Dostępne. I Ty możesz zostać bloggerem! przestworza TYFLO{WIAT. Zrób to sam - narzędzie do tworzenia tyflografik.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dostępne. I Ty możesz zostać bloggerem! przestworza TYFLO{WIAT. Zrób to sam - narzędzie do tworzenia tyflografik. www.tyfloswiat."

Transkrypt

1 Kwartalnik, nr 1 (7) 2010, bezpłatny, ISSN: TYFLO{WIAT Dostępne przestworza I Ty możesz zostać bloggerem! Zrób to sam - narzędzie do tworzenia tyflografik

2 W numerze 3 Dostępne przestworza 12 Windows 7 z perspektywy niewidomego użytkownika 17 Najnowocześniejsze technologie skanowania 21 Życie dziecka bez obrazków 27 Zrób to sam - narzędzie do tworzenia tyflografik 32 I Ty możesz zostać bloggerem! 44 Uprawnienia poszukujących pracy i zatrudnionych osób niepełnosprawnych KWARTALNIK NR 1 (7) 2010 WYDAWCA Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego ul. Wybickiego 3a, Kraków tel.: (+48) ; faks: (+48) Organizacja Pożytku Publicznego Nr konta REDAKTOR NACZELNY Joanna Piwowońska tel. kom. (+48) INTERNET SKŁAD I OPRACOWANIE GRAFICZNE 4DTP Fotografia na okładce James Thew DRUK Beltrani Od redakcji Biorąc pod uwagę Państwa głosy na temat artykułu dotyczącego dostępności komunikacji miejskiej dla osób niepełnosprawnych, postanowiliśmy rozszerzyć krąg naszych i Państwa zainteresowań, związanych z, wynikającą z rozwoju cywilizacyjnego, potrzebą pokonywania coraz to dłuższych odległości, a więc rozważyć problem podróżowania samolotem. Obiecujemy jednocześnie, że artykuł ten nie jest ostatnim z serii i wkrótce zajmiemy się, tak często krytykowanym, transportem kolejowym. Postanowiliśmy również przygotować dla Państwa przydatne i zrozumiałe kompendium wiedzy na temat uprawnień, jakie przysługują osobom niepełnosprawnym, które próbują odnaleźć się na rynku pracy, bądź już na tym rynku funkcjonują. Tak jak autorka tekstu, tak i redakcja Tyfloświata nie ma jednak na celu nakłanianie czytelników do wykorzystywania wszelkich możliwych udogodnień, tylko dlatego, iż są one dostępne. Nie tędy droga. Należy zachować w egzekwowaniu swoich praw umiar, sięgać po te środki, które są nam rzeczywiście pomocne w istnieniu na rynku pracy z niepełnosprawnością, by nie być odbieranym jako roszczeniowy pracownik, ale jako wartościowy pracownik, świadomy nie tylko swoich praw, ale i obowiązków względem pracodawcy. Komentarze, głosy w dyskusji i opinie spływające do redakcji po ukazaniu się każdego nowego numeru Tyfloświata, przekonały nas, że czytelnicy kwartalnika to osoby, które mają własne zdanie zarówno na tematy wzniosłe, jak i te bardziej przyziemne i co najważniejsze nie boją się go prezentować szerszemu gronu. Postanowiliśmy więc dostarczyć Państwu narzędzie do dzielenia się poglądami z ludźmi na całym świecie i przekonać do założenia własnego bloga. Mamy nadzieję, że pomysł spodoba się czytelnikom i już wkrótce, jak grzyby po deszczu, powstawać będą nowe wirtualne dzienniki. Najciekawsze z nich chętnie zaprezentujemy na łamach portalu internetowego i podcastu. W ten sposób staniecie się współtwórcami Tyfloświata i przyczynicie się do wzbogacenia jego zawartości. Serdecznie zapraszamy do lektury. NAKŁAD 1000 egzemplarzy Nakład dofinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Redaktor Naczelny Redakcja zastrzega sobie prawo skracania, zmian stylistycznych i opatrywania nowymi tytułami materiałów nadesłanych do druku. Materiałów niezamówionych nie zwracamy. Przedruk materiałów dozwolony za zgodą Wydawcy, a także pod warunkiem umieszczenia pod artykułem informacji, że jest on przedrukiem z kwartalnika Tyfloświat (z podaniem konkretnego numeru pisma) oraz zamieszczenia adresu naszej strony internetowej (www.tyfloswiat.pl). 2

3 fot. Mikael Damkier Dostępne przestworza Marzenia o lataniu skłaniały dzielnych awiatorów do przerażających eksperymentów, które doprowadziły do powstania dzisiejszych samolotów. Podróże lotnicze stały się powszechne i zupełnie zwyczajne. Dla mnie posiadają jednak wciąż posmak czegoś niezwykłego. Najbardziej lubię nagłe przyspieszenie i odrywanie się od ziemi. W podróżach lotniczych jest też coś, czego bardzo nie lubię przeprawa przez lotniska. Widzę bardzo słabo i poruszam się z białą laską, toteż wszelkie checkpointy i bramki wywołują u mnie stres. Czy odprawa może być spokojniejsza? Co lotniska oferują osobom niepełnosprawnym i dlaczego? Michał Dębiec* Kiedy budzisz się rano i wiesz, że za kilka godzin czeka Cię podróż samolotem, zaczynasz się denerwować. Zastanawiasz się, czy zdążysz na lot, czy odprawa pójdzie szybko, czy dolecisz do celu w jednym kawałku i czy nie będzie turbulencji, które wytrzęsą Twój żołądek. Te same obawy przychodzą do głowy osobie niepełnosprawnej, ale dodatkowo zastanawia się ona jeszcze nad innymi kwestiami czy ktoś pomoże dotrzeć jej do właściwego miejsca odprawy i nie pozwoli się zgubić, czy obsługa lotniska pomoże w sposób umiejętny, czy prosząc o pomoc wywoła duże zamieszanie, czy osoby pomagające zmuszą ją do siedzenia z nimi w poczekalni? Być może powyższe pytania są nieracjonalne, ale strach ma do siebie to, że oddziałuje głównie na nasze emocje i potrafi paraliżować. Oczywiście większość czarnych scenariuszy podpowiada nam wyobraźnia pod wpływem stresu towarzyszącego podróży. Niektóre z nich są jednak dyktowane przez własne doświadcze- NR 1 (7)

4 Dostępne przestworza nia lub opowieści innych niepełnosprawnych pasażerów. Sam także przeżyłem kilka sytuacji wywołujących późniejsze obawy. Co może się przytrafić osobie niepełnosprawnej na lotnisku? Podróżowaliśmy kiedyś razem z kolegą również słabowidzącym z Warszawy do Aten z przesiadką w Mediolanie. Zgłosiliśmy wcześniej na lotnisku Chopina w Warszawie, że przydałaby się nam asysta w podróży. Nie wiedzieliśmy wówczas, jak może to wyglądać. Szybko zjawiła się pani przewodnik, która poprowadziła nas do okienka odprawy, a następnie do poczekalni przed bramką odlotu. Tutaj już sami musieliśmy sobie radzić, aż do wejścia na pokład. Załoga samolotu była poinformowana o naszym statusie pasażera niepełnosprawnego, więc szybko i fachowo wskazano nam nasze siedzenia i miejsce na bagaż. Zadaniem stewardes w samolocie jest pomaganie pasażerom i pilnowanie bezpieczeństwa, więc są też one przygotowane do wspierania osób starszych i niepełnosprawnych. W Mediolanie czekała już na nas miła pani z obsługi naziemnej, która przeprowadziła nas przez labirynt lotniskowych korytarzy, aż do specjalnie utworzonej poczekalni dla pasażerów starszych i niepełnosprawnych, wyposażonej w prasę, telewizor i wodę. Do kolejnego odlotu mieliśmy jeszcze cztery godziny, ale pani zapewniła, że wróci po nas, jak tylko nadejdzie odpowiednia chwila. Wtedy widzieliśmy ją po raz ostatni. Obserwowaliśmy wskazówki zegara, które pokazywały coraz krótszy czas do odlotu 30 minut, 20 minut, wreszcie 15. Postanowiliśmy opuścić poczekalnię i sami dotrzeć do gate u. Ledwo wbiegliśmy na pokład samolotu przez rękaw, a drzwi się za nami zamknęły i odlecieliśmy. Byliśmy trochę wściekli, że o nas zapomniano. Gdy dotarliśmy na lotnisko w Atenach, nie było już nikogo do pomocy. Z pewną trudnością odnaleźliśmy właściwy taśmociąg z bagażami. Ponieważ wyjścia były cztery, nie wiedzieliśmy, przy którym spotkamy oczekujących nas znajomych, więc siedzieliśmy i zastanawialiśmy się, co robić. Dopiero po trzecim komunikacie, podawanym przez głośniki, zorientowaliśmy się, że dotyczył nas nasze imiona i nazwiska zostały źle wymówione i zniekształcone. Historia skończyła się szczęśliwie i dotarliśmy w końcu do właściwego wyjścia. W drodze powrotnej już nikt nie zwracał uwagi na pieczątkę na naszych biletach, oznaczającą prośbę o udzielenie wsparcia pasażerom z dysfunkcją ani w Atenach, ani w Mediolanie, ani w Warszawie. Ta podróż odbyła się w roku Lotnisko Charlesa de Gaulle a pod Paryżem jest niezwykle rozległe. Tablice odlotów, stojące w kilku miejscach, mają po 5 metrów wysokości i pokazują informację w sposób kontrastowy. Dzięki temu, wraz z moją towarzyszką mogliśmy się łatwo odnaleźć. Ponieważ nie zgłaszałem nikomu swojej niepełnosprawności, całość odprawy miała standardowy przebieg. Kiedy doszliśmy do poczekalni, zobaczyliśmy ławeczkę oznaczoną emblematem człowieka na wózku. Pomyślałem, że to bardzo praktyczne, by miejsce dla osoby niepełnosprawnej było tak blisko bramki, bo jest ona na widoku obsługi naziemnej. Odprawiono siedzących Tablice odlotów i przylotów zazwyczaj wyświetlają informacje w bardzo kontrastowych kolorach, dzięki czemu łatwiej odnaleźć się w gąszczu gate ów i terminali fot. Neale Cousland 4

