości informacji z Biur Informacji Gospodarczej; rozwój technologiczny w zakresie udzielania kredytów konsumpcyjnych (standaryzacja procedur kredytowych) oraz rozwój instytucji pośrednictwa kredytowego i konkurencja pomiędzy instytucjami finansowymi (Gostomski, Lepczyński, Penczar, 2005). Zmniejszające się oprocentowanie kredytów w złotych wywołuje większe zainteresowanie tymi kredytami. Niemniej jednak gospodarstwa domowe zachęcone niższymi kosztami kredytu (a więc i większą zdolnością kredytową) wybierają kredyty denominowane w walutach obcych (zwłaszcza w frankach szwajcarskich). Podejmowane przez nadzór bankowy 7 W tym celu podejmowane są inicjatywy ustawodawcze mające na pobudzenie budownictwa mieszkaniowego. Zgodnie z projektem ustawy o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu na własnego mieszkania przewiduje się zwrot połowy odsetek od kredytów hipotecznych - zob. (Greczuszkin, 2006).

11 84 Grzegorz Wałęga próby ograniczenia ekspansji kredytów walutowych dla gospodarstw domowych, podobnie jak i inne regulacje tego rynku, wydają się nie wpływać znacząco na poziom zadłużenia gospodarstwo domowych 8. Pewnym zagrożeniem dla rozwoju kredytów bankowych dla gospodarstw domowych są regulacje ograniczające wysokość maksymalnego oprocentowania jaką mogą pobierać kredytodawcy, które obowiązują od lutego 2006 roku (Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw). Pomimo krótkiego obowiązywania przedmiotowych regulacji wydaje się, że nie spełnią one pokładanych w nich nadziei. Instytucje kredytowe znalazły już skuteczne sposoby na obejście przepisów ustawy (Kosiarski, 2006), (Wałęga, 2006). Jednocześnie ustawa antylichwiarska nie obejmuje kredytów mieszkaniowych oraz tych, których wartość przekracza 80 tys. zł. Pomimo pewnych zagrożeń wydaje się, że rynek kredytów dla gospodarstw domowych w Polsce charakteryzuje się dużym potencjałem rozwoju, przede wszystkim z uwagi na zainteresowanie kredytami mieszkaniowymi. BIBLIOGRAFIA: 1. Antonides G., van Raaij W.F., (2003), Zachowanie konsumenta. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2. Barro R.J., (1997), Makroekonomia, PWE, Warszawa 3. Dauten C.A., (1956), Financing the American Consumer, Consumer Credit Monograph No 1, American Investment Company of Illinois, St, Louis 4. DTI, (2004), Tackling over-indebtedness, Department of Trade and Industry, London 5. Duesenberry J. S., (1967), Income, saving and the theory of consumer behavior, Oxford University Press, New York 6. Gostomski E., Lepczyński B., Penczar M., (2005), Zadłużenie konsumentów w bankach i instytucjach finansowych, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk 7. Greczuszkin S., (2006), Państwo dopłaci do kredytów mieszkaniowych, Rzeczpospolita, nr GUS, (2004), Sytuacja bytowa gospodarstw domowych w 2003 r. (w świetle wyników ankietowego badania warunków życia ludności), Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 9. Gzyl M., (2006), Chcemy pożyczać tak jak Anglicy, Rzeczpospolita, nr Huszczonek E., Rytelewska G., (2004), Zmiany w popycie na kredyt gospodarstw domowych, Materiały i Studia zeszyt nr 172, Narodowy Bank Polski, Warszawa 11. KNB, (2006), Rekomendacja S dotycząca dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie, Komisja Nadzoru Bankowego, Warszawa 12. Kosiarski M., (2006), Oprocentowanie niższe, a pożyczki wciąż drogie, Rzeczpospolita, nr Myczkowska A., (2005), Gotówka z bankowego okienka, Rzeczpospolita, nr PBS, (2005), Polski zwyczaj nie pożyczam, Pracownia Badań Społecznych DGA, , 15. Romer D., (2000), Makroekonomia dla zaawansowanych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 16. Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U nr 157 poz. 1316) 8 Od 1 kwietnia 2006 roku banki i pośrednicy kredytowi mają obowiązek, zgodnie z zaleceniem Komisji Nadzoru Bankowego, najpierw zaproponować klientowi kredyt w złotych. Dopiero gdy ten odmówi (na piśmie), można oferować kredyt walutowy szerzej zob. (KNB, 2006).

