INSTYTUT BADAWCZY LEŚNICTWA Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych SYNTEZA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INSTYTUT BADAWCZY LEŚNICTWA Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych SYNTEZA"

Transkrypt

1 INSTYTUT BADAWCZY LEŚNICTWA Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych SYNTEZA Temat: 361/10Wn50/NE-PR-Tx/D Tytuł tematu: Określenie zmienności genetycznej europejskich i azjatyckich populacji sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na podstawie analiz DNA Główny autor: Współautorzy: prof. nadzw. dr hab. Justyna Nowakowska mgr Jurata Buchovska WYKONANO NA ZAMÓWIENIE MINISTRA ŚRODOWISKA SFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ Kierownik Zakładu Dyrektor Instytutu Sękocin Stary, październik 2010

2 Spis treści 1. Wstęp Cel pracy Zakres pracy Metodyka pracy Wyniki pracy Analizy laboratoryjne polimorfizmu DNA Genotypowanie populacji Statystyczna analiza otrzymanych wyników 5 6. Podsumowanie Literatura

3 1. Wstęp Identyfikacja pojedynczych organizmów oraz populacji jest możliwa dzięki różnicom w budowie kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA). Zmienność ta, inaczej polimorfizm, może być charakterystyczna dla różnych populacji osobników danego gatunku (zmienność międzypopulacyjna) lub nawet dla pojedynczych osobników w obrębie populacji (zmienność wewnątrzpopulacyjna). Ustalenie tożsamości genetycznej materiału biologicznego i określenie jego filogenezy opiera się na badaniu markerów genetycznych. Markery genetyczne są prostymi cechami jakościowymi, które pozwalają na identyfikację genotypu danego organizmu (Hamrick et al. 1992). Markery DNA mitochondrialnego wykorzystywane są przede wszystkim w badaniach struktury genetycznej populacji oraz odtworzenia dróg migracji polodowcowej fauny i flory (Petit et al. 2002, Nowakowska 2006, 2007). Technika mikrosatelitarnego DNA (SSR) jest od około dziesięciu lat najprecyzyjniejszym narzędziem badawczym w genotypowaniu drzew leśnych (Newton et al. 1999, Primack et al. 1998). Jak dotąd, dane na temat struktury genetycznej populacji sosnowych w Europie i Azji są słabo poznane. Praca uzupełnia tę lukę i wnosi nową wiedzę na temat naturalnych zasobów genowych Pinus sylvestris w Europie i Azji. Prezentowane wyniki badań wpisują się w wieloletnią współpracę naukową między Zakładem Hodowli Genetyki Drzew Leśnych IBL i Litewskim Instytutem Badawczym w Kownie, dotyczącą zmienności genetycznej sosny zwyczajnej na podstawie polimorfizmu DNA. 2. Cel pracy Celem badań było określenie stopnia zróżnicowania genetycznego wewnątrz- i międzypopulacyjnego, analiza podobieństwa genetycznego oraz opracowanie map haplotypów dla sosny zwyczajnej w zasięgu euroazjatyckim, przy zastosowaniu ośmiu loci mikrosatelitarnego DNA chloroplastowego. 3

4 3. Zakres pracy Materiał badawczy obejmował 54 populacje P. sylvestris L., których liczebność wahała się od 3 do 10 drzew. Łącznie, analizami objęto 32 populacje sosny zwyczajnej z krajów europejskich oraz 32 populacje z Rosji. Razem przeanalizowano 522 drzewa, z których stażystka przywiozła wyizolowane DNA z igieł, z populacji pochodzących z różnych powierzchni doświadczalnych na terenie Litwy. W pracy przedstawiono ocenę struktury genetycznej wybranych europejskich, w tym litewskich, czeskich, polskich, niemieckich, szwedzkich i angielskich oraz azjatyckich populacji sosny zwyczajnej, na podstawie markerów molekularnych. 4. Metodyka pracy W ramach pracy wykonano następujące zadania: 1. Analizy laboratoryjne związane z ekstrakcją DNA i badaniem naturalnych populacji sosnowych przy użyciu markerów molekularnych, a mianowicie sześciu chloroplastowych loci mikrosatelitarnego DNA. 2. Genotypowanie populacji za pomocą nowoczesnej aparatury badawczej, która znajduje się w Zakładzie Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych, m.in.: na automatycznym sekwenatorze Beckman Coulter CEQ TM 8000 i elektroforezie chipowej BioAnalyser (Agilent, USA), oraz nauka obsługi programów komputerowych takich, jak Pop Gen 32, BIO-RAD GelDoc 1000 i 2100 Expert DNA 1000 (BioAnalyser, Agilent Technologies ).. 3. Statystyczna analiza otrzymanych wyników za pomocą programu Pop Gen v. 3.2 (Yeh i Boyle 1997). Wynikiem obliczeń następujące wartości statystyczne: częstość alleli, procent loci polimorficznych, heterozygotyczność oczekiwana i obserwowana, zróżnicowanie genetyczne wyrażone indeksem Shannona, oraz dendrogramy podobieństwa genetycznego. 4

5 5. Wyniki pracy 5.1 Analizy laboratoryjne polimorfizmu DNA Otrzymane preparaty DNA pochodzące z igieł sosny były dobrej jakości, czyli były pozbawione zanieczyszczeń kwasami nukleinowymi i białkowymi Genotypowanie populacji Badane loci były polimorficzne, gdyż statystyczna analiza wyników dla wszystkich populacji ujawniła 100% polimorfizmu między badanymi fragmentami DNA, przy przyjęciu poziomu istotności p < 0, Statystyczna analiza otrzymanych wyników Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że średnia zmienność wewnątrzpopulacyjna w populacjach europejskich była nieco większa (H S = 0,502) niż w populacjach azjatyckich (H S = 0,477). Podobnie, całkowita zmienność międzypopulacyjna była większa dla krajów europejskich (H T = 0,654) niż dla Rosji (H T = 0,632). Współczynnik zróżnicowania genetycznego, odzwierciedlającego różnice w strukturze genotypów pomiędzy populacjami był prawie na tam samym poziomie dla drzewostanów sosnowych z Europy (G ST = 0,233) oraz z Rosji (G ST = 0,244). Obliczenia dystansów genetycznych wskazały na obecność dwóch głównych grup populacji spokrewnionych genetycznie w Europie, oraz pięciu grup populacji o dużym pokrewieństwie genetycznym w rosyjskiej części Azji. Rozmieszczenie geograficzne dla większości grup genotypów sosny zwyczajnej, wyodrębnionych w dendrogramach dystansu genetycznego Nei (1987) było mozaikowate, tym niemniej odnotowano zgrupowania populacji sosnowych o podobnych genotypach w środkowej i wschodniej Europie oraz w północno-zachodniej i południowo-zachodniej Rosji. Na podstawie analogii z udokumentowanymi drogami migracji polodowcowej dla innych gatunków lasotwórczych w Europie można przypuszczać, że główne refugia sosny zwyczajnej usytuowane były na Półwyspie Bałkańskim i Apenińskim oraz Środkowej Rosji. 5