5 Dostępne przestworza na ławeczce poza kolejką i zgłoszono załodze samolotu ilość osób niepełnosprawnych i rodzaj dysfunkcji. W pierwszej kolejności wpuszczono nas do rękawa, na którego końcu znajdował się autobus podwożący do samolotu. Zajęliśmy miejsca siedzące w pojeździe i ucieszyliśmy się, że nie będziemy musieli walczyć o miejsca w samolocie, bo wejdziemy pierwsi. Tymczasem chwilę później do autobusu weszli wszyscy pozostali pasażerowie i w myśl zasady ostatni będą pierwszymi znaleźli się na pokładzie samolotu na początku, nas zostawiając w tyle. Wsparcie było zatem połowiczne i kończyło się za bramką lotniska. Słyszałem również o przypadku z krakowskiego lotniska Balice, na którym osoba niewidoma została zmuszona do przemieszczania się po terminalu wózkiem inwalidzkim. Oto relacja opublikowana na blogu Niepełnosprawni inaczej : Kiedy odprawialiśmy się na lotnisku w Balicach, pracownik portu zdecydował, że powinienem jechać na wózku inwalidzkim. Rozmawiał o tym nie ze mną, lecz z moim towarzyszem podróży. Nie pomagały argumenty, że poradzimy sobie na piechotę, bo przecież oni mają taki obowiązek. Obowiązek nałożony dyrektywą unijną. Wszystkie powyższe doświadczenia łączy to, że na lotnisku wypracowano już pewne procedury, stworzone dla wspierania pasażerów niepełnosprawnych, lecz nie były one realizowane w konsekwentny i umiejętny sposób. Obecnie wiele się zmienia w obszarze dostępności portów lotniczych. Dlaczego lotniska dążą do dostępności? Przyczyny tworzenia przez obsługę naziemną procedur wspierających osoby starsze i niepełnosprawne są dwie: pragmatyzm i prawo. Zdrowy rozsądek był zapewne autorem kilku rozwiązań, mających na celu usprawnienie ruchu na terenie lotniska. Jeżeli transferowany pasażer nie dotrze na czas do swojego samolotu i ten będzie przez to opóźniony, może później nie trafić na wolną przestrzeń do lądowania w docelowym mieście. To z kolei znacznie podniesie koszty paliwa, zużywanego na krążenie nad lotniskiem. Z tego powodu linie chętnie wspierają osoby niepełnosprawne i starsze poprzez doprowadzanie na miejsca, przewożenie wózkiem inwalidzkim oraz udostępnianie przewodnika. Ważne są też specjalne poczekalnie, bo łatwiej odbierać i przyprowadzać taką osobę do jednego miejsca, a nie szukać jej po pasażach terminalu. Przyczyny legislacyjne są wtórne, ale akty będące ich podstawą obowiązują już w pełni. W życie weszło Rozporządzenia (WE) nr 1107/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie praw osób niepełnosprawnych oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej, podróżujących drogą lotniczą. Powyższe rozporządzenie jest pierwszym, tak precyzyjnym i surowym dokumentem, określającym obowiązki portów lotniczych i przewoźników wobec osób z dysfunkcjami. Ciekawa jest również definicja osoby, uprawnionej do otrzymywania pomocy w ruchu lotniczym: osoba niepełnosprawna lub osoba o ograniczonej sprawności ruchowej oznacza każdą osobę, której możliwość poruszania się jest ograniczona podczas korzystania z transportu na skutek jakiejkolwiek niesprawności fizycznej (zmysłowej lub ruchowej, trwałej lub przejściowej), upośledzenia lub niesprawności umysłowej, lub każdej innej przyczyny niepełnosprawności, lub wieku, i której sytuacja wymaga specjalnej uwagi oraz dostosowania usług dostępnych dla wszystkich pasażerów do szczególnych potrzeb takiej osoby. Z tej definicji wynika, że do udzielenia pomocy nie jest wymagane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ani posiadanie konkretnego rodzaju niepełnosprawności. Wystarczy jedynie subiektywne odczucie pasażera o swoim stanie zdrowie. Może to powodować nadużycia, ale z drugiej strony osoby starsze, które wcale nie muszą posiadać grupy inwalidzkiej, zostały również uwzględnione przez Parlament Europejski w procedurach lotniczych. NR 1 (7)

6 Dostępne przestworza fot. K.Kulikov Rozporządzenie zawiera kilka punktów, z którymi osoby niepełnosprawne powinny się zapoznać: W niektórych portach lotniczych można się spotkać z osobnymi poczekalniami dla osób niepełnosprawnych i starszych Obowiązek stworzenia korzystnych warunków do podróżowania dla każdego pasażera Jednolity rynek usług lotniczych powinien przynosić korzyść ogółowi obywateli. Dlatego też osoby niepełnosprawne oraz osoby o ograniczonej sprawności ruchowej, spowodowanej niepełnosprawnością, wiekiem lub jakimkolwiek innym czynnikiem, powinny mieć możliwości podróżowania drogą lotniczą porównywalne z możliwościami innych obywateli. Osoby niepełnosprawne oraz osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mają takie samo jak wszyscy inni obywatele prawo do swobodnego przemieszczania się, do wolności wyboru oraz do niedyskryminacji. Dotyczy to podróży lotniczych, podobnie jak i innych dziedzin życia. Zakaz dyskryminacji z zastrzeżeniem względów bezpieczeństwa Osoby niepełnosprawne oraz osoby o ograniczonej sprawności ruchowej powinny zatem mieć dostęp do przewozu i nie powinno się odmawiać im prawa do przewozu na podstawie ich niepełnosprawności lub braku sprawności ruchowej, z wyjątkiem przypadków uzasadnionych względami bezpieczeństwa i określonych przepisami prawa. Przed przyjęciem rezerwacji osób niepełnosprawnych lub osób o ograniczonej sprawności ruchowej, przewoźnicy lotniczy, ich przedstawiciele oraz organizatorzy wycieczek powinni dołożyć wszelkich należytych starań w celu sprawdzenia, czy istnieje jakikolwiek powód uzasadniony względami bezpieczeństwa, który uniemożliwiałby przyjęcie takich osób na pokład na dany lot. Dyskryminacja osób niepełnosprawnych w transporcie lotniczym powinna na zawsze odejść w niepamięć. W powyższym przepisie jest również mowa o pewnym odstępstwie zasady bezpieczeństwa mogą stanowić przyczynę odmowy przelotu osobie niepełnosprawnej. Najlepiej pokazuje to przypadek grupy z Wrocławia, która wybrała się drogą lotniczą na zwiedzanie stolicy. Wycieczka liczyła cztery osoby niewidome wraz z jednym przewodnikiem. Bilety zostały zakupione i lot do Warszawy udał się znakomicie. Jednak w drodze powrotnej przewoźnik odmówił grupie wejścia na pokład. Wywołało to duży szum medialny i wiele niesprawiedliwych komentarzy. W myśl przepisów wszystko jest jednak jasne instrukcja bezpieczeństwa przewoźnika mówi o tym, że podczas lotów krajowych na pokładzie znajduje się w kabinie pasażerskiej tylko jedna osoba z załogi. Może ona jednocześnie zajmować się tylko dwiema osobami niepełnosprawnymi. W wypadku większej liczby takich osób na pokładzie, w sytuacji awaryjnej mogłoby dojść do tragedii. Słusznie zatem przewoźnik 6

7 Dostępne przestworza fot. Losevsky Pavel Nowe przepisy mają zapewnić pasażerom niepełnosprawnym bezpłatną asystę pracownika obsługi naziemnej podczas przemieszczania się po terminalu odmówił pasażerom prawa do podróży, powołując się na wewnętrzne instrukcje oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego. W całej sprawie moje oburzenie wywołuje fakt, że bilety dla czterech osób niepełnosprawnych na ten sam lot sprzedano, choć nie uprzedzono ich o konsekwencjach tej decyzji i odstąpiono od instrukcji bezpieczeństwa w czasie wylotu z Wrocławia. Asysta bez dodatkowych opłat Aby osoby niepełnosprawne oraz osoby o ograniczonej sprawności ruchowej miały takie same możliwości podróżowania drogą lotniczą jak inni obywatele, powinno zapewnić im się pomoc, odpowiadającą ich szczególnym potrzebom, w portach lotniczych, jak również na pokładzie samolotu poprzez zatrudnienie niezbędnego personelu i zapewnienie niezbędnego sprzętu. Mając na względzie integrację społeczną, zainteresowane osoby powinny otrzymać taką pomoc bez dodatkowych opłat. Należy wiedzieć, że pomoc udzielana osobom niepełnosprawnym na lotniskach jest dla nich bezpłatna, lecz dla wszystkich innych pasażerów oznacza to zwiększenie ich opłat lotniskowych o ok. 1 zł. Za organizację pomocy odpowiedzialny jest zarządca lotniska, ale może zlecić te działania innej firmie. Tak dzieje się np. na lotnisku im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Port lotniczy zlecił obsługę naziemną wraz z wsparciem osób niepełnosprawnych firmie Warsaw Airport Services. Odpowiedzialność za wykonanie procedur leży jednak wciąż po stronie portu lotniczego. Zasięg terytorialny uregulowań prawnych Pomoc udzielana w portach lotniczych znajdujących się na terytorium Państwa Członkowskiego, do którego stosują się postanowienia Traktatu, powinna, między innymi, umożliwić osobom niepełnosprawnym oraz osobom o ograniczonej sprawności ruchowej przemieszczenie się z wyzna- NR 1 (7)

8 Dostępne przestworza czonego punktu przylotu w porcie lotniczym do samolotu oraz z samolotu do wyznaczonego punktu odlotu z portu lotniczego, wraz z wejściem na pokład i zejściem z pokładu samolotu. Powyższe punkty powinny być oznaczone przynajmniej przy wejściach głównych do budynków terminalu, w strefach ze stoiskami odprawy, w pociągu, w kolejce naziemnej, na przystankach metra i autobusu, na postojach taksówek i w innych punktach dojazdowych oraz na parkingach samochodowych w portach lotniczych. Pomoc powinna być zorganizowana w sposób pozwalający uniknąć zakłóceń i opóźnień, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokich i jednakowych standardów w całej Wspólnocie i przy wykorzystaniu w najlepszy sposób zasobów, bez względu na port lotniczy lub przewoźnika lotniczego. Ten przepis reguluje zasięg terytorialny rozporządzenia, precyzuje obszar udzielania pomocy oraz ustanawia standard działań na każdym lotnisku w obrębie Unii Europejskiej. Do wysokiej jakości usług mobilizować mają sankcje prawne, odszkodowania dla źle obsłużonych osób niepełnosprawnych i nadzór państwa członkowskiego nad wdrożeniem odpowiednich procedur. Pomieszczenia w nowych budynkach portów i terminali powinny być przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Niestety często wizja architekta mija się z rzeczywistymi potrzebami Dostępność nowych portów i terminali Przy podejmowaniu decyzji w sprawie projektów nowych portów lotniczych i terminali, oraz jako element większych prac remontowych, organy zarządzające portami lotniczymi powinny, tam gdzie jest to możliwe, uwzględnić potrzeby osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Podobnie przewoźnicy lotniczy powinni, tam gdzie jest to możliwe, uwzględnić tego rodzaju potrzeby przy podejmowaniu decyzji w sprawie projektów nowych statków powietrznych lub remontowania statków używanych. Ten przepis zmusza zarządców lotnisk do brania pod uwagę potrzeb osób niepełnosprawnych. Choć nie precyzuje on pojęć dostępności architektonicznej, ale i tak jest już pewnym przełomem. Gdyby taki wymóg został wprowadzony dla każdej formy transportu i przestrzeni publicznej, moglibyśmy mówić nareszcie o silnym usankcjonowaniu idei dostępności. Jedynie pozostawienie dowolności w sferze osądu dostępności danego rozwiązania trochę przeraża. Łatwo bowiem wyobrazić sobie pana architekta, zdającego się na intuicję i twierdzącego, że właśnie taka a nie inna kolorystyka wnętrz jest dostępna, podczas gdy nie jest to prawdą. Alternatywne formy informacji Wszystkie istotne informacje dostarczane pasażerom lotniczym powinny być dostarczane w alternatywnych formach dostępnych dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej oraz powinny być przynajmniej w tych samych językach, co informacje dostępne dla pozostałych pasażerów. Oznacza to wymóg stosowania alternatywnych form informacji, dostępnej dla każdej niepełnosprawności. Uśmiech wywołuje nakaz dostosowania informacji do niepełnosprawności motorycznej, ale to może nieuwaga urzędników. Niestety przepis znowu nie sprecyzował, jakie dokładnie formy alternatywne wiadomości powinny być zastosowane. Miejmy tylko fot. Agnie 8