12 Zadłużenie polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów bankowych Varian H.R., (2002), Mikroekonomia. Kurs średni ujecie nowoczesne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 18. Wałęga G., (2006), Skutki ograniczenia maksymalnego oprocentowania kredytów konsumpcyjnych w Polsce, w: Ekonomiczno-społeczne problemy transformacji systemowej w Polsce, red. Z. Dach, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie (w druku) 19. Więcław E., (2005), Pożyczamy częściej, Rzeczpospolita, nr Więcław E., (2006), Nadszedł kredytowy boom, Rzeczpospolita, nr Witkowska A., (2005), Kredyty hipoteczne. O pożyczkę jest teraz łatwiej niż rok temu, Gazeta Prawna, nr 98 (1463) 22. Wojtyna A., (2006), Paradoks wiarygodności, Rzeczpospolita, nr 100 (7394), s. B5

RYNEK CONSUMER FINANCE

RYNEK CONSUMER FINANCE RYNEK CONSUMER FINANCE WZROST W OBLICZU WYZWAŃ I ZAGROŻEŃ? dr Piotr Białowolski Szkoła Główna Handlowa Kongres Consumer Finance, AGENDA PREZENTACJI Rynek consumer finance wielkość, cele sięgania po kredyt

Bardziej szczegółowo

Do końca roku łatwiej o kredyt mieszkaniowy

Do końca roku łatwiej o kredyt mieszkaniowy Do końca roku łatwiej o kredyt mieszkaniowy Na rynku kredytów hipotecznych od początku 2010 r. odnotowano poprawę sytuacji w porównaniu z rokiem ubiegłym. Dalszy wzrost zainteresowania rządowym programem

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Konsumpcja i inwestycje

Makroekonomia Konsumpcja i inwestycje Makroekonomia Konsumpcja i inwestycje Przykładowe hipotezy dotyczące przyczyn wielkości wydatków konsumpcyjnych / oszczędzania 1. Hipoteza dochodu absolutnego (J.M. Keynes), 2. Hipoteza dochodu relatywnego

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Anna Trzecińska, Wiceprezes NBP Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Warszawa / XI Kongres Ryzyka Bankowego BIK / 25 października 2016 11-2002 5-2003 11-2003

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2008 r. [1]

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2008 r. [1] Warszawa, 2008.09.02 Wyniki finansowe banków w I półroczu 2008 r. [1] W końcu czerwca 2008 r., tak jak w analogicznym okresie ubiegłego roku, działalność prowadziło 65 banków komercyjnych, w tym 55 z przewagą

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2009 r. [1]

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2009 r. [1] Warszawa, 2009.07.10 Wyniki finansowe banków w I kwartale 2009 r. [1] W końcu marca br. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w okresie I-III kwartał 2009 r. [1]

Wyniki finansowe banków w okresie I-III kwartał 2009 r. [1] Warszawa, 2010.01.08 Wyniki finansowe banków w okresie I-III kwartał 2009 r. [1] W końcu września 2009 r. działalność prowadziło 69 banków komercyjnych (o 1 mniej niż rok wcześniej), w tym 59 z przewagą

Bardziej szczegółowo

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach 2013-2015 Warszawa, wrzesień 2016 Spis treści Wprowadzenie... 2 Część I Wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego... 4 1.

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2009 r. [1]

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2009 r. [1] Warszawa, 2009.09.23 Wyniki finansowe banków w I półroczu 2009 r. [1] W końcu czerwca br. działalność prowadziło 71 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 61 z przewagą kapitału zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka Załącznik nr 2 Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka 1. Profil ryzyka Banku Profil ryzyka Banku determinowany jest przez wskaźniki określające

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty pierwszy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015

Bardziej szczegółowo

ANALIZY MAKROEKONOMICZNE KOMENTARZ BIEŻĄCY. 15 maja Tendencje na rynku depozytów i kredytów w I kw. br.