6 6. Podsumowanie: Powyższe badania wskazują na przydatność techniki mikrosatelitarnego DNA w celu określenia zmienności badanych populacji sosny zwyczajnej na poziomie DNA. Na podstawie uzyskanych wyników badań z 54 populacji P. sylvestris L. można stwierdzić, że: 1. Średnie zróżnicowanie wewnątrzpopulacyjne dla krajów europejskich było większe H S = 0,502 niż dla Rosji H S = 0, Całkowita zmienność międzypopulacyjna była nieco większa dla krajów europejskich (H T = 0,654) niż dla Rosji (H T = 0,632). 3. Nieco większe parametry zmienności genetycznej obserwowane w europejskich populacjach sosny zwyczajnej, w porównaniu do populacji azjatyckich, odzwierciedlają prawdopodobnie większy wpływ gospodarki człowieka na ekosystemy leśne w Europie w przeszłości. 4. Współczynnik zmienności międzypopulacyjnej był większy dla Rosji G ST = 24,4%, w porównaniu do populacji z krajów europejskich G ST = 23,3%, co potwierdzają ogólne badania zmienności genetycznej podstawowych gatunków drzew leśnych. 5. Dendrogram podobieństwa genetycznego dla populacjami z Europy, wykazał istnienie 2 głównych grup zbliżonych filogenetycznie, oddalonych dużym dystansem genetycznym D = 0, Obliczenia dystansów genetycznych między populacjami z Rosji, wyodrębniły 5 grup zbliżonych filogenetycznie, oddalonych dużym dystansem genetycznym D = 0,745. Największy dystans dzielił populację Krasnojarsk od pozostałych populacji z Rosji. 7. Rozmieszczenie geograficzne większości grup genotypów sosny zwyczajnej, wyodrębnionych w dendrogramach podobieństwa genetycznego było mozaikowate, tym niemniej odnotowano zgrupowania populacji sosnowych o podobnych genotypach w środkowej i wschodniej Europie oraz w północnozachodniej i południowo-zachodniej Rosji. 6

7 7. Literatura Hamrick J. L., Godt M. J. W., Sherman-Broyles S. L Factors influencing levels of genetic diversity in woody plant species. New Forests, 6: Nei M Molecular evolutionary genetics. Columbia University Press, New York. Newton A. C., Allnutt T. R., Gillies A. C. M., Lowe A. J., Ennos R. A Molecular phylogeography, intraspecific variation and the conservation of tree species. Tree, 14(4): Nowakowska J. A Zastosowanie markerów DNA (RAPD, SSR, PCR-RFLP I STS) w genetyce drzew leśnych, entomologii, fitopatologii i łowiectwie. Leś. Pr. Bad., 1: Nowakowska J. A Zmienność genetyczna polskich wybranych populacji sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na podstawie analiz polimorfizmu DNA. Rozpr. Habi., IBL Warszawa 2007, ISBN , ss Petit R. J., Latouche-Hallé C., Pemonge M. H., Kremer A Chloroplast DNA variation of oaks in France and the influence of forest fragmentation on genetic diversity. For. Ecol. Managm., 156: Primack R. B Essentials of conservation biology. Sunderland, Massachusetts, USA, Sinauer Associates Publishers, str Yeh F. C., Boyle T. J. B Population genetic analysis of co-dominant and dominant markers and quantitative traits. Belgian J. Bot., 129:

8 Instytut Badawczy Leśnictwa Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych SPRAWOZDANIE z realizacji zadania pt. OKREŚLENIE ZMIENNOŚCI GENETYCZNEJ EUROPEJSKICH I AZJATYCKICH POPULACJI SOSNY ZWYCZAJNEJ PINUS SYLVESTRIS L. NA PODSTAWIE ANALIZ DNA NR. UMOWY: 361/10Wn50/NE-PR-Tx/D Okres realizacji zadania: r. Kierownik zadania: prof. nadzw. dr hab. Justyna Nowakowska Stypendystka: mgr Jurata Buchovska Lithuanian Forest Research Institute, Kaunas, Litwa Kierownik Zakładu Dyrektor Instytutu Sękocin Stary, październik 2010 r.

9 SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE.. 3 II. MATERIAŁ I METODY Wprowadzenie Materiał badawczy. 5 3.Metody Ekstrakcja DNA genomowego Ocena ilości i jakości otrzymanego DNA... 6 II a. Analiza mikrosatelitarna chloroplastowego (cp) DNA Dobór odpowiednich starterów i optymalizacja reakcji PCR 6 2. Reakcje PCR mikrosatelitarnego DNA Analiza komputerowa polimorfizmu DNA 7 II b. Analiza mitochondrialnego DNA Dobór odpowiednich starterów i optymalizacja reakcji PCR 7 2. Reakcja PCR dla mtdna Analiza polimorfizmu DNA Statystyczna analiza danych 8 III. WYNIKI Izolacja DNA. 9 III a. Analiza mikrosatelitarna (SSR) chloroplastowego (cp) DNA Ocena zróżnicowania genetycznego badanych populacji sosny zwyczajnej Populacje sosny zwyczajnej z krajów europejskich Populacje sosnowe z Rosji III b. Analiza mitochondrialnego (mt) DNA IV. WNIOSKI 13 V. PODSUMOWANIE 14 VI. LITERATURA 15 VII. TABELE.. 17 VIII. RYCINY. 27 IX. ZAŁĄCZNIKI Maszynopis artykułu: Lasy na Litwie Certyfikat

10 I. WPROWADZENIE Zróżnicowanie genetyczne ma kluczowe znaczenie w utrzymaniu równowagi ekologicznej danej populacji (Barbault 1997). Identyfikacja organizmów lub ich populacji jest możliwa dzięki różnicom w budowie kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA). Zróżnicowanie to, inaczej polimorfizm, jest charakterystyczne zarówno dla grup populacji (zmienność międzypopulacyjna), jak i dla pojedynczych populacji (zmienność wewnątrzpopulacyjna). Genetyczna zmienność drzew jest podstawą do zachowania zróżnicowania puli genowej populacji, definiuje potencjał reprodukcyjny gatunku i jego odporność wobec czynników chorobotwórczych oraz określa zdolność adaptacyjną gatunku do zmiennych warunków klimatu (Primack 1998). Ustalenie tożsamości genetycznej materiału biologicznego i określenie jego filogenezy opiera się na badaniu markerów genetycznych. Markerami genetycznymi określamy fragmenty DNA lub RNA, które identyfikują różnice w budowie genomu między organizmami. Obecnie rozpoznano wiele różnych markerów DNA, które umożliwiają badanie kodu genetycznego w DNA jądrowym, mitochondrialnym i chloroplastowym. W zależności od rodzaju danego markera, cechuje go mniejsza lub większa przydatność w praktyce leśnej i markery molekularne znajdują szerokie zastosowanie w identyfikacji różnic genetycznych między drzewami oraz między drzewostanami. Drzewa należą do długowiecznych gatunków, które w trakcie ewolucji wytworzyły najwyższy znany dotąd poziom zmienności genomu w obrębie populacji (Arbrez 1994, Hamrick et al. 1992). Po ostatnim zlodowaceniu, ok lat p.n.e., tereny północnej półkuli zasiedlały na nowo gatunki drzew leśnych z czterech głównych refugiów polodowcowych, położonych na Półwyspach Iberyjskim, Apenińskim i Bałkańskim, oraz w centralnej Rosji. Populacje, które zasiedlały Europę posiadały w związku z tym zbliżony stopień podobieństwa genetycznego do puli macierzystej z refugium, zaś dalsze zmiany adaptacyjne prowadziły do zwiększenia zróżnicowania na poziomie osobniczym (Kremer 1994). Przedmiotem niniejszych badań jest sosna zwyczajna (Pinus sylvestris L.) powszechnie uznawana za gatunek o największym zasięgu naturalnym w Azji i Europie. Sosna zwyczajna stanowi ważny element ekosystemów leśnych pod względem ekologicznym i krajobrazowym. Gatunek ten należy do klasy Coniferopsida, rodziny Pinaceae i rodzaju Pinus. Rodzaj Pinus, w 3