9 Dostępne przestworza nadzieję, że wykorzystywane będą różne nośniki informacji, a nie tylko druk brajlowski. Bacznie obserwujmy, czy dostępna dla nas informacja pojawia się na lotniskach. Obowiązki portów lotniczych i przewoźników Załącznik 1 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego opisuje rodzaje pomocy, jaką może otrzymać osoba niepełnosprawna w czasie pobytu na lotnisku. Obsługa naziemna ma obowiązek zapewnić takiej osobie prawo do zgłaszania swojego przybycia do portu lotniczego i żądania otrzymania pomocy w wyznaczonych punktach wewnątrz i na zewnątrz budynków terminalu. Musi również umożliwić przemieszczanie się z wyznaczonego punktu do stanowiska odprawy, dokonanie odprawy i nadanie bagażu, dotarcie ze stanowiska odprawy do samolotu wraz z wypełnieniem procedury emigracyjnej, celnej i bezpieczeństwa. Również wejście na pokład samolotu przy wykorzystaniu udostępnionych wind, wózków inwalidzkich lub innej potrzebnej pomocy ma być organizowane przez obsługę lotniska. Osoba niepełnosprawna może też liczyć na wsparcie podczas przemieszczenia się z jej miejsca do drzwi samolotu, zejścia z pokładu samolotu przy wykorzystaniu udostępnionych wind, wózków inwalidzkich lub innej potrzebnej pomocy, przejścia z samolotu do hali bagażowej i odbioru bagażu wraz z dopełnieniem procedury imigracyjnej, celnej i bezpieczeństwa, a następnie z hali bagażowej do wyznaczonego punktu, uzyskania lotów połączeniowych, gdy podróżuje tranzytem, z pomocą udzieloną po stronie powietrznej i lądowej oraz w terminalach i pomiędzy terminalami, w zależności od potrzeb. Oczywiście wspierane może być również przemieszczanie się do toalet, jeżeli jest to konieczne. W przypadku, gdy osobie niepełnosprawnej lub osobie o ograniczonej sprawności ruchowej pomaga osoba towarzysząca, towarzysz musi, jeżeli jest to niezbędne, otrzymać pozwolenie na udzielenie koniecznego wsparcia w porcie lotniczym oraz podczas wejścia i zejścia z pokładu. Obsługa naziemna umożliwia zabranie całego niezbędnego sprzętu do poruszania się, w tym sprzętu takiego, jak elektryczne wózki inwalidzkie, pod warunkiem powiadomienia o tym fakcie z czterdziestoośmiogodzinnym wyprzedzeniem oraz z zastrzeżeniem możliwych ograniczeń miejsca na pokładzie samolotu. Certyfikowane psy przewodniki mają prawo towarzyszyć osobie niewidomej w ciągu całej podróży. Załącznik 2 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego mówi o obowiązkach przewoźników lotniczych względem osób niepełnosprawnych. Przewóz certyfikowanych psów przewodników w kabinie jest możliwy z zastrzeżeniem przepisów krajowych. Oprócz sprzętu medycznego, nie można transportować dwóch urządzenia do poruszania się na jedną osobę niepełnosprawną lub osobę o ograniczonej sprawności ruchowej. Przewoźnik musi zapewnić informacje o locie, procedurach bezpieczeństwa w sposób umożliwiający zapoznanie się z nimi przez osobę niepełnosprawną fot. Kodda NR 1 (7)

10 Dostępne przestworza spełnione w zakresie szkoleń obsługi naziemnej. Przewoźnicy i organy zarządzające portami lotniczymi muszą zagwarantować, że zatrudniony przez nich, jak również przez podwykonawców, personel udzielający bezpośredniej pomocy osobom niepełnosprawnym i osobom o ograniczonej sprawności ruchowej posiada wiedzę z zakresu zaspokajania potrzeb takich osób. Dlatego też wszyscy pracownicy obsługi, mający bezpośredni kontakt z pasażerami niepełnosprawnymi, powinni przechodzić szkolenie w zakresie równego traktowania osób niepełnosprawnych i świadomości niepełnosprawności. Nowozatrudniani pracownicy również muszą zaliczyć takie lekcje. Poza specjalną troską o pasażerów niepełnosprawnych, usankcjonowany jest także standard obsługi ogólnej: zadaniem agenta jest wytworzenie miłej, przyjaznej atmosfery podczas realizacji usługi pomocy. Agent powinien powitać pasażera, zaoferować pomoc, udzielić informacji oraz w przypadku skargi na niedogodności podczas podróży przeprosić pasażera w imieniu lotniska, życzyć miłej podróży lub pobytu, zaprosić do ponownej wizyty w mieście, pożegnać. Miałem przyjemność poprowadzić kilka szkoleń dla firmy organizującej obsługę naziemną na lotnisku Chopina w Warszawie. W trybie zmianowym pracuje tam ponad 20 osób, których zadaniem jest pomoc starszym i niepełnosprawnym pasa żerom. Gdy ktoś zgłosi się do ich punktu może być pewien, że pomogą mu dotrzeć na miejsce, wniosą wózek do samolotu, zorganizują indywidualny transport do samolotu, jeszcze przed wpuszczeniem pozostałych pasażerów. W trakcie sześciogodzinnych szkoleń agenci obsługi naziemnej dowiedzieli się nie tylko, jakie obawy mają osoby niepełnosprawne, ale mogli również sami poczuć jak to jest, gdy się nie widzi. Symulatory dysfunkcji wzroku oraz multimedialne prezentacje wadliwego widzenia zapoznały agentów z różnorodnością objawów chorób oczu. Ćwiczenia praktyczne polegały na przejściu labiryntu i toru przeszkód z opafot. Michał Dębiec Przewoźnik musi zapewnić również przekazywanie w dostępnych formach niezbędnych informacji o locie. Podczas jednej z moich podróży włożono mi do ręki instrukcję bezpieczeństwa napisaną brajlem, więc myślę, że staje się to już standardem. Załoga samolotu musi również podjąć wszelkie starania w celu rozdysponowania miejsc siedzących, tak aby sprostać potrzebom osób niepełnosprawnych lub o ograniczonej sprawności ruchowej, zgodnie z ich prośbą i z zastrzeżeniem zachowania wymogów bezpieczeństwa i dostępności. Można liczyć również na pomoc w przemieszczaniu się do toalet, jeżeli jest ona konieczna. W przypadku, gdy osobie niepełnosprawnej lub osobie o ograniczonej sprawności ruchowej pomaga osoba towarzysząca, przewoźnik lotniczy podejmie wszelkie należyte starania, by zapewnić takiej osobie miejsce obok osoby niepełnosprawnej lub osoby o ograniczonej sprawności ruchowej. Szkolenie obsługi naziemnej Rozporządzenie Unii Europejskiej określa również pewne warunki, które muszą zostać Tablica odlotów na lotnisku Chopina 10

11 Dostępne przestworza ską na oczach i białą laską w dłoni. Nacisk został położony na umiejętne prowadzenie osoby niewidomej, zwracanie uwagi na przekazywane komunikaty ustne i dotykowe oraz na specyficzne potrzeby takich osób, związane ze składaniem podpisów na dokumentach i podawaniu napoi. Istotną częścią takiego szkolenia jest również zapoznanie uczestników z szeregiem stereotypów, związanych z osobami niepełnosprawnymi. Szablonowe myślenie i reakcje mogą zakłócić dobry kontakt agenta z podopiecznym. Najważniejsze zasady postępowania z osobą niewidomą lub słabowidzącą na lotnisku to: reakcja i wyjście z inicjatywą do takiej osoby, adresowanie pytań do osoby, a nie do przewodnika, werbalizacja gestów, których osoba niewidoma nie jest świadoma, udzielanie komunikatów w dostępnych formach, stosowanie, w miarę możliwości, urządzeń wspomagających lup, zmienionego kontrastu i wypukłych znaków. Zasady postępowania z osobą niesłyszącą lub niedosłyszącą: zachowanie umiarkowanego tempa wypowiedzi, zwracanie się twarzą do takiej osoby podczas rozmowy, utrzymywanie kontaktu wzrokowego, stosowanie alternatywnych form informacji pisma, języka migowego, upewnianie się, że dana osoba dobrze zrozumiała przekazywany komunikat. Przy wadach mowy agenci muszą uzbroić się w cierpliwość, zachęcać do kolejnych prób wypowiedzenia przekazu i stosować alternatywne metody komunikacji. Przestworza dostępne Dzięki legislacji Unii Europejskiej możliwe jest rozsądne i użyteczne dostosowanie lotnisk i samolotów do naszych niepełnosprawności. Surowe sankcje, jakie określa dokument, motywują do tego najlepiej. Każda osoba niepełnosprawna, która uważa, że pogwałcono jej prawo do podróżowania lotniczego, powinna zapoznać się z dokumentem i składać odpowiednie skargi. Może dzięki temu nie tylko uzyskać odszkodowanie, ale także mieć wpływ na niwelowanie barier w transporcie. Niestety na opisywaną skalę unormowany jest tylko ruch powietrzny, choć mam nadzieję, że kiedyś Parlament Europejski zdecyduje się na przygotowanie podobnego dokumentu, dotyczącego innych środków transportu. Dostępność obiektów i usług dla osób niepełnosprawnych nie jest już tylko modą, z dużym polem dowolności stosowania. Obecnie Parlament Europejski potwierdził, że tylko poprzez ciągłe zwiększanie stopnia dostępności możliwe jest korzystanie przez osoby niepełnosprawne ze swoich praw człowieka i obywatela. Tworzone dyrektywy mają również na celu znoszenie dyskryminacji. *Michał Dębiec (ur. w 1981 r.) - absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW ze specjalnością marketing medialny i public relations. W wieku trzech lat stracił wzrok, a po roku częściowo go odzyskał w wyniku eksperymentu medycznego wykonanego w Paryżu. Od tego czasu jest osobą bardzo słabowidzącą, chorą na barwnikowe zwyrodnienie siatkówki (Retinitis Pigmentosa). Zawodowo zajmuje się organizacją i planowaniem działań marketingowych firmy, a także wspiera FIRR podczas szkoleń z podnoszenia stopnia dostępności uczelni wyższych dla osób niepełnosprawnych. Na Śląsku, skąd pochodzi, przekazuje sugestie o dostępności transportu publicznego do jego zarządcy, KZK GOP-u. Prowadzi również szkolenia dla kierowców komunikacji miejskiej oraz obsługi naziemnej lotniska Okęcie z zakresu wypracowania standardów obsługi pasażerów niepełnosprawnych. NR 1 (7)

12 Windows 7 z perspektywy niewidomego użytkownika Fot. Microsoft Technologie informatyczne rozwijają się w błyskawicznym tempie. Ten stan rzeczy dotyczy zarówno sprzętu, jak i oprogramowania komputerowego. Nowatorskie rozwiązania projektowane w laboratoriach przedstawicieli rynku IT starają się dostarczyć użytkownikom nowych możliwości w pracy i w zabawie. Płyty główne, procesory, karty graficzne czy dźwiękowe mają sprawić, że nasz komputer będzie funkcjonował szybciej i sprawniej, a współpraca z nim będzie układała się coraz lepiej. Wraz z rozwojem sprzętu komputerowego, rozwijać się muszą także systemy operacyjne, bo w końcu to one stanowią pomost między użytkownikiem, a uruchamianym oprogramowaniem. Michał Dziwisz* System operacyjny to nic innego, jak zbiór rozmaitych podprogramów, których zadaniem jest dbanie o to, by wszystko w naszym komputerze działo się zgodnie z zachowaniem pewnego określonego porządku i by aplikacje wzajemnie sobie nie przeszkadzały, np. zabierając konkretne obszary pamięci. Choć na rynku obecne są różnorakie systemy operacyjne, takie jak choćby rozmaite dystrybucje GNU Linux, BSD, czy choćby zdobywający coraz większą popularność system firmy Apple, to nadal, ponad wszelką wątpliwość, najpopularniejszym systemem operacyjnym na świecie jest, zaprojektowany przez amerykańską firmę Microsoft, Windows. Mimo swoich rozlicznych wad, mimo skarg użytkowników na niekiedy niestabilną pracę, Windows jest praktycznie wszędzie. W domu czy w pracy, zazwyczaj mrugają do nas charakterystyczne okienka. Dla osób niewidomych nie bez znaczenia jest fakt, iż to właśnie na Windowsa powstało najwięcej użytecznych czytników ekranu. Mamy tu komercyjne 12