ANALIZY MAKROEKONOMICZNE KOMENTARZ BIEŻĄCY. 15 maja Tendencje na rynku depozytów i kredytów w I kw. br. ANALIZY MAKROEKONOMICZNE KOMENTARZ BIEŻĄCY 15 maja 2015 Tendencje na rynku depozytów i kredytów w I kw. br. W I kw. br. dynamika depozytów ogółem wyniosła 9,0% r/r, wobec wzrostu o 9,3% r/r w IV kw. 2014

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 02/III/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 05-03-2014r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

WYNIKI GRUPY KREDYT BANKU PO III KW.2005 KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA, 03/11/2005

WYNIKI GRUPY KREDYT BANKU PO III KW.2005 KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA, 03/11/2005 WYNIKI GRUPY KREDYT BANKU PO III KW.2005 KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA, 03/11/2005 2 WYNIKI PO TRZECH KWARTAŁACH POTWIERDZAJĄ KONTYNUACJĘ DOTYCHCZASOWYCH TRENDÓW 3 kwartały 04 3 kwartały 05 zmiana Zysk

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II

ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II ZAGADNIENIA I WYMAGANIA DLA UCZNIÓW KL.I LO PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SEMESTR I /II SEMESTR I l.p Zagadnienia. 1. Kim jest osoba przedsiębiorcza? Typy osobowości Wymagania dla ucznia wyjaśnia, czym jest przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia siedemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2011 r.) oraz prognozy na lata 2011 2012 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH

ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH ĆWICZENIA NR 3 DŁUG PUBLICZNY W SEKTORZE FINANSÓW PUBLICZNYCH ZASADA JEDNOŚCI BUDŻETOWEJ w znaczeniu formalnym wymóg zawarcia budżetu w jednym dokumencie prawnym. Posiada charakter normatywny. Jest przestrzegana

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

Sezonowa stabilizacja

Sezonowa stabilizacja PENGAB =. Monitor Bankowy +. Sezonowa stabilizacja Listopad Wskaźnik Ocen.8 -. Wskaźnik Prognoz. +. Index Pengab Pengab wartość trendu cyklu / / / / / 9/ / / / / / 9/ / / / / / 9/ / / / / / 9/ / /8 /8

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 01/III/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 04 marca 2015r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE I BEZPIECZNE FINANSE SENIORA V EDYCJA

NOWOCZESNE I BEZPIECZNE FINANSE SENIORA V EDYCJA NOWOCZESNE I BEZPIECZNE FINANSE SENIORA V EDYCJA MODUŁ 2 Kredyt konsumencki - wybrane zagadnienia UMOWA O KREDYT KONSUMENCKI 1. Najważniejszym aktem prawnym regulującym kwestie kredytu konsumenckiego jest

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH Jerzy T. Skrzypek Rachunek zysków i strat Bilans Rachunek przepływów pieniężnych Ocena efektywności projektu Analiza płynności Rachunek przepływów pieniężnych a plan finansowy

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA NA RYNKU CONSUMER FINANCE I kwartał 2012r.

SYTUACJA NA RYNKU CONSUMER FINANCE I kwartał 2012r. SYTUACJA NA RYNKU CONSUMER FINANCE I kwartał 2012r. INFORMACJA SYGNALNA 1 Warszawa - Gdańsk, styczeń 2012r. SYTUACJA NA RYNKU CONSUMER FINANCE I kwartał 2012 roku OPRACOWANIE: DR PIOTR BIAŁOWOLSKI, DR

Bardziej szczegółowo

Zmiany w definicjach agregatów monetarnych

Zmiany w definicjach agregatów monetarnych Narodowy Bank Polski Departament Statystyki Zmiany w definicjach agregatów monetarnych wprowadzane począwszy od informacji na koniec marca 2002 r. Narodowy Bank Polski rozpoczął wdrażanie standardów Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna państwa

Polityka monetarna państwa Polityka monetarna państwa Definicja pieniądza To miara wartości dóbr i usług To ustawowy środek zwalniania od zobowiązań Typy pieniądza Pieniądz materialny: monety, banknoty, czeki, weksle, akcje, obligacje

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Iwa Kuchciak Polski sektor bankowy wobec wzrostu ryzyka walutowego. Finanse i Prawo Finansowe 2/1,

