JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI ODSZKODOWAWCZEJ W PRAWIE POLSKIM PRZYCZYNEK DO DYSKUSJI DE LEGE FERENDA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI ODSZKODOWAWCZEJ W PRAWIE POLSKIM PRZYCZYNEK DO DYSKUSJI DE LEGE FERENDA"

Transkrypt

1 STUDIA IURIDICA XLVII/2007 Jędrzej M. Kondek WPiA UW JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI ODSZKODOWAWCZEJ W PRAWIE POLSKIM PRZYCZYNEK DO DYSKUSJI DE LEGE FERENDA UWAGI WSTĘPNE 1 Tradycyjna cywilistyka europejska, sięgając korzeniami do prawa rzymskiego, wyróżnia dwa reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej kontraktową i deliktową. Źródłem powstania pierwszej z nich jest wyrządzenie szkody poprzez niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, źródłem drugiej wyrządzenie szkody niezależnie od wiążącego strony stosunku obligatoryjnego. Ponadto w doktrynie wskazuje się obecnie na powstanie nowych reżimów odpowiedzialności odszkodowawczej i postuluje wyróżnienie odpowiedzialności za produkt niebezpieczny i odpowiedzialności za culpae in contrahendo. 2 3 Koncepcja o dwóch (lub nawet więcej) reżimach odpowiedzialności odszkodowawczej dominuje w systemach prawnych wywodzących się z tradycji romanistycznej. Nie jest to jednak jedyne możliwe rozwiązanie. Prawu cywilnemu państw europejskich jest bowiem znany monistyczny (unitarystyczny) system odpowiedzialności za szkody przewidujący powstanie obowiązku odszkodowawczego niezależnie od źródła szkody. Na takim stanowisku stoi kodeks cywilny austriacki z 1811 roku (ABGB), który na części ziem polskich obowiązywał aż do wejścia w życie Kodek- 1 W. Wołodkiewicz, M. Zabłocka, Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 1996, s ; K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 1999, s J. Rajski, Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny w świetle nowych przepisów kodeksu cywilnego, Przegląd Prawa Handlowego 2001, nr 1, s Pogląd o deliktowym charakterze tej odpowiedzialności prezentują: Z. Banaszczyk, [w:] K. Pietrzykowski [red.], Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Warszawa 2005, s. 1325; Cz. Żuławska, [w:] G. Bieniek [red.], Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. I, Warszawa 2005, s P. Sobolewski, Culpa in contrahendo odpowiedzialność kontraktowa czy deliktowa, Przegląd Prawa Handlowego 2005, nr 4, s Inaczej: S. Rudnicki, [w:] S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2006, s. 325.

2 162 JĘDRZEJ M. KONDEK 4 su zobowiązań. Ten system przyjęły systemy prawne pozostające pod wpływem 5 ABGB, tj. kodeks cywilny czeski (będący rówieśnikiem polskiego k.c.) i pośred- 6 nio kodeks cywilny węgierski. Obowiązywał on także w kodeksie cywilnym NRD. System ten charakteryzuje się ogólnym uregulowaniem odpowiedzialności odszkodowawczej, niezależnie od jej źródeł, oraz szczegółowym uregulowaniem pewnych jej rodzajów np. odpowiedzialności wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Unormowanie takie ma jednak charakter lex specialis w stosunku do normy ogólnej, a przesłanki i reguły odpowiedzialności są w dużej mierze ujednolicone. Zadaniem niniejszego artykułu jest dokonanie analizy polskich uregulowań dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej z punktu widzenia zasadności utrzymywania odrębnych reżimów odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej, a nawet wyróżniania kolejnych. Dla uproszczenia będą w zasadzie poddane analizie jedynie przesłanki odpowiedzialności ex contractu i ex delicto, ale rozważania zawarte w niniejszym opracowaniu mają równe zastosowanie do odpowiedzialności za produkt i za culpae in cotrahendo. Zadaniem artykułu jest ukazanie obowiązującego stanu prawnego i poglądów doktryny przez pryzmat obu możliwych uregulowań odpowiedzialności odszkodowawczej i ostateczne sformułowanie pewnych wniosków de lege ferenda istotnych zwłaszcza z punktu widzenia trwających prac 7 nad nowym kodeksem cywilnym. Opracowanie niniejsze nie pretenduje do wyczerpania zagadnienia, ma ono być przede wszystkim poddaniem pod dyskusję pewnych zagadnień, nad którymi najczęściej siłą tradycji przechodzi się do porządku, a które w istocie nie są oczywiste lub też nie zawsze muszą prowadzić do tych wniosków, jakie się zwykle z nich wyciąga. 4 Paragraf 1294 k.c. austriackiego; por. też: S. Wróblewski, Powszechny austryacki kodeks cywilny z uzupełniającemi ustawami i rozporządzeniami objaśniony orzeczeniami Sądu Najwyższego. Część druga ( ), Kraków 1918, s , ; F. Zoll mł., Prawo prywatne w zarysie przedstawione na podstawie ustaw austryackich, Kraków 1910, s , Paragraf 420 k.c. czeskiego; V. Korecká, Odpovednost, [w:] J. Fiala, J. Hurdík, V. Korecká, I. Telec, Lexicon Občanské právo, Ostrava 2001, s. 161; V. Korecká, Odpovednost za škodu, [w:] J. Fiala, J. Hurdík, V. Korecká, I. Telec, Lexicon..., s Ponieważ w wyniku podziału Czechosłowacji Słowacja przejęła obowiązujący kodeks cywilny, monistyczna zasada odpowiedzialności panuje też na Słowacji, ale nie jako wyraz działalności legislacyjnej tego państwa. 6 B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Deliktowa odpowiedzialność za własne czyny w prawie cywilnym państw europejskich, Kwartalnik Prawa Prywatnego 1998, z. 2, s Przedstawione koncepcje nowego uregulowania zasad odpowiedzialności odszkodowawczej w przyszłym kodeksie nie odbiegają od dotychczasowych, zachowując m.in. dualizm reżimów odpowiedzialności; por.: Z. Radwański [red.], Zielona księga. Optymalna wizja Kodeksu cywilnego w Rzeczpospolitej polskiej, Warszawa 2006, s

3 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI OGÓLNA KONSTRUKCJA ODPOWIEDZIALNOŚCI ODSZKODOWAWCZEJ Ogólna konstrukcja odpowiedzialności odszkodowawczej jest taka sama w przypadku wszystkich jej reżimów. Najistotniejszy jest tu fakt wyrządzenia szkody. Na 8 fakt wyrządzenia szkody składa się zdarzenie, które może, lecz nie musi być czynem człowieka, szkoda i związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą. W prawie polskim pojęcie szkoda kompensowana jest w zasadzie takie samo na gruncie odpowiedzialności ex contractu i ex delicto. Wyrazem tego jest zdefiniowanie takiej szkody w tytule I księgi trzeciej kodeksu cywilnego, a więc w przepisach ogólnych o zobowiązaniach, a nie, jak miało to miejsce w kodeksie zobowiązań, w przepisach o czynach niedozwolonych (art k.z.) z odpowiednim jedynie stosowaniem tych zasad do odpowiedzialności ex contractu (art. 242 k.z.). Artykuł k.c. określa, iż naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki. Z jednej strony na gruncie odpowiedzialności deliktowej jest możliwa kompensacja krzywdy (art. 446 i 448 k.c.), z drugiej strony wiele przepisów szczegółowych ogranicza zakres odszkodowania np. odpowiedzialność z tytułu odpowiedzialności za produkt niebezpieczny 7 (art. 449 k.c.) lub za culpae in contrahendo (art k.c.). Zdarzenie będzie najczęściej działaniem lub zaniechaniem człowieka, należy tu jednak wskazać pewne wyjątki. Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 k.c.), będzie odpowiadał za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności. Nawet więc jeśli zdarzenie wywołujące szkodę powstało nie na skutek działania człowieka, lecz nie będzie można zakwalifikować tego jako siły wyższej, to prowadzący przedsiębiorstwo poniesie odpowiedzialność. Odpowiedzialność za zdarzenie niebędące czynem człowieka będzie także powstawać w przypadkach odpowiedzialności absolutnej opisanej w art. 101 Prawa atomowego lub też gdy sprawca przyjął na siebie tę zaostrzoną zasadę odpowiedzialności w uprzedniej umowie z poszkodowanym (art. 473 k.c.). Istnieją również przypadki odpowiedzialności za czyny osób innych niż osoba zobowiązania do naprawienia szkody. Podobnie tożsamo dla całego zakresu odpowiedzialności cywilnej traktuje się przesłankę adekwatnego czy 9 też normalnego związku przyczynowego. 8 A. Klein, Przesłanki odpowiedzialności kontraktowej a deliktowej, <Studia Iuridica Silesiana> 1979, nr 5, s. 69; T. Pajor, Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie zobowiązania, Warszawa 1982, s. 33. Na podobieństwo wielu przesłanek odpowiedzialności wskazuje też: T. Dybowski, [w:] W. Czachórski [red.], System prawa cywilnego, t. III: Z. Radwański [red.], Prawo zobowiązań. Część ogólna, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk Łódź 1981, s A. Klein, Przesłanki..., s