13 Windows 7 z perspektywy niewidomego użytkownika rozwiązania takie jak Jaws czy Window-Eyes, a także, ostatnio coraz cieplej przyjmowane, darmowe NVDA. 29 października 2009 roku światło dzienne ujrzała najnowsza wersja systemu operacyjnego Microsoftu, pod nazwą Windows 7. System ten jest następcą krytykowanego przez wielu Windowsa Vista. Zdaniem twórców, Siódemka to zdecydowanie bardziej udany produkt, pozbawiony wad Visty, a przy tym posiadający jej zalety. Windows 7 miał działać szybciej i stabilniej, wyeliminowany miał zostać także szereg problemów z oprogramowaniem, które nie chciało współpracować z Vistą. Krótko mówiąc, miało być lepiej, a czy jest? Ostatnimi czasy, chcąc sprawić sobie jakieś mobilne i niewielkie urządzenie, zdecydowałem się na netbooka z systemem Windows 7 w wersji Starter. W niniejszym artykule opiszę swoje wrażenia związane z korzystaniem z tego systemu, żywiąc nadzieję, że choć trochę przybliży to system tym, którzy z Siódemką nie mieli do tej pory styczności. Przy okazji, chciałbym nadmienić jeszcze, że ponieważ Windows 7 z wyglądu dość mocno przypomina Windows Vista, a do tej pory pracowałem w systemie Windows XP, będę porównywał właśnie Windows 7 i Windows XP i ich współpracę z programem Window-Eyes 7.1. Na początek pulpit To właśnie na pulpicie zaczynamy zwykle naszą pracę z komputerem, rzućmy zatem okiem, co w porównaniu z Windowsem XP się zmieniło. Przede wszystkim mamy tu do czynienia ze zmianami nazw popularnych folderów: Mój komputer zastąpiony został przez Komputer, Moje dokumenty przez katalog z nazwą użytkownika, a Moje miejsca sieciowe przez Sieć. Przechodząc po elementach pulpitu klawiszem TAB, nie natrafimy na nowości, w dalszym ciągu jest tu bowiem przycisk Start, szuflada, czy jak kto woli zasobnik systemowy, a także pasek szybkiego uruchamiania ze skrótami do najczęściej używanych aplikacji. Fot. FIRR Fot. Raiker Wersja podstawowa pulpitu systemu Windows 7 może nieznacznie różnić się od tego, z którym mieliśmy do czynienia w XP Gruntowny lifting przeszło Menu Start Kolejnym elementem Windows 7, na jaki warto zwrócić uwagę, jest Menu Start. W porównaniu do Windows XP zmieniło się ono diametralnie. Po wciśnięciu klawisza z logo Windows, trafiamy do pola edycyjnego, będącego wyszukiwarką programów i plików. Możemy w tym miejscu szybko odszukać żądaną przez nas aplikację czy dokument, wpisując po prostu fragment jej nazwy. NR 1 (7)

14 Windows 7 z perspektywy niewidomego użytkownika Fot. FIRR Następnym elementem menu, na jaki natrafimy po wciśnięciu tabulatora, jest lista ostatnio używanych aplikacji i dokumentów. System zakłada, że skoro niedawno otwieraliśmy jakiś dokument, to pewnie będziemy chcieli dalej na nim pracować. Kolejnym zbiorem w Menu Start są najczęściej używane programy. Jeśli chcemy wyświetlić pełną listę oprogramowania zainstalowanego na komputerze, musimy poszukać przycisku opisanego jako Wszystkie programy i uaktywnić go Spacją lub ENTEREM. Panel Sterowania Na szczęście ten element systemu odwiedzamy stosunkowo rzadko. Raz przeprowadzone czynności konfiguracyjne powinny wystarczyć na długo. Niestety, Windows 7 ze swoim Panelem sterowania nie jest najłatwiejszy w obsłudze dla osoby posługującej się czytnikiem ekranu. Nie oznacza to bynajmniej, że do poszczególnych opcji konfiguracyjnych nie można dotrzeć, ale nie będzie to tak wygodne i intuicyjne, jak w systemie Windows XP. Po poszczególnych kategoriach i opcjach najwygodniej będzie nam się poruszać za pomocą tabulatora, gdyż widok listy odszedł w zapomnienie i raczej już nie wróci. Wszystko, co znajduje się w Panelu sterowania pogrupowane jest w różnego rodzaju kategorie, np. Sieć, System i zabezpieczenia, czy Sprzęt i dźwięk. Każda Panel sterowania może przysporzyć niewidomemu użytkownikowi drobnych kłopotów, na szczęście większość ustawień należy skonfigurować tylko raz na początku pracy z systemem kategoria w panelu bocznym wyświetla kilka najpotrzebniejszych pozycji, jednak aby skorzystać z jej funkcjonalności w 100%, najlepiej jest nacisnąć na jej nazwie klawisz ENTER. Z poruszaniem się po poszczególnych opcjach konfiguracyjnych nie ma najmniejszych problemów, zwykle to standardowe okienka dialogowe, z którymi nasz screenreader sobie poradzi. Menedżer plików Eksplorator w Windows 7 wyposażony został w kilka dodatkowych przycisków i opcji, które na samym początku mogą sprawiać nieco problemów. Należy zwrócić uwagę na fakt, że Window-Eyes, nawet w wersji 7.2, nie radzi sobie dobrze z głównym oknem eksploratora Komputer. Nie są odczytywane np. nazwy dysków czy innych napędów. Jednak po dostaniu się do konkretnej lokalizacji, nazwy podfolderów czy plików, odczytywane są już bez problemów. Co ciekawe, darmowy screenreader NVDA w tej sytuacji radzi sobie o niebo lepiej niż jego komercyjny brat. Najnowsze wersje Jawsa również nie mają problemów w tym miejscu, więc pozostaje czekać na nową, poprawioną edycję Window-Eyesa. Kontrola konta użytkownika Mechanizm UAC, zaimplementowany od systemu Windows Vista, w założeniu miał zabezpieczać użytkownika, który jest np. nie do końca świadomy zagrożeń, jakie mogą czyhać na niego w Internecie. UAC blokuje uruchamianie niektórych programów, zapobiega wykonywaniu określonych funkcji, a przede wszystkim bardzo często pyta o to, czy jesteśmy absolutnie pewni, że chcemy podjąć daną czynność. Wyłączenie Kontroli konta użytkownika było pierwszą czynnością, jaką wykonałem po instalacji Windows 7. Oto krótka instrukcja, jak tego dokonać: naciskamy klawisz Windows i literę R i w wywołanym okienku dialogowym wpisujemy msconfig, przechodzimy na zakładkę Narzędzia, 14

15 Windows 7 z perspektywy niewidomego użytkownika Fot. FIRR wybieramy pozycję Zmiana ustawień funkcji Kontrola konta użytkownika, przechodzimy klawiszem TAB do przycisku Uruchom i uaktywniamy go, wciskając Spację, przechodzimy klawiszem TAB do suwaka i przesuwamy go na najniższą pozycję za pomocą strzałki w dół, wszystko zatwierdzamy przyciskiem OK, a na pojawienie się ewentualnych wątpliwości komputera reagujemy wciśnięciem OK, restartujemy system. Ikony w zasobniku systemowym Personalizacja ustawień zasobnika systemowego System Windows, chcąc oszczędzać miejsce w zasobniku systemowym, czyli w obszarze paska zadań znajdującym się obok zegara, ukrywa część obecnie nieaktywnych ikon. Niestety, nie jest to najszczęśliwsze rozwiązanie w przypadku niewidomych użytkowników komputerów. Często bowiem zdarza się tak, że nie będziemy w stanie dostać się do ikony, która konieczna jest do wykonania konkretnej akcji. Aby zmienić standardową konfigurację i pozbyć się tej niedogodności, należy: ustawić kursor na przycisku Start, użyć klawisza menu kontekstowego i wybrać polecenie Właściwości, przejść do zakładki Pasek zadań, a następnie wybrać przycisk Dostosuj, przy pomocy pola wyboru zdecydować, w jakiej sytuacji mają się pojawiać dane ikony. Osobiście polecam jednak zaznaczenie Zawsze pokazuj wszystkie ikony i powiadomienia na pasku zadań, co sprawi, że nasz zasobnik nie będzie może najbardziej estetyczny, ale za to bardzo funkcjonalny. Rejestrator problemów Nie od dziś wiadomo, że osoby widzące i niewidome różnie postrzegają świat. Również czytniki ekranu przedstawiają nam ten komputerowy inaczej, niż go widzi osoba, która w pracy z komputerem posługuje się wzrokiem. W systemie Windows 7 pojawiło się bardzo przydatne narzędzie, dzięki któremu możemy rejestrować kolejne, wykonywane przez nas czynności, zapisać je w formie skompresowanej ZIP-em prezentacji, a następnie wysłać znajomemu, na przykład pocztą, by wspólnie rozwiązać trapiący nas kłopot. Rejestrator problemów, bo o nim mowa, najprościej jest wywołać, wpisując w okienku polecenia Uruchom komendę psr.exe. Pojawi się bardzo prosty interfejs, który bez problemu obsłużymy screenreaderową myszką lub klawiaturowymi skrótami. Wystarczy zacząć nagrywanie, wykonać daną czynność, a następnie wstrzymać nagrywanie. Jeśli będziemy chcieli dograć do naszej prezentacji jeszcze kilka ujęć, bezproblemowo możemy to zrobić, wystarczy nagrywanie wznowić. Na koniec zapisujemy wynikowy plik i dostarczamy go, np. w postaci załącznika do poczty elektronicznej, zainteresowanej nim osobie. Sterowanie głośnością poszczególnych aplikacji Bardzo przydatnym elementem Windows 7 jest mikser dźwięku, za pomocą którego możemy ustawić głośność i, tu uwaga, dla każdej aplikacji, która dźwięk wydaje, z osobna. Funkcja niezwykle przydatna ot, choćby przy okazji programu Ipla. Za pomocą Ipli jesteśmy w stanie bezproblemowo oglądać filmy, ale nie mamy możliwości dotarcia do żadnej pozycji interfejsu tej aplikacji, gdyż jest ona mało dostępna dla screenreaderów. NR 1 (7)