Iwa Kuchciak Polski sektor bankowy wobec wzrostu ryzyka walutowego. Finanse i Prawo Finansowe 2/1, Iwa Kuchciak Polski sektor bankowy wobec wzrostu ryzyka walutowego Finanse i Prawo Finansowe 2/1, 109-112 2015 Polski sektor bankowy wobec wzrostu ryzyka walutowego Iwa Kuchciak Dr, Uniwersytet Łódzki,

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Warszawa, dnia 30 grudnia 2016 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

Oprocentowanie. Komunikat członka Zarządu nadzorującego Obszar Rynku Detalicznego

Oprocentowanie. Komunikat członka Zarządu nadzorującego Obszar Rynku Detalicznego Oprocentowanie Komunikat członka Zarządu nadzorującego Obszar Rynku Detalicznego Uprzejmie informuję, że od dnia 1 stycznia 2016 r. ulega zmianie oprocentowanie kredytów i pożyczek przeterminowanych, zadłużenia

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

BIZNES I RYZYKO NA RYNKU CONSUMER FINANCE

BIZNES I RYZYKO NA RYNKU CONSUMER FINANCE BIZNES I RYZYKO NA RYNKU CONSUMER FINANCE dr Mariusz Cholewa Prezes Zarządu BIK S.A. Grudzień 2016 GRUPA BIK NAJWIĘKSZA BAZA O ZOBOWIĄZANIACH FINANSOWYCH W POLSCE Klienci Indywidualni Przedsiębiorcy Rejestr

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: możliwe wzrosty cen w największych polskich miastach, szczególnie

Bardziej szczegółowo

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r.

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Odpowiedzialne kredytowanie i pożyczanie w UE Odpowiedzialne kredytowanie produkty kredytowe

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY SABNIE NA LATA

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY SABNIE NA LATA Załącznik nr 3 do Uchwały Nr XLII/235/2014 Rady Gminy w Sabniach z dnia 28 stycznia 2014 r. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY SABNIE NA LATA 2014 2022 I. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PRZYJĘTE DO

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Santok na lata

Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Santok na lata Załącznik Nr 2 do UCHWAŁY Nr XVI/114/15 RADY GMINY SANTOK z dnia 29 grudnia 2015 r. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Santok na lata 2016-2020. Obowiązek sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 41/2014 POLACY O SWOICH DŁUGACH I OSZCZĘDNOŚCIACH

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 41/2014 POLACY O SWOICH DŁUGACH I OSZCZĘDNOŚCIACH Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 41/2014 POLACY O SWOICH DŁUGACH I OSZCZĘDNOŚCIACH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2016 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2016 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 15.6.216 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 216 r. W I kwartale 216 r. wynik finansowy netto sektora bankowego 1 wyniósł 3,5 mld zł, o 15,7% mniej

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Miejskiej w Łodzi z dnia Lp. Wyszczególnienie 2013 (plan po zmianach 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Bardziej szczegółowo

Rynek Consumer Finance w Polsce

Rynek Consumer Finance w Polsce Rynek Consumer Finance w Polsce - rys historyczny i bieżąca sytuacja Andrzej Reterski Prezes Zarządu Domu Finansowego QS Początki Consumer Finance w Polsce Przed 989 r. Po 989 r. Przemiany Praktyczny społeczne

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia dziewięćdziesiąty trzeci kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2016 r.) oraz prognozy na lata 2017 2018

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik do Uchwały Nr 05/VII/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 29 lipca 2015 r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A.

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki skonsolidowane za III kwartał 2011 roku Listopad 2011 III kwartał 2011 roku podsumowanie Wolumeny Kredyty korporacyjne 12% kw./kw. Kredyty hipoteczne 20% kw./kw. Depozyty

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych IV kwartał 2015 r.

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych IV kwartał 2015 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych IV kwartał 2015 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych IV kwartał

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Trendy na rynku consumer finance. dr Mariusz Cholewa, Prezes Zarządu BIK S.A. Grupa BIK

Trendy na rynku consumer finance. dr Mariusz Cholewa, Prezes Zarządu BIK S.A. Grupa BIK Trendy na rynku consumer finance dr Mariusz Cholewa, Prezes Zarządu BIK S.A. Grupa BIK 1 Agenda Rynek consumer finance na świecie. Rynek consumer finance w Polsce. Trendy w kredytach konsumpcyjnych w bankach.