4 164 JĘDRZEJ M. KONDEK Jest jednak oczywiste, iż nie każde wyrządzenie szkody będzie powodować 10 powstanie obowiązku odszkodowawczego. Obarczenie innego podmiotu, zazwy- 11 czaj sprawcy, obowiązkiem naprawienia szkody ma charakter wyjątkowy. Aby to uczynić, należy zdarzenie wywołujące szkodę przypisać określonemu podmiotowi i z wyrządzenia szkody określonym czynem uczynić sprawcy zarzut. W tradycyjnej 12 cywilistyce, za autorytetem prof. Romana Longchamps de Bériera, określano to zagadnienie zbiorczym mianem winy. Obecnie pojęcie to słusznie się rozbija na 13 element obiektywny czyli bezprawność i element subiektywny czyli winę. Zasada, iż sprawca szkody odpowiada za nią tylko, o ile działanie lub zaniechanie wywołujące tę szkodę jest bezprawne i zawinione, jest obecnie rozpowszechniona w odpowiedzialności odszkodowawczej. Nie oznacza to jednak, iż nie doznaje ona wyjątków. Szerzej rozpowszechnione jest odejście od wymogu zawinienia, lecz w pewnych przypadkach (odpowiedzialności na zasadzie ryzyka czy słuszności), odpada także przesłanka bezprawności działania. KRYTERIA WYRÓŻNIENIA ODPOWIEDZIALNOŚCI EX CONTRACTU I EX DELICTO W obliczu tak daleko idących podobieństw konstrukcyjnych należy teraz przejść do omówienia podstaw rozróżnienia tych dwóch reżimów odpowiedzialności odszkodowawczej. W doktrynie wskazano trzy podstawowe argumenty świadczące o ich odrębności. Pierwszy dotyczy kryterium bezprawności i opiera się na rozróżnieniu bezprawności bezwzględnej (deliktowej) i względnej (kontraktowej). Jest to związane z rozróżnieniem charakteru naruszonych norm bezwzględnie obowiązujących w przypadku odpowiedzialności deliktowej i wiążących jedynie w ramach stosunku obligacyjnego w odpowiedzialności kontraktowej. Drugi wska- 14 zuje na charakter zdarzenia wyrządzającego szkodę na ile polega ono na niewłaściwym wykonaniu zobowiązania, a na ile na wyrządzeniu szkody poza stosunkiem 10 Ibidem, s Zgodnie z premią damnum sensit dominus, por.: Z. Radwański, Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2003, s R. Longchamps de Bérier, Zobowiązania, Lwów 1939, s ; W. Czachórski, [w:] W. Czachórski [red.], System prawa cywilnego, t. III: Z. Radwański [red.], Prawo..., s. 531; W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2002, s B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Problem definicji winy jako podstawy odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, <Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki humanistyczno-społeczne>, 1959, seria I, z. 14, s R. Trzaskowski, Zadośćuczynienie za krzywdę związaną z niewykonaniem zobowiązania, Przegląd Sądowy 2006, nr 5, s. 35; por. też: T. Pajor, Odpowiedzialność..., s. 191.

5 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI umownym. Trzeci zaś na pierwotny charakter zobowiązania deliktowego (więź obligacyjna między sprawcą a poszkodowanym powstaje dopiero z chwilą wyrządzenia szkody) i wtórny charakter zobowiązania kontraktowego (istniejący stosunek umowny przekształca się w stosunek odszkodowawczy). Każdy z tych 16 argumentów nie ma charakteru wyłącznego i zazwyczaj są one podawane łącznie, w różnych kombinacjach. Analizując wzajemne relacje odpowiedzialności ex contractu i ex delicto, trzeba przeanalizować powyższe argumenty podawane jako uzasadnienie dualistycznego charakteru odpowiedzialności cywilnej w prawie polskim. Należy więc w szczególności omówić charakter bezprawności w obu rodzajach odpowiedzialności, następnie to, czy differentiae specificae może być sposób wyrządzenia szkody, wreszcie zaś należy omówić zagadnienie pierwotnego i pochodnego charakteru różnych rodzajów odpowiedzialności. BEZPRAWNOŚĆ DELIKTOWA A BEZPRAWNOŚĆ NIEWYKONANIA LUB NIENALEŻYTEGO WYKONANIA ZOBOWIĄZANIA Kluczowym zagadnieniem w analizie wzajemnego stosunku odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej jest zagadnienie bezprawności. Czyn wywołujący szkodę, aby spowodować powstanie obowiązku odszkodowawczego, musi być bezprawny. Według ugruntowanej definicji, bezprawność w prawie cywilnym oznacza naruszenie jakichś reguł postępowania, niekoniecznie będących naruszeniem prawa 17 stanowionego. Tak jest rozumiana bezprawność na gruncie odpowiedzialności za 18 czyny niedozwolone i dlatego jest zwana bezprawnością deliktową. Natomiast na gruncie odpowiedzialności kontraktowej bezprawność tradycyjnie widzi się jako naruszenie lege contracti postanowienia umowy wiążącego strony. Bezprawne jest więc niewykonanie konkretnych przepisów tej umowy Pogląd taki spotkał się jednak z krytyką. Tomasz Pajor podniósł, że niewykonanie zobowiązania jest sprzeczne także z ogólnymi normami prawa. Zobowiązanie 15 Z. Banaszczyk, P. Granecki, O istocie należytej staranności, Palestra 2002, nr 7 8, s W. Czachórski, Odpowiedzialność kontraktowa i jej stosunek do odpowiedzialności deliktowej wg k.c., Nowe Prawo 1964, nr 10, s ; J. Rezler, O odpowiedzialności kontraktowej w jej stosunku do odpowiedzialności deliktowej inaczej, Palestra 1987, nr 10 11, s W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania..., s Warto jednak zauważyć krytykę tego poglądu dokonaną przez Krzysztofa Pietrzykowskiego (Bezprawność jako przesłanka odpowiedzialności deliktowej a zasady współżycia społecznego i dobre obyczaje, [w:] M. Pyziak-Szafnicka [red.], Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, Kraków 2004, s ). 18 Por.: Z. Banaszczyk, [w:] K. Pietrzykowski [red.], Kodeks..., s A. Klein, Przesłanki..., s T. Pajor, Odpowiedzialność..., s

6 166 JĘDRZEJ M. KONDEK wiąże strony na podstawie prawa stanowionego i to prawo wyznacza granice tego związania. Naruszenie zobowiązania jest więc także naruszeniem porządku prawnego. Naruszenie umowy przez dłużnika godzi, zdaniem Tomasza Pajora, w nakazy i zakazy wynikające z treści czynności prawnej, to zaś stoi w sprzeczności z ustawą nakazującą przestrzegania zobowiązań. Należy zatem rozważyć charakter niewykonania lub nienależytego wykonania umowy z punktu widzenia jego bezprawności. Trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie: czy istnieje w prawie polskim powszechny obowiązek prawny wykonywania umów, na którym opierałaby się zasada, że niewykonanie (albo nienależyte wykonanie) zobowiązania nakłada na niesolidnego dłużnika obowiązek odszkodowawczy? Problem ten przejawia się także w zagadnieniu, czy odpowiedzialność kontraktowa jest konsekwencją czy też źródłem obowiązku dotrzymywania umów. Poddanie w wątpliwość istnienia w porządku prawnym obowiązku wykonywania umów nie jest tak absurdalne, jak się to na pierwszy rzut oka wydaje. Oto bowiem prawo angielskie w początkowym okresie swego rozwoju takiego obowiązku nie 21 znało. Fakt więc, iż w systemach opartych na tradycji prawa rzymskiego obowiązek ten jest ugruntowany, stanowi tylko jeden z możliwych wariantów. Teza, że również w polskim prawie istnieje prawny obowiązek wykonywania umów, wymaga zatem dowodu. Jako podstawę obowiązku wykonywania zobowiązań najczęściej podaje się przepisy ogólne o zobowiązaniach. Witold Warkałło wskazywał tu na art k.c., 22 stanowiący, iż dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Tomasz Pajor oraz Zbigniew Ba naszczyk i Paweł Granecki taką ogólną zasadę widzieli w normach z art k.c. i 355 k.c. nakazujących dołożenia przez dłużnika należytej staranności przy wykonywaniu jego zobowiązania. Niedołożenie należytej staranności powoduje obarczenie dłużnika odpowiedzialnością odszkodowawczą. Pogląd przeciwny zakłada, 25 iż art. 354 k.c. ma jedynie charakter klauzuli generalnej określającej podstawowe 26 kryteria wykonania zobowiązania. Nie kreuje on więc żadnego samoistnego obowiązku dla dłużnika. Podobnie art. 355 k.c. określa bliżej pojęcie należyta staranność, nie nakładając żadnego obowiązku B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Autonomia woli stron a zakres odpowiedzialności ex contractu (kilka refleksji), [w:] A. Brzozowski, W. Kocot, K. Michałowska [red.], W kierunku europeizacji prawa prywatnego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Rajskiemu, Warszawa 2007, s W. Warkałło, Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania według kodeksu cywilnego, Państwo i Prawo 1965, nr 8 9, s. 206; podobnie: W. Pyzioł, Umowa rachunku bankowego a zasada swobody kontraktowania (zagadnienia wybrane), cz. 1, Prawo Bankowe 1995, nr 4, s. 68 i n. 23 T. Pajor, Odpowiedzialność..., s Z. Banaszczyk, P. Granecki, O istocie..., s Ibidem. 26 M. Safjan, [w:] K. Pietrzykowski [red.], Kodeks..., s Ibidem, s ; T. Wiśniewski, [w:] G. Bieniek [red.], Komentarz..., s. 26.