16 Windows 7 z perspektywy niewidomego użytkownika Fot. FIRR Dostosowanie głośności systemu W sytuacji, gdy na jednej karcie dźwiękowej mamy program odczytu ekranu i taką choćby Iplę, wystarczy udać się do Panelu sterowania, otworzyć kategorię Sprzęt i dźwięk, a następnie wybrać pozycję Dopasuj głośność systemu. W okienku, które się pojawi, za pomocą suwaków możemy dostroić głośność wszystkich, aktualnie uruchomionych aplikacji, a zmiany zostaną zapamiętane także i na przyszłość. Ułatwienia dla osób niepełnosprawnych Windows 7, przynajmniej według oficjalnego stanowiska Microsoftu, stara się być przystępny dla osób z różnego typu niepełnosprawnościami. Producent deklaruje, że możliwe jest dostosowanie go do naszych potrzeb za pomocą specjalnego kreatora, który pyta o posiadane dysfunkcje i modyfikuje w odpowiedni sposób konfigurację systemu operacyjnego. Niestety, przynajmniej w wypadku osób niewidomych, to tylko teoria. Wprawdzie mamy do dyspozycji Narratora, czyli prosty, systemowy czytnik ekranu, jednakże do poważniejszych zadań w zupełności się nie nadaje. Choć sekcja dotycząca ułatwień dla osób niepełnosprawnych odczytywana jest sama z siebie za pomocą domyślnego syntezatora, zainstalowanego w systemie, to jednak bez zewnętrznego czytnika ekranu, system nie zda nam się na wiele i niewidomy musi samodzielnie postarać się o odpowiednie oprogramowanie udźwiękawiające. Być może w lepszej sytuacji są osoby słabowidzące, bowiem Windows 7 został wzbogacony o część przydatnych skrótów, np. do regulacji rozmiarów okien czy ich przemieszczania. Dodatkowo możemy w bardzo prosty sposób uaktywnić lupę ekranową. Czy warto? Szczerze mówiąc, moje odczucia po pracy na Windows 7 są mieszane. Nie od dziś wiadomo, że przyzwyczajenie jest drugą naturą człowieka. Konieczność zmiany nawyków wyrobionych przez lata pracy na Windowsie XP może dla kogoś stanowić problem. Z drugiej strony, Siódemka nie jest taka straszna i osoba niewidoma przy użyciu odpowiednio nowej wersji screenreadera poradzi z nią sobie bez kłopotów. Podczas kilku miesięcy pracy udało mi się zawiesić system tylko raz, gdyż działa zdecydowanie stabilniej niż XP i lepiej radzi sobie z wychodzeniem z uśpienia czy hibernacji, co w przypadku komputerów przenośnych nie jest bez znaczenia. Pamiętajmy także, że producenci sprzętu coraz bardziej niechętnie wspierać będą starsze systemy, a, jakby na to nie patrzeć, XP to już w komputerowym świecie emeryt. Decydując się na pozostanie przy starszym rozwiązaniu, ryzykujemy szereg problemów technicznych, z których rozwiązaniem często będziemy zdani tylko na siebie i różnego rodzaju fora internetowe, co nie ma wiele wspólnego z oficjalnym wsparciem producenta i może prowadzić do bardzo długich, nie zawsze owocnych poszukiwań remedium na nasze kłopoty. * Autor jest absolwentem informatyki w Szkole Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku. Prowadzi własną firmę, specjalizującą się w usługach komputerowych. Jego pasją jest, szeroko pojęte, radio. Hobby to pociągnęło za sobą podjęcie misji tworzenia pierwszego w Polsce podcastu skierowanego do osób niewidomych. 16

17 Fot. Leigh Prather Najnowocześniejsze technologie skanowania Któż z osób skanujących książki i podręczniki nie marzył kiedyś o maszynie, która wyręczyłaby go w tej nudnej czynności? Ile razy, dociskając grubą książkę do tafli skanera, narzekaliśmy na ból ramion i kiepską jakość skanu do rozpoznania? Już od kilkunastu lat, od chwili gdy w zasięgu osób z dysfunkcją wzroku znalazła się możliwość skanowania i rozpoznawania tekstu drukowanego, dążyliśmy do przyśpieszenia i usprawnienia tego procesu. Czy dostępne obecnie w sklepach urządzenia prezentują maksimum możliwości, jakie może zaoferować nam technologia XXI wieku? Zadawszy sobie takie pytanie, postanowiliśmy to sprawdzić na tegorocznych targach CEBIT. Piotr Witek* Odbywające się od 1986 roku targi CEBIT (Centrum der Büro und Informationstechnik) są jedną z największych tego typu imprez na świecie. Co roku ściągają one do Hanoweru tysiące wystawców z całego świata. W ciągu targowego tygodnia przez dziesiątki hal wystawienniczych przewijają się miliony odwiedzających. Na CEBIT prezentowane są najnowsze osiągnięcia z zakresu informatyki, telefonii komórkowych, RTV i wielu, wielu innych. Wie- dząc to wszystko, liczyliśmy na znalezienie sporej liczby ciekawych urządzeń, ale nikt nawet nie podejrzewał, że prezentowane produkty tak nas przytłoczą obfitością nowatorskich rozwiązań. Skanery biblioteczne Okazało się, że w dobie digitalizacji zasobów drukowanych skanery stały się bardzo popularnym przedmiotem wystawienniczym. Niestety, urządzenia, które zaprojektowane są do skano- NR 1 (7)

18 Najnowocześniejsze technologie skanowania fot. Quidenus Technologies RBS Pro wania wielu różnych rodzajów tekstów, przestają przypominać klasyczny skaner, a zaczynają zasługiwać na miano futurystycznego mebla. Głównie z uwagi na gabaryty i cenę nazwaliśmy je, na potrzeby tego artykułu, skanerami bibliotecznymi. Skanery biblioteczne dzielą się obecnie na dwa główne typy: płaskie i takie, które same potrafią obracać strony skanowanych książek. Skaner płaski oczywiście w najmniejszym stopniu nie przypomina klasycznego skanera lampowego. Można powiedzieć, że działa dokładnie odwrotnie. W urządzeniach tego typu książkę układamy najczęściej zadrukowanymi stronami do góry i dociskamy kartki szklaną płytą. Następnie wykonywane jest zdjęcie w wysokiej rozdzielczości, które poddaje się obróbce OCR. Wykorzystanie aparatów i kamer video w skanerach bibliotecznych ogromnie skróciło skanowanie. Czas pracy na takim urządzeniu wyznaczany jest tylko prędkością mechanicznego przewracania stron przez operatora skanera. Dla wygody skanującego i usprawnienia procesu, większość tych urządzeń posiada pedał sterowania, za pomocą którego możemy stopą zwolnić migawkę aparatu. Spośród wszystkich oglądanych przez nas urządzeń, tylko jedno wykorzystywało klasyczną technologię lamp CCD, co na tle konkurencji z miejsca je dyskwalifikowało. Skanery płaskie występują w wielu formatach od A3 do A0. Różnią się również szczegółami konstrukcyjnymi. Jedne są zupełnie płaskie, inne posiadają podłużną szczelinę na grzbiet książki. Jeszcze inne wyposaża się w dwie półki, na których można kłaść książkę w taki sposób, by jej grzbiet znalazł się między nimi. Niezwykle skomplikowany system dosłownie waży każdą połowę książki i dba o to, aby obie strony były zawsze na tym samym poziomie, co jest niezbędne do zapewnienia maksymalnej ostrości w obiektywie aparatu. Oczywiście najbardziej zachwyciły nas skanery, które same potrafią obracać strony. Wszystkie te urządzenia, chociaż znacząco różnią się między sobą, mają jedną cechę wspólną. Podstawa, na której układa się materiał do skanowania, tworzy kąt prosty, przypominając otwartą książkę, skierowaną grzbietem ku dołowi. Chcąc skanować wolumin należy położyć go na prawej części podstawy i włączyć skaner. Urządzenia tego rodzaju, w zależności od modelu, wykorzystują różne metody obracania strony skanowanych książek. Pierwszy sposób oparty jest na systemie pałeczek. Jedna pałeczka powoduje, że kartka po prawej stronie jest dociskana do kartek znajdujących się pod nią i przesuwana do grzbietu książki. W chwili, gdy papier zaczyna się wybrzuszać, między nią a dalsze kartki wsuwa się druga pałeczka, która przenosi ją na lewą stronę i dociska do reszty książki. Inny system działa na zasadzie płaskich, pneumatycznych łapek, które opadając na kartkę po prawej stronie i zasysając powietrze, przytrzymują ją i unoszą do pionu, gdzie druga, podobna łapka, popycha i dociska kartkę do lewej strony książki. Najbardziej skomplikowany mechanizm przewracania stron oparty jest na całym systemie dysz wydmuchujących i zasysających powietrze. Działanie podobne jest do systemu pałeczek, ale dzięki bezdotykowemu, a co za tym idzie bezinwazyjnemu 18

19 Najnowocześniejsze technologie skanowania fot. vierdrie obracaniu stron umożliwia digitalizację bardzo starych i cennych woluminów. Skanery biblioteczne, prezentowane na CEBIT, różnią się między sobą także zastosowanym mechanizmem digitalizacji. Jedne wykonują fotografię obu kartek, inne tylko jednej. Najciekawsza technologia wykorzystuje dwustronną głowicę skanującą, która sama w kształcie szklanego klina, opada z góry na rozwartą książkę. Następnie, zasysając powietrze, przyciąga do siebie obie kartki i unosząc się w górę skanuje jednocześnie dwie strony. Na koniec, jedna pałeczka popycha obie zeskanowane kartki na lewą stronę, automatycznie obracając kartki. Urządzenia tego typu, oprócz niezwykłej funkcjonalności i w pełni zautomatyzowanego działania, posiadają jedną ogromną zaletę. Czas skanowania skraca się do wartości, które zwykłym użytkownikom skanerów wydają się nieprawdopodobne. Najszybsze urządzenie, oglądane przez nas na targach, potrafi zdigitalizować w ciągu jednej godziny prawie trzy i pół tysiąca stron, dzięki czemu w ciągu pięciu minut możemy zeskanować standardowej objętości powieść. Wyobraźmy sobie taką maszynę w naszej miejskiej bibliotece lub w oddziale Polskiego Związku Niewidomych, gdzie po kwadransie moglibyśmy otrzymać skan trzech interesujących nas książek. To wygląda jak marzenie bibliofila. Technologia zastosowana w nowoczesnych skanerach bibliotecznych pozwala na digitalizację opasłych tomów w przeciągu kilkunastu minut Skanery biblioteczne, dzięki zastosowaniu systemu pneumatycznych łapek, mogą być, bez obaw o zniszczenie woluminów, wykorzystywane do skanowania starodruków Po zapoznaniu się z cenami wspomnianych skanerów, które oscylowały w granicach euro, zeszliśmy na ziemię i rozejrzeli za czymś bardziej przystępnym dla prywatnego użytkownika. Okazało się, że o zwykłym Kowalskim producenci także nie zapomnieli. Ponieważ dostrzeżona została niezwykła funkcjonalność zastosowania aparatów i kamer przy digitalizacji książek, na targach pojawiło się wiele prototypowych rozwiązań aspirujących do miana skanera. W działaniu przypominają one w większości płaskie skanery biblioteczne, tyle, że występują w wersji mikro. Ich wygląd przywodzi na myśl lampki biurkowe, w których zamiast żarówki znajduje się oko kamery otoczone diodami doświetlającymi skanowany tekst. Oczywiście były to w większości prototypy i ich działanie, jak i solidność wykonania pozostawiały wiele do życzenia. Jednak nowy trend, jaki wyznaczają, pozwala mieć nadzieję, iż w niedługim czasie takie właśnie skanery będą bardzo popularne. Stanie się to głównie za sprawą niskich kosztów produkcji tych urządzeń, a także ich niewielkich rozmiarów. Najdroższy skaner tego typu kosztował 300 dolarów. Klasyka Oczywiście na CEBIT nie zabrakło również klasycznych rozwiązań. Między innymi, na stoisku dobrze znanego w naszym kraju produ- fot. Mzacha NR 1 (7)

