Biologia molekularna ćwiczenia Zakład Wirusologii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biologia molekularna ćwiczenia Zakład Wirusologii"

Transkrypt

1 Biologia molekularna ćwiczenia Zakład Wirusologii Warszawa 2012

2 Zakład Wirusologii Instytut Mikrobiologii p. 440 A tel lub Prowadzący: ćwiczenie 1 dr Monika Radlińska ćwiczenie 2 dr Agnieszka Kwiatek ćwiczenie 3 dr Monika Radlińska, dr Monika Adamczyk-Popławska ćwiczenie 4 dr Monika Adamczyk-Popławska 2

3 Część teoretyczna ĆWICZENIE 1 Enzymy restrykcyjne i rekombinacja DNA in vitro Zjawisko restrykcji modyfikacji Zjawisko restrykcji i modyfikacji (RM) zostało po raz pierwszy opisane w latach pięćdziesiątych zeszłego wieku (Luria i Human, 1952; Bertani i Weigle, 1953). Zaobserwowano, Ŝe namnaŝanie się bakteriofagów bywa w pewnym stopniu hamowane w zaleŝności od rodzaju szczepu bakteryjnego podlegającego infekcji. Biochemiczne podłoŝe i enzymy odpowiedzialne za to zjawisko scharakteryzowali Arber i Dussoix (1962). W 1978 r. Werner Arber, Hamilton O. Smith i Daniel Nathans otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyna za odkrycie enzymów restrykcyjnych, które doprowadziło do rozkwitu technologii rekombinacji DNA. MTaza MTaza CH 3 CH 3 REaza REaza Chromosom prokariotyczny CH 3 REaza MTaza fragmenty zdegradowanego fagowego DNA CH 3 MTaza Ryc. 1.1 Zjawisko restrykcji-modyfikacji. W systemie RM wyróŝnia się dwie aktywności enzymatyczne: endonukleolityczną (endonukleaza restrykcyjna, ang. restriction endonuclease, REaza) oraz modyfikującą (metylotransferaza DNA, metylaza DNA, ang. methyltransferase, MTaza), które rozpoznają w DNA tę samą, specyficzną sekwencję. MTaza modyfikuje określoną zasadę w sekwencji rozpoznawanej. Jeśli sekwencja docelowa nie jest zmetylowana, REaza przeprowadza cięcie endonukleolityczne DNA (Ryc. 1.1 i 1.2). Zmodyfikowany genomowy DNA, w komórce posiadającej system RM, nie jest substratem dla REazy z tego systemu. Natomiast obcy DNA (np. infekującego faga) zostaje rozpoznany przez REazę i strawiony. Mechanizm obronny komórek bakteryjnych przed obcym DNA np. bakteriofagowym jest główną postulowaną funkcją systemów RM (Arber i Dussoix, 1962). Według innej hipotezy są one samolubnymi elementami genetycznymi, których utrzymanie w genomie jest warunkiem przetrwania - rodzaj systemu trucizna-odtrutka (Kobayashi, 2001). Sugeruje się teŝ ich udział w utrzymywaniu toŝsamości gatunkowej bakterii (Jeltsch, 2003) oraz, to, Ŝe przez indukowanie rearanŝacji genomowych przyczyniają się do zróŝnicowania genetycznego (Arber, 2000). 3

4 5 G AATTC 3 3 CTTAA G 5 REaza MTaza CH 3 CH 3 Ryc. 1.2 Ta sama substratowa sekwencja w DNA dla endonukleazy restrykcyjnej i metylotransferazy DNA róŝne produkty reakcji przeprowadzanych przez te enzymy. Ze względu na róŝnorodność i mnogość przedstawicieli REaz oraz towarzyszących im MTaz, systemy RM zostały podzielone na cztery typy (Roberts i wsp., 2003; Tabela 1). Do Typu I zaliczono kompleksy białkowe złoŝone z trzech rodzajów podjednostek: rozpoznających specyficzną sekwencję (S), endonukleolitycznych (R) i modyfikacyjnych (M). Enzym do cięcia wymaga obecności ATP. Sekwencja rozpoznawana jest asymetryczna i składa się z dwóch krótkich odcinków zasad o określonej specyficzności, przedzielonych kilkoma niespecyficznymi parami nukleotydów (np. EcoKI AACN 6 GTGC). Systemy Typu II stanowi najliczniejszą grupę, składającą się najczęściej z dwóch oddzielnych białek: monomerycznej MTazy i dimerycznej ENazy. Sekwencja docelowa jest krótka (4 do 8 par zasad) i często palindromiczna. Systemy Typu III RM składając się z dwóch rodzajów podjednostek: modyfikacyjnej (Mod) i endonukleolitycznej (Res). Miejsce rozpoznawane przez te enzymy, o długości 5-6 par zasad, jest niepalindromiczne (do cięcia wymagane są jego dwie kopie), a takŝe ATP. Natomiast do Typu IV zaliczono REazy, które trawią tylko zmetylowany DNA. Tabela 1. NajwaŜniejsze charakterystyczne cechy róŝnych typów enzymów restrykcyjnych i metylaz DNA. Cecha Typ I Typ II Typ III Typ IV Podjednostki Trzy Dwie Dwie Dwie (lub jedna) strukturalne Aktywność enzymatyczna Kofaktory niezbędne do cięcia Kofaktory niezbędne do metylacji DNA Rozpoznawana sekwencja Miejsce cięcia Zdolność do translokacji DNA Endonukleaza Metylotransferaza ATPaza ATP AdoMet Mg 2+ ATP AdoMet Mg 2+ Endonukleaza Metylotransferaza Mg 2+ AdoMet Endonukleaza Metylotransferaza ATPaza ATP Mg 2+ Endonukleaza GTPaza GTP AdoMet Mg 2+ AdoMet Mg 2+ - Asymetryczna dwuczęściowa Zwykle symetryczna Asymetryczna Dwuczęściowa zmetylowana Losowe, co W obrębie, albo pz od W róŝnych najmniej 1000 pz tuŝ obok miejsca miejscach pomiędzy od sekwencji sekwencji rozpoznawanego zmodyfikowanymi rozpoznawanej rozpoznawanej zasadami Tak Nie Tak Tak 4

5 Typ I i III charakteryzuje brak ścisłej kontroli nad połoŝeniem miejsca cięcia względem rozpoznawanej sekwencji. Natomiast enzymy Typu II przecinają DNA w sekwencji rozpoznawanej albo blisko niej. Wynikiem trawienia określonej sekwencji DNA jest powtarzalny zestaw fragmentów o przewidywanej długości. Właściwość ta spowodowała szerokie wykorzystanie enzymów restrykcyjnych Typu II jako narzędzi w manipulacjach DNA. Endonukleazy restrykcyjnye typu II Obecnie w bazie danych REBASE (http://rebase.neb.com), katalogującej enzymy restrykcyjne, metylotransferazy DNA i pokrewne białka, znajduje się ponad 3890 ENaz Typu II rozpoznających 305 rodzajów specyficznych sekwencji (dane z ). Komercyjnie dostępnych jest 241 róŝnych specyficzności REaz. Enzymy naleŝące do tej grupy są najczęściej homodimerami lub tetramerami, wymagającymi tylko jonów Mg 2+ jako kofaktora. Nić DNA jest cięta wewnątrz krótkiej sekwencji rozpoznawanej lub w pewnej stałej odległości od niej. Mimo wspólnych cech, przedstawiciele tego typu są dość róŝnorodną grupą endonukleaz i dlatego wprowadzono podział na podtypy, uwzględniając przy tym budowę białek, rodzaj sekwencji docelowej, sposób cięcia DNA i inne cechy (Tabela 2). To samo białko moŝe naleŝeć do róŝnych podtypów, gdyŝ nie wykluczają się one wzajemnie (Roberts i wsp., 2003). Tabela 2. Podział enzymów restrykcyjnych Typu II na podtypy. Podtyp Opis Przykładowe enzymy A niepalindromiczna sekwencja rozpoznawana; często jeden gen koduje REazę a dwa geny kodują MTazy FokI, HphI B dwuniciowe cięcia po obu stronach sekwencji docelowej AloI, HaeIV C E obie domeny, endonukleolityczna i metylująca, w jednym polipeptydzie do cięcia potrzebne dwie kopie sekwencji docelowej, jedna cięta, druga działa jako efektor allosteryczny GsuI, HaeIV FokI, Sau3AI F interakcja z dwiema kopiami sekwencji rozpoznawanej i obie cięte BspMI, Cfr10I G obie domeny, endonukleolityczna i metylująca, w jednym polipeptydzie; AdoMet działa stymulująco na aktywność AloI, Eco57I H podobna struktura genów do Typu I AhdI, BcgI M sekwencja rozpoznawana cięta gdy zmetylowana BisI, DpnI P palindromiczna sekwencja rozpoznawana EcoRI, NgoPII S cięcie poza niepalindromiczną sekwencją rozpoznawaną FokI, Eco57MI T heterodimery Bpu10I, MlyI Nazewnictwo enzymów restrykcyjnych: stosowane są literowe skróty (np. HindIII, EcoRI). Pierwsza litera oznacza rodzaj bakterii, z której wyizolowano enzym, druga i trzecia - gatunek, a kolejna z nich pochodzi od szczepu lub typu bakterii. Następujące po niej cyfry rzymskie odpowiadają kolejnym enzymom wyizolowanym z określonego szczepu. HindIII - Haemophilus influenzae Rd Mph1103I - Moraxella phenylpyruvica RFL1103 Izoschizomery enzymy restrykcyjne izolowane z róŝnych bakterii rozpoznające tę samą sekwencję w DNA i wprowadzające identyczny typ cięcia. Przykład: HaeIII, BsuRI, BshFI, PhoI, BsnI - GG CC CC GG 5