7 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI Zagadnienie to wiąże się oczywiście z dyskutowanym w doktrynie charakterem należytej staranności. Zaproponowana przez Marcina Krajewskiego a poparta przez Zbigniewa Banaszczyka i Pawła Graneckiego teza głosi, iż niedochowanie należytej staranności nosi znamiona bezprawności. Tradycyjny natomiast pogląd doktryny widzi tu element winy. Analiza obu tych stanowisk wykracza poza ramy tematyczne niniejszego opracowania, należy jedynie stwierdzić, iż trzeba się w zasadzie przychylić do stanowiska o obiektywnym charakterze niedochowania należytej staranności (art. 472 k.c. w zw. z art. 355 k.c.) i do tez postawionych przez Marcina Krajewskiego. Zgodnie z przedstawioną definicją bezprawności bezwzględnej, bezprawność ta może oznaczać nie tylko naruszenie normy prawa stanowionego, ale także dobrych obyczajów czy zasad współżycia społecznego. W naszym przypadku będzie tu chodzić o charakter i zakres stosowania zasady pacta sunt servanda. Zasada ta leży u podstaw nie tylko systemu odpowiedzialności kontraktowej, ale zobowiązań w ogóle. Gdyby nie obowiązywała, to prawo obligacyjne nie miałoby sensu. Chodzi nie tylko o względy dogmatycznoprawne, ale też o element ekonomiczny. Prawo nie istnieje wszakże w próżni, lecz jest instrumentem realizacji rozmaitych działań ludzkich. Gdyby nie istniała zasada dotrzymywania zobowiązań, to w gruzach ległaby działalność gospodarcza człowieka. Podsumowując bezprawności niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania należy doszukiwać się zarówno w naruszeniu norm pozaprawnych (pacta sunt servanda), jak i przepisów prawa wprost nakładających na dłużnika określone obowiązki. Bezprawność niewykonania lub nienależytego wykonania umowy polega nie na tym, że zostaje naruszone konkretne postanowienie umowne, ale na tym, że zostaje pogwałcona norma nakazująca nienaruszania postanowień umownych. Naruszenia doznaje tu nie jakaś norma wynikająca z umowy, lecz ogólne normy prawne. Za każdym razem, gdy mamy do czynienia z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy zostaje naruszona ta sama norma o charakterze bezwzględnym. Nie ma racji Tomasz Pajor, gdy stwierdza, iż pojęcie bezprawności jest jedno, lecz ze względu na charakter naruszonego obowiązku można wyróżnić poszczególne rodzaje zachowań bezprawnych. Czyn niedozwolony w rozumieniu art. 415 k.c. ma miejsce, gdy sprawca narusza obowiązek powszechny [...]. Jeśli naruszenie ogólnego porządku prawnego następuje poprzez niewypełnienie obowiązku obligacyjnego, zachodzi bezprawie kontraktowe»względne«. 30 Wszakże ten sam autor słuszne zauważał, że naruszenie obowiązków umownych stanowi naruszenie norm ogólnych. Sam też w cytowanym zdaniu stwierdza, iż delikt narusza obowiązek powszechny, niewykonanie zaś zobowiązania ogólny porządek prawny. Terminy te wydają się tożsame lub przynajmniej bliskoznaczne. 28 M. Krajewski, Niezachowanie należytej staranności problem bezprawności czy winy, Państwo i Prawo 1997, nr 10, s Z. Banaszczyk, P. Granecki, O istocie..., passim. 30 T. Pajor, Odpowiedzialność..., s. 191.

8 168 JĘDRZEJ M. KONDEK Przedstawione tu wywody uzasadniają tezę, że niesłuszny jest podział na bezprawność bezwzględną (deliktową) i względną (kontraktową). Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania spełnia kryteria bezprawności dlatego, że narusza obowiązki o charakterze powszechnym, w tym sensie, iż na każdym ciąży obowiązek wykonywania przyjętych na siebie zobowiązań. Obowiązek ten spoczywa na wszystkich w takim samym stopniu niezależnie od tego, ilu i o jakiej treści stosunków zobowiązaniowych są stronami. Fakt niewykonania konkretnego zobowiązania należy już do kwestii ustaleń faktycznych. Naruszenie konkretnego postanowienia konkretnej umowy zalicza się do kategorii czynu. O bezprawności zaś świadczy naruszenie ogólnej normy nakazującej przestrzegania zobowiązań. Nie oznacza to oczywiście, iż każde niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest zawsze bezprawne. Skoro bowiem bezprawność jest oceną z punktu widzenia całości systemu prawnego, a nie tylko naruszenia konkretnego postanowienia umowy, to jest możliwe istnienie, mówiąc językiem karnistycznym, kontratypów wyłączających bezprawność niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt, iż będą to wyłącznie kontratypy pozaustawowe. W reżimie odpowiedzialności kontraktowej brakuje bowiem odpowiednika art. 423 i 424 k.c. statuujących kontratyp stanu wyższej konieczności i obrony koniecznej w zakresie odpowiedzialności kontraktowej. Skoro jednak będziemy przyjmować szerokie pojęcie bezprawności, to w konsekwencji należy przyjąć, iż zachowania dopuszczane lub nakazane przez inną (niż nakazująca wykonywanie zobowiązań) normę prawną lub zasługujące na akceptację z punktu widzenia zasad dobrych obyczajów wyłączają bezprawność niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania 31. NIEWYKONANIE LUB NIENALEŻYTE WYKONANIE ZOBOWIĄZANIA NA TLE INNYCH PRZYPADKÓW WYRZĄDZENIA SZKODY Kolejnym argumentem zgłaszanym na rzecz odrębności reżimu kontraktowego i reżimu deliktowego odpowiedzialności odszkodowawczej jest argument o szczególnym charakterze niewykonania lub nienależytego wykonania spośród innych przypadków wyrządzenia szkody. Zagadnienie to łączy się z problematyką bezprawności, dlatego że jak się zwykle zauważa w samym fakcie niewykonania lub 32 nienależytego wykonania zobowiązania znajduje się już element bezprawności. Taka argumentacja zawiera w sobie błąd metodologiczny myli niewykonanie (lub nienależyte wykonanie) zobowiązania, a więc czyn, z bezprawnością, a więc z kwalifikacją prawną tego czynu Tak też: ibidem, s W. Warkałło, Wykonanie..., s Por.: T. Pajor, Odpowiedzialność..., s