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Koniunktura na kredyty

Koniunktura na kredyty Marzec PENGAB =. Wskaźnik Ocen. +. Wskaźnik Prognoz. -. -. Koniunktura na kredyty Index Pengab / / / Pengab wartość trendu cyklu / / / / / Ocena kredyty osób indywidualnych / / / / / / / / / / / / Listopadowy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Jacek Łaszek Kraków, maj 211 r. 2 Stabilizacja cen na rynku mieszkaniowym, ale na wysokim poziomie Ofertowe ceny mieszkań wprowadzonych pierwszy

Bardziej szczegółowo

Banki komercyjne utrzymują rezerwę obowiązkową na rachunkach bieżących w NBP albo na specjalnych rachunkach rezerwy obowiązkowej.

Banki komercyjne utrzymują rezerwę obowiązkową na rachunkach bieżących w NBP albo na specjalnych rachunkach rezerwy obowiązkowej. Rezerwa obowiązkowa Rezerwa obowiązkowa stanowi odsetek bilansowych zwrotnych zobowiązań (bieżących i terminowych) banków wobec sektora niefinansowego, która podlega odprowadzeniu i utrzymaniu w postaci

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej WYTYCZNE

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej WYTYCZNE 6.9.2014 L 267/9 WYTYCZNE WYTYCZNE EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO z dnia 3 czerwca 2014 r. zmieniające wytyczne EBC/2013/23 dotyczące statystyki finansowej sektora instytucji rządowych i samorządowych

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia dziewięćdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2016 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

WYNIKI FINANSOWE BANKU PO III KWARTAŁACH 2002 R. PREZENTACJA DLA ANALITYKÓW I INWESTORÓW

WYNIKI FINANSOWE BANKU PO III KWARTAŁACH 2002 R. PREZENTACJA DLA ANALITYKÓW I INWESTORÓW WYNIKI FINANSOWE BANKU PO III KWARTAŁACH 2002 R. PREZENTACJA DLA ANALITYKÓW I INWESTORÓW Warszawa, 4 listopada 2002 r. 2 Wyniki finansowe po IIIQ 2002 r. IIIQ 2001 IIIQ 2002 Zmiana Zysk operacyjny (mln

Bardziej szczegółowo

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży nowych mieszkań Umiarkowane wzrosty cen nowych mieszkań

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo

Rynek firm pożyczkowych w Polsce Raport. Kongres Consumer Finance

Rynek firm pożyczkowych w Polsce Raport. Kongres Consumer Finance www.pwc.pl Rynek firm pożyczkowych w Polsce Raport Kongres Consumer Finance 12 grudnia 2013 r. Zadłużenie Polaków w 2013 r. 0,7% całkowitej wielkości zobowiązań Polaków pochodzi z firm udzielających pożyczek

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ

OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ OPIS PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ORAZ WYKAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Projekt Wieloletniej prognozy finansowej Miasta Łowicza został sporządzony w szczegółowości określonej w art.226 ust.1

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2016 2035 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W STAREJ BIAŁEJ W WALUCIE KRAJOWEJ

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W STAREJ BIAŁEJ W WALUCIE KRAJOWEJ Załącznik do Uchwały Zarządu nr 11/2014 z dnia 31.01.2014 r. zmieniony Uchwałą Zarządu nr 88/2015 z dnia 22.07.2015 r. SPÓŁDZIELCZA GRUPA BANKOWA TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO

Bardziej szczegółowo

Działalność biur i domów maklerskich oraz banków powierniczych w 2007 roku 1

Działalność biur i domów maklerskich oraz banków powierniczych w 2007 roku 1 Warszawa, 2008.06.20 Działalność biur i domów maklerskich oraz banków powierniczych w 2007 roku 1 Na wyniki przedsiębiorstw maklerskich, podobnie jak innych instytucji rynku kapitałowego, korzystny wpływ

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ Reszel, 2014 r. SPIS TREŚCI Ogólne zasady oprocentowania kredytów i pożyczek...3

Bardziej szczegółowo