6 Neoschizomery - restrykcyjne izolowane z róŝnych bakterii rozpoznające identyczną sekwencję w DNA, ale wprowadzające odmienny typ cięcia. Przykład: SmaI Cfr9I Acc65I KpnI CCC GGG C CCGGG G GTACC GGTAC C GGG CCC GGGCC C CCATG G C CATGG Jedna jednostka enzymu restrykcyjnego oznacza taką jego ilość, która katalizuje kompletną hydrolizę wiązań w markerowego DNA o masie 1µg w czasie 1 godziny i w temperaturze i warunkach właściwych dla danego enzymu. REazy pozostawiają w rozciętej cząsteczce DNA dwa rodzaje końców (Ryc. 1.3): tępe końce - obie nici rozcięte są naprzeciwko siebie - nukleotydy znajdujące się na końcach są sparowane z komplementarnymi nukleotydami na przeciwnej nici; 5 -GG CC-3 5 -GG 3 5 -CC-3 3 -CC GG-5 3 -CC 5 3 -GG-5 lepkie końce - 3` lub 5` - jednoniciowe odcinki występujące na obu końcach przeciętej niesymetrycznie cząsteczki (Rys. 3). HindIII A AGCTT TTCGA A Mph1103I ATGCA T T ACGTA 5 -A 3 5 -AGCTT-3 5 -ATGCA T-3 3 -TTCGA-5 3 -A-5 3 -T ACGTA 5 Ryc. 1.3 Enzym restrykcyjny HindIII generuje jednoniciowe wystające (lepkie) końce 5 a enzym Mph1103I jednoniciowe wystające (lepkie) końce 3. Rodzaj pozostawianych końców ma znaczenie przy manipulacjach przeprowadzanych przy klonowaniu: warunkuje połączenie końców zgodnych (kompatybilnych) wymusza konieczność przekształcenia lepkich końców w tępe, np. przez zastosowaniu polimerazy DNA Sekwencja palindromiczna sekwencja czytana w kierunku od 5 do 3 końca jest taka sama jak na nici komplementarnej. 5 - AAGCTT TTCGAA -5 Czynniki wpływające na aktywność enzymu restrykcyjnego 1. Bakterie, z których izolowane są enzymy restrykcyjne bytują w róŝnych, często ekstremalnych, środowiskach. Stąd wynikają róŝne preferencje warunków reakcji związane np. z temperaturą inkubacji. Inne elementy, które róŝnią bufory wykorzystywane do przeprowadzenia reakcji z danym enzymem to: siła jonowa (stęŝenie soli), główny kation (sód lub potas) i ph. KaŜdy enzym restrykcyjny wymaga obecności kofaktora Mg 2+! 2. Czasami w buforach do reakcji dostarczane są dodatkowe związki chemiczne, które wspomagają działanie niektórych enzymów restrykcyjnych - np. detergent (Triton-X-100 do 6

7 redukcji napięcia powierzchniowego), BSA (ang. bovine serum albumin, albumina z grasicy cielęcej) zwiększa ogólne stęŝenie białka. 3. Obecność zanieczyszczeń pozostałych po preparatyce izolacji DNA (EDTA, fenol, etanol, proteinazy itd.) moŝe inaktywować enzym restrykcyjny. 4. W wyniku zastosowania nieodpowiednich warunków reakcji moŝe pojawić się niespecyficzna aktywność enzymu - tzw. star activity. Czynniki sprzyjające: zbyt długi czas reakcji (zmiana stęŝenia buforu w wyniku odparowywania wody z mieszaniny reakcyjnej) nieoptymalna temperatura reakcji, zbyt wysokie stęŝenie enzymu, nieoptymalne stęŝenie soli, nieoptymalne ph, obecność w mieszaninie reakcyjnej jonów Mn 2+, zamiast Mg 2+ (jony Mg 2+ są niezbędne dla aktywności endonukleaz); obecność rozpuszczalników organicznych, zbyt wysokie stęŝenie glicerolu (enzymy przechowuje się w temp -20 C w 50% glicerolu jednak, aby enzym działał prawidłowo końcowe stęŝenie glicerolu nie powinno przekraczać 5%). Endonukleazy restrykcyjne są wraŝliwe na obecność zmetylowanej zasady w obrębie sekwencji DNA przez nie rozpoznawanej, co wyraŝa się nie rozpoznaniem jako substratu sekwencji docelowej. Zmetylowane zasady występujące w DNA to: N6-metyloadenina, N6mA, m 6 A), N4-metylocytozyna (N4mC, m 4 C) i 5-metylocytozyna (5mC, m 5 C) (Ryc. 1.4) AdoMet adenina cytozyna N6-metyloadenina N4-metylocytozyna 5mC -metylocytozyna Ryc. 1.4 Zmetylowane zasady w DNA oraz kofaktor grup metylowych S-adenozylometionina (AdoMet). 7

8 Nieomal wszystkie szczepy Escherichia coli uŝywane w laboratoriach zawierają, co najmniej dwie metylotransferazy DNA: Dam metylazę (M.Dam), która dodaje grupę metylową do adeniny w sekwencji GATC (produkt Gm 6 ATC) Dcm metylazę (M.Dcm), która modyfikuje wewnętrzną cytozynę w sekwencji CCWGG (W=A lub T) CC(A/T)GG do Cm 5 C(A/T)GG Praktyczną konsekwencją tego zjawiska jest fakt, Ŝe wiele endonukleaz nie będzie trawić DNA zmetylowanego przez w/w metylazy DNA. PoniŜej kilka przykładów. Metylaza Dam E.coli, modyfikując w DNA adeninę w sekwencjach GATC, czyni je nie wraŝliwymi na trawienie enzymem MboI, natomiast tak zmetylowany DNA pozostanie wciąŝ substratem dla enzymu Sau3AI. Metylaza Dcm E.coli, modyfikując w DNA drugą cytozynę w sekwencjach CCWGG, czyni je nie wraŝliwymi na trawienie enzymem EcoRII, natomiast tak zmetylowany DNA pozostanie wciąŝ substratem dla enzymu MvaI. Miejsca rozpoznawane przez niektóre enzymy mogą zawierać się lub pokrywać się częściowo z sekwencją GATC np TCGA (TaqI), ATCGA (ClaI). Gdy sekwencje te zostaną zmetylowane przez M.Dam, staną się niewraŝliwe na trawienie w/w enzymami. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku nakładania się sekwencji docelowej danego enzymu z sekwencją CCWGG modyfikowaną przez M.Dcm np AGGCCT (StuI); TGGCCA (MscI). Gdy sekwencje te zostaną zmetylowane przez M.Dcm, staną się niewraŝliwe na trawienie w/w enzymami. nntgatcann nnactagtnn nntcgatcnn nnagctagnn nnatcgatcnn nntagctagnn nnaggcctggnn nntccggaccnn nntggccaggnn nnaccggtccnn Jeśli (nieoczekiwanie) DNA nie został pocięty przez uŝyty przez Ciebie enzym restrykcyjny lub trawienie jest tylko częściowe, sprawdź, czy ten enzym nie jest wraŝliwy na metylację! 8

9 Inaktywacja enzymów restrykcyjnych po reakcji enzymatycznej Nieodwracalna: inaktywacja termiczna (zwykle w temperaturze 65 C lub 80 C); denaturacja białek poprzez dodanie mieszaniny fenol:chloroform lub kaŝdego z nich oddzielnie (po odbiałczeniu preparatu naleŝy poddać go precypitacji); denaturacja białek poprzez dodanie HCl Odwracalna: dodanie EDTA do stęŝenia końcowego 12,5 mm (następuje wymiareczkowanie jonów Mg 2+ ) Połączenie fragmentów DNA w reakcja ligacji Ligacja jest przeprowadzana przez enzymy ligazy, które łączą dwa fragmenty DNA poprzez wytworzenie wiązania kowalencyjnego - fosfodiestrowego między końcem hydroksylowym 3' jednego nukleotydu a końcem 5' z grupą fosforanową drugiego nukleotydu przy wykorzystaniu energii z hydrolizy ATP (adenozynotrifosforanu). np ligaza faga T4 lub NAD + np ligaza E.coli. Dezaktywację ligazy przeprowadza się w temperaturze 65 o C przez 20 minut. Analiza zrekombinowaneo DNA - elektroforeza Elektroforeza jest techniką, w której wymusza się ruch cząsteczek za pomocą pola elektrycznego. W przypadku DNA słuŝy do identyfikacji, rozdziału i izolacji. Cząsteczki kwasów nukleinowych posiadają ładunek negatywny wynikający z ich szkieletu fosforanowego i migrują w kierunku anody (+). Agaroza - polisacharyd będący polimerem pochodnych galaktozy otrzymywany z glonów. Agaroza zawieszona w wodzie w temperaturze pokojowej tworzy koloid - Ŝel. SłuŜy do rozdziału nawet bardzo duŝych cząsteczek, ale posiada relatywnie małą rozdzielczość. Typowe stęŝenia do rozdziału DNA to 0,5-2%. W standardowych warunkach poprzez uŝycie róŝnych stęŝeń agarozy mogą być rozdzielone fragmenty DNA między 50 a pz (Tabela 3). Tabela 3. ZaleŜność pomiędzy stęŝeniem Ŝelu agarozowego a zakresem długości rozdzielanego liniowego DNA. StęŜenie agarozy (%) Zakres długości rozdzielanego liniowego DNA (kpz) 0, , ,7 0,8-10 0,9 0,5-7 1,2 0,4-6 1,5 0,2-3 2,0 0,1-2 Elektroforeza w Ŝelach agarozowych prowadzona jest w aparatach ustawionych poziomo, a rozdział elektroforetyczny prowadzony jest w buforze: TBE 1 (90 mm Tris-base, 90 mm kwas borowy, 2 mm EDTA, ph 8) lub TAE 1 (40 mm Tris-base, 40 mm lodowy kwas octowy, 1 mm EDTA, ph 8. Akryloamid - polimer z grupy poliakrylanów otrzymywany przez polimeryzację akryloamidu. Ma niską zdolność rozdziału (fragmenty DNA do ok. 500 pz), ale bardzo wysoką rozdzielczość. Do uwidaczniania DNA po lub w trakcie elektroforezy stosowany jest rutynowo bromek etydyny (EtBr), który interkaluje pomiędzy sąsiednie pary dwuniciowego DNA (powinowactwo EtBr do jednoniciowego DNA jest znacznie słabsze). Obecność związku interkalującego w Ŝelu agarozowym zmniejsza ruchliwość elektroforetyczną DNA o około 15%. EtBr to bardzo silny 9