9 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI Podnosi się jednak zarazem, iż fakt, że wyrządzenie szkody jest spowodowane naruszeniem więzi obligacyjnej jest elementem wyróżniającym ten model odpowiedzialności odszkodowawczej. Cechą charakterystyczną odpowiedzialności kontraktowej ma być naruszenie konkretnego postanowienia umownego. Zgodnie z tezą 34 Alfreda Kleina, w wypadku odpowiedzialności kontraktowej idzie o odpowiedzialność odszkodowawczą za niewykonanie lub nienależyte wykonanie stosunku 35 względnego. Różnice między naruszeniem obowiązku umownego a ogólnego 36 podkreślało też orzecznictwo. Tezy takie nie zasługują na uznanie. Zgodnie z tym, co zostało napisane wcześniej niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania można zakwalifikować jako czyn bezprawny bezwzględnie sprzeczny z ogólną zasadą wykonywania zobowiązań. W związku z tym niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest tylko jednym ze sposobów wyrządzenia szkody, nieróżniącym się od innych. Czynem jest tutaj niewykonanie zobowiązania w sensie abstrakcyjnym niewykonanie ciążącego na dłużniku obowiązku, a nie niewykonanie lub nienależyte wykonanie konkretnego zobowiązania. Zobowiązanie to istnieje tylko między stronami; obowiązek zaś dotrzymywania umów i staranności jest natomiast obowiązkiem powszechnym (niezależnie czy wyprowadzonym z art. 354 i 355 k.c., z ogólnych zasad porządku prawnego, czy z zasad współżycia społecznego). Oczywiście, przy ustaleniu przesłanek odpowiedzialności określeniu poziomu bezprawności i winy należy zastosować miernik w postaci treści konkretnej umowy. I ten miernik będzie zależny od wiążącego strony zobowiązania ale nie sam fakt zaistnienia takiego czynu i nie sama ewentualna bezprawność. Również w ścisłej odpowiedzialności deliktowej należy wykreować pewien wzorzec szczegółowy (np. starannego lekarza). Norma zakazująca niewykonywania zobowiązań nie wynika z konkretnego zobowiązania. Treść konkretnego zobowiązania jest istotna jedynie do przeprowadzenia dowodu na istnienie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania; wpływa ona na wzorce stosowane do oceny zachowań stron i na same oceny, ale nie wpływa na istnienie samej normy naruszonej. Powstanie więc obowiązku odszkodowawczego po stronie niesolidnego dłużnika wynika z pogwałcenia zasad istniejących poza konkretnym stosunkiem zobowiązaniowym (umownym). Stosunek ten jest przedmiotem czynu; bez istnienia stosunku zobowiązaniowego nie jest możliwe niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Nie oznacza to jednak, że pogwałceniu podlega norma istniejąca jedynie inter partes, ale norma skuteczna erga omnes. Naruszenie konkretnego postanowienia umowy jest jedynie przejawem naruszenia normy ogólnej bezwzględnego obowiązku dotrzymywania umów. Do stwier- 34 Tak m.in.: S. Garlicki, Glosa do wyroku SN z 28 kwietnia 1964 r., II CR 540/63, Orzecznictwo Sądów Polskich 1965, nr 9, poz. 197; A. Szpunar, Zbieg roszczeń odszkodowawczych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1974, nr 1, s. 40; W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania..., s. 318; Z. Radwański, Zobowiązania..., s A. Klein, Przesłanki..., s Por. np.: wyrok SN z 28 kwietnia 1964 roku, II CR 540/63, Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna 1965, nr 2, poz. 32.

10 170 JĘDRZEJ M. KONDEK dzenia bezprawności i winy będzie konieczna ocena zachowania niesumiennego 37 kontrahenta na podstawie brzmienia wiążącej go umowy. Odnosząc się do terminologii karnistycznej, można powiedzieć, że konkretne postanowienia umowne są jedynie przedmiotem wykonawczym wyrządzenia szkody. PIERWOTNOŚĆ CZY WTÓRNOŚĆ WYRZĄDZENIA SZKODY PRZEZ NIEWYKONANIE LUB NIENALEŻYTE WYKONANIE ZOBOWIĄZANIA Trzecią, istotnie podkreślaną w doktrynie różnicą między reżimami odpowiedzialności odszkodowawczej jest fakt, iż w przypadku odpowiedzialności kontraktowej stosunek odszkodowawczy ma charakter następczy powstaje w wyniku 38 przekształcenia istniejącego stosunku umownego. Również i ten argument nie jest przekonujący. Równie uprawniona jest koncepcja, iż podobnie jak w przypadku odpowiedzialności deliktowej, powstaje nowy stosunek prawny, niezależny od dotychczasowego. Po pierwsze, oba stosunki różni treść oraz przedmiot świadczenia, co dowodzi, że powstaje raczej nowe zobowiązanie. Po drugie, dotychczasowe zobowiązanie niekoniecznie przestaje istnieć. Stanie się tak zwłaszcza, gdy część zobowiązania będzie jednak możliwa do spełnienia i spełniona zostanie. Obok stosunku odszkodowawczego będzie wówczas istnieć stosunek umowny. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż w zasadzie wierzycielowi zawsze służy roszczenie o spełnienie zobowiązania zgodnie z jego treścią 39 zgodnie z zasadą realnego wykonywania zobowiązań. Dlatego też roszczenie odszkodowawcze co do zasady będzie miało charakter dodatkowy. Słusznie Alfred 40 Klein zauważa, że koncepcja o pochodności roszczenia odszkodowawczego ex contractu ma jedynie charakter tradycyjny. Przyjęcie zaś, iż również w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania powstaje nowy stosunek prawny, powoduje, że znika kolejny argument na rzecz wyróżniania odrębności odpowiedzialności wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Pewne wnioski w zakresie pierwotnego lub pochodnego charakteru obowiązku 37 Podobna konstrukcja bezprawności obowiązuje w prawie czeskim. Bezprawne bezwzględnie jest tam każde naruszenie umowy (por.: V. Korecká, Protiprávní úkon, [w:] J. Fiala, J. Hurdík, V. Korecká, I. Telec, Lexicon..., s ). Oczywiście wynika to z przyjętej w tym systemie konstrukcji monistycznej. Jednak oderwanie samego aktu nielojalności umownej od naruszenia konkretnego postanowienia umowy należy uznać za cenne i dla polskiego prawa. 38 A. Klein, Przesłanki..., s. 80; T. Dybowski, [w:] W. Czachórski [red.], System..., s. 183; Z. Radwański, Zobowiązania..., s W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania..., s Zob. też aktualne mimo istotnych zmian prawnych i społeczno-gospodarczych zdanie W. Warkałły (Wykonanie..., s. 206). 40 A. Klein, Przesłanki..., s. 80.

11 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI odszkodowawczego powstałego z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania mogą płynąć także z wykładni systemowej. Kodeks zobowiązań regulował problematykę odpowiedzialności ex contractu w tytule IV regulującym wygaśnięcie zobowiązań. Oznacza to, że dotychczasowe zobowiązanie umowne wygasało, zobowiązanie odszkodowawcze zaś miało charakter zobowiązania nowego, a nie przekształconego. Należy jednak mieć na uwadze, że w porównaniu z kodeksem zobowiązań w kodeksie cywilnym w zakresie systematyki zaszły istotne zmiany, które 41 utrudniają wyciąganie na tej podstawie wniosków o obowiązującym prawie. WNIOSKI DE LEGE LATA W związku z tym, co tu napisano należy więc dokonać rewizji w polskiej teorii odpowiedzialności cywilnej. Nie istnieją bowiem żadne przesłanki nakazujące traktować odpowiedzialność kontraktową odmiennie od odpowiedzialności deliktowej. Najistotniejsze jest tutaj odejście od tradycyjnego pojęcia bezprawność względna poprzez przyjęcie, iż naruszenie więzi obligacyjnej ma charakter naruszenia obowiązków o charakterze ogólnym, podobnie jak ma to miejsce w przypadku odpowiedzialności deliktowej. Sam fakt niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie różni się natomiast od innych czynów wyrządzających szkodę, które skutkują powstaniem odpowiedzialności odszkodowawczej. Na rodzące się natomiast z chwilą bezprawnego niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązanie należy spojrzeć jako na nowy stosunek prawny, który ma źródło w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązania powodującym szkodę, podobnie jak stosunek odszkodowawczy przy odpowiedzialności ex delicto, który powstaje z chwilą wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym. Nie jest istotną przesłanką zagadnienie winy, ponieważ wina (w znaczeniu subiektywnym) nie jest w prawie polskim konieczną przesłanką odpowiedzialności. Należy więc zauważyć, że postulowane w doktrynie wydzielenie odpowiedzialności za culpae in contrahendo na tej podstawie, iż nie przewiduje ona przesłanki winy jest błędem metodologicznym. Dla zgłaszanych w niniejszym artykule tez nie 42 ma więc znaczenia dyskusja nad tym, czy wina jest przesłanką odpowiedzialności 43 kontraktowej. 41 Por.: W. Czachórski, Odpowiedzialność..., s i n. 42 Tak: P. Sobolewski, Culpa..., s W doktrynie dominuje pogląd o tym, że odpowiedzialność kontraktowa jest oparta na zasadzie winy. Tytułem przykładu należy wskazać poglądy: B. Lewaszkiewicz, Zakres niedbalstwa jako podstawy odpowiedzialności cywilnej, Nowe Prawo 1956, nr 3, s ; A. Klein, Przesłanki..., s. 79; W. Czachórski, Zobowiązania..., s. 321; Z. Radwański, Zobowiązania..., s Poglądy negujące winę jako zasadę odpowiedzialności deliktowej prezentowali: J. Rezler, O odpowiedzialności..., s ; M. Krajewski, Niezachowanie..., s ; Z. Banaszczyk, P. Granecki, O istocie..., s