11 którym wyróżnia się blisko 90 gatunków, należy do odrębnej podrodziny Pinoideae. Z wyjątkiem fazy juwenilnej, charakteryzuje się osadzeniem igieł wyłącznie na krótkopędach (Rushforth 1987). Sosna zwyczajna osiąga średnią wysokość 30 metrów i ma igliwie o podwójnych szpilkach, prostą strzałę oraz luźną koronę, która przekształca się ze stożkowatej w okresie młodocianym w rozłożystą i szczytową w wieku dorosłym. U młodych osobników gałęzie boczne wyrastają na całej długości pnia, podczas gdy u starszych drzew strzała jest oczyszczona i przybiera charakterystyczne ceglaste zabarwienie kory w górnych partiach. Przepływ genów w populacjach drzew jest badany głównie na podstawie markerów chloroplastowego i mitochondrialnego DNA. U drzew iglastych chloroplasty przekazywane są potomstwu przez pyłek drzewa ojcowskiego, mitochondria zaś przez drzewo mateczne (Newton et al. 1999, Hamrick 2004). Markery mikrosatelitarne (SSR) dotyczą wybranych, wysoce polimorficznych regionów genomu i stanowią obecnie najprecyzyjniejsze narzędzie badawcze stosowane w celu określenia stopnia zmienności genetycznej badanych osobników (Robledo-Arnuncio et al. 2004, Nowakowska 2005). Dużą zaletą markerów mikrosatelitarnych jest bardzo wysoki stopień wykrywania zmian strukturalnych na poziomie pojedynczych nukleotydów oraz dziedziczenie kodominujące. Dodatkowym atutem markerów SSR jest możliwość szybkich analiz, najczęściej wykonywanych w automatycznym sekwenatorze. Zadanie Określenie zmienności genetycznej europejskich i azjatyckich populacji sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na podstawie analiz DNA realizowane było w Zakładzie Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych Instytutu Badawczego Leśnictwa w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2010 r. Projekt obejmował analizę zmienności genetycznej azjatyckich i europejskich wybranych populacji sosny zwyczajnej, przeprowadzoną w ramach stażu przez mgr Juratę Buchovską z Litewskiego Instytutu Badawczego Leśnictwa w Girionys, Kowno. Stażystce zaprezentowano problematykę związaną z prowadzonymi w Zakładzie badaniami nad zmiennością genetyczną sosny zwyczajnej, tak że uczestniczyła w realizacji wszystkich prac związanych z chloroplastowym (cp) DNA i mitochondrialnym (mt) DNA. 4

12 II. MATERIAŁ I METODY 1. Wprowadzenie Identyfikacja pojedynczych organizmów oraz populacji jest możliwa dzięki różnicom w budowie kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA). Zmienność ta, inaczej polimorfizm, może być charakterystyczna dla różnych populacji osobników danego gatunku (zmienność międzypopulacyjna) lub nawet dla pojedynczych osobników w obrębie populacji (zmienność wewnątrzpopulacyjna). Ustalenie tożsamości genetycznej materiału biologicznego i określenie jego filogenezy opiera się na badaniu markerów genetycznych. Markery genetyczne są prostymi cechami jakościowymi, które pozwalają na identyfikację genotypu danego organizmu. Markery DNA mitochondrialnego wykorzystywane są przede wszystkim w badaniach struktury genetycznej populacji oraz odtworzenia dróg migracji polodowcowej fauny i flory (Petit et al. 2002, Nowakowska 2006). Technika mikrosatelitarna (SSR) jest od około dziesięciu lat najprecyzyjniejszym narzędziem badawczym w genotypowaniu drzew leśnych. 2. Materiał badawczy Materiał badawczy stanowiły populacje sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.), z 54 populacji pochodzących z różnych powierzchni doświadczalnych na terenie Litwy. Pochodzenie tych populacji i dane geograficzne przedstawiono w Tabelach 1 i Metody 3.1. Ekstrakcja DNA genomowego Zamrożone igły sosny zwyczajnej ucierano w ciekłym azocie (temp C) i poddawano ekstrakcji DNA za pomocą zestawów Genomic DNA Purification Kid # K0512 (UAB Fermentas, Litwa). 5

13 Następnie, dla każdego pochodzenia badano wydajność ekstrakcji za pomocą migracji elektroforetycznej w 1% żelu agarozowym, po barwieniu bromkiem etydyny. Otrzymane ilości genomowego DNA analizowano za pomocą skanera używając programu Gel Doc TM 2000 (Bio - Rad) i przedstawiono w ng/µl otrzymanego DNA w każdej próbie Ocena ilości i jakości otrzymanego DNA Oceny jakościowej i ilościowej otrzymanego DNA dokonywano przy pomocy elektroforezy w 1% żelu agarozowym w buforze 1% TBE oraz w oparciu o spektrofotometryczny pomiar absorpcji fali świetlnej przy długościach 260 i 280 nm. Analizy prowadzono na spektrofotometrze Nano-Drop ND 1000 Full spectrum UV Spectrophotometr (Ryc. 1). II a. Analiza mikrosatelitarna chloroplastowego DNA 1. Dobór odpowiednich starterów i optymalizacja reakcji PCR Polimorfizm DNA był badany na podstawie mikrosatelitarnego DNA. Przeprowadzono serię doświadczeń, mających na celu opracowanie optymalnych warunków dla namnażania DNA sosny zwyczajnej w reakcji PCR. W celu zbadania polimorfizmu DNA mikrosatelitarnego sosny zwyczajnej przetestowano 8 loci dla (Pinus sylvestris L.): Pt 87314, Pt 30204, Pt 71936, PCP 30277, PCP 36567, PCP 45071, PCP 71987, PCP (Tabela 3). 2. Reakcje PCR mikrosatelitarnego DNA Dla loci PCP reakcję przeprowadzono w termocyklerach Professional BASIC GRADIENT, Biometra i PTC-200 Peltier Thermal Cycer, MJ Research. Każdy locus powielano w 18µl mieszaniny reakcyjnej (TAQ PCR CORE KIT 1000, QIAGEN) (Tabela 5) i 50 ng matrycy DNA. Mieszaninę umieszczano w termocylkerze, zaprogramowanym na 25 cykli amplifikacji (Tabela 6). 6

14 3. Analiza komputerowa polimorfizmu DNA Amplifikacja była sprawdzana metodą elektroforezy agarozowej. Produkty amplifikacji rozdzielono w 1,5% żelu agarozowym (Agaroze Prona) pod napięciem 74 V i otrzymane fragmenty wizualizowano wybarwiając je barwnikiem Nancy 520 (Sigma). Produkty były zapisywane przy użyciu programu do dokumentacji żeli Quantity One (BIO-RAD Gel Doc 2000). Analiza otrzymanych profili genetycznych była przeprowadzona w automatycznym sekwenatorze CEQ TM 8000 (Beckman Coulter) za pomocą oprogramowania CEQ TM 8000 Genetic Analysis System. II b. Analiza mitochondrialnego DNA 1. Dobór odpowiednich starterów i optymalizacja reakcji PCR Dla ustalenia reakcji pomiędzy 22 populacjami sosny zwyczajnej krajów europejskich i 32 populacjami Rosji, zastosowano analizę mtdna. W celu zidentyfikowania polimorficznych fragmentów DNA, przetestowano 1 locus (Tabela 2). Przeprowadzono serię doświadczeń, mających na celu opracowanie optymalnych warunków dla namnażania DNA sosny zwyczajnej w reakcji PCR. W celu zbadania polimorfizmu DNA sosny zwyczajnej przetestowano locus nad 7 1 (Tabela 4). 2. Reakcja PCR dla mtdna W dalszym etapie badań przeprowadzono analizy zmienności genetycznej na podstawie reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) ze starterami genetycznymi nad 7-1 (Tabela 4). Zawartość DNA genomowego, oszacowano dla każdego drzewa. Przygotowywano każdorazowo 22 µl następującej mieszaniny reakcyjnej dla każdego badanego osobnika: DNA matrycy 50 ng; bufor reakcyjny 1,5 mm; dntp 0,1 mm; MgCl 2 1,5 mm; starter nad 7 FW 0,1 µm; Nad 7-1 REW 0,1 µm; Taq polimeraza 0,125 U. Mieszaninę umieszczano w termocyklerze PTC-200 Peltier Thermal Cycer, MJ Research, zaprogramowanym na 35 cykli amplifikacji DNA: 7