10 mutagen prawdopodobnie takŝe karcynogen i teratogen! Dzięki właściwościom fluorescencyjnym EtBr moŝliwa jest wizualizacja DNA w świetle UV (300 nm). Innym odczynnikiem stosowanym do wizualizacji DNA jest np. SYBR Green, którego czułość jest 25 większa niŝ EtBr. Z reguły nakładając próbkę DNA na Ŝel agarozowy mieszamy ją uprzednio z tzw. barwnikiem do nakładania na Ŝel, lub krótko barwnikiem (ang. loading dye). Przyczyn jego uŝycia jest kilka: próbka DNA, która ma kolor jest wygodna w nakładaniu (łatwość wizualizacji), glicerol (lub sacharoza, ficoll 400) będący składnikiem tego barwnika zwiększa gęstość próbki i zapewnia, Ŝe znajdzie się ona na dnie dołka, negatywnie naładowany barwnik migruje przez Ŝel w tym samym kierunku co DNA i stąd ułatwia śledzenie postępu rozdziału elektroforetycznego (Tabela 4). Najpopularniejsze barwniki: błękit bromofenolowy (ang. bromophenol blue) cyjanian ksylenu (ang. xylene cyanol) orange G RóŜnią się kolorem, tempem migracji w danym Ŝelu (stęŝenie agarozy, rodzaj buforu). Tabela 4. Przykładowe tempo migracji w Ŝelu z buforem1 TAE. StęŜenie agarozy % Xylene cyanol Bromophenol blue 0, , , , , , Literatura: Arber W. Genetic variation: molecular mechanisms and impact on microbial evolution. FEMS Microbiol Rev :1-7 Arber W, Dussoix D. Host specificity of DNA produced by Escherichia coli. I. Host controlled modification of bacteriophage lambda. J Mol Biol :18-36 Bertani G, Weigle JJ. Host controlled variation in bacterial viruses. J Bacteriol : Ishikawa, K., Fukuda, E., Kobayashi, I. Conflicts targeting epigenetic systems and their resolution by cell death: novel concepts for methyl-specific and other restriction systems DNA Res. 17: Jeltsch A. Maintenance of species identity and controlling speciation of bacteria: a new function for restriction/modification systems? Gene :3-6 Luria SE, Human ML. A nonhereditary, host-induced variation of bacterial viruses. J Bacteriol : Kobayashi I.Behavior of restriction-modification systems as selfish mobile elements and their impact on genome evolution. Nucleic Acids Res : Orlowski, J., Bujnicki, J.M. Structural and evolutionary classification of Type II restriction enzymes based on theoretical and experimental analyses Nucleic Acids Res. 36: Roberts RJ et. al. A nomenclature for restriction enzymes, DNA methyltransferases, homing endonucleases and their genes. Nucleic Acids Res :

11 Część eksperymentalna Materiały: DNA faga λ (stęŝenie 0,3 µg/µl) enzymy restrykcyjne HindIII (10 U/µl), Mph1103I (10 U/µl) bufor do trawienia enzymami restrykcyjnymi (10 stęŝony): 10 mm TrisCl (ph 8,5 w 37 C), 10 mm MgCl 2, 100 mm KCl, 0,1mg/ml BSA bufor TBE (10 stęŝony): 1M Tris, 0,9 M kwas borowy, 0,01 M EDTA bufor do nakładania na Ŝel (6 stęŝony): 15% glicerol, 0,25% błękit bromofenolowy, 0,25% xylene cyanol FF bromek etydyny 10 mg/ml ATP 10 mm. Wykonanie: Mapę restrykcyjną faga λ z zaznaczonymi pozycjami miejsc dla enzymów Mph1103I oraz HindIII prezentuje Ryc Kolejne etapy prowadzonego eksperymentu zostały przedstawione w formie schematu (Ryc. 1.6). 1. Nastawienie trawienia DNA faga λ enzymem HindIII Wykonanie: zmieszać 12,5 µl mieszaniny H (zawiera bufor i enzym HindIII) z 12,5 µl mieszaniny λ1 (zawiera DNA faga λ). Inkubacja w temperaturze 37 C, 10 min. Skład mieszaniny reakcyjnej (trawienie enzymem HindIII): 2,5 µl buforu do trawienia 2,5 µl (0,9 µg) DNA faga 19,5 µl H 2 O 0,5 µl enzymu restrykcyjnego HindIII 2. Nastawienie trawienia DNA faga λ enzymem Mph1103I Wykonanie: zmieszać 5µl mieszaniny M (zawiera bufor i enzym Mph1103I) z 5µl mieszaniny λ2 (zawiera DNA faga λ). Inkubacja w temperaturze 37 C, 40 min. Skład mieszaniny reakcyjnej (trawienie enzymem Mph1103I): 1 µl buforu do trawienia 0,5 µl (0,15 µg) DNA faga λ 8,3 µl H 2 O 0,2 µl enzymu restrykcyjnego Mph1103I 3. Inaktywacja termiczna enzymu restrykcyjnego HindIII Inkubacja próbki w temperaturze 65 C, 20 min. 4. Przygotowanie reakcji ligacji pobrać 20 µl pociętego enzymem HindIII DNA faga λ (4/5 reakcji trawienia z pkt.1) dodać 5 µl mieszaniny ligacyjnej Reakcję inkubować w temperaturze pokojowej 15 min. Skład mieszaniny ligacyjnej: bufor do trawienia 0,5 µl, 10 mm ATP - 2 µl, H 2 O - 2,2 µl, ligaza 0,3 µl. 11

12 5. Inaktywacja termiczna ligazy Inkubacja próbek w temperaturze 65 C, 20 min. 6. Trawienie mieszaniny ligacyjnej (z pkt. 4) enzymem restrykcyjnym HindIII i Mph1103I (oddzielnie). Wykonanie: zmieszać 10 µl reakcji ligacji z pk.4 z 5µl mieszaniny z enzymem HindIII zmieszać 10 µl reakcji ligacji z pk.4 z 5µl mieszaniny z enzymem Mph1103I Inkubacja próbek w temperaturze 37 o C, 10 min. Skład mieszaniny reakcyjnej: 10 µl reakcji ligacji (2/5 reakcji z pkt. 4) 0,5 µl buforu do trawienia 4,2 µl H 2 O 0,3 µl enzymu restrykcyjnego HindIII lub Mph1103I 7. Elektroforeza DNA w Ŝelu agarozowym przygotowanie Ŝelu agarozowego (0,7% w buforze 1 TBE) przygotowanie próbek DNA do naniesienia na Ŝel (pobrać 10 µl mieszaniny reakcyjnej i dodać 2 µl barwnika; nanieść na Ŝel) rozwijać elektroforezę przez 1 h, a następnie barwić Ŝel w roztworze bromku etydyny wizualizacja Ŝelu w świetle UV (dł. fal 300 nm) Próbki na Ŝel: N.C = Nie trawiony DNA faga λ L = Próbka z ligacją (zligowane fragmenty DNA faga λ po cięciu enzymem HindIII) LH = HindIII λ lig = Próbka z ligacją strawiona enzymem HindIII H = HindIII λ = Próbka strawionego DNA faga λ enzymem HindIII (z pkt. 1) M = Mph1103I λ = Próbka strawionego DNA faga λ enzymem Mph1103I (z pkt. 1) LM = Mph1103I λ lig = Próbka z ligacją strawiona enzymem Mph1103I Ryc. 1.5 Mapa restrykcyjna faga λ z zaznaczonymi pozycjami miejsc dla enzymów Mph1103I oraz HindIII. 12

13 Trawienie DNA enzymem HindIII 25 µl Trawienie enzymem Mph1103I 10 µl M Dezaktywacja termiczna 65 o C 20 min 5µl zachować 20 µl +5 µl Ligacja H =25 µl 5 µl zachować L 20 µl Dezaktywacja termiczna 65 o C 20 min nc L H LH m M LM 10 µl +5 µl HindIII LH 10 µl +5 µl Mph1103 LM Próbki DNA na Ŝel Ryc. 1.6 Schemat doświadczeń przeprowadzanych w trakcie ćwiczenia 1. m - marker wielkości; nc - nie cięty DNA faga λ; L produkty ligacji fragmentów DNA po cięciu HindIII; H - DNA faga λ strawiony enzymem HindIII; LH - produkty ligacji fragmentów DNA (po cięciu HindIII) strawione enzymem HindIII; M - DNA faga λ strawiony enzymem Mph1103I; LM - produkty ligacji fragmentów DNA (po cięciu HindIII) strawione enzymem Mph1103I. 13