12 172 JĘDRZEJ M. KONDEK Do podobnych wniosków skłania też analiza konstrukcji przepisów dotyczących obu rodzajów odpowiedzialności. Konstrukcja odpowiedzialności kontraktowej jest bowiem zbliżona do konstrukcji szczególnych przypadków odpowiedzialności deliktowej, np. do odpowiedzialności prowadzącego na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 k.c.). Osoba o szczególnej kwalifikacji (dłużnik czy prowadzący przedsiębiorstwo) odpowiada za szkodę powstałą w wyniku konkretnego zdarzenia (niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania czy też ruch przedsiębiorstwa), chyba że zachodzą szczególne okoliczności (niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi czy szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą prowadzący przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności). Wydaje się więc, że powyższe stwierdzenia uzasadniałyby tezę o monistycznym charakterze odpowiedzialności cywilnej w prawie polskim, pomimo rozbicia tej odpowiedzialności na różne jednostki redakcyjne kodeksu cywilnego. Mimo daleko idącego podobieństwa konstrukcji i przesłanek obu reżimów odpowiedzialności takiej tezy nie można jednak zgłosić de lege lata. Na przeszkodzie staje bowiem norma wynikająca z art. 443 k.c. Artykuł 443 k.c. dotyczy problematyki zbiegu roszczeń odszkodowawczych sytuacji, w której to samo zdarzenie jest naruszeniem więzi obligacyjnej i zara- 44 zem jest czynem niedozwolonym. Fakt, iż prawo expressis verbis reguluje problematykę zbiegu roszczeń oznacza, że system prawny uznaje odrębność roszczenia odszkodowawczego ex contractu i ex delicto. To przeczy konstrukcji widzącej w odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jednego ze szczegółowych przypadków jednolitego reżimu odpowiedzialności cywilnej przepisu szczególnego w stosunku do art. 415, na wzór np. art. 432, 434, 435 k.c. Należy jednak zauważyć, iż poza normą regulującą zbieg roszczeń odszkodowawczych nie ma uzasadnienia do uznawania odrębności obu roszczeń odszkodowawczych, a więc do dopuszczania do ich równoległego występowania. Zagadnienie zbiegu roszczeń wywołuje zresztą wątpliwości. Chodzi tu przede wszystkim o precyzyjne określenie, kiedy zbieg roszczeń w istocie zachodzi, tzn. kiedy niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest zarazem czynem niedozwolonym. Sąd Najwyższy wyraził ostatnio opinię, iż czynem niedozwolonym jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, przy którym naruszenie zasad współżycia społecznego jest szczególnie intensywne. Zgłaszano 45 też 44 Z bogatej literatury na temat zbiegu roszczeń według art. 443 k.c. por.: W. Czachórski, Odpowiedzialność..., s ; A. Szpunar, Zbieg..., s ; A. Szpunar, Uwagi o zbiegu roszczeń odszkodowawczych, [w:] J. Błeszyński, J. Rajski [red.], Rozprawy z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Czachórskiego, Warszawa 1983, s ; M. Nesterowicz, Odpowiedzialność kontraktowa i deliktowa. (Uwagi de lege ferenda i o stosowaniu prawa), Państwo i Prawo 1999, nr 1, s ; E. Łętowska, Zbieg norm w prawie cywilnym, Warszawa 2002, s Tak SN w wyroku z 17 grudnia 2004 roku, II CK 300/04, OSP 2004, nr 2, poz. 20. Był on przedmiotem licznych glos: M. Nesterowicz, Odpowiedzialność...; J. Jastrzębski, Przegląd Są-

13 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI postulat, iż deliktem jest każde niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, które jest zarazem naruszeniem dóbr osobistych lub każde niewykonanie 46 lub nienależyte wykonanie zobowiązania dokonane z winy umyślnej lub z rażącego niedbalstwa. Trudno jednak powiedzieć, w czym miałaby się przejawiać owa 47 szczególna intensywność, nie znajduje też wyraźnych podstaw w prawie cywilnym wyjątkowe wyróżnienie dóbr osobistych lub uzależnianie odpowiedzialności deliktowej od kwalifikowanych form winy, podczas gdy kodeks cywilny odszedł w zasadzie od różnicowania zawinienia. Wszystkie te próby świadczą jedynie o niedopasowaniu koncepcji zbiegu roszczeń do faktycznego charakteru odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej. WNIOSKI DE LEGE FERENDA Wszystkie zaprezentowane tu względy skłaniają do sformułowania zdecydowanego postulatu de lege ferenda o ujednolicenie polskiego prawa odpowiedzialności cywilnej. Należy zarazem mieć na uwadze, iż już obecnie odpowiedzialność kontraktowa i deliktowa przejawiają daleko idące podobieństwa, które mogą skłaniać do poglądu, iż są realizacją tej samej zasady. Wiele spośród tez zgłaszanych w niniejszym artykule było już podnoszone w dotychczasowej doktrynie. Najbardziej zaawansowane tezy zgłaszał Tomasz Pajor, ale jednak ostatecznie podtrzymał 48 on dotychczasowe stanowisko doktryny. Postulaty de lege ferenda niniejszego opracowania są więc w znacznej mierze konsekwencją poglądów wyrażonych już w doktrynie. Obecnie podkreśla się niespójność systemu odpowiedzialności deliktowej, która obejmuje różnorodne przypadki odpowiedzialności. W związku z tym 49 nic nie stoi na przeszkodzie, by za jeden z takich różnorodnych przypadków odpowiedzialności odszkodowawczej (bo już wszakże nie deliktowej) uznać też przypadki wyrządzenia szkody wynikające z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. De lege ferenda należy więc postulować przyjęcie przez polskiego prawodawcę monistycznej koncepcji odpowiedzialności cywilnej. Obok ogólnego przepisu, regulującego w sposób całościowy odpowiedzialność odszkodowawczą (na wzór art. 415 k.c.), istniałyby liczne przepisy szczególne regulujące odpowiedzialność w sposób odmienny, uzasadniony cechami charakterystycznymi sprawcy szkody (np. odpowiedzialność za szkody wyrządzone działaniem władzy publicznej) lub dowy 2006, nr 9, s ; K. Osajda, Przegląd Sądowy 2006, nr 9, s ; M. Ciemiński, Przegląd Sądowy 2007, nr 3, s ; K. Warzecha, Palestra 2007, nr 1 2, s M. Ciemiński, Naprawienie uszczerbku polegającego na utraconej przyjemności z podróży, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2005, nr 2, s R. Trzaskowski, Zadośćuczynienie..., s T. Pajor, Odpowiedzialność..., s T. Dybowski, [w:] W. Czachórski [red.], System..., s. 183.