15 C - 2 min. - początkowa denaturacja C 30 sek. - denaturacja C 30 sek. - przyłączanie starterów C 1 min. - wydłużanie C 10 min. - końcowe wydłużanie fragmentów. 3. Analiza polimorfizmu mtdna Do ustalenia polimorfizmu w locus nad 7-1, użyto enzymów restrykcyjnych: MBO I i RSA I (Fermentas) i trawiono w temperaturze C od 2 do 24 godzin. Otrzymane fragmenty DNA po trawieniu, analizowano przy pomocy elektroforezy chipowej w aparacie Bioanalyzer, stosując odczynniki Agilent DNA 1000 Regents Statystyczna analiza danych Do obliczeń statystycznych brano pod uwagę jedynie wyraźne, polimorficzne prążki DNA. Częstość występowania poszczególnych alleli oraz obliczenia parametrów genetycznych populacji wykonano w programie Pop Gen v. 3.2 (Yeh i Boyle 1997). Program Pop Gen 3.2. przeznaczony jest do analizy zróżnicowania genetycznego pomiędzy i wewnątrz populacji z użyciem szerokiej gamy markerów genetycznych, w tym także markerów kodominujących, takich jak markery SSR. Pozwala on obliczyć następujące wartości statystyczne: częstość alleli, procent loci polimorficznych i zróżnicowanie genetyczne wyrażone indeksem Shannona. Dodatkowo, w oparciu o analizę dystansu genetycznego (Nei 1987), program generuje dendrogramy podobieństwa genetycznego. 8

16 III. WYNIKI 1. Izolacja DNA Otrzymane preparaty DNA pochodzące z igieł sosny były dobrej jakości, o czym świadczą uzyskane wartości absorbancji na przykładzie populacji Amur (Ryc. 1). Wolne od zanieczyszczeń dwuniciowe DNA ma wartość współczynnika 260/280 równą 1,8. Preparat DNA, którego wartość współczynnika absorbancji jest większa niż 1,8 może być zanieczyszczony RNA, jeśli wartość ta jest mniejsza - zanieczyszczony białkami. III a. Analiza mikrosatelitarna (SSR) chloroplastowego (cp) DNA 1. Ocena zróżnicowania genetycznego badanych populacji sosny zwyczajnej Badane loci były polimorficzne, gdyż statystyczna analiza wyników dla wszystkich populacji ujawniła 100% polimorfizmu między badanymi fragmentami DNA, przy przyjęciu poziomu istotności p < 0, Populacje sosny zwyczajnej z krajów europejskich Największy procent polimorficznych loci w krajach europejskich wykryto u 7 pochodzeń: Gardin, Rovno, Kijew, Sumsk, Litwa, Szkocja, Labanor (100%) a najniższy dla pochodzenia Estonia i Łotwa (62,50%) (Tabela 7). Dane zostały odzwierciedlone w najniższych i najwyższych wartościach: średniej obserwowanej i oczekiwanej liczbie alleli, współczynnika Shannona oraz współczynnika zmienności wewnątrzpopulacyjnej (h) który jest najmniejszy dla populacji Łotwa 0,347 a największy dla populacji Litwa i wynosi 0,606 (Tabela 7). Średnia obserwowana liczba alleli dla wszystkich populacji wynosi n a = 4,625. Średnia oczekiwana liczba alleli wynosi dla wszystkich populacji n e = 3,097. Średni indeks Shannona dla wszystkich populacji wynosił I = 1,220. Średni współczynnik zmienności wewnątrzpopulacyjnej dla pochodzeń krajów europejskich wynosił H S = 0,502. Współczynnik zmienności międzypopulacyjnej miał wartość H T = 0,654. Porównanie zmienności 9

17 międzypopulacyjnej w stosunku do zmienności całkowitej dla analizowanych pochodzeń sosny zwyczajnej wynosiło G ST = 23,3%. Analiza odległości genetycznych na podstawie metody UPGMA wykazała, iż najmniej pokrewnymi pochodzeniami są populacje z Polski i Estonii, gdyż dzieli je największy dystans genetyczny wg Nei (1987) D = 0,421 (Tabela 9). Najmniejszy dystans genetyczny dzieli pochodzenia Visakio Ruda (LT) i Germania D = -0,004 (Tabela 9). Dane te znalazły potwierdzenie w dendrogramie odległości genetycznych wg Nei i Li (1978), otrzymanym w programie Pop Gen 32. Dendrogram dystansów genetycznych (Ryc. 3) wyróżnił 2 główne grupy populacji, podzielonych na mniejsze podgrupy, składające się z kilku populacji: 1 grupa: Estonia, Szkocja i Magiliow (oznaczone czerwonym kółkiem, Ryc. 4) 2 grupa, składająca się z podgrup: 2.1. Łotwa, Finlandia, Lwów, Juodkrante (LT), Witebsk i Czerkasy (oznaczone niebieskim trójkątem, Ryc. 4) 2.2. Gardin, Kijew, Labanor (LT), Gruzja, Sumsk, Szwecja i Polska (oznaczone fioletowym kwadratem, Ryc. 4) 2.3. Rovno, Mazeikiai (LT), Czechy, Visakio Ruda (LT) i Niemcy (oznaczone brązowym rombem, Ryc. 4) 2.4. Turcja (oznaczone niebieskim pięciokątem, Ryc. 4) Grupy i podgrupy były podzielone na mniejsze jednostki populacji spokrewnionych genetycznie między sobą. Szczegółowo przedstawiono je w dendrogramie na ryc. 3, zaś pokrewieństwo genetyczne populacji - na mapie Europy (Ryc.4) Populacje sosnowe z Rosji W Rosji, największy 100% polimorfizm wykryto u 8 pochodzeń: Smoleńsk, Kostrom, Voronez, Uljanovsk, Bashkiria, Amur, Chita i Sverdlovsk (Tabela 8), zaś najniższy 0% dla pochodzenia Krasnojarsk. Dane zostały odzwierciedlane w najniższych i najwyższych wartościach: średniej obserwowanej i oczekiwanej liczbie alleli, współczynniku Shannona oraz współczynniku zmienności wewnątrzpopulacyjnej (h) który był najmniejszy dla populacji Krasnojarsk (h = 0,000), a największy dla populacji Leningrad i wynosił h = 0,322 (Tabela 8). Średnia obserwowana liczba alleli dla wszystkich populacji wynosiła n a = 4,750. Średnia 10