20 Najnowocześniejsze technologie skanowania fot. Plustek Skanery z serii OpticBook dostępne są również w Polsce centa - firmy Plustek, mieliśmy okazję obejrzeć całą gamę skanerów CCD i CIS. Jak się okazało i tutaj udało nam się znaleźć kilka ciekawych produktów. Jednym z nich był znany w Polsce skaner OpticBook 4600, występujący tutaj w specjalnej wersji, dedykowanej osobom z dysfunkcją wzroku. BookReader, bo taką nazwę nosi, posiada dodatkowe klawisze nawigacyjne na obudowie urządzenia, ułatwiające szybką pracę i, co stanowi jego główny atut, zaimplementowane oprogramowanie TTS (Text To Speech), umożliwiające natychmiastowy odczyt zeskanowanego i rozpoznanego tekstu mową syntetyczną. Niestety, prezentowana wersja nie posiadała syntezy w języku polskim. Innym, bardzo ciekawym rozwiązaniem, nieznanym dotychczas w naszym kraju, jest seria skanerów MobileOffice. Urządzenia w kształcie graniastosłupa, o wymiarach 25x3x3 cm należą do przenośnych skanerów CIS formatu A4, zasilanych z portu USB. Niewielkie gabaryty i sposób poboru energii czynią je niezwykle poręcznymi i wygodnymi, gdy chcemy mieć możliwość dokładnego zapoznania się z jakimiś dokumentami np. w banku. Ceny tych urządzeń są również zdecydowanie bardziej przystępne niż np. BookReadera, kosztującego niecałe 700 euro. Ceny modeli MobileOffice zaczynają się od 100 euro. Obserwując nowe trendy technologiczne i coraz częściej spotykane wykorzystywanie aparatów cyfrowych w procesie skanowania, doszliśmy do wniosku, że w niedługim czasie klasyczne skanery CCD i CIS odejdą do lamusa. Przy coraz szybszym tempie życia, rzadko kiedy możemy sobie pozwolić na poświęcenie kilku godzin na dokładne zeskanowanie jakiegoś opasłego tomu. Coraz lepsze metody obróbki fotografii pozwalają na produkcję tańszych i skuteczniej działających urządzeń, które wcale nie muszą być bardzo zaawansowane technologicznie. Najprawdopodobniej, już za kilka lat, czas digitalizacji książki drukowanej, w warunkach domowych zostanie ograniczony do czasu jej mechanicznego przekartkowania. fot. Plustek Skaner z serii MobileOffice *Piotr Witek urodził się w 1979 roku, wzrok stracił mając piętnaście lat. Z wykształcenia i zamiłowania jest masażystą i terapeutą manualnym. Obecnie pracuje w firmie teleinformatycznej, łącząc swoją drugą pasję komputery z pracą zarobkową. Po utracie wzroku, nie chcąc zaakceptować własnych, fizycznych ograniczeń, nieustannie wyszukuje i promuje w środowisku osób niewidomych nowatorskie rozwiązania technologiczne mogące usprawnić funkcjonowanie w społeczeństwie osób z dysfunkcją wzroku. 20

Pasażerowie niepełnosprawni w samolocie

Pasażerowie niepełnosprawni w samolocie Pasażerowie niepełnosprawni w samolocie Prawo otrzymania pomocy podczas podróży lotniczej mają wszyscy pasażerowie. Szczególnie dotyczy to osób niepełnosprawnych oraz o ograniczonej sprawności ruchowej.

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym Rozdział II Praca z systemem operacyjnym 55 Rozdział III - System operacyjny i jego hierarchia 2.2. System operacyjny i jego życie Jak już wiesz, wyróżniamy wiele odmian systemów operacyjnych, które różnią

Bardziej szczegółowo

Prawo Wtórne Prawnie Wiążące

Prawo Wtórne Prawnie Wiążące Prawo Wtórne Prawnie Wiążące ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1107/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie praw osób niepełnosprawnych oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujących

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku

Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku 1. Minimalne wymagania sprzętowe System operacyjny: Microsoft Window XP SP3 (32 bit), XP SP2 (64 bit), Windows Vista SP1, 7, Microsoft Windows Server 2003 SP2,

Bardziej szczegółowo

Platforma szkoleniowa krok po kroku. Poradnik Kursanta

Platforma szkoleniowa krok po kroku. Poradnik Kursanta - 1 - Platforma szkoleniowa krok po kroku Poradnik Kursanta PORA - 2 - Jeśli masz problemy z uruchomieniem Platformy szkoleniowej warto sprawdzić poprawność poniższych konfiguracji: - 3 - SPRZĘT Procesor

Bardziej szczegółowo

9.1.2. Ustawienia personalne

9.1.2. Ustawienia personalne 9.1.2. Ustawienia personalne 9.1. Konfigurowanie systemu Windows Systemy z rodziny Windows umożliwiają tzw. personalizację ustawień interfejsu graficznego poprzez dostosowanie wyglądu pulpitu, menu Start

Bardziej szczegółowo

Podstawy technologii cyfrowej i komputerów

Podstawy technologii cyfrowej i komputerów BESKIDZKIE TOWARZYSTWO EDUKACYJNE Podstawy technologii cyfrowej i komputerów Budowa komputerów cz. 2 systemy operacyjne mgr inż. Radosław Wylon 2010 1 Spis treści: Rozdział I 3 1. Systemy operacyjne 3

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Multimedia

Rozdział 4. Multimedia Rozdział 4. Multimedia Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na wykorzystanie ogromnych moŝliwości multimedialnych systemu Windows XP. Większość narzędzi multimedialnych w Windows XP pochodzi z systemu

Bardziej szczegółowo

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu,

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu, CZĘŚĆ 3 - INTERNET 3.1 WSTĘP Internet jest globalnym zbiorem połączonych ze sobą komputerów, które przesyłają informacje między sobą za pośrednictwem szybkich połączeń sieciowych oraz linii telefonicznych.

Bardziej szczegółowo

Streszczenie przepisów dotyczących praw pasażerów podróżujących drogą morską i drogą wodną śródlądową 1

Streszczenie przepisów dotyczących praw pasażerów podróżujących drogą morską i drogą wodną śródlądową 1 Streszczenie przepisów dotyczących praw pasażerów podróżujących drogą morską i drogą wodną śródlądową 1 Z dniem 18 grudnia 2012 r. zacznie obowiązywać rozporządzenie (UE) nr 1177/2010 o prawach pasażerów

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie 1. Wprowadzenie 1.1. Rozporządzenie WE nr 1107/2006

Bardziej szczegółowo

Przed skonfigurowaniem tego ustawienia należy skonfigurować adres IP urządzenia.

Przed skonfigurowaniem tego ustawienia należy skonfigurować adres IP urządzenia. Korzystanie z Usług internetowych podczas skanowania sieciowego (dotyczy systemu Windows Vista z dodatkiem SP2 lub nowszym oraz systemu Windows 7 i Windows 8) Protokół Usług internetowych umożliwia użytkownikom

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie 1. Wprowadzenie 1.1. Rozporządzenie WE nr 1107/2006

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS PROBLEMY TECHNICZNE Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS Jeżeli stwierdziłeś występowanie błędów lub problemów podczas pracy z programem DYSONANS możesz skorzystać

Bardziej szczegółowo

windows XP n a j l e p s z e t r i k i

windows XP n a j l e p s z e t r i k i windows XP n a j l e p s z e t r i k i windows XP n a j l e p s z e t r i k i Jak zoptymalizować pracę z systemem Windows XP?... 3 Jak szybko uruchamiać programy?... 3 W jaki sposób dostosować pulpit i

Bardziej szczegółowo

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu 2. Po wybraniu szablonu ukaŝe się nam ekran jak poniŝej 3. Następnie

Bardziej szczegółowo

Platforma szkoleniowa krok po kroku

Platforma szkoleniowa krok po kroku Platforma szkoleniowa krok po kroku Jeśli masz problemy z uruchomieniem Platformy szkoleniowej warto sprawdzić poprawność poniższych konfiguracji: Minimalne wymagania sprzętowe SPRZĘT Procesor min. 233

Bardziej szczegółowo

PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI

PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI NA NINIEJSZYM FORMULARZU MOŻNA ZŁOŻYĆ SKARGĘ DO PRZEWOŹNIKA LOTNICZEGO LUB DO KRAJOWEGO ORGANU WYKONAWCZEGO Prawa pasażera w przypadku odmowy przyjęcia

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE WINDOWS 1 SO i SK/WIN 006 Wydajność systemu 2 SO i SK/WIN Najprostszym sposobem na poprawienie wydajności systemu, jeżeli dysponujemy zbyt małą ilością pamięci RAM

Bardziej szczegółowo

Paragon HFS+ for Windows

Paragon HFS+ for Windows PARAGON Software GmbH Heinrich-von-Stephan-Str. 5c 79100 Freiburg, Germany Tel. +49 (0) 761 59018201 Fax +49 (0) 761 59018130 Internet www.paragon-software.com Email sales@paragon-software.com Paragon

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja oprogramowania w systemach MS Windows dla kont z ograniczonymi uprawnieniami

Konfiguracja oprogramowania w systemach MS Windows dla kont z ograniczonymi uprawnieniami Konfiguracja oprogramowania w systemach MS Windows dla kont z ograniczonymi uprawnieniami Dotyczy programów opartych na bazie BDE: Menedżer Pojazdów PL+ Ewidencja Wyposażenia PL+ Spis treści: 1. Wstęp...

Bardziej szczegółowo

Instalacja MUSB2232FKA w systemie Windows 7

Instalacja MUSB2232FKA w systemie Windows 7 Instalacja MUSB2232FKA w systemie Windows 7 1. Instalację przeprowadziłem w systemie Windows 7 Home Premium wersja 32 bity. System pracował ze standardowymi ustawieniami kontroli konta użytkownika. Wkładamy

Bardziej szczegółowo

5.2. Pierwsze kroki z bazami danych

5.2. Pierwsze kroki z bazami danych 5.2. Pierwsze kroki z bazami danych Uruchamianie programu Podobnie jak inne programy, OO Base uruchamiamy z Menu Start, poprzez zakładkę Wszystkie programy, gdzie znajduje się folder OpenOffice.org 2.2,

Bardziej szczegółowo

Prawa pasażerów: o czym powinni wiedzieć pasażerowie o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujący drogą lotniczą

Prawa pasażerów: o czym powinni wiedzieć pasażerowie o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujący drogą lotniczą KOMISJA EUROPEJSKA MEMO Bruksela, dnia 14 czerwca 2012 r. Prawa pasażerów: o czym powinni wiedzieć pasażerowie o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujący drogą lotniczą Komisja opublikowała wytyczne

Bardziej szczegółowo

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Podstawowe informacje o skoroszycie Excel jest najczęściej wykorzystywany do tworzenia skoroszytów. Skoroszyt jest zbiorem informacji, które są przechowywane w

Bardziej szczegółowo

Symulator tabletu z systemem Windows 8.

Symulator tabletu z systemem Windows 8. Symulator tabletu z systemem Windows 8. Witam w mojej kolejnej publikacji, tym razem dowiesz się: - Jak uruchomić symulator tabletu z w pełni funkcjonalnym systemem operacyjnym Windows 8; - Jak wykorzystać

Bardziej szczegółowo

Ustalanie dostępu do plików - Windows XP Home/Professional

Ustalanie dostępu do plików - Windows XP Home/Professional Ustalanie dostępu do plików - Windows XP Home/Professional Aby edytować atrybuty dostępu do plikow/ katalogow w systemie plików NTFS wpierw sprawdź czy jest Wyłączone proste udostępnianie czyli przejdź

Bardziej szczegółowo

Dlaczego stosujemy edytory tekstu?

Dlaczego stosujemy edytory tekstu? Edytor tekstu Edytor tekstu program komputerowy służący do tworzenia, edycji i formatowania dokumentów tekstowych za pomocą komputera. Dlaczego stosujemy edytory tekstu? możemy poprawiać tekst możemy uzupełniać

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po Sklepie Windows Phone

Przewodnik po Sklepie Windows Phone Przewodnik po Sklepie Windows Phone Wzbogać swój telefon o aplikacje i gry ze Sklepu Windows Phone. Aplikacje i gry możesz kupować w dwóch dogodnych miejscach: W telefonie (na ekranie startowym naciśnij

Bardziej szczegółowo

Kopiowanie przy użyciu szyby skanera. 1 Umieść oryginalny dokument na szybie skanera stroną zadrukowaną skierowaną w dół, w lewym, górnym rogu.