14 N.C L. HindIII NdeI BamHI Eco130I BglII MphI1103I λh LigH M λ Lig λ Lig λ Lig λ Lig λ Lig Ryc. 1.7 Obraz rozdziału DNA w Ŝelu agarozowym 0,7%. N.C nie cięty DNA faga λ; L produkty ligacji fragmentów DNA po cięciu HindIII; λ - DNA faga λ strawiony określonym enzymem (nazwa uŝytego enzymu znajduje się nad symbolem λ); Lig - produkty ligacji fragmentów DNA po cięciu HindIII (patrz tor L), które strawiono określonym enzymem (nazwa uŝytego enzymu znajduje się nad symbolem λ). Zwróć uwagę, Ŝe wzór restrykcyjny zrekombinowanego DNA faga λ (tory L) jest inny niŝ wzór restrykcyjny natywnych cząsteczek DNA faga λ. (tory λ). Wyjątkiem jest trawienie enzymem HindIII (tor LigH), który wygenerował substratowe fragmenty restrykcyjne do ligacji (tor λh). M marker wielkości 14

15 Przygotowanie do Ćwiczenia 2 1. Nastawienie trawienie DNA wektora puc19 Wykonanie: zmieszać 10 µl mieszaniny Pst_pUC (zawiera bufor i enzym PstI) z 10 µl mieszaniny puc (zawiera DNA wektora puc19). Inkubacja w temperaturze 37 C, 60 min. Skład mieszaniny reakcyjnej (objętość końcowa 20 µl): 2 µl buforu 1 µl DNA puc19 0,2 µl enzymu PstI 16,8 µl H 2 O 2. Nastawienie trawienia DNA bakteriofaga HP1 Wykonanie: zmieszać 5 µl mieszaniny Pst_HP1 (zawiera bufor i enzym PstI) z 5 µl mieszaniny HP1 (zawiera DNA faga HP1). Inkubacja w temperaturze 37 C, 60 min. Skład mieszaniny reakcyjnej (objętość końcowa 10 µl): 1 µl buforu 2 µl DNA faga HP1 0,2 µl enzymu PstI 6,8 µl H 2 O 3. Nastawienie trawienie DNA wektora pmpma4ω Wykonanie: zmieszać 10µl mieszaniny PstΩ (zawiera bufor i enzym PstI) z 10 µl mieszaniny pmpma4ω (zawiera DNA wektora pmpma4ω). Inkubacja w temperaturze 37 C, 60 min. Skład mieszaniny reakcyjnej (objętość końcowa 20 µl): 2 µl buforu 2 µl DNA pmpma4ω 0,2 µl enzymu PstI 16,8 µl H 2 O 15

16 ĆWICZENIE 2 Enzymy słuŝące do modyfikacji DNA Część teoretyczna Obecnie stosuje się wiele róŝnorodnych, komercyjnie dostępnych enzymów słuŝących do modyfikacji i rekombinacji DNA. Są to m.in.: enzymy restrykcyjne (ćwiczenie 1), alkaliczna fosfataza (AP, ang. alkaline phosphatase), kinaza polinukleotydowa, ligaza DNA, polimeraza DNA I, fragment Klenowa, nukleaza S1, odwrotna transkryptaza, terminalna transferaza, RNaza, DNaza, egzonukleazy (I, III), endonukleazy (IV, V), polimeraza DNA (Taq, Pfu), topoizomeraza. Alkaliczna fosfataza (EC ) jest hydrolitycznym enzymem odpowiedzialnym za usuwanie reszt 5 fosforanowych z DNA, RNA oraz nukleotydów. Wszystkie alkaliczne fosfatazy są metaloenzymami (Zn(II)). Proces usuwania grup fosforanowych nazywany jest defosforylacją i przebiega z wytworzeniem produktu pośredniego zawierającego ufosforylowaną serynę. Enzym ten wykazuje najwyŝszą aktywność w środowisku alkalicznym stąd jego nazwa. MoŜemy wyróŝnić kilka rodzajów alkalicznej fosfatazy, pochodzących z róŝnych źródeł, które odróŝnia między innymi moŝliwość inaktywacji: bakteryjna alkaliczna fosfataza (BAP bacterial alkaline phosphatase) wykazuje najwyŝszą aktywność i jest najbardziej trwała (najtrudniej ją inaktywować po zakończeniu reakcji defosforylacji). BAP jest wydzielana w postaci monomeru (M r = 47 kda) do przestrzeni peryplazmatycznej Escherichia coli, gdzie dimeryzuje i staje się katalitycznie aktywna. W obojętnym lub alkalicznym ph, dimer BAP zawiera do 6 jonów Zn 2+, z których dwa są niezbędne dla aktywności enzymu. Tylko jedno z dwóch miejsc katalitycznych dimeru jest aktywne przy niskim stęŝeniu sztucznego substratu, podczas gdy oba stają się aktywne przy wysokim stęŝeniu. alkaliczna fosfataza z jelita cielęcego (CIAP - calf intestinal alkaline phosphatase) najczęściej uŝywana w laboratoriach biologii molekularnej. Wykazuje niewiele niŝszą aktywność w stosunku do BAP, a moŝna ją efektywnie inaktywować termicznie lub poprzez trawienie proteolityczne. CIAP jest glikoproteiną zbudowaną z dwóch 514- aminokwasowych monomerów. Aktywność enzymu zaleŝy od stęŝenia jonów Mg 2+ i Zn 2+. Zn 2+ wiąŝe się w centrum katalitycznym i jest wymagany do aktywności katalitycznej. Mg 2+ wiąŝe się do róŝnych miejsc enzymu i jest allosterycznym aktywatorem. alkaliczna fosfataza z krewetek (SAP - shrimp alkaline phosphatase) izolowana z krewetek Pandalus borealis, jest stosunkowo łatwa do inaktywacji termicznej. Przy manipulacjach DNA alkaliczna fosfataza uŝywana jest głównie do: usuwania grupy 5 fosforanowej z plazmidów i wektorów bakteriofagowych, które uprzednio zostały strawione enzymami restrykcyjnymi (Ryc. 2.1). Zapobiega to ponownej cyrkularyzacji wektora, a tym samym wydajność klonowania jest większa (Ryc. 2.2). usuwania grupy 5 fosforanowej z fragmentów DNA poprzedzającego radioaktywne znakowanie 32 P (przygotowanie DNA do radioaktywnego znakowania w reakcji z wykorzystaniem polinukleotydowej kinazy faga T4) (Ryc. 2.1). usuwania grupy 5 fosforanowej z RNA, rntps i dntps. jako enzym reporterowy w nieradioaktywnych systemach do wykrywania i lokalizacji kwasów nukleinowych i białek. AP jest skoniugowana z ligandem, który specyficznie oddziałuje z cząsteczką docelową. 16

17 (A) (B) (C) alkaliczna fosfataza 5 p DNA lub 5 p RNA 5 OH DNA lub 5 OH RNA Ryc. 2.1 Usuwanie grupy 5 fosforanowej DNA/RNA. (A) struktura nukleotydu, zaznaczono usuwaną grupę fosforanową; (B) i (C) reakcja defosforylacji. wektor nie poddany działaniu alkalicznej fosfatazy moŝe ulegać ponownej cyrkularyzacji, co prowadzi do otrzymania duŝej ilości pustych wektorów defosforylowany wektor nie moŝe ulec cyrkularyzacji, bez insertu 3 OH 5 P 3 OH 3 OH 5 P 3 OH Ryc. 2.2 Schemat klonowania insertu (powstałego po trawieniu enzymem restrykcyjnym) do defosforylowanego wektora. 17

18 Kinaza polinukleotydowa bakteriofaga T4 (T4 PNK) katalizuje przeniesienie γ-fosforanu z ATP (Ryc. 4.3) na (patrz struktura nukleotydu po defosforylacji) koniec 5 OH jedno- lub dwuniciowego DNA, RNA lub oligonukleotydów. γ β α Ryc. 2.3 Struktura ATP (ang. adenosine triphosphate) i ADP (ang. adenosine diphosphate). Aktywność T4 PNK wykorzystywana jest głównie w dwóch typach reakcji: reakcji podstawienia (ang. forward reaction) i reakcji wymiany (ang. exchange reaction) (Ryc. 2.4). W reakcji podstawienia γ-fosforan przenoszony jest z ATP na DNA/RNA. Docelowy nukleotyd nie posiada reszty fosforanowej na końcu 5 (została ona usunięta w reakcji defosforylacji lub w takiej postaci została zsyntetyzowana chemicznie). Reakcja ta jest odwracalna. W reakcji wymiany, nadmiar ADP powoduje, Ŝe T4 PNK najpierw przenosi 5 -fosforan z ufosforylowanego DNA, a następnie DNA jest ponownie fosforylowany przez przeniesienie γ- fosforanu z ATP (np. [γ- 32 P]ATP). W reakcji katalizowanej przez T4 PNK stęŝenie ATP powinno wynosić 1µM (reakcja podstawienia) lub 2µM (reakcja wymiany). Ponadto enzym posiada aktywność 3 fosfatazy. Ryc. 2.4 Aktywność enzymatyczna T4 PNK. Oczyszczenie kinazy polinukleotydowej bakteriofaga T4 z zainfekowanych komórek gospodarza jest niewydajne i trudne, dlatego teŝ źródłem T4 PNK są komórki Escherichia coli z wklonowanym genem pset bakteriofaga T4. T4 PNK jest homotetramerem zbudowanym z podjednostek o masie 28,9 kda kaŝda. T4 PNK jest głównie wykorzystywana do: radioaktywnego znakowania na końcu 5 kwasów nukleinowych (reakcja podstawienia lub wymiany), które następnie wykorzystywane są: (i) jako sonda hybrydyzacji; (ii) do mapowania transkryptu; (iii) jako markery do elektroforezy Ŝelowej; (iv) jako startery w reakcji sekwencjonowania DNA; (v) jako startery do reakcji PCR lub w innych metodach wymagających terminalnie wyznakowanego DNA. 5'-fosforylacji oligonukleotydowych łączników i DNA/RNA przed ligacją. 18

19 Termostabilne polimerazy DNA przeprowadzają zaleŝną od matrycy syntezę DNA w kierunku 5 3 (Ryc. 2.5). Proces ten polega na dodawaniu deoksyrybonukleotydów do końca 3 nowosyntetyzowanej nici. Do rozpoczęcia reakcji wymagany jest starter z wolną grupą 3 -OH oraz jony Mg 2+. Maksymalną aktywność katalityczną enzymy te wykazują w temperaturze C. W temp. 37 C osiągają jedynie około 10% aktywności maksymalnej. 5 DNA OH termostabilna polimeraza DNA 5 DNA ( p dn) n + npp i Mg 2+ datp, dttp, dgtp, dctp Ryc. 2.5 Reakcja katalizowana przez termostabilną polimerazę DNA. Tabela 5. Właściwości wybranych termostabilnych polimeraz DNA* (wg Sambrook, J. i Russell, D.; 2001). Enzym Organizm Optymalna temperatura ( C) Aktywność egzonukleolityczna Częstość błędów 10-6 Stabilność Inne uwagi Taq Thermus aquaticus min w 97,5 C produkt PCR posiada na końcu 3 da** 94 kda monomer Pwo Pyrococcus woesei ,2 > 120 min w 100 C Pfu Pyrococcus furiosus ,6 240 min w 95 C produkt PCR posiada tępe końce 90 kda monomer *poszczególne wartości mogą odbiegać od podanych w tabeli i róŝnić się w zaleŝności od producenta **polimeraza DNA Taq wykazuje aktywność transferazy nukleotydowej, ale nie ma aktywności proofreading (egzonukleolitycznej 3 5 ), co powoduje dodanie dodatkowej reszt/y adeninowych na końcu 3 produktu PCR Dostępne są równieŝ mieszaniny kilku termostabilnych polimeraz DNA np. High Fidelity PCR Enzyme Mix czy Long PCR Enzyme Mix. UmoŜliwiają one amplifikację fragmentów DNA o wielkości: (i) do 47 kpz z wirusowym DNA jako matrycą lub (ii) do 21 kpz z genomowym DNA jako matrycą. Zastosowanie termostabilnych polimeraz DNA: amplifikacja fragmentów DNA w reakcji PCR; znakowanie DNA; sekwencjonowanie DNA; wbudowywanie zmodyfikowanych nukleotydów (np. nukleotydów znakowanych biotyną, digoksygeniną lub fluorescencyjnie); mutageneza specyficzna wobec miejsca; 19

20 Polimeraza DNA I (holoenzym) (PolI, polimeraza Kornberga) syntetyzowana przez E. coli zbudowana jest z pojedynczego łańcucha polipeptydowego o masie cząsteczkowej 109 kda, kodowanego przez gen pola. Enzym ten posiada następujące aktywności: (i) polimerazy DNA 5 3 ; (ii) egzonukleazy 3 5 ; (iii) egzonukleazy 5 3 oraz (iv) RNazy H. Aktywność RNazy H nie jest powszechnie wykorzystywana w biologii molekularnej. Poszczególne aktywności katalizowane są przez odrębne domeny enzymu (Tabela 6). Tabela 6. Domeny polimerazy DNA I kodowanej przez Escherichia coli. Domena Aktywność Karboksylowa, aminokwasy , ~46 kda Centralna, aminokwasy , ~22 kda* Aminowa, aminokwasy 1-325* *karboksylowa i centralna domena stanowią fragment Klenowa polimeryzacyjna 5 3 egzonukleolityczna 3 5 egzonukleolityczna 5 3 Fragment Klenowa jest duŝym fragmentem polimerazy DNA I kodowanej przez E. coli. Posiada aktywność polimeryzacyjną 5 3 oraz aktywność egzonukleolityczną 3 5 (aktywność naprawcza). W porównaniu z PolI nie posiada aktywności egzonukleolitycznej 5 3. Do przeprowadzenia syntezy DNA w kierunku 5 3 wymagana jest obecność jednoniciowej matrycy oraz startera. Niezbędnym kofaktorem reakcji katalizowanych przez enzym są jony Mg 2+. Fragment Klenowa jest monomerem o wielkości 76 kda. Enzym ten moŝna otrzymać poprzez proteolizę polimerazy Kornberga subtylizyną lub teŝ poprzez sklonowanie odpowiedniego fragmentu genu pola w komórkach E. coli. Fragment Klenowa jest wykorzystywany w biologii molekularnej m.in. do: wypełniania lepkich końców 5 (Ryc. 2.6), powstałych po trawieniu enzymami restrykcyjnymi pozostawiającymi tego typu końce. Enzym ten katalizuje w sposób zaleŝny od matrycy dodawanie trifosforanów nukleotydów do cofniętej reszty hydroksylowej 3. Synteza zachodzi w kierunku 5 3 do momentu, aŝ wystający lepki koniec zostanie całkowicie wypełniony. 5...GTCCA 3 OH fragment Klenowa 5...GTCCAAGCT 3 OH 3...CAGGTTCGA p CAGGTTCGA p 5 datp, dttp, dgtp, dctp Mg 2+ Ryc. 2.6 Wypełnianie wystających lepkich końców 5 przez fragment Klenowa. wytępiania lepkich końców 3, które powstały po trawieniu enzymami restrykcyjnymi zostawiającymi wystające końce 3. Jednak wytępianie lepkich końców 3 jest wydajniej katalizowane przez polimerazę DNA faga T4, która ma większą aktywność egzonukleolityczną. W niektórych przypadkach aktywność egzonukleolityczna 3 5 fragmentu Klenowa jest niepotrzebna lub szkodliwa. NaleŜy wtedy zastosować fragment Klenowa exo -. Enzym ten zachowuje aktywność polimeryzacyjną, nie posiada natomiast aktywności egzonukleolitycznej 3 5. Fragment Klenowa exo - uzyskuje się poprzez wprowadzenie odpowiedniej mutacji w genie kodującym fragment Klenowa. 20

2015-11-18. DNA i RNA ENZYMY MODYFIKUJĄCE KOŃCE CZĄSTECZEK. DNA i RNA. DNA i RNA

2015-11-18. DNA i RNA ENZYMY MODYFIKUJĄCE KOŃCE CZĄSTECZEK. DNA i RNA. DNA i RNA Fosfataza alkaliczna CIP Calf Intestine Phosphatase- pochodzenie: jelito cielęce BAP Bacterial Alcaline Phosphatase- pochodzenie: E. coli SAP Shrimp Alcaline Phosphatase- pochodzenie: krewetki Pandalus

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wirtualne Klonowanie Prowadzący: mgr inż. Joanna Tymeck-Mulik i mgr Lidia Gaffke. Część teoretyczna:

Ćwiczenia 1 Wirtualne Klonowanie Prowadzący: mgr inż. Joanna Tymeck-Mulik i mgr Lidia Gaffke. Część teoretyczna: Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii Katedra Biologii Molekularnej Przedmiot: Biologia Molekularna z Biotechnologią Biologia II rok ===============================================================================================

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa IZOLACJA DNA Z HODOWLI KOMÓRKOWEJ.

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA RP20R, RP100R RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA Rekombinowana termostabilna polimeraza DNA Taq zawierająca czerwony barwnik, izolowana z Thermus aquaticus, o przybliżonej

Bardziej szczegółowo

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów:

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: dobór warunków samej reakcji PCR (temperatury, czas trwania cykli, ilości cykli itp.) dobór odpowiednich starterów do reakcji amplifikacji

Bardziej szczegółowo

Biologia Molekularna Podstawy

Biologia Molekularna Podstawy Biologia Molekularna Podstawy Budowa DNA Budowa DNA Zasady: Purynowe: adenina i guanina Pirymidynowe: cytozyna i tymina 2 -deoksyryboza Grupy fosforanowe Budowa RNA Budowa RNA Zasady: purynowe: adenina

Bardziej szczegółowo

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS Polimeraza TaqNovaHS jest mieszaniną termostabilnej polimerazy DNA

Bardziej szczegółowo

Biologia molekularna ćwiczenia Zakład Wirusologii

Biologia molekularna ćwiczenia Zakład Wirusologii Biologia molekularna ćwiczenia Zakład Wirusologii Zakład Wirusologii Instytut Mikrobiologii p. 440 A tel. 55-41-419 lub 55-41-421 Prowadzący: ćwiczenie 1 dr Monika Radlińska ćwiczenie 2 dr Agnieszka Kwiatek

Bardziej szczegółowo

Mieszanina trójfosforanów deoksyrybonukleotydów (dntp: datp, dgtp, dctp, dttp) Bufor reakcyjny zapewniający odpowiednie warunki reakcji