14 174 JĘDRZEJ M. KONDEK sposobem i okolicznościami jej wyrządzenia (np. odpowiedzialność za zawalenie się budynku, za szkodę wyrządzoną prowadzeniem przedsiębiorstwa, za produkt niebezpieczny, za culpae in contrahendo czy też za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania). Wzorem dla takiego rozwiązania powinny być modele austriacki lub czeski, które są właśnie zbudowane na zasadzie przepisu ogólnego ( 1294 kodeksu cywilnego austriackiego, 420 kodeksu cywilnego czeskiego) i wielu przepisów szczegółowych, w tym dotyczącego odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania. Przeciw modelowi austriackiemu Jan Rezler wysunął twierdzenie, iż w istocie zachowuje on dualizm odpowiedzialności odszkodowawczej, gdyż przewiduje szczególne uregulowanie 50 odpowiedzialności za nielojalność kontraktową. Taki argument nie jest jednak słuszny, gdyż w razie jego przyjęcia należałoby rozbić odpowiedzialność cywilną nie na dwie a na wiele reżimów odpowiedzialności. Fakt uregulowania odpowiedzialności kontraktowej w przepisie szczególnym nie będzie oznaczać jej zupełnie samodzielnego charakteru, lecz ulokuje ją w ramach jednolitej odpowiedzialności, co przyniesie istotne konsekwencje. Przede wszystkim nastąpi skupienie przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej, obecnie rozproszonych po różnych jednostkach redakcyjnych kodeksu cywilnego (w księdze trzeciej w tytule I przepisy ogólne, w tytule VI czyny niedozwolone, w tytule VII wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania, ale także w księdze pierwszej, w tytule IV, dziale III regulacje dotyczące culpa in contrahendo). W rezultacie przestanie istnieć problem dopuszczalności odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących jednego reżimu odpowiedzialności do innych rodzajów odpowiedzialności. Najbardziej jaskrawym przykładem jest tu zagadnienie naprawienia krzywdy w reżimie odpowiedzialności ex contractu. Mimo dobrze umotywowanych argumentów na rzecz dopuszczenia naprawienia szkody niemajątkowej wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, wydaje się, że de lege lata nie jest to możliwe. Również kontrowersyjny jest postulat Marka Safjana o możliwości odpowiedniego stosowania przepisów o odpowiedzialności deliktowej (art. 448 k.c.). Ujednolicenie odpowiedzialności odszkodowawczej i, co za tym idzie, ujednolicenie jej podstawowych zasad wyeliminowałoby ten problem. Jest to tylko jeden z przykładów, w których ujęcie przepisów o odpowiedzialności w jeden reżim ułatwiłoby ich wykładnię i stosowanie. Innym zagadnieniem jest dyskusja na temat możliwości stosowania art. 355 k.c. 50 J. Rezler, O odpowiedzialności..., s Z najnowszego piśmiennictwa por. np.: M. Nesterowicz, Odpowiedzialność..., s ; M. Nesterowicz, Zadośćuczynienie pieniężne ex contractu i przy zbiegu z odpowiedzialnością ex delito, Państwo i Prawo 2007, nr 1, s ; M. Safjan, Naprawienie krzywdy niemajątkowej w ramach odpowiedzialności ex contractu, [w:] M. Pyziak-Szafnicka [red.], Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, Kraków 2004, s ; R. Trzaskowski, Zadośćuczynienie..., s oraz przywołane w przypisie 45 niniejszego opracowania glosy do wyroku SN z 17 grudnia 2004 roku, II CK 3 00/ M. Safjan, Naprawienie..., s. 276.

15 JEDNOŚĆ CZY WIELOŚĆ REŻIMÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI do zagadnień odpowiedzialności deliktowej. Z racji zaś na obecną konstrukcję obu odpowiedzialności takie ujednolicenie nie stanowiłoby przewrotu w stosowaniu tych przepisów. Oczywiście, straciłaby też aktualność problematyka zbiegu roszczeń, gdyż dotychczasowa odpowiedzialność kontraktowa stałaby się szczególnym przypadkiem jednolitej odpowiedzialności cywilnej. Należy więc opowiedzieć się za odejściem od tradycyjnego podziału odpowiedzialności odszkodowawczej i za koncepcją monistyczną. Wydaje się, że jest to logiczna konsekwencja ukształtowania polskiego prawa odpowiedzialności odszkodowawczej. Byłaby to też odpowiednia reakcja na próby kształtowania nowych reżimów odpowiedzialności za produkt niebezpieczny i za culpae in contrahendo. UNITY OR PLURALITY OF CIVIL LIABILITY RÉGIMES IN POLISH LAW CONTRIBUTION FOR DISCUSSION DE LEGE FERENDA Summary Beginning from Roman law traditional theory of civil liability in continental law distinguish two régimes of such liability liability resulting from breach of contract (liability ex contractu) and liability resulting from a tort (ex delicto liability). The same difference exists also in Polish law but after examination of prerequisites of these two kinds of civil liability we could notice important similarities. Especially, the unlawfulness of breach of contract could be described as breach of general obligation so this perquisite is the same as in ex delicto liability. The only obstacle in uniting these two kinds of civil liability is the article 443 of Polish Civil Code regulating concurrence of ex delicto and of ex contractu liabilities and, as a result, declaring two independent liabilities. Taking into account proceedings leading to prepare new Polish Civil Code, it should be considered whether maintain existing dualism of civil liability or to create an unified construction as it exists in Austria ( 1294 of Austrian Civil Code) and in the Czech Republic ( 420 of Czech Civil Code). 53 Za taką dopuszczalnością opowiadali się m.in.: A. Szpunar, Czyny niedozwolone w kodeksie cywilnym, <Studia Cywilistyczne>, t. XV, 1970, s ; M. Safjan, [w:] K. Pietrzykowski [red.], Kodeks..., s Odmienne stanowisko zajmuje: M. Krajewski, Niezachowanie..., s. 33; Z. Banaszczyk, P. Granecki, O istocie..., s

16

Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości. Karol Bulenda

Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości. Karol Bulenda Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości Karol Bulenda wizerunek zarządcy nieruchomości oczekiwania podmiotów działających na rynku nieruchomości związane z zatrudnieniem zarządcy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Zagadnienia ogólne

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Zagadnienia ogólne Umowa o podróż w prawie polskim. Rafał Adamus Masowy rozwój turystyki prowadzi do poddania tej dziedziny aktywności społecznej regulacji prawnej w systemach prawnych różnych państw, a w tym również w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wykaz orzecznictwa Przedmowa Wprowadzenie Część I. Zagadnienia ogólne Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wykaz orzecznictwa... Przedmowa... Wprowadzenie... 1 Część I. Zagadnienia ogólne... 6 Rozdział I. Weksel charakterystyka ogólna... 6 XIII XXI 1. Uwagi ogólne... 6 2.

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r.

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ BSA III-4110-2/14 BSA III - 4110 2/14 Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

Bardziej szczegółowo

Diana Renata Bożek. Odpowiedzialność za nieudane transplantacje: perspektywa cywilnoprawna i ubezpieczeniowa

Diana Renata Bożek. Odpowiedzialność za nieudane transplantacje: perspektywa cywilnoprawna i ubezpieczeniowa Diana Renata Bożek Odpowiedzialność za nieudane transplantacje: perspektywa cywilnoprawna i ubezpieczeniowa Wprowadzenie Przeszczepy narządów, choć nie budzą już może takich dyskusji jak jeszcze kilkadziesiąt

Bardziej szczegółowo

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Zawarcie umowy Pracodawca, który prowadzi działalność jako podmiot gospodarczy, może zabezpieczyć swoje interesy przed ewentualnymi, niepożądanymi zachowaniami aktualnie zatrudnionych, jak

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS. Prawo zobowiązań i prawo spadkowe. Podstawowy. Podstawowy III. Semestr zimowy, 30 godzin

UNIWERSYTET RZESZOWSKI OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS. Prawo zobowiązań i prawo spadkowe. Podstawowy. Podstawowy III. Semestr zimowy, 30 godzin UNIWERSYTET RZESZOWSKI OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW - PRAWO NIESTACJONARNE STOPIEŃ EDUKACJI JEDNOLITE MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów (Description of individual course units) II.

Bardziej szczegółowo

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne).

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne). Kazus egzamin 23 czerwca 2015 r. Spółka Koleje Pilickie S.A. kupiła od Spółki Wagony Polskie S.A. pięć składów kolejowych. Składy miały być dostarczone do dnia 15 czerwca 2015 r. Koleje Pilickie wniosły

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Sopot, dnia 18 września 2015 r. Sygn.: W-0000001 OPINIA PRAWNA skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Przedmiot odpowiedzi:

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE UZASADNIENIE

ZAGADNIENIE PRAWNE UZASADNIENIE Sygn. akt III Cz 962/13 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa J. S., H. S. i M. S. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej [ ] w Warszawie o zapłatę na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie

Bardziej szczegółowo

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015 Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Kary umowne oraz odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania jako koszty uzyskania. Wpisany przez dr Adam Mariański

Kary umowne oraz odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania jako koszty uzyskania. Wpisany przez dr Adam Mariański Co do zasady kosztem uzyskania przychodów są wszelkie kary umowne oraz odszkodowania zapłacone przez podatnika, które służą interesom prowadzonego przedsiębiorstwa. Zgodnie z postanowieniem art. 16 ust.

Bardziej szczegółowo

Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski

Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski Prezentacja wygłoszona 9 kwietnia 2011 r. Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Zadatek i zaliczka czy jest jakaś różnica? Zadatek i zaliczka czy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 8/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa małoletniego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do dziesiątego wydania... V Wykaz skrótów... XIX

Spis treści. Przedmowa do dziesiątego wydania... V Wykaz skrótów... XIX Przedmowa do dziesiątego wydania... V Wykaz skrótów... XIX Wykaz literatury... XXIII Rozdział I. Wiadomości wstępne... 1 1. Źródła i miejsce prawa zobowiązań w polskim systemie prawnym... 1 I. Miejsce

Bardziej szczegółowo

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski sytuacja prawna, w której powstaje zobowiązanie podmiotu do świadczenia odszkodowania, jest odpowiedzialnością majątkową sprawcy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt IV CK 706/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE Podstawy prawa cywilnego dla pracowników sektora energetycznego praktyczne zastosowanie

SZKOLENIE Podstawy prawa cywilnego dla pracowników sektora energetycznego praktyczne zastosowanie PATRON MEDIALNY PARTNER NOWYCH TECHNOLOGII ORGANIZATOR: SZKOLENIE Podstawy prawa cywilnego dla pracowników sektora energetycznego praktyczne zastosowanie MIEJSCE: IGEOŚ - UL. KRUCZA 6/14 - WARSZAWA - S.