Kopiowanie przy użyciu szyby skanera. 1 Umieść oryginalny dokument na szybie skanera stroną zadrukowaną skierowaną w dół, w lewym, górnym rogu. Skrócony opis Kopiowanie Kopiowanie Szybkie kopiowanie 3 Naciśnij przycisk na panelu operacyjnym 4 Po umieszczeniu dokumentu na szybie skanera dotknij opcji Zakończ zadanie, aby powrócić do ekranu głównego.

Bardziej szczegółowo

Podstawy systemu operacyjnego Windows 7 i bezpieczne korzystanie z sieci Internet

Podstawy systemu operacyjnego Windows 7 i bezpieczne korzystanie z sieci Internet Projekt OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE Podstawy systemu operacyjnego Windows 7 i bezpieczne korzystanie z sieci Internet Zadania do wykonania Ćwiczenie 1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Windows XP - lekcja 3 Praca z plikami i folderami Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na tworzenie, usuwanie i zarządzanie plikami oraz folderami znajdującymi się na dysku twardym. Jedną z nowości

Bardziej szczegółowo

gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania

gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania Tylko na telefony z systemem Android Spis treści 1 INFORMACJE OGÓLNE... 3 1.1 Wprowadzenie...3 1.2 Funkcje...3 1.3 Obsługiwane wersje

Bardziej szczegółowo

UNIFON podręcznik użytkownika

UNIFON podręcznik użytkownika UNIFON podręcznik użytkownika Spis treści: Instrukcja obsługi programu Unifon...2 Instalacja aplikacji Unifon...3 Korzystanie z aplikacji Unifon...6 Test zakończony sukcesem...9 Test zakończony niepowodzeniem...14

Bardziej szczegółowo

Muzyka w komputerze (i inne drobiazgi)

Muzyka w komputerze (i inne drobiazgi) ystem Windows złożony jest z tylu programów, że czasami trudno się w nich zorientować; wiele posiada mechanizmy, znakomicie ułatwiające pracę użytkownikowi (np. obsługiwanie plików muzycznych). W tym rozdziale

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji programu STATISTICA

Instrukcja instalacji programu STATISTICA Instrukcja instalacji programu STATISTICA UWAGA: Program STATISTICA wymaga zarejestrowania licencji, które należy przeprowadzić on-line. Dlatego też przed rozpoczęciem instalacji należy upewnić się, że

Bardziej szczegółowo

Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows

Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows Grzegorz Trześniewski kl 1Tia 26.05.08r. Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows Prof. Artur Rudnicki Uruchamiianiie ii zamykaniie Należy monitorować oprogramowanie ładowane podczas uruchamiania

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Informatyka Arkusz kalkulacyjny 2010 dla WINDOWS cz. 1 Slajd 1 Slajd 2 Ogólne informacje Arkusz kalkulacyjny podstawowe narzędzie pracy menadżera Arkusz kalkulacyjny

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przegląd bramofonu SAFE

Rozdział 1. Przegląd bramofonu SAFE Spis treści INSTRUKCJA OBSŁUGI SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PRZEGLĄD BRAMOFONU SAFE... 2 1.1 OPIS... 2 1.2. FUNKCJE... 2 1.3. WYMAGANIA SYSTEMOWE... 2 1.4. ROZPOCZĘCIE UŻYTKOWANIA... 3 ROZDZIAŁ2. DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

IRISPen Air 7. Skrócona instrukcja obsługi. (Android)

IRISPen Air 7. Skrócona instrukcja obsługi. (Android) IRISPen Air 7 Skrócona instrukcja obsługi (Android) Niniejsza skrócona instrukcja obsługi pomaga w rozpoczęciu korzystania z urządzenia IRISPen Air TM 7. Zapoznaj się z nią przed przystąpieniem do użytkowania

Bardziej szczegółowo

Wstęp do instalacji oprogramowania CAD Projekt w systemach operacyjnych Windows Vista, Windows 7, Windows 8

Wstęp do instalacji oprogramowania CAD Projekt w systemach operacyjnych Windows Vista, Windows 7, Windows 8 Wstęp do instalacji oprogramowania CAD Projekt w systemach operacyjnych Windows Vista, Windows 7, Windows 8 Przed przystąpieniem do instalacji naszych programów do projektowania wnętrz w systemie Windows

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA programu Pilot

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA programu Pilot TRX Krzysztof Kryński Cyfrowe rejestratory rozmów seria KSRC PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA programu Pilot Wersja 2.1 Maj 2013 Dotyczy programu Pilot w wersji 1.6.3 TRX ul. Garibaldiego 4 04-078 Warszawa Tel.

Bardziej szczegółowo

Część zadań będzie już zrobiona, np. część programów zainstalowana, ale proszę przeczytać instrukcje i ew. np. zainstalować w domu.

Część zadań będzie już zrobiona, np. część programów zainstalowana, ale proszę przeczytać instrukcje i ew. np. zainstalować w domu. Część zadań będzie już zrobiona, np. część programów zainstalowana, ale proszę przeczytać instrukcje i ew. np. zainstalować w domu. Najpierw zainstalujemy program do symulowania napędu CD/DVD, żeby móc

Bardziej szczegółowo

Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13. Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25. Rozdział 4.

Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13. Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25. Rozdział 4. Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13 Uruchamianie Ubuntu 14 Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25 Uruchamianie aplikacji 25 Skróty do programów 28 Preferowane aplikacje

Bardziej szczegółowo

Partycje na dysku twardym w Windows Vista

Partycje na dysku twardym w Windows Vista Partycje na dysku twardym w Windows Vista Instalacja systemu operacyjnego Windows Vista jest dość prosta i intuicyjna. Nawet początkującemu użytkownikowi komputera nie powinna sprawić większych problemów

Bardziej szczegółowo

OPTIMA PC v2.2.1. Program konfiguracyjny dla cyfrowych paneli domofonowy serii OPTIMA 255 2011 ELFON. Instrukcja obsługi. Rev 1

OPTIMA PC v2.2.1. Program konfiguracyjny dla cyfrowych paneli domofonowy serii OPTIMA 255 2011 ELFON. Instrukcja obsługi. Rev 1 OPTIMA PC v2.2.1 Program konfiguracyjny dla cyfrowych paneli domofonowy serii OPTIMA 255 Instrukcja obsługi Rev 1 2011 ELFON Wprowadzenie OPTIMA PC jest programem, który w wygodny sposób umożliwia konfigurację

Bardziej szczegółowo

Ty i Google. Niezbędnik dla początkującego

Ty i Google. Niezbędnik dla początkującego Ty i Google Niezbędnik dla początkującego Podstawowe usługi... Jedno konto, wszystkie usługi Jeśli założysz konto w serwisie google masz wtedy dostęp do wszystkich jego funkcji, również tych zaawansowanych.

Bardziej szczegółowo

Skaner Mustek Scan Express

Skaner Mustek Scan Express INSTRUKCJA OBSŁUGI Nr produktu 884056 Skaner Mustek Scan Express Strona 1 z 14 Instalacja sterownika skanera TWAIN. Sterownik TWAIN jest modułem skanującym dostarczonym wraz Twoim skanerem. Jest on łatwo

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji Zespołu Diagnostycznego Delphi w systemie Vista.

Instrukcja instalacji Zespołu Diagnostycznego Delphi w systemie Vista. Instrukcja instalacji Zespołu Diagnostycznego Delphi w systemie Vista. Przed przejściem do dalszej części niniejszej instrukcji upewnij się, czy modułbluetooth, który jest zamontowany w Twoim urządzeniu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja ręcznej konfiguracji połączenia z Internetem przez. modem ED77 w systemie Windows XP

Instrukcja ręcznej konfiguracji połączenia z Internetem przez. modem ED77 w systemie Windows XP Instrukcja ręcznej konfiguracji połączenia z Internetem przez UWAGA modem ED77 w systemie Windows XP wersja 1.0 Niniejsza instrukcja nie opisuje sposobu i przebiegu instalacji sterowników urządzenia. W

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób dzięki ical nigdy nie zapomnieć o spotkaniu (i urodzinach) 27 ical kalendarz dostarczany wraz z Leopardem pozwala w prosty sposób zapanować na planem dnia. A w połączeniu z Książką adresową

Bardziej szczegółowo

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury Obsługa za pomocą klawiatury Różnego typu interfejsy wykorzystują różne metody reagowania i wydawania poleceń przez użytkownika. W środowisku graficznym najpopularniejsza jest niewątpliwie mysz i inne

Bardziej szczegółowo

Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik,

Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik, Kurs Makra dla początkujących Wiadomości wstępne VBI/01 Piotr Dynia, specjalista ds. MS Office Czas, który poświęcisz na naukę tego zagadnienia, to 15 20 minut. Zastanawiałeś się może, dlaczego Twój współpracownik,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl KRZYSZTOF WOŁK Praktyczny przewodnik po MAC OS X Server 10.6 i 10.7 Wdrożenie i administracja systemu serwerowego Apple a opisane w formie samouczków opatrzone w teorię + ĆWICZENIA Wydawnictwo Psychoskok,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji i konfiguracji Karty EDGE/GPRS SonyEricsson GC85

Instrukcja instalacji i konfiguracji Karty EDGE/GPRS SonyEricsson GC85 Instrukcja instalacji i konfiguracji Karty EDGE/GPRS SonyEricsson GC85 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI...2 WSTĘP...2 INSTRUKCJA INSTALACJI I KONFIGURACJI...3 SCHEMAT INSTALACJI KARTY SIM W SE GC85...3 INSTALACJA

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla pasażerów niepełnosprawnych

Przewodnik dla pasażerów niepełnosprawnych 1 z 5 2012-11-23 10:06 Przewodnik dla pasażerów niepełnosprawnych MASZ PRAWO LATAĆ Krótki przewodnik dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujących drogą lotniczą Osoby

Bardziej szczegółowo

BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja

BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja Wykład: BIOS, POST, bootstrap loader, logowanie, uwierzytelnianie, autoryzacja, domena, tryb awaryjny, stan uśpienia, hibernacja, wylogowanie, przełączanie użytkownika,

Bardziej szczegółowo

Dodatki. Dodatek A Octave. Język maszyn

Dodatki. Dodatek A Octave. Język maszyn Dodatki Dodatek A Octave Przykłady programów zostały opracowane w środowisku programistycznym Octave 3.6.2 z interfejsem graficznym GNU Octave 1.5.4. Octave jest darmowym środowiskiem programistycznym

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DOKONYWANIA REZERWACJI BILETÓW LOTNICZYCH ON-LINE

INSTRUKCJA DOKONYWANIA REZERWACJI BILETÓW LOTNICZYCH ON-LINE INSTRUKCJA DOKONYWANIA REZERWACJI BILETÓW LOTNICZYCH ON-LINE (DLA AGENTÓW PBP) 1. Otwieramy stronę www.pbp.kielce.pl. Następnie klikamy na link Wejście w Strefie dla agentów znajdującej się w prawym dolnym

Bardziej szczegółowo

IRISPen Air 7. Skrócona instrukcja obsługi. (ios)

IRISPen Air 7. Skrócona instrukcja obsługi. (ios) IRISPen Air 7 Skrócona instrukcja obsługi (ios) Niniejsza skrócona instrukcja obsługi pomaga w rozpoczęciu korzystania z urządzenia IRISPen TM Air 7. Zapoznaj się z nią przed przystąpieniem do użytkowania