18 oczekiwana liczba alleli dla wszystkich populacji to n e = 3,025. Wszystkie populacje z Rosji charakteryzował indeks Shannona I = 1,211 (Tabela 8). Średni współczynnik zmienności wewnątrzpopulacyjnej wynosił H S = 0,477. Współczynnik zmienności międzypopulacyjnej miał wartość H T = 0,632. Porównanie zmienności międzypopulacyjnej w stosunku do zmienności całkowitej dla analizowanych pochodzeń sosny zwyczajnej wynosiło G ST = 24,4% (Tabela 8). Badane populacje Europy i Rosji miały więc podobny poziom zróżnicowania genetycznego. Przeglądając pochodzenia z Rosji (Tabela 10), analiza odległości genetycznych na podstawie metody UPGMA wykazała, iż najmniej pokrewnymi pochodzeniami w Azji były Karelia i Krasnojarsk, gdyż dzielił je największy dystans genetyczny wg Nei (1987) D = 0,745 (Tabela 10 a i Tabela 10 b). Najmniejszy dystans genetyczny oddzielał pochodzenia Vladimir i Komi D = -0,004 (Tabela 10 a i Tabela 10 b). Dane te znalazły potwierdzenie w dendrogramie odległości genetycznych wg Nei i Li (1978), otrzymanym w programie Pop Gen 32., który wyróżnił 5 głównych grup populacji i 4 podgrupy (Ryc. 5). Podgrupy dzieliły się dodatkowo na mniejsze jednostki podobieństwa genetycznego, grupując populacje spokrewnione genetycznie między sobą. Dendrogram z populacjami z Rosji był podzielony na 5 grup. Największą grupę populacji spokrewnionych między sobą stanowiły: 1) grupa: od populacji Karelia-16 do populacji Udmurta. W obrębie tej grupy wyróżniono 4 podgrupy, zaznaczone na mapie Rosji znakami pineska. Podgrupę 1a) tworzyły populacje: Karelia 16, Novgorad, Orienburg, Vladimir, Komi, Tverj i Moskwa (oznaczone żółtym kolorem na ryc. 6). Na podgrupę 1b) składały się Kalinin, Amur, Kostrom, Chita, Voronez, Totoria, Tomsk i Chabarowsk (oznaczone pomarańczowym kolorem). Podgrupę 1c) tworzyły populacje: Smoleńsk, Swerdlowsk, Razin, Briansk, Ulianowsk i Staliningrad (oznaczone czerwonym kolorem na ryc. 6). Na podgrupę 1d) Leningrad, składały się populacje Bashkiria, Tambor, Tiumen i Udmurta (oznaczone brązowym kolorem na ryc. 6). 2. grupa: Vologda i Karelia-15 (oznaczone ciemno żółtym kolorem), 3. grupa: Archangelsk i Pskov (oznaczone jasno zielonym kolorem), 4. grupa: Krasnojarsk (oznaczona bordowym kolorem), 5. grupa: Karelia C- 17 (oznaczona ciemno zielonym kolorem, Ryc. 6), Dwie grupy złożone z pojedynczych populacji tj. Krasnojarsk i Karelia C-17, były najbardziej oddalone od pozostałych grup. 11

19 Rozmieszczenie geograficzne większości grup genotypów sosny zwyczajnej, wyodrębnionych w dendrogramach dystansu genetycznego było mozaikowate, tym niemniej odnotowano zgrupowania populacji sosnowych o podobnych genotypach w północnozachodniej i południowo-zachodniej Rosji. Na podstawie analogii z udokumentowanymi drogami migracji polodowcowej dla innych gatunków lasotwórczych w Europie można przypuszczać, że główne refugia sosny zwyczajnej usytuowane były na Półwyspie Bałkańskim i Apenińskim oraz Środkowej Rosji. III b. Analiza mitochondrialnego DNA Na podstawie przeprowadzonych badań mitochondrialnego DNA nie można było stwierdzić polimorfizmu, analizowanych populacji i metoda ta wymaga dodatkowych ustaleń metodycznych. 12

20 IV. WNIOSKI Powyższe badania wskazują na przydatność techniki mikrosatelitarnego DNA w celu określenia zmienności badanych populacji sosny zwyczajnej na poziomie DNA. Na podstawie uzyskanych wyników badań z 54 populacji P. sylvestris L. można stwierdzić, że: 1. Średnie zróżnicowanie wewnątrzpopulacyjne dla krajów europejskich jest większe H S =0,502 niż dla Rosji H S = 0, Całkowita zmienność międzypopulacyjna jest nieco większa dla krajów europejskich (H T =0,654) niż dla Rosji (H T = 0,632). 3. Nieco większe parametry zmienności genetycznej obserwowane w europejskich populacjach sosny zwyczajnej, w porównaniu do populacji azjatyckich, odzwierciedlają prawdopodobnie większy wpływ gospodarki człowieka na ekosystemy leśne w Europie w przeszłości. 4. Współczynnik zmienności międzypopulacyjnej był większy dla Rosji G ST = 24,4%, w porównaniu do populacji z krajów europejskich G ST = 23,3%, co potwierdzają ogólne badania zmienności genetycznej podstawowych gatunków drzew leśnych. 5. Dendrogram podobieństwa genetycznego dla populacjami z Europy, wykazał istnienie 2 głównych grup zbliżonych filogenetycznie, oddalonych dużym dystansem genetycznym D = 0, Obliczenia dystansów genetycznych między populacjami z Rosji, wykazały u wszystkich populacji istnienie 5 grup zbliżonych filogenetycznie, oddalonych dużym dystansem genetycznym D = 0,745. Największy dystans dzielił populację Krasnojarsk od pozostałych populacji z Rosji. 7. Rozmieszczenie geograficzne większości grup genotypów sosny zwyczajnej, wyodrębnionych w dendrogramach podobieństwa genetycznego było mozaikowate, tym niemniej odnotowano zgrupowania populacji sosnowych o podobnych genotypach w środkowej i wschodniej Europie oraz w północno-zachodniej i południowo-zachodniej Rosji. 13

Mikrosatelitarne sekwencje DNA

Mikrosatelitarne sekwencje DNA Mikrosatelitarne sekwencje DNA Małgorzata Pałucka Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym 27.09.2012

Bardziej szczegółowo

Fizjologiczne i molekularne markery tolerancji buraka cukrowego na suszę. Dr Danuta Chołuj

Fizjologiczne i molekularne markery tolerancji buraka cukrowego na suszę. Dr Danuta Chołuj Fizjologiczne i molekularne markery tolerancji buraka cukrowego na suszę Dr Danuta Chołuj Szacunkowe straty plonu buraków cukrowych w Europie na skutek suszy kształtują się pomiędzy 5 a 30 % W jakiej fazie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Cel ćwiczenia Określenie podatności na zakażenie wirusem HIV poprzez detekcję homo lub heterozygotyczności

Bardziej szczegółowo

Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce

Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce Magdalena Niedziałkowska, Bogumiła Jędrzejewska, Jan Marek Wójcik Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży Cele badań 1) Poznanie

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Praca wykonana pod kierunkiem dr hab. Tomasza Grzybowskiego w Katedrze Medycyny Sądowej w Zakładzie Genetyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa IZOLACJA DNA Z HODOWLI KOMÓRKOWEJ.

Bardziej szczegółowo

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS Polimeraza TaqNovaHS jest mieszaniną termostabilnej polimerazy DNA

Bardziej szczegółowo

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA RP20R, RP100R RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA Rekombinowana termostabilna polimeraza DNA Taq zawierająca czerwony barwnik, izolowana z Thermus aquaticus, o przybliżonej

Bardziej szczegółowo

Z wizytą u norweskich leśników

Z wizytą u norweskich leśników Z wizytą u norweskich leśników Konferencja podsumowująca realizację projektu Zachowanie różnorodności biologicznej siedlisk obszarów NATURA 2000, poprzez ochronę ex situ jesionu wyniosłego, wiązu górskiego,

Bardziej szczegółowo

MARKERY MIKROSATELITARNE

MARKERY MIKROSATELITARNE MARKERY MIKROSATELITARNE Badania laboratoryjne prowadzone w Katedrze Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt SGGW w ramach monitoringu genetycznego wykorzystują analizę genetyczną markerów mikrosatelitarnych.