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA. prof. dr hab. Eugeniusz Kowalewski

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA. prof. dr hab. Eugeniusz Kowalewski ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA prof. dr hab. Eugeniusz Kowalewski I. OC BROKERA REŻIMY I. DELIKTOWY II. KONTRAKTOWY art. 415 i n. k.c. zasada winy udowodnionej domniemanej art. 471 i n. k.c. zasada winy

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE UZASADNIENIE

ZAGADNIENIE PRAWNE UZASADNIENIE Sygn. akt III CZP 74/13 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa J. K., D. K., S. K. i B. T. przeciwko L. Spółce Akcyjnej w M. o zapłatę na skutek zażalenia powodów J. K., D. K. i S. K. na postanowienie

Bardziej szczegółowo

Aleksander Raczyński *

Aleksander Raczyński * A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S FOLIA IURIDICA 72, 2013 Aleksander Raczyński * Zasada odszkodowania/zakazu wzbogacania osoby uprawnionej z ubezpieczenia jako przesłanka odmowy spełnienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 15. Wprowadzenie... 19

Spis treści. Wykaz skrótów... 15. Wprowadzenie... 19 Spis treści Wykaz skrótów... 15 Wprowadzenie... 19 Rozdział I Geneza, pojęcie, prawny reżim, rodzaje i funkcje odsetek cywilnoprawnych... 25 1. Geneza odsetek... 25 1.1. Uwagi ogólne... 25 1.2. Odsetki

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA Akty prawne wyznaczające granice prawnego bezpieczeństwa USTAWA O DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Marta Romańska (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Marta Romańska (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 72/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2013 r. SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Marta Romańska (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe Rodzaj dokumentu interpretacja indywidualna Sygnatura IPTPB2/415-3/11-2/MP Data 2011.06.03 Autor Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe Słowa

Bardziej szczegółowo

1.1. Pojęcie prawa cywilnego 1.2. Stosunek cywilnoprawny 1.3. Zdarzenia powodujące powstanie stosunków cywilnoprawnych

1.1. Pojęcie prawa cywilnego 1.2. Stosunek cywilnoprawny 1.3. Zdarzenia powodujące powstanie stosunków cywilnoprawnych Podstawy prawa cywilnego z umowami w administracji. (red.), (red.) Oddawany do rąk Czytelników podręcznik stanowi syntetyczny wykład podstawowych instytucji prawa cywilnego w odniesieniu do działalności

Bardziej szczegółowo

UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - Unieważnienie postępowania jest czynnością niweczącą całość postępowania, powodującą, że cel prowadzenia postępowania, tj. udzielenie

Bardziej szczegółowo

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Plan Wykładu I. Charakterystyka przedsiębiorcy II. Podstawowe zasady obowiązujące w obrocie profesjonalnym:

Bardziej szczegółowo

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze Umowa o zachowaniu poufności Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829 27 00,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Bibliografia...

Spis treści. Wykaz skrótów... Bibliografia... Wstęp...................................................... Wykaz skrótów............................................. Bibliografia................................................. XI XV XIX Część I. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Toruń, 20 października 2015 r. DA.381.1.2015.DP. Do uczestników postępowania

Toruń, 20 października 2015 r. DA.381.1.2015.DP. Do uczestników postępowania DA.381.1.2015.DP Toruń, 20 października 2015 r. Do uczestników postępowania Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na świadczenie usługi dozorowania i ochrony terenu, obiektów, mienia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn Sygn. akt II PK 78/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn w sprawie z powództwa M. M. przeciwko P. S.A. w J. o odszkodowanie umowne, po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

KARA UMOWNA W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH POWINNA MIEĆ CHARAKTER SUROGATU ODSZKODOWANIA

KARA UMOWNA W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH POWINNA MIEĆ CHARAKTER SUROGATU ODSZKODOWANIA KARA UMOWNA W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH POWINNA MIEĆ CHARAKTER SUROGATU ODSZKODOWANIA www.tikweb.pl Analizy 1 Kara umowna w zamówieniach publicznych powinna mieć charakter surogatu odszkodowania Obowiązek

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 10 grudnia 1996 r. III RN 48/96

Wyrok z dnia 10 grudnia 1996 r. III RN 48/96 Wyrok z dnia 10 grudnia 1996 r. III RN 48/96 Przepis art. 30 ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst : Dz. U. z 1993 r., Nr 90, poz. 416) w brzmieniu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Piotr Malczewski

UCHWAŁA. Protokolant Piotr Malczewski Sygn. akt III CZP 74/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 12 grudnia 2013 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Irena Gromska-Szuster Protokolant

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 205/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 grudnia 2008 r. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Henryk Pietrzkowski

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2013 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2013 r. Sygn. akt III CZP 61/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 3 grudnia 2013 r. 1. Czy termin przedawnienia roszczenia o zapłatę czesnego wynikającego

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. O odpowiedzialności odszkodowawczej w ogólności

Rozdział I. O odpowiedzialności odszkodowawczej w ogólności Rozdział I. O odpowiedzialności odszkodowawczej w ogólności 1. Odpowiedzialność cywilnoprawna 1. Problematyka odpowiedzialności za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej powinna

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność cywilno- prawna NAUCZYCIELI I WYCHOWAWCÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH

Odpowiedzialność cywilno- prawna NAUCZYCIELI I WYCHOWAWCÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH Odpowiedzialność cywilno- prawna NAUCZYCIELI I WYCHOWAWCÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH Prawa i obowiązki nauczycieli określa: Karta Nauczyciela, Przepisy wykonawcze do Karty Nauczyciela, Kodeks pracy,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów. Wykaz literatury. Przedmowa. CZĘŚĆ I. Zobowiązania - część ogólna

Spis treści. Wykaz skrótów. Wykaz literatury. Przedmowa. CZĘŚĆ I. Zobowiązania - część ogólna Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa CZĘŚĆ I. Zobowiązania - część ogólna Rozdział I. Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego 1. Pojęcie i powstanie zobowiązania I. Pojęcie zobowiązania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CNP 67/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 13 lutego 2009 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSA Bogumiła Ustjanicz

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10

Uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10 Uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m.

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Praktyka likwidacji szkód do 2011 r. Do 2010 r. powszechne były stanowiska z.u., że wydatki na najem pojazdu

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA FUNKCJONARIUSZY PUBLICZNYCH W ŚWIETLE ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO

ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA FUNKCJONARIUSZY PUBLICZNYCH W ŚWIETLE ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Studia Prawno-Ekonomiczne, t. LXXXI, 2010 PL ISSN 0081-6841 s. 43 63 Joanna Kielin* ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA FUNKCJONARIUSZY PUBLICZNYCH W ŚWIETLE ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Problematyka

Bardziej szczegółowo

Warunki ubezpieczenia:

Warunki ubezpieczenia: Polisa nr Okres ubezpieczenia: od 15.11.2015 00:00 do 14.11.2016 23:59 Ubezpieczyciel: Sopockie Towarzystwo Ubezpieczeń Ergo Hestia SA Tymczasowy nr TP000086014 Dane Ubezpieczającego: Dane Ubezpieczonego:

Bardziej szczegółowo

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11.

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11. Spis treści Wykaz skrótów...11 Rozdział pierwszy Rys historyczny współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych we Wspólnotach Europejskich i Unii Europejskiej...13 1. Międzynarodowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV

Spis treści. Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Literatura... XXIX Wykaz orzeczeń sądowych... LII Wykaz stron internetowych... LV Rozdział I. Wprowadzenie... 1 1. Geneza i znaczenie umowy agencyjnej... 1 2. Umowa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) Sędzia SN Iwona Koper Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bogumiła Gruszka

UCHWAŁA. Protokolant Bogumiła Gruszka Sygn. akt III CZP 67/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 7 listopada 2012 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marian Kocon SSN Anna Kozłowska Protokolant Bogumiła Gruszka

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2013 r. III AUa 1423/12

Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2013 r. III AUa 1423/12 ISSN 2300-9853 DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2013.012 JACEK WANTOCH-REKOWSKI Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2013 r. III AUa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Sygn. akt I CSK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 13 stycznia 2012 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Protokół powypadkowy.