Bardziej szczegółowo

1. Instalacja Programu

1. Instalacja Programu Instrukcja obsługi dla programu Raporcik 2005 1. Instalacja Programu Program dostarczony jest na płycie cd, którą otrzymali Państwo od naszej firmy. Aby zainstalować program Raporcik 2005 należy : Włożyć

Bardziej szczegółowo

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty Lekcja 4. Program komputerowy - instalacja i uruchomienie 1. Rodzaje programów komputerowych 2. Systemy operacyjne 3. Instalowanie programu 4. Uruchamianie programu 5. Kilka zasad pracy z programem komputerowym

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI DIODOWEGO WYŚWIETLACZA TEKSTÓW PIEŚNI STEROWANEGO Z TABLETU 10,1 '

INSTRUKCJA OBSŁUGI DIODOWEGO WYŚWIETLACZA TEKSTÓW PIEŚNI STEROWANEGO Z TABLETU 10,1 ' INSTRUKCJA OBSŁUGI DIODOWEGO WYŚWIETLACZA TEKSTÓW PIEŚNI STEROWANEGO Z TABLETU 10,1 ' -1- Spis treści - 1. O programie... 3 2. Uruchomienie programu... 3 3. Przygotowanie urządzenia do pracy... 4 4. Wyświetlanie

Bardziej szczegółowo

Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2

Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2 Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2 Spis treści: 1. Tworzenie nowego testu. str 2...5 2. Odczyt raportów z wynikami. str 6...7 3. Edycja i modyfikacja testów zapisanych

Bardziej szczegółowo

Memeo Instant Backup Podręcznik Szybkiego Startu

Memeo Instant Backup Podręcznik Szybkiego Startu Wprowadzenie Memeo Instant Backup pozwala w łatwy sposób chronić dane przed zagrożeniami cyfrowego świata. Aplikacja regularnie i automatycznie tworzy kopie zapasowe ważnych plików znajdujących się na

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Drukowanie

Rozdział 7. Drukowanie Rozdział 7. Drukowanie Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale ułatwią zainstalowania w komputerze drukarki, prawidłowe jej skonfigurowanie i nadanie praw do drukowania poszczególnym uŝytkownikom. Baza sterowników

Bardziej szczegółowo

Synchronizator plików (SSC) - dokumentacja

Synchronizator plików (SSC) - dokumentacja SZARP http://www.szarp.org Synchronizator plików (SSC) - dokumentacja Wersja pliku: $Id: ssc.sgml 4420 2007-09-18 11:19:02Z schylek$ > 1. Witamy w programie SSC Synchronizator plików (SZARP Sync Client,

Bardziej szczegółowo

Porady dla podróżnych

Porady dla podróżnych 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 20.01.2016 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Ciąża a lot samolotem Dziecko w samolocie Zwierzęta Odprawa i obsługa pasażera Obsługa na pokładzie Odprawa

Bardziej szczegółowo

Ustawienia ogólne. Ustawienia okólne są dostępne w panelu głównym programu System Sensor, po kliknięciu ikony

Ustawienia ogólne. Ustawienia okólne są dostępne w panelu głównym programu System Sensor, po kliknięciu ikony Ustawienia ogólne Ustawienia okólne są dostępne w panelu głównym programu System Sensor, po kliknięciu ikony Panel główny programu System Sensor (tylko dla wersja V2, V3, V4) Panel główny programu System

Bardziej szczegółowo

Padlet wirtualna tablica lub papier w Internecie

Padlet wirtualna tablica lub papier w Internecie Padlet wirtualna tablica lub papier w Internecie Umiejętność gromadzenia, a potem przetwarzania, wykorzystania i zastosowania informacji w celu rozwiązania jakiegoś problemu, jest uważana za jedną z kluczowych,

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA DOSTĘPU DO INTERNETU

INSTALACJA DOSTĘPU DO INTERNETU INSTALACJA DOSTĘPU DO INTERNETU Za pomocą protokołu PPPoE UWAGA: Niniejsza instrukcja dotyczy tylko przypadków połączeń kablowych oraz radiowych BEZ użycia routera domowego. W przypadku posiadania routera

Bardziej szczegółowo

Zadanie 9. Projektowanie stron dokumentu

Zadanie 9. Projektowanie stron dokumentu Zadanie 9. Projektowanie stron dokumentu Przygotowany dokument można: wydrukować i oprawić, zapisać jako strona sieci Web i opublikować w Internecie przekonwertować na format PDF i udostępnić w postaci

Bardziej szczegółowo

WINDOWS XP PRO WINDOWS XP PRO

WINDOWS XP PRO WINDOWS XP PRO WINDOWS XP PRO 1 WINDOWS XP PRO PLIK jest to ciąg informacji (bajtów) zapisany na nośniku zewnętrznym (dysku) pod określoną nazwą. Nazwa pliku może składać się z maksymalnie 256 znaków. W Windows XP plik

Bardziej szczegółowo

PORADNIK KORZYSTANIA Z SERWERA FTP ftp.architekturaibiznes.com.pl

PORADNIK KORZYSTANIA Z SERWERA FTP ftp.architekturaibiznes.com.pl PORADNIK KORZYSTANIA Z SERWERA FTP ftp.architekturaibiznes.com.pl Do połączenia z serwerem A&B w celu załadowania lub pobrania materiałów można wykorzystać dowolny program typu "klient FTP". Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania... 1 Uruchamianie panelu wyszukiwania... 2 Wyszukiwanie poleceń menu... 2 Wyszukiwanie rozkładów zajęć wykładowców... 3 Wyszukiwanie rozkładów zajęć grup i użycia

Bardziej szczegółowo

edycja szablonu za pomocą programu NVU

edycja szablonu za pomocą programu NVU edycja szablonu za pomocą programu NVU 2 Edycja szablonu za pomocą dodatkowego oprogramowania daje nam znacznie więcej możliwości. Zarówno posiada wiele dodatkowych opcji formatowania tekstu jak również

Bardziej szczegółowo

e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda

e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda Logowanie do panelu administracyjnego Aby móc zarządzać stroną, należy zalogować się do panelu administracyjnego.

Bardziej szczegółowo

czyli jak porządkować swoje dane

czyli jak porządkować swoje dane czyli jak porządkować swoje dane Wiem na czym polega zarządzanie danymi. Wiem, co to jest kompresja i dekompresja. Potrafię spakować i rozpakować pliki. Znam programy do kompresji. Dostrzegam różnicę między

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkowania

Instrukcja użytkowania ASPEL S.A. PL 32-080 Zabierzów, os. H. Sienkiewicza 33 tel. +48 12 285 22 22, fax +48 12 285 30 30 www.aspel.com.pl Instrukcja użytkowania Konfiguracja bezprzewodowej komunikacji rejestratora AsPEKT 703

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu MS Office Word

Edytor tekstu MS Office Word Edytor tekstu program komputerowy ukierunkowany zasadniczo na samo wprowadzanie lub edycję tekstu, a nie na nadawanie mu zaawansowanych cech formatowania (do czego służy procesor tekstu). W zależności

Bardziej szczegółowo

autor poradnika - KS Jak zamieszczać i edytować artykuły na szkolnej stronie internetowej

autor poradnika - KS Jak zamieszczać i edytować artykuły na szkolnej stronie internetowej Jak zamieszczać i edytować artykuły na szkolnej stronie internetowej adres naszej strony: www.zs3.wroc.pl logo liceum 1. Aby dodać artykuł należy się zalogować: System pokaże nazwę zalogowanego użytkownika

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK CZYTELNIKA

PODRĘCZNIK CZYTELNIKA PODRĘCZNIK CZYTELNIKA Logowanie Aby móc zalogować się do wypożyczalni systemu Academica, trzeba mieć numer własnej karty bibliotecznej, czyli być zarejestrowanym użytkownikiem Biblioteki Głównej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

WINDOWS Instalacja serwera WWW na systemie Windows XP, 7, 8.

WINDOWS Instalacja serwera WWW na systemie Windows XP, 7, 8. WINDOWS Instalacja serwera WWW na systemie Windows XP, 7, 8. Gdy już posiadamy serwer i zainstalowany na nim system Windows XP, 7 lub 8 postawienie na nim serwera stron WWW jest bardzo proste. Wystarczy

Bardziej szczegółowo

Najlepsze programy do optymalizacji Windows

Najlepsze programy do optymalizacji Windows Najlepsze programy do optymalizacji Windows Najlepsze programy do optymalizacji Windows Najlepsze programy do optymalizacji Windows System operacyjny to mózg komputera, zarządzający pracą jego podzespołów.

Bardziej szczegółowo

Praca w sieci zagadnienia zaawansowane

Praca w sieci zagadnienia zaawansowane Rozdział 12 Praca w sieci zagadnienia zaawansowane Współdzielenie drukarek Kolejną czynnością często wykonywaną w sieci jest udostępnianie drukarek. Rozwiązanie to odnosi się do każdego modelu drukarki

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/04_01/Z Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 (D1) Tworzenie kopii zapasowej ustawień systemowych serwera - Zadania do wykonania

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji oprogramowania Flow!Works na komputerze z systemem Windows 7

Instrukcja instalacji oprogramowania Flow!Works na komputerze z systemem Windows 7 Instrukcja instalacji oprogramowania Flow!Works na komputerze z systemem Windows 7 W celu zainstalowania oprogramowania należy: 1. Wyłączyć kontrolę konta użytkownika: Uwaga! Pominięcie tego kroku spowoduje

Bardziej szczegółowo

Twój Salon Kosmetyczny na. Twój doradca w internecie

Twój Salon Kosmetyczny na. Twój doradca w internecie Twój Salon Kosmetyczny na Twój doradca w internecie Czy prowadzisz już fanpage na Facebook Swojego salonu? TAK NIE Sprawdź na kolejnych slajdach czy wszystkie elementy są przez ciebie dobrze przygotowanie

Bardziej szczegółowo

OTOsuite. Podręcznik instalacji. Polski. Wersja 4.75

OTOsuite. Podręcznik instalacji. Polski. Wersja 4.75 OTOsuite Podręcznik instalacji Polski Wersja 4.75 Wymagania systemowe Procesor o częstotliwości taktowania 1,5 GHz lub wyższej (zalecana 2 GHz) 2 GB pamięci RAM 3,5 GB wolnego miejsca na dysku do zainstalowania

Bardziej szczegółowo

Teraz przechodzimy do zakładki Zarządzanie kolorami.

Teraz przechodzimy do zakładki Zarządzanie kolorami. Drukowanie bezpośrednio z różnych programów w Windows z użyciem profilu kolorów w sterowniku drukarki przykładowa drukarka EPSON R1800, wersja sterownika 6.51 Niestety większość programów w Windows albo

Bardziej szczegółowo

Dziękujemy Państwu za okazane zainteresowanie produktem DB.IntraSTAT.

Dziękujemy Państwu za okazane zainteresowanie produktem DB.IntraSTAT. DB.net soft ul. Południowa 25, 71-001 Szczecin NIP: 852-114-91-86 REGON: 811102448 Tytuł DB.IntraSTAT instalacja wersji 1.0 Autor Maciej Kujawa Wersja 1.00.0xxx Nazwa pliku DB.IntraSTAT - instrukcja instalacji

Bardziej szczegółowo

Océ Podręcznik użytkownika

Océ Podręcznik użytkownika Océ Podręcznik użytkownika Océ Client Tools Instrukcje podstawowej obsługi Copyright 2010 Océ Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tego podręcznika nie może być powielana, kopiowana, adaptowana ani

Bardziej szczegółowo