Bardziej szczegółowo

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Ćwiczenie 3 Identyfikacja genetycznie modyfikowanych roślin w produktach spożywczych - jakościowe badanie obecności

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA

Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA Identyfikacja osobnicza drzew leśnych za pomocą markerów DNA dr Artur Dzialuk Katedra Genetyki Instytut Biologii Eksperymentalnej Wykroczenia i przestępstwa Drzewa jako: obiekty 1. nielegalny wyrąb i handel

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Joanna R. Freeland - Ekologia molekularna

Księgarnia PWN: Joanna R. Freeland - Ekologia molekularna Księgarnia PWN: Joanna R. Freeland - Ekologia molekularna Spis treści Przedmowa................................. Podziękowania............................... XIII XIV 1 Metody genetyki molekularnej w badaniach

Bardziej szczegółowo

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów:

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: dobór warunków samej reakcji PCR (temperatury, czas trwania cykli, ilości cykli itp.) dobór odpowiednich starterów do reakcji amplifikacji

Bardziej szczegółowo

PL 217144 B1. Sposób amplifikacji DNA w łańcuchowej reakcji polimerazy za pomocą starterów specyficznych dla genu receptora 2-adrenergicznego

PL 217144 B1. Sposób amplifikacji DNA w łańcuchowej reakcji polimerazy za pomocą starterów specyficznych dla genu receptora 2-adrenergicznego PL 217144 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217144 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 391926 (22) Data zgłoszenia: 23.07.2010 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja warunków reakcji PCR w gradiencie temperatury i magnezu

Optymalizacja warunków reakcji PCR w gradiencie temperatury i magnezu Protokół pochodzi ze strony molekularnie.wordpress.com Kopiowanie i rozpowszechnianie wyłącznie w całości, z zachowaniem praw autorskich zgodnie z zasadami licencji GNU Dziękuję za uszanowanie mojej pracy,

Bardziej szczegółowo

Ampli-LAMP Babesia canis

Ampli-LAMP Babesia canis Novazym Products Zestaw do identyfikacji materiału genetycznego pierwotniaka Babesia canis canis techniką Loop-mediated Isothermal AMPlification (LAMP) Numery katalogowe produktu: AML-Bc-200 AML-Bc-400

Bardziej szczegółowo

Lasy i gospodarka leśna w Polsce w świetle raportu Stan lasów Europy 2011 wskaźniki ilościowe

Lasy i gospodarka leśna w Polsce w świetle raportu Stan lasów Europy 2011 wskaźniki ilościowe Kierunki rozwoju polskich lasów w kontekście rozwoju lasów europejskich, Warszawa, 22 listopada 2012 r. Lasy i gospodarka leśna w Polsce w świetle raportu Stan lasów Europy 2011 wskaźniki ilościowe Marek

Bardziej szczegółowo

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o ĆWICZENIE 2 Oznaczanie polimorfizmu cytochromu CYP2D6 za pomocą tradycyjnych metod biologii molekularnej: PCR-RFLP I. Łańcuchowa reakcja polimerazy PCR (polymerase chain reaction) Technika PCR rozwinęła

Bardziej szczegółowo

Czas na zmianę? Postępowanie hodowlane w obliczu zmiennego klimatu Daniel J. Chmura, Władysław Chałupka

Czas na zmianę? Postępowanie hodowlane w obliczu zmiennego klimatu Daniel J. Chmura, Władysław Chałupka Czas na zmianę? Postępowanie hodowlane w obliczu zmiennego klimatu Daniel J. Chmura, Władysław Chałupka Pracownia Biologii Rozmnażania i Genetyki Populacyjnej Instytut Dendrologii PAN w Kórniku Wstęp Zmienność

Bardziej szczegółowo

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR)

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji DNA specyficznych dla bakterii z rodzaju Salmonella techniką Real Time PCR Nr kat.: BAC01-50 Wielkość zestawu: 50 oznaczeń Objętość

Bardziej szczegółowo

Ankieta dorobku naukowego - dr Artur Dzialuk

Ankieta dorobku naukowego - dr Artur Dzialuk 1. Imię i nazwisko: Artur Dzialuk 2. Instytut, Katedra / Zakład: UKW, Instytut Biologii Eksperymentalnej, Katedra Genetyki ul. Chodkiewicza 30, 85-064 Bydgoszcz tel. 52-34-19-281, dzialuk@ukw.edu.pl 3.

Bardziej szczegółowo

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7.2. Metody biologii molekularnej (technika PCR, sekwencjonowanie DNA) wykorzystywane w taksonomii roślin Autor: Magdalena Dudek

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie analiz DNA drewna. w postępowaniu karnym

Zastosowanie analiz DNA drewna. w postępowaniu karnym Zastosowanie analiz DNA drewna w postępowaniu karnym Podziękowania Autorzy kierują wyrazy wdzięczności za pomoc w pozyskaniu materiału dowodowego i porównawczego do pracowników Nadleśnictwa Kozienice w

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie Nazwa modułu: Genetyka molekularna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Analizy DNA drzew leśnych w Polsce stan i perspektywy wykorzystania przez organy procesowe

Analizy DNA drzew leśnych w Polsce stan i perspektywy wykorzystania przez organy procesowe Analizy DNA drzew leśnych w Polsce stan i perspektywy wykorzystania przez organy procesowe dr Artur Dzialuk Katedra Genetyki drzewa to organizmy stacjonarne w ciemnym, głuchym lesie DRZEWA jako obiekty

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Wyniki inwentaryzacji entomofauny na terenach pod liniami elektroenergetycznymi i na przylegających obszarach leśnych

Wyniki inwentaryzacji entomofauny na terenach pod liniami elektroenergetycznymi i na przylegających obszarach leśnych Wyniki inwentaryzacji entomofauny na terenach pod liniami elektroenergetycznymi i na przylegających obszarach leśnych Radosław Plewa, Tomasz Jaworski, Grzegorz Tarwacki Zakład Ochrony Lasu Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów

Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów Seminarium Wpływ realizacji pobytów stażowych (szkoleniowych) na rozwój potencjału dydaktycznego postdoców i doktorantów 7 wrzesień 2011 roku sala Rady Wydziału, ul. Oczapowskiego 1A Projekt POKL. 04.01.01-00-178/09

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Załącznik nr 1 do SIWZ Nazwa i adres Wykonawcy Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Przedmiot zamówienia; automatyczny system do diagnostyki molekularnej:

Bardziej szczegółowo

Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów. Rozdział 9

Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów. Rozdział 9 Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów Rozdział 9 Wykrywanie jakościowe kukurydzy MON810, kukurydzy Bt-176 i soi Roundup Ready metodą PCR M. Querci, M. Maretti, M. Mazzara

Bardziej szczegółowo

PCR - ang. polymerase chain reaction

PCR - ang. polymerase chain reaction PCR - ang. polymerase chain reaction łańcuchowa (cykliczna) reakcja polimerazy Technika PCR umożliwia otrzymywanie dużej liczby kopii specyficznych fragmentów DNA (czyli amplifikację zwielokrotnienie fragmentu

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

Glimmer umożliwia znalezienie regionów kodujących

Glimmer umożliwia znalezienie regionów kodujących Narzędzia ułatwiające identyfikację właściwych genów GLIMMER TaxPlot Narzędzia ułatwiające amplifikację tych genów techniki PCR Primer3, Primer3plus PrimerBLAST Reverse Complement Narzędzia ułatwiające

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa Nazwa Nazwa w j. ang. Wybrane problemy biologii molekularnej kwasy nukleinowe Selected problems of molecular biology

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego... /miejscowość, data/

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego... /miejscowość, data/ Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego... FORMULARZ OFERTOWY W odpowiedzi na zapytanie ofertowe z dnia.. złożone przez Biowet Puławy Sp. z o.o. Ja/my niżej podpisany/i (Imiona i nazwiska osób upoważnionych

Bardziej szczegółowo

Ochrona i zachowanie zasobów genowych drzew leśnych

Ochrona i zachowanie zasobów genowych drzew leśnych Adolf F. Korczyk Zamiejscowy Wydział Leśny Politechniki Białostockiej w Hajnówce Ochrona i zachowanie zasobów genowych drzew leśnych Dąb Bartek, c.700 lat, pierśnica 313 cm - Hajnówka 2011 - Ochrona oznacza

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

Poszukiwanie źródeł odporności u pszenic na wirus odglebowej mozaiki zbóż (Soil-borne cereal mosaic virus, SBCMV)

Poszukiwanie źródeł odporności u pszenic na wirus odglebowej mozaiki zbóż (Soil-borne cereal mosaic virus, SBCMV) Małgorzata Jeżewska Zakład Wirusologii i Bakteriologii, Instytut Ochrony Roślin Państwowy Instytut Badawczy, Poznań Poszukiwanie źródeł odporności u pszenic na wirus odglebowej mozaiki zbóż (Soil-borne