Mieszanina trójfosforanów deoksyrybonukleotydów (dntp: datp, dgtp, dctp, dttp) Bufor reakcyjny zapewniający odpowiednie warunki reakcji Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii Biologia i Biologia medyczna II rok Katedra Biologii Molekularnej Przedmiot: Biologia Molekularna z Biotechnologią =================================================================

Bardziej szczegółowo

PCR - ang. polymerase chain reaction

PCR - ang. polymerase chain reaction PCR - ang. polymerase chain reaction łańcuchowa (cykliczna) reakcja polimerazy Technika PCR umożliwia otrzymywanie dużej liczby kopii specyficznych fragmentów DNA (czyli amplifikację zwielokrotnienie fragmentu

Bardziej szczegółowo

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Ćwiczenie 3 Identyfikacja genetycznie modyfikowanych roślin w produktach spożywczych - jakościowe badanie obecności

Bardziej szczegółowo

PCR - ang. polymerase chain reaction

PCR - ang. polymerase chain reaction PCR - ang. polymerase chain reaction Technika PCR umożliwia otrzymywanie dużej liczby kopii specyficznych fragmentów DNA (czyli amplifikację zwielokrotnienie fragmentu DNA) Jest to reakcja powielania (replikacji)

Bardziej szczegółowo

Metody badania ekspresji genów

Metody badania ekspresji genów Metody badania ekspresji genów dr Katarzyna Knapczyk-Stwora Warunki wstępne: Proszę zapoznać się z tematem Metody badania ekspresji genów zamieszczonym w skrypcie pod reakcją A. Lityńskiej i M. Lewandowskiego

Bardziej szczegółowo

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o ĆWICZENIE 2 Oznaczanie polimorfizmu cytochromu CYP2D6 za pomocą tradycyjnych metod biologii molekularnej: PCR-RFLP I. Łańcuchowa reakcja polimerazy PCR (polymerase chain reaction) Technika PCR rozwinęła

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA DNA 28SRNA 18/16S RNA 5SRNA mrna Ilościowa analiza mrna aktywność genów w zależności od wybranych czynników: o rodzaju tkanki o rodzaju czynnika zewnętrznego o rodzaju upośledzenia szlaku metabolicznego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Cel ćwiczenia Określenie podatności na zakażenie wirusem HIV poprzez detekcję homo lub heterozygotyczności

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja warunków reakcji PCR w gradiencie temperatury i magnezu

Optymalizacja warunków reakcji PCR w gradiencie temperatury i magnezu Protokół pochodzi ze strony molekularnie.wordpress.com Kopiowanie i rozpowszechnianie wyłącznie w całości, z zachowaniem praw autorskich zgodnie z zasadami licencji GNU Dziękuję za uszanowanie mojej pracy,

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Endonukleazy restrykcyjne molekularne nożyczki

Endonukleazy restrykcyjne molekularne nożyczki Endonukleazy restrykcyjne molekularne nożyczki Inżynieria genetyczna nauka o technikach badawczych pozwalających na ingerencję w materiał genetyczny organizmów w celu wyizolowania i charakterystyki określonych

Bardziej szczegółowo

Novabeads Food DNA Kit

Novabeads Food DNA Kit Novabeads Food DNA Kit Novabeads Food DNA Kit jest nowej generacji narzędziem w technikach biologii molekularnej, umożliwiającym izolację DNA z produktów spożywczych wysoko przetworzonych. Metoda oparta

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY)

OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY) Ćwiczenie 8 OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY) Część doświadczalna obejmuje: - sączenie Ŝelowe ekstraktu uzyskanego z bielma niedojrzałych nasion kukurydzy - oznaczanie aktywności

Bardziej szczegółowo

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Inżynieria genetyczna- 6 ECTS Część I Badanie ekspresji genów Podstawy klonowania i różnicowania transformantów Kolokwium (14pkt) Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Kolokwium (26pkt) EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Wykład 14 Biosynteza białek

Wykład 14 Biosynteza białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 14 Biosynteza białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI I INNOWACYJNYCH MATERIAŁÓW OPAKOWANIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Wektory DNA - klonowanie molekularne

Wektory DNA - klonowanie molekularne Wektory DNA - klonowanie molekularne Fragment DNA (np. pojedynczy gen) można trwale wprowadzić do komórek gospodarza (tzn. zmusić go do powielania w tym gospodarzu) tylko wtedy, gdy zostanie on wbudowany

Bardziej szczegółowo

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne Techniki molekularne w mikrobiologii A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Drożdżowe systemy ekspresyjne

Drożdżowe systemy ekspresyjne Drożdże Drożdżowe systemy ekspresyjne Zalety: możliwość uzyskania dużej biomasy modyfikacje postranslacyjne eksprymowanych białek transport eksprymowanych białek do pożywki Duża biomasa W przypadku hodowli

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

GENETYKA MOLEKULARNA

GENETYKA MOLEKULARNA Zakład Genetyki Uniwersytetu Warszawskiego GENETYKA MOLEKULARNA Materiały do zajęć laboratoryjnych Skrypt przygotowany przez pracowników Zakładu Genetyki UW Warszawa 2003 Spis treści Wstęp...3 Enzymy restrykcyjne...4

Bardziej szczegółowo

2. Przedmiot zamówienia: Odczynniki chemiczne do izolacji DNA i reakcji PCR, wymienione w Tabeli 1. Nazwa odczynnika Specyfikacja Ilość*

2. Przedmiot zamówienia: Odczynniki chemiczne do izolacji DNA i reakcji PCR, wymienione w Tabeli 1. Nazwa odczynnika Specyfikacja Ilość* Poznao, 6 lutego 2012 r. Zapytanie ofertowe nr 001 /2012 dotyczące zakupu odczynników chemicznych do izolacji DNA i reakcji PCR GENESIS Polska Sp. z o.o Ul. Za Cytadelą 19, 61-659 Poznao NIP 778 13 56

Bardziej szczegółowo

Przynieść kalkulator, jeden na osobę (nie w telefonie!)

Przynieść kalkulator, jeden na osobę (nie w telefonie!) Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii Katedra Biologii Molekularnej Przedmiot: Biologia Molekularna z Biotechnologią Biologia II rok ======================================================== Ćwiczenie 2

Bardziej szczegółowo

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski Znaczenie genetyki Opracował A. Podgórski InŜynieria genetyczna InŜynieria genetyczna ingerencja w materiał genetyczny organizmów, w celu zmiany ich właściwości dziedzicznych. Istota inŝynierii genetycznej

Bardziej szczegółowo

================================================================= Ćwiczenie 6 Oznaczanie aktywności bakteryjnej β-galaktozydazy Materiały:

================================================================= Ćwiczenie 6 Oznaczanie aktywności bakteryjnej β-galaktozydazy Materiały: Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii Katedra Biologii Molekularnej Przedmiot: Biologia Molekularna z Biotechnologią Biologia II rok ================================================================= Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

PCR. Aleksandra Sałagacka

PCR. Aleksandra Sałagacka PCR Aleksandra Sałagacka Reakcja PCR naśladuje proces replikacji DNA in vitro pozwala na amplifikację określonego krótkiego (kilkadziesiąt kilka tys.pz) fragmentu DNA obecnie najważniejsze narzędzie biologii

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7 Poznań, dnia 28.04.2014 r. BioVentures Institute Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ul. Promienista 83 60 141 Poznań Zapytanie ofertowe nr 01/2014 Projekt Nowa technologia wytwarzania szczepionek

Bardziej szczegółowo

Biologia Molekularna ĆWICZENIE I PREPARATYKA RNA

Biologia Molekularna ĆWICZENIE I PREPARATYKA RNA Biologia Molekularna ĆWICZENIE I PREPARATYKA RNA ĆWICZENIE I (RNA) W komórkach występują trzy główne rodzaje RNA: mrna, trna, rrna. Największą pulę RNA stanowi rrna kodujące podjednostki rybosomów (u Eukariota

Bardziej szczegółowo

Genomic Midi AX Direct zestaw do izolacji genomowego DNA (procedura bez precypitacji) wersja 1215

Genomic Midi AX Direct zestaw do izolacji genomowego DNA (procedura bez precypitacji) wersja 1215 Genomic Midi AX Direct zestaw do izolacji genomowego DNA (procedura bez precypitacji) wersja 1215 20 izolacji Nr kat. 895-20D Pojemność kolumny do oczyszczania DNA wynosi 100 µg 1 Skład zestawu Składnik

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z biochemii

Laboratorium z biochemii Laboratorium z biochemii DLA STUDENTÓW BIOLOGII, BIOTECHNOLOGII I OCHRONY ŚRODOWISKA Praca zbiorowa pod redakcją Antoniego Polanowskiego Poprawki do wydania III wprowadzone pod redakcją Justyny Ciuraszkiewicz

Bardziej szczegółowo

Escherichia coli. System pbad

Escherichia coli. System pbad Escherichia coli System pbad System pbad System pbad został skonstruowany w oparciu o elementy regulacji transkrypcji operonu arabinozowego E. coli Elementy regulacji transkrypcji operonu arabinozowego

Bardziej szczegółowo

Biochemia: Ćw. 11 Metoda RT-PCR

Biochemia: Ćw. 11 Metoda RT-PCR Ćwiczenie 11 METODA RT-PCR Wyciąg z kart charakterystyki substancji niebezpiecznych: bromek etydyny T+ EDTA Xi etanol, 96% F kwas octowy, 96% C -merkaptoetanol N, T Tris Xi UWAGI WSTĘPNE Praca z kwasami

Bardziej szczegółowo

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Mutacja Mutacja (łac. mutatio zmiana) - zmiana materialnego

Bardziej szczegółowo

Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Inżynieria bioprocesowa na kierunku biotechnologia

Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Inżynieria bioprocesowa na kierunku biotechnologia 1 Zakład Mikrobiologii UJK Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Inżynieria bioprocesowa na kierunku biotechnologia 2 Zakład Mikrobiologii UJK Zakres materiału

Bardziej szczegółowo

Genomic Maxi AX zestaw do izolacji genomowego DNA wersja 0616

Genomic Maxi AX zestaw do izolacji genomowego DNA wersja 0616 Genomic Maxi AX zestaw do izolacji genomowego DNA wersja 0616 10 izolacji Nr kat. 995-10 Pojemność kolumny do oczyszczania DNA wynosi 500 µg 1 Skład zestawu Składnik Ilość Temp. Przechowywania Kolumny

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa tel. 22 572 0735, 606448502

Bardziej szczegółowo

Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów. Rozdział 9

Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów. Rozdział 9 Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów Rozdział 9 Wykrywanie jakościowe kukurydzy MON810, kukurydzy Bt-176 i soi Roundup Ready metodą PCR M. Querci, M. Maretti, M. Mazzara

Bardziej szczegółowo

Wektory DNA - klonowanie molekularne

Wektory DNA - klonowanie molekularne Wektory DNA - klonowanie molekularne Fragment DNA (np. pojedynczy gen) można trwale wprowadzić do komórek gospodarza (tzn. zmusić go do powielania w tym gospodarzu) tylko wtedy, gdy zostanie on wbudowany

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SPIS TREŚCI: 1. Wprowadzenie. 2. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. 3. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7.2. Metody biologii molekularnej (technika PCR, sekwencjonowanie DNA) wykorzystywane w taksonomii roślin Autor: Magdalena Dudek

Bardziej szczegółowo

Replikacja DNA. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Replikacja DNA. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Replikacja DNA Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Replikacja DNA jest bardzo złożonym procesem, w którym biorą udział setki

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej, Wydział Farmaceutyczny, WUM.

Zakład Biologii Molekularnej, Wydział Farmaceutyczny, WUM. Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: TERAPIA GENOWA Plan ćwiczeń Ćwiczenie 1: Przygotowanie warsztatu terapii genowej 1. Kontrola jakościowa preparatów plazmidowych paav/lacz,

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

DNA musi współdziałać z białkami!

DNA musi współdziałać z białkami! DNA musi współdziałać z białkami! Specyficzność oddziaływań między DNA a białkami wiążącymi DNA zależy od: zmian konformacyjnych wzdłuż cząsteczki DNA zróżnicowania struktury DNA wynikającego z sekwencji

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze z nich to: enzymy restrykcyjne wektory DNA inne enzymy np. ligazy, fosfatazy, polimerazy, kinazy, nukleazy

Najważniejsze z nich to: enzymy restrykcyjne wektory DNA inne enzymy np. ligazy, fosfatazy, polimerazy, kinazy, nukleazy Aby manipulować genami niezbędne są odpowiednie narzędzia molekularne, które pozwalają uzyskać tzw. zrekombinowane DNA (umożliwiają rekombinację materiału genetycznego in vitro czyli w próbówce) Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Klonowanie i transgeneza. dr n.med. Katarzyna Wicher

Klonowanie i transgeneza. dr n.med. Katarzyna Wicher Klonowanie i transgeneza dr n.med. Katarzyna Wicher Klonowanie proces tworzenia idealnej kopii z oryginału oznacza powstawanie lub otrzymywanie genetycznie identycznych: cząsteczek DNA komórek organizmów

Bardziej szczegółowo

Generator testów 1.3.1 Biochemia wer. 1.0.5 / 14883078 Strona: 1

Generator testów 1.3.1 Biochemia wer. 1.0.5 / 14883078 Strona: 1 Przedmiot: Biochemia Nazwa testu: Biochemia wer. 1.0.5 Nr testu 14883078 Klasa: zaoczni_2007 IBOS Odpowiedzi zaznaczamy TYLKO w tabeli! 1. Do aminokwasów aromatycznych zalicza się A) G, P oraz S B) L,

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie Nazwa modułu: Genetyka molekularna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie numer 6. Analiza próbek spożywczych na obecność markerów GMO

Ćwiczenie numer 6. Analiza próbek spożywczych na obecność markerów GMO Ćwiczenie numer 6 Analiza próbek spożywczych na obecność markerów GMO 1. Informacje wstępne -screening GMO -metoda CTAB -qpcr 2. Izolacja DNA z soi metodą CTAB 3. Oznaczenie ilościowe i jakościowe DNA

Bardziej szczegółowo

Zestaw do izolacji plazmidowego DNA

Zestaw do izolacji plazmidowego DNA Nr kat. EM01 Wersja zestawu: 1.2014 Zestaw do izolacji plazmidowego DNA EXTRACTME jest zastrzeżonym znakiem towarowym firmy BLIRT S.A. www.dnagdansk.com Nr kat. EM01 I. PRZEZNACZENIE ZESTAWU Zestaw EXTRACTME

Bardziej szczegółowo

Elektroforeza kwasów nukleinowych

Elektroforeza kwasów nukleinowych Elektroforeza kwasów nukleinowych Elektroforeza jest podstawową techniką wizualizacji kwasów nukleinowych pozwala bezpośrednio identyfikować cząsteczki DNA i jest stosunkowo czuła (po odpowiednim wybarwieniu

Bardziej szczegółowo

dr hab. Beata Krawczyk Katedra Mikrobiologii PG

dr hab. Beata Krawczyk Katedra Mikrobiologii PG Metody amplifikacji kwasów nukleinowych dr hab. Beata Krawczyk Katedra Mikrobiologii PG Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej pj j w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Amplifikacja

Bardziej szczegółowo

Glimmer umożliwia znalezienie regionów kodujących

Glimmer umożliwia znalezienie regionów kodujących Narzędzia ułatwiające identyfikację właściwych genów GLIMMER TaxPlot Narzędzia ułatwiające amplifikację tych genów techniki PCR Primer3, Primer3plus PrimerBLAST Reverse Complement Narzędzia ułatwiające

Bardziej szczegółowo

4. DNA podporządkowany człowiekowi manipulacje DNA

4. DNA podporządkowany człowiekowi manipulacje DNA . DN podporządkowany człowiekowi manipulacje DN Poznanie mechanizmów replikacji, transkrypcji i translacji oraz rozwój biochemii, genetyki i informatyki doprowadziły do wynalezienia metod pozwalających

Bardziej szczegółowo

GENOMIKA FUNKCJONALNA. Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu

GENOMIKA FUNKCJONALNA. Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu GENOMIKA FUNKCJONALNA Jak działają geny i genomy? Poziom I: Analizy transkryptomu Adnotacja (ang. annotation) pierwszy etap po uzyskaniu kompletnej sekwencji nukleotydyowej genomu analiza bioinformatyczna

Bardziej szczegółowo

StayRNA bufor zabezpieczający RNA przed degradacją wersja 0215

StayRNA bufor zabezpieczający RNA przed degradacją wersja 0215 StayRNA bufor zabezpieczający RNA przed degradacją wersja 0215 100 ml, 250 ml, 500 ml Nr kat. 038-100, 038-250, 038-500 Nietosyczny roztwór wodny do przechowywania i zabezpieczania różnego rodzaju tkanek

Bardziej szczegółowo

Podstawy inżynierii genetycznej

Podstawy inżynierii genetycznej Metody bioinformatyki Podstawy inżynierii genetycznej prof. dr hab. Jan Mulawka Czym jest inżynieria genetyczna Zbiór technik rekombinowania i klonowania DNA Wydzielanie i charakteryzowanie pojedyńczych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: B. Alberts, D. Bray, K. Hopkin, A. Johnson, J. Lewis, M. Raff, K. Roberts, P. Walter Podstawy biologii komórki. Cz.

Księgarnia PWN: B. Alberts, D. Bray, K. Hopkin, A. Johnson, J. Lewis, M. Raff, K. Roberts, P. Walter Podstawy biologii komórki. Cz. Księgarnia PWN: B. Alberts, D. Bray, K. Hopkin, A. Johnson, J. Lewis, M. Raff, K. Roberts, P. Walter Podstawy biologii komórki. Cz. 1 ROZDZIAŁ 1. KOMÓRKI WPROWADZENIE 1 Jedność i różnorodność komórek 1

Bardziej szczegółowo

Zestaw do oczyszczania DNA po reakcjach enzymatycznych. Nr kat. EM03 Wersja zestawu:

Zestaw do oczyszczania DNA po reakcjach enzymatycznych. Nr kat. EM03 Wersja zestawu: Zestaw do oczyszczania DNA po reakcjach enzymatycznych Nr kat. EM03 Wersja zestawu: 1.2012 I. PRZEZNACZENIE ZESTAWU Zestaw EXTRACTME DNA CLEAN-UP przeznaczony jest do szybkiego i wydajnego oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Zestaw do izolacji DNA z żeli agarozowych. Nr kat. EM08 Wersja zestawu:

Zestaw do izolacji DNA z żeli agarozowych. Nr kat. EM08 Wersja zestawu: Zestaw do izolacji DNA z żeli agarozowych Nr kat. EM08 Wersja zestawu: 1.2012 www.dnagdansk.com Nr kat. EM08 I. PRZEZNACZENIE ZESTAWU Zestaw EXTRACTME DNA GEL OUT przeznaczony jest do szybkiej i wydajnej

Bardziej szczegółowo

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy Temat: Białka Aminy Pochodne węglowodorów zawierające grupę NH 2 Wzór ogólny amin: R NH 2 Przykład: CH 3 -CH 2 -NH 2 etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

Bardziej szczegółowo

Kwasy Nukleinowe. Rys. 1 Struktura typowego dinukleotydu

Kwasy Nukleinowe. Rys. 1 Struktura typowego dinukleotydu Kwasy Nukleinowe Kwasy nukleinowe są biopolimerami występującymi w komórkach wszystkich organizmów. Wyróżnia się dwa główne typy kwasów nukleinowych: Kwas deoksyrybonukleinowy (DNA) Kwasy rybonukleinowe

Bardziej szczegółowo

Iwona Mruk. Katedra Mikrobiologii Wydział Biologii Uniwersytet Gdański AUTOREFERAT

Iwona Mruk. Katedra Mikrobiologii Wydział Biologii Uniwersytet Gdański AUTOREFERAT Iwona Mruk Katedra Mikrobiologii Wydział Biologii Uniwersytet Gdański AUTOREFERAT Gdańsk 2013 1. IMIĘ, NAZWISKO, ADRES DO KORESPONDENCJI dr Iwona Mruk Katedra Mikrobiologii Wydział Biologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII ĆWICZENIA Z BIOCHEMII D U STUDENTfiW WYDZIAŁU LEKARSKIEGO Pod redakcją Piotra Laidlera, Barbary Piekarskiej, Marii Wróbel WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO ĆWICZENIA Z BIOCHEMII DLA STUDENTÓW WYDZIAŁU

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DO BLOKU INŻYNIERIA GENETYCZNA

MATERIAŁY DO BLOKU INŻYNIERIA GENETYCZNA MATERIAŁY DO BLOKU INŻYNIERIA GENETYCZNA 1. AMPLIFIKACJA FRAGMENTU DNA METODĄ PCR Otrzymywanie dużej liczby kopii określonego fragmentu DNA możliwe jest przy zastosowaniu procedur klonowania lub znacznie

Bardziej szczegółowo

PL 217144 B1. Sposób amplifikacji DNA w łańcuchowej reakcji polimerazy za pomocą starterów specyficznych dla genu receptora 2-adrenergicznego

PL 217144 B1. Sposób amplifikacji DNA w łańcuchowej reakcji polimerazy za pomocą starterów specyficznych dla genu receptora 2-adrenergicznego PL 217144 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217144 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 391926 (22) Data zgłoszenia: 23.07.2010 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

PathogenFree DNA Isolation Kit Zestaw do izolacji DNA Instrukcja użytkownika

PathogenFree DNA Isolation Kit Zestaw do izolacji DNA Instrukcja użytkownika PathogenFree DNA Isolation Kit Zestaw do izolacji DNA Instrukcja użytkownika Spis treści 1. Zawartość 2 1.1 Składniki zestawu 2 2. Opis produktu 2 2.1 Założenia metody 2 2.2 Instrukcja 2 2.3 Specyfikacja

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp.

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. Uwaga: Ze względu na laboratoryjny charakter zajęć oraz kontakt z materiałem biologicznym,

Bardziej szczegółowo

Elektroforeza kwasów nukleinowych

Elektroforeza kwasów nukleinowych Elektroforeza kwasów nukleinowych Elektroforeza jest podstawową techniką wizualizacji kwasów nukleinowych pozwala bezpośrednio identyfikować cząsteczki DNA i jest stosunkowo czuła (po odpowiednim wybarwieniu

Bardziej szczegółowo

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier.

6. Z pięciowęglowego cukru prostego, zasady azotowej i reszty kwasu fosforowego, jest zbudowany A. nukleotyd. B. aminokwas. C. enzym. D. wielocukier. ID Testu: F5679R8 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Na indywidualne cechy danego osobnika ma (maja) wpływ A. wyłacznie czynniki środowiskowe. B. czynniki środowiskowe i materiał genetyczny. C. wyłacznie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Oznaczanie wrażliwości szczepów na metycylinę

Ćwiczenie 1. Oznaczanie wrażliwości szczepów na metycylinę XI. Antybiotyki i chemioterpeutyki ćwiczenia praktyczne W przedstawionych ćwiczeniach narysuj i zinterpretuj otrzymane wyniki badań mechanizmów oporności. Opisz rodzaje krążków użytych do badań oraz sposób

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/US99/21960 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/US99/21960 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 197408 (21) Numer zgłoszenia: 346772 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 21.09.1999 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wrocławski Instytut Genetyki i Mikrobiologii Zakład Genetyki. Jacek Skała ĆWICZENIA Z GENETYKI MOLEKULARNEJ

Uniwersytet Wrocławski Instytut Genetyki i Mikrobiologii Zakład Genetyki. Jacek Skała ĆWICZENIA Z GENETYKI MOLEKULARNEJ Uniwersytet Wrocławski Instytut Genetyki i Mikrobiologii Zakład Genetyki Jacek Skała ĆWICZENIA Z GENETYKI MOLEKULARNEJ Wrocław 2008 Spis treści Spis treści...2 Organizacja ćwiczeń...4 KRYTERIA OCENY...6

Bardziej szczegółowo

ODCZYNNIKI DO BIOLOGII MOLEKULARNEJ

ODCZYNNIKI DO BIOLOGII MOLEKULARNEJ www.cytogen.com.pl ODCZYNNIKI DO BIOLOGII MOLEKULARNEJ 3 Spis treści 4 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 22 22 Stabilność technologii TAG Specifikacja qpcr Mix-ów Kompatybilność kitów qpcr

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej.

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Wprowadzenie DNA i białka W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Białka: łańcuchy złożone z aminokwasów (kilkadziesiąt kilkadziesiąt

Bardziej szczegółowo

Screening, klonowanie, ekspresja i oczyszczanie białek

Screening, klonowanie, ekspresja i oczyszczanie białek Screening, klonowanie, ekspresja i oczyszczanie białek Kiedy gen jest znany Dostępna sekwencja DNA sekwencjonowanie genomu, biblioteki Dostępna sekwencja białka sekwencjonowanie białka Techniki pozyskania

Bardziej szczegółowo

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości.

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII DLA KLASY I GIMNAZJUM Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. Cele: Utrwalenie pojęć związanych z budową komórki;

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD WIRUSOLOGII Instytut Mikrobiologii

ZAKŁAD WIRUSOLOGII Instytut Mikrobiologii ZAKŁAD WIRUSOLOGII Instytut Mikrobiologii DNI OTWARTE 11-15.05.2015 w GODZ. 10-14 www.biol.uw.edu.pl/wirusologia Zespół Dr Monika Radlińska kierownik (+22) 554 14 19 e-mail: m.radlinska@biol.uw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

KONDUKTOMETRIA. Konduktometria. Przewodnictwo elektrolityczne. Przewodnictwo elektrolityczne zaleŝy od:

KONDUKTOMETRIA. Konduktometria. Przewodnictwo elektrolityczne. Przewodnictwo elektrolityczne zaleŝy od: KONDUKTOMETRIA Konduktometria Metoda elektroanalityczna oparta na pomiarze przewodnictwa elektrolitycznego, którego wartość ulega zmianie wraz ze zmianą stęŝenia jonów zawartych w roztworze. Przewodnictwo

Bardziej szczegółowo

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR)

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji DNA specyficznych dla bakterii z rodzaju Salmonella techniką Real Time PCR Nr kat.: BAC01-50 Wielkość zestawu: 50 oznaczeń Objętość

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego Przykładowe zadania z BIOLOGii przygotowujące do egzaminu maturalnego Prezentowane zadania są zgodne z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Prócz zadań, które

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Praca wykonana pod kierunkiem dr hab. Tomasza Grzybowskiego w Katedrze Medycyny Sądowej w Zakładzie Genetyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Biotechnologia i inżynieria genetyczna Wersja A Test podsumowujący rozdział II i inżynieria genetyczna..................................... Imię i nazwisko.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 16 zadań. rzy każdym

Bardziej szczegółowo

Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej

Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Seminarium 1 część 1 Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Genom człowieka Genomem nazywamy całkowitą ilość DNA jaka

Bardziej szczegółowo

Izolacja i oczyszczanie DNA jest kluczowym etapem większości. procedur stosowanych w biologii molekularnej, diagnostyce i innych

Izolacja i oczyszczanie DNA jest kluczowym etapem większości. procedur stosowanych w biologii molekularnej, diagnostyce i innych izolacja DNA Izolacja i oczyszczanie DNA jest kluczowym etapem większości procedur stosowanych w biologii molekularnej, diagnostyce i innych badaniach. Głównym celem tego etapu badań jest uzyskanie wysokiej

Bardziej szczegółowo

Hybrydyzacja kwasów nukleinowych metodą Southerna

Hybrydyzacja kwasów nukleinowych metodą Southerna Hybrydyzacja kwasów nukleinowych metodą Southerna ENZYMY SŁUŻĄCE DO MANIPULACJI DNA KATEGORIA FUNKCJA CHARAKTERYSTYKA PRZYKŁADY POLIMERAZY synteza nowych polinukleotydów komplementarnych do istniejącej

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Porównanie ilości i jakości DNA wyizolowanego z komórki roślinnej i zwierzęcej

Porównanie ilości i jakości DNA wyizolowanego z komórki roślinnej i zwierzęcej Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii Kultury tkankowe i komórkowe roślin i zwierząt Porównanie ilości i jakości DNA wyizolowanego z komórki roślinnej i zwierzęcej

Bardziej szczegółowo