Protokół powypadkowy. Zadośćuczynienie za krzywdy powstałe w wyniku wypadku przy pracy dochodzone przez pracownika od pracodawcy analiza wybranych podstaw odpowiedzialności ex delicto. Po pierwsze należy zaznaczyć, iż zadośćuczynienie

Bardziej szczegółowo

Gwarancja bankowa jako forma wniesienia wadium kontrowersje interpretacyjne

Gwarancja bankowa jako forma wniesienia wadium kontrowersje interpretacyjne Autor wyjaśnia kontrowersje, jakie powstają w praktyce postępowań o zamówienie publiczne w przypadku tej gwarancji. Instytucja wadium funkcjonuje w systemie zamówień publicznych od początku jego istnienia.

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność odszkodowawcza w umowach

Odpowiedzialność odszkodowawcza w umowach Odpowiedzialność odszkodowawcza w umowach Każda umowa, aby strony miały pewność, że zostanie prawidłowo wykonana, powinna w swojej treści zawierać klauzule dotyczące odpowiedzialności odszkodowawczej.

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski Sygn. akt I PK 44/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 października 2014 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie Sygn. akt III CZP 76/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa A. T. przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z

Bardziej szczegółowo

Prof. UAM dr hab. Adam Olejniczak

Prof. UAM dr hab. Adam Olejniczak Prof. UAM dr hab. Adam Olejniczak Monografie i opracowania monograficzne 1. Materialnoprawne przesłanki udzielenia rozwodu, Poznań 1980. 2. Transakcje kompensacyjne w handlu międzynarodowym. Studium cywilnoprawne,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 93/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 grudnia 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Ewa Gadomska Prawnik z Kancelarii Prawnej Jerzy T. Pieróg Organizator przetargu w celu ochrony swojego interesu powinien sprawdzać,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt III CZP 100/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 stycznia 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Gminy

Bardziej szczegółowo

MAŁOLETNIE DZIECKO, A ODPOWIEDZIALNOŚĆ RODZICÓW ZOBOWIĄZANYCH DO NADZORU W ŚWIETLE ART. 427 K.C.

MAŁOLETNIE DZIECKO, A ODPOWIEDZIALNOŚĆ RODZICÓW ZOBOWIĄZANYCH DO NADZORU W ŚWIETLE ART. 427 K.C. MAŁOLETNIE DZIECKO, A ODPOWIEDZIALNOŚĆ RODZICÓW ZOBOWIĄZANYCH DO NADZORU W ŚWIETLE ART. 427 K.C. Opracowanie: dr Jarosław Szczechowicz 1. UWAGI WPROWADZAJĄCE Dziecko pozostaje pod opieką rodziców (lub

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła?

Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła? PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 grudnia 2014 r. BSA I-4110-8/14 Sąd Najwyższy Izba Cywilna Działając na podstawie art. 60 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy Prawo umów 1 Odpowiedzialność umowna obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy 2 Kontraktowa odpowiedzialność odszkodowawcza Art. 471 Dłużnik

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I PK 277/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 czerwca 2011 r. SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski SSN Małgorzata Gersdorf

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r.

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 699/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 czerwca 2013 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Postanowienie z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Przewodniczący: Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (spr.). Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski. Protokolant: Bożena Nowicka. Sąd

Bardziej szczegółowo

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O.

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. Zauważalny wzrost bezskutecznych egzekucji prowadzonych przeciwko spółkom z ograniczoną odpowiedzialnością spowodował, iż wierzyciele coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie za szkody - jak ustalić jego wysokość?

Odszkodowanie za szkody - jak ustalić jego wysokość? Odszkodowanie za szkody - jak ustalić jego wysokość? Wielu przedsiębiorców działających w obrocie na pewno nie raz spotkało się z sytuacją, kiedy po zawarciu umowy kontrahent nie wykonywał jej warunków,

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Rzecznika Praw Obywatelskich RPO-705488-IV/12/AGR. Izba Cywilna Pl. Krasińskich 2/4/6 00-951 WARSZAWA.

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Rzecznika Praw Obywatelskich RPO-705488-IV/12/AGR. Izba Cywilna Pl. Krasińskich 2/4/6 00-951 WARSZAWA. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-705488-IV/12/AGR 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Sąd Najwyższy Izba Cywilna Pl. Krasińskich 2/4/6

Bardziej szczegółowo

Opinia UZP: Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego w związku z ustawową zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT)

Opinia UZP: Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego w związku z ustawową zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT) Opinia UZP: Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego w związku z ustawową zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT) I. Stosownie do postanowienia art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001

Bardziej szczegółowo

Glosa. do wyroku S¹du Najwy szego z dnia 11 stycznia 2001 r. IV CKN 150/00*

Glosa. do wyroku S¹du Najwy szego z dnia 11 stycznia 2001 r. IV CKN 150/00* Rejent * rok 11 * nr 12(128) grudzieñ 2001 r. Glosa do wyroku S¹du Najwy szego z dnia 11 stycznia 2001 r. IV CKN 150/00* Si³a wy sza wyznacza granicê odpowiedzialnoœci na zasadzie ryzyka, a nie na zasadzie

Bardziej szczegółowo

z dnia 24 lipca 2014 r.

z dnia 24 lipca 2014 r. U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO SĄDOWE W SPRAWACH DOTYCZĄCYCH ODPOWIEDZIALNOŚCI ODSZKODOWAWCZEJ FACHOWEGO PEŁNOMOCNIKA

ORZECZNICTWO SĄDOWE W SPRAWACH DOTYCZĄCYCH ODPOWIEDZIALNOŚCI ODSZKODOWAWCZEJ FACHOWEGO PEŁNOMOCNIKA STUDIA OECONOMICA POSNANIENSIA 2015, vol. 3, no. 3 Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Prawa i Administracji, Katedra Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego aleksander.raczynski@amu.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność pracowników zakładów leczniczych dla zwierząt

Odpowiedzialność pracowników zakładów leczniczych dla zwierząt POLECAMY lek. wet. Rafał Ciągarlak WETERYNARIA W PRAKTYCE Odpowiedzialność pracowników zakładów leczniczych dla zwierząt Cz. II Odpowiedzialność materialna fot. Thinkstock Odpowiedzialność pracownicza

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 501/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 października 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN

Bardziej szczegółowo

Zestawy pytań na egzaminy magisterskie

Zestawy pytań na egzaminy magisterskie Zakład Prawa Europejskiego Zestawy pytań na egzaminy magisterskie I 1. Prawo podmiotowe pojęcie; rodzaje; naduŝycie prawa podmiotowego 2.1. Zasada swobody umów i jej ograniczenia 2.2. Autorskie prawa osobiste

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy

Arkadiusz Sobczyk. Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Arkadiusz Sobczyk Problem horyzontalnego działania praw jednostki w orzecznictwie sądów pracy Kodeks pracy a Konstytucja RP - tzw. podstawowe zasady prawa pracy zawarte w kodeksie pracy stanowią odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

I. Pojęcie zobowiązania i charakterystyka praw skutecznych inter partes. Stosunek obligacyjny.

I. Pojęcie zobowiązania i charakterystyka praw skutecznych inter partes. Stosunek obligacyjny. I. Pojęcie zobowiązania i charakterystyka praw skutecznych inter partes. Stosunek obligacyjny. Prawo zobowiązań uregulowane zostało w księdze III kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), która obejmuje przepisy

Bardziej szczegółowo

Przepisy dotyczące postanowień niedozwolonych we wzorcach umownych. Kodeks cywilny. Art. 385.

Przepisy dotyczące postanowień niedozwolonych we wzorcach umownych. Kodeks cywilny. Art. 385. Przepisy dotyczące postanowień niedozwolonych we wzorcach umownych. Kodeks cywilny Art. 385. 1. W razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. 2. Wzorzec umowy powinien być

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność za zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej na zasadzie słuszności

Odpowiedzialność za zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej na zasadzie słuszności Beata Więzowska-Czepiel* Odpowiedzialność za zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej na zasadzie słuszności Idea odpowiedzialności cywilnej na zasadzie słuszności istnieje już od stuleci, spełniając

Bardziej szczegółowo

REGULUS OPINIA PRAWNA. I. Uprawnienia pracownika do akcji pracowniczych w. II. Obowiązek informowania pracowników o. Warszawa 16 07 2007

REGULUS OPINIA PRAWNA. I. Uprawnienia pracownika do akcji pracowniczych w. II. Obowiązek informowania pracowników o. Warszawa 16 07 2007 Warszawa 16 07 2007 OPINIA PRAWNA Przedmiot opinii: I. Uprawnienia pracownika do akcji pracowniczych w przypadku nie dopełnienia wymogów formalnych wskazanych w rozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z

Bardziej szczegółowo