Bardziej szczegółowo

Drewno i tzw. martwe drewno konflikt interesów

Drewno i tzw. martwe drewno konflikt interesów Drewno i tzw. martwe drewno konflikt interesów Martwe drewno ( deadwood ) zamarłe i obumierające drzewa i ich części oraz martwe części żywych drzew. Organizmy saproksyliczne związane podczas swojego życia

Bardziej szczegółowo

Techniki molekularne w biologii SYLABUS A. Informacje ogólne

Techniki molekularne w biologii SYLABUS A. Informacje ogólne Techniki molekularne w biologii SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne Techniki molekularne w mikrobiologii A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

2. Przedmiot zamówienia: Odczynniki chemiczne do izolacji DNA i reakcji PCR, wymienione w Tabeli 1. Nazwa odczynnika Specyfikacja Ilość*

2. Przedmiot zamówienia: Odczynniki chemiczne do izolacji DNA i reakcji PCR, wymienione w Tabeli 1. Nazwa odczynnika Specyfikacja Ilość* Poznao, 6 lutego 2012 r. Zapytanie ofertowe nr 001 /2012 dotyczące zakupu odczynników chemicznych do izolacji DNA i reakcji PCR GENESIS Polska Sp. z o.o Ul. Za Cytadelą 19, 61-659 Poznao NIP 778 13 56

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Biochemia: Ćw. 11 Metoda RT-PCR

Biochemia: Ćw. 11 Metoda RT-PCR Ćwiczenie 11 METODA RT-PCR Wyciąg z kart charakterystyki substancji niebezpiecznych: bromek etydyny T+ EDTA Xi etanol, 96% F kwas octowy, 96% C -merkaptoetanol N, T Tris Xi UWAGI WSTĘPNE Praca z kwasami

Bardziej szczegółowo

Nauka o produkcyjności lasu

Nauka o produkcyjności lasu Nauka o produkcyjności lasu Wykład 2 Studia I Stopnia, kierunek leśnictwo http://www.marek-paterczyk.waw.pl M. Brach, N. Grala Wzrost i przyrost drzew Wzrost Jest to powiększanie się z wiekiem wartości

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Ekologii Lasu 2015/2016

Zagadnienia. Ekologii Lasu 2015/2016 Zagadnienia z Ekologii Lasu 2015/2016 Spis ważniejszych zagadnień w ramach przedmiotu (rozszerzonego) EKOLOGIA LASU 1. EKOLOGIA OGÓLNA (wybrane zagadnienia) - Podstawowe pojęcia (ich znaczenie i wzajemne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Zbadaj się sam, czyli predyspozycje genetyczne do częstych chorób

Bardziej szczegółowo

Przyczyny i konsekwencje struktury genetycznej zwierzyny

Przyczyny i konsekwencje struktury genetycznej zwierzyny Przyczyny i konsekwencje struktury genetycznej zwierzyny Wanda Olech, Zuza Nowak, Zbigniew Borowski - Wydział Nauk o Zwierzętach SGGW - Instytut Badawczy Leśnictwa Łowiectwo w zrównowaŝonej gospodarce

Bardziej szczegółowo

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16 Analiza penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce na tle pozostałych krajów Europy. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16 Spis treści 1. Cel, zakres analizy...3 2. Polska w latach 1997-2007...4 2.1. Metoda

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. LXIII (3) SECTIO DD 2008 Katedra Hodowli Amatorskich i Zwierząt Dzikich Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie 20-950 Lublin, ul. Akademicka

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A ..................................... Imię i nazwisko Wersja A Test podsumowujący rozdział III Ochrona przyrody.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 15 zadań. rzy każdym poleceniu

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU PROGRAM VI SESJI ZIMOWEJ SZKOŁY LEŚNEJ PRZY IBL pt. PRZYRODNICZE, SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary, 18 20 marca 2014 r. DZIEŃ

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Aparatura

Spis treści. Aparatura Spis treści Aparatura I. Podstawowe wyposażenie laboratoryjne... 13 I.I. Probówki i naczynia laboratoryjne... 13 I.II. Pipety... 17 I.II.I. Rodzaje pipet automatycznych... 17 I.II.II. Techniki pipetowania...

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI. Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI. Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI Fot. W. Wołkow Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt POPULACJA Zbiór organizmów żywych, które łączy

Bardziej szczegółowo

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie Zadbaliśmy o to, żeby wyposażenie w Klubie Młodego Wynalazcy było w pełni profesjonalne. Ważne jest, aby dzieci i młodzież, wykonując doświadczenia korzystały

Bardziej szczegółowo

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Mutacja Mutacja (łac. mutatio zmiana) - zmiana materialnego

Bardziej szczegółowo

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie Maria Mellin Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej rolę w przechowywaniu

Bardziej szczegółowo

Zespół autorski: Alicja Sowińska, Iwona Skrzecz, Radosław Plewa, Wojciech Janiszewski ZAKŁAD OCHRONY LASU, IBL

Zespół autorski: Alicja Sowińska, Iwona Skrzecz, Radosław Plewa, Wojciech Janiszewski ZAKŁAD OCHRONY LASU, IBL Opracowanie metod wczesnego wykrywania i ograniczania szkód powodowanych przez przypłaszczka granatka Phaenops cyanea z zastosowaniem termowizji oraz pułapek z atraktantami Zespół autorski: Alicja Sowińska,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY)

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej

Bardziej szczegółowo

PW Zadanie 3.3: Monitoring zmian zdolności chorobotwórczych populacji patogenów z kompleksu Stagonospora spp. / S.

PW Zadanie 3.3: Monitoring zmian zdolności chorobotwórczych populacji patogenów z kompleksu Stagonospora spp. / S. PW 2015-2020 Zadanie 3.3: Monitoring zmian zdolności chorobotwórczych populacji patogenów z kompleksu Stagonospora spp. / S. tritici sprawców plamistości liści i plew pszenicy i pszenżyta Zakład Fitopatologii,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Wprowadzenie i biologiczne bazy danych. 1 Wprowadzenie... 3. 2 Wprowadzenie do biologicznych baz danych...

Spis treści. Przedmowa... XI. Wprowadzenie i biologiczne bazy danych. 1 Wprowadzenie... 3. 2 Wprowadzenie do biologicznych baz danych... Przedmowa... XI Część pierwsza Wprowadzenie i biologiczne bazy danych 1 Wprowadzenie... 3 Czym jest bioinformatyka?... 5 Cele... 5 Zakres zainteresowań... 6 Zastosowania... 7 Ograniczenia... 8 Przyszłe

Bardziej szczegółowo

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

POTRZEBY INFORMACYJNE W ZAKRESIE STANU LASU ORAZ OCHRONY PRZYRODY W STATYSTYCE PUBLICZNEJ

POTRZEBY INFORMACYJNE W ZAKRESIE STANU LASU ORAZ OCHRONY PRZYRODY W STATYSTYCE PUBLICZNEJ POTRZEBY INFORMACYJNE W ZAKRESIE STANU LASU ORAZ OCHRONY PRZYRODY W STATYSTYCE PUBLICZNEJ Główny Urząd Statystyczny Departament Rolnictwa Departament Badań Regionalnych i Środowiska USTAWA Z DNIA 26 CZERWCA

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SPIS TREŚCI: 1. Wprowadzenie. 2. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. 3. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

PCR - ang. polymerase chain reaction

PCR - ang. polymerase chain reaction PCR - ang. polymerase chain reaction Technika PCR umożliwia otrzymywanie dużej liczby kopii specyficznych fragmentów DNA (czyli amplifikację zwielokrotnienie fragmentu DNA) Jest to reakcja powielania (replikacji)

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm. sekwencji mitochondrialnego DNA gatunku Canis familiaris - aspekty filogenetyczne i identyfikacyjne. Anna Czarnecka

Polimorfizm. sekwencji mitochondrialnego DNA gatunku Canis familiaris - aspekty filogenetyczne i identyfikacyjne. Anna Czarnecka Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Polimorfizm sekwencji mitochondrialnego DNA gatunku Canis familiaris - aspekty filogenetyczne i identyfikacyjne

Bardziej szczegółowo

Prace magisterskie realizowane w Zakładzie/Katedrze Genetyki

Prace magisterskie realizowane w Zakładzie/Katedrze Genetyki Prace magisterskie realizowane w Zakładzie/Katedrze Genetyki 1998 1. Chruścicka-Meyer Renata System dziedziczenia oraz analiza sprzężeń genetycznych wybranych loci allozymowych u sosny zwyczajnej. 2. Kowalewska

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Rozdział w podręczniku Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Wymagania podstawowe (stopień:

Bardziej szczegółowo

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie ul. Sosnowa 5, 43-190 Mikołów Centrum Edukacji Przyrodniczej i Ekologicznej Śląskiego Ogrodu Botanicznego w Mikołowie www.sibg.org.pl Nasi członkowie: Województwo śląskie

Bardziej szczegółowo

Genetyka ekologiczna i populacyjna W8

Genetyka ekologiczna i populacyjna W8 Genetyka ekologiczna i populacyjna W8 Genetyka populacji: Treść wykładów Zmienność genetyczna i środowiskowa Mutacje i rekombinacje Kojarzenie krewniacze Częstość genów i genotypów w populacji i prawdopodobieństwo

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik leśnik 321[02]

I.1.1. Technik leśnik 321[02] I... Technik leśnik 32[02] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 33 Przystąpiło łącznie: 079 przystąpiło: 998 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 888 (89%) zdało: 378 (35,5%) DYPLOM POTWIERDZAJĄCY

Bardziej szczegółowo

Dr hab.n.med. Renata Jacewicz

Dr hab.n.med. Renata Jacewicz GENOM CZŁOWIEKA >99 % 0,05%(100MtDNA) 65% Dr hab.n.med. Renata Jacewicz Kierownik Pracowni Genetyki Medycznej i Sądowej 3% 32% 2013 Pracownia Genetyki Medycznej i Sądowej ZMS Dojrzałe erytrocyty, trzony

Bardziej szczegółowo

PCR. Aleksandra Sałagacka

PCR. Aleksandra Sałagacka PCR Aleksandra Sałagacka Reakcja PCR naśladuje proces replikacji DNA in vitro pozwala na amplifikację określonego krótkiego (kilkadziesiąt kilka tys.pz) fragmentu DNA obecnie najważniejsze narzędzie biologii

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Praktyczne wykorzystanie urządzenia Blue Pippin do przygotowywania wysokiej jakości bibliotek do DNA-Seq

Praktyczne wykorzystanie urządzenia Blue Pippin do przygotowywania wysokiej jakości bibliotek do DNA-Seq Praktyczne wykorzystanie urządzenia lue Pippin do przygotowywania wysokiej jakości bibliotek do DN-Seq Użytkownicy platform NGS w polskich laboratoriach cenią sobie możliwość automatyzacji określonych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE O STANIE REALIZACJI ZADANIA z wykonania badań podstawowych na rzecz postępu biologicznego w produkcji roślinnej w 2011 roku

SPRAWOZDANIE O STANIE REALIZACJI ZADANIA z wykonania badań podstawowych na rzecz postępu biologicznego w produkcji roślinnej w 2011 roku SPRAWOZDANIE O STANIE REALIZACJI ZADANIA z wykonania badań podstawowych na rzecz postępu biologicznego w produkcji roślinnej w 2011 roku 1. Nr decyzji MRiRW: HOR hn 078--37/11 zadanie nr 22 2. Nazwa tematu:

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

WspóŁzaleŻności pomiędzy oczekiwaną długością Życia a poziomem ekorozwoju

WspóŁzaleŻności pomiędzy oczekiwaną długością Życia a poziomem ekorozwoju Bożena Degórska WspóŁzaleŻności pomiędzy oczekiwaną długością Życia a poziomem ekorozwoju Miary poziomu ekorozwoju Wobec występującej na świecie degradacji środowiska, powodującej m.in. obniżanie ekologicznych

Bardziej szczegółowo

A. Zawartość planu ochrony dla parku narodowego i obszaru Natura Porównanie zawartości obu planów.

A. Zawartość planu ochrony dla parku narodowego i obszaru Natura Porównanie zawartości obu planów. Zawartość, tryb sporządzania i zakres prac koniecznych dla sporządzenia projektu planu ochrony dla parku narodowego, uwzględniającego zakres planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Zgodnie z art. 20 ust.

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

Instytut Badawczy Leśnictwa

Instytut Badawczy Leśnictwa Instytut Badawczy Leśnictwa www.ibles.pl ANALIZA POZIOMU WIEDZY SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ NA TEMAT STANU PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ Miłosz Mielcarek Zakład Zarządzania Zasobami Leśnymi Instytut Badawczy Leśnictwa

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

Wydział Biologii Zakład Taksonomii Roślin

Wydział Biologii Zakład Taksonomii Roślin Recenzja pracy doktorskiej Pani mgr Katarzyny Krawczyk, stanowiącej zbiór publikacji nt. Ewolucja i taksonomia molekularna rodzaju Lamium L. w oparciu o analizę trzech genomów wykonanej w Katedrze Botaniki

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

AmpliTest Panel odkleszczowy (Real Time PCR)

AmpliTest Panel odkleszczowy (Real Time PCR) AmpliTest Panel odkleszczowy (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji DNA specyficznych dla bakterii Borrelia burgdorferi, Anaplasma, Ehrlichia oraz pierwotniaków rodzaju Babesia (B. canis, B. gibsoni,

Bardziej szczegółowo

Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody

Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody Działania NFOŚiGW dla ochrony bioróżnorodności na przykładzie wybranych projektów z zakresu ochrony przyrody Leszek Jóskowiak p.o. dyrektora Departamentu Ochrony Przyrody Poznań, 25 listopada 2010 r. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Agata Kodroń, Edyta Rychlicka, Iwona Milewska, Marcin Woźniak, Tomasz Grzybowski WSTĘP

Agata Kodroń, Edyta Rychlicka, Iwona Milewska, Marcin Woźniak, Tomasz Grzybowski WSTĘP ARCH. MED. SĄD. KRYMINOL., 2010, LX, 243-247 PRACE ORYGINALNE / ORIGINALS Agata Kodroń, Edyta Rychlicka, Iwona Milewska, Marcin Woźniak, Tomasz Grzybowski Analiza danych populacyjnych loci ministr: D10S1248,

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r.

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r. STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY październik 2007 r. 2 1 POJĘCIE WYSOKIEJ WARTOŚCI PRZYRODNICZEJ Pojęcie wysokiej wartości przyrodniczej (HNV) powstało w 1993 r. Odzwierciedla

Bardziej szczegółowo

Biotechnika rozrodu ryb jesiotrowatych. Dr inż. Dorota Fopp-Bayat Katedra Ichtiologii UW-M w Olsztynie

Biotechnika rozrodu ryb jesiotrowatych. Dr inż. Dorota Fopp-Bayat Katedra Ichtiologii UW-M w Olsztynie Biotechnika rozrodu ryb jesiotrowatych Dr inż. Dorota Fopp-Bayat Katedra Ichtiologii UW-M w Olsztynie Stanowisko systematyczne (Nelson 1994) gromada: ACTINOPTERYGII RYBY PROMIENIOPŁETWE podgromada: CHONDROSTEI

Bardziej szczegółowo

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny

Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo, rodowód, chów wsobny Pokrewieństwo Pokrewieństwo, z punktu widzenia genetyki, jest podobieństwem genetycznym. Im osobniki są bliżej spokrewnione, tym bardziej są podobne pod względem genetycznym.

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10. Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016 Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.2015) Temat: Wprowadzenie 1. Omówienie regulaminu zajęć Temat: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo