Biotechnologia współczesna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biotechnologia współczesna"

Transkrypt

1 Biotechnologia współczesna Co to jest biotechnologia? Jest to interdyscyplinarna dziedzina nauki, integrująca nauki przyrodnicze i inżynieryjne w celu osiągnięcia zastosowao organizmów, komórek lub ich części oraz molekularnych analogów do pozyskiwania produktów lub usług Podstawowe terminy biotechnologiczne: Ex vivo: wyodrębnienie określonych komórek z organizmu, ich modyfikacja genetyczna In vitro i powtórne wprowadzenie do organizmu In vivo: wprowadzenie genu (np. z wektorem) do organizmu In vitro: modyfikacja genetyczna poza organizmem (w laboratorium) Transformacja: proces przeniesienia DNA wyizolowanego z hodowli bakteryjnej do bakterii biorcy Transfekcja: proces przeniesienia DNA wyizolowanego z bakteriofaga do bakterii biorcy lub proces przeniesienia DNA do komórek eukariotycznych Transgenizacja: proces transformowania całych organizmów, w wyniku którego organizm ulega modyfikacji genetycznej Transgen: gen przeniesiony do organizmu, w wyniku czego powstaje organizm transgeniczny Sonda genetyczna: jednoniciowy kwas nukleinowy (DNA/RNA) znakowany radioaktywnie, używany do identyfikacji komplementarnej sekwencji dzięki parowaniu zasad Wektor: czynnik (np. plazmid lub wirus) przenoszący informacje genetyczną Cząsteczki adaptorowe: krótkie fragmenty DNA z jednej strony tępe, a z drugiej posiadające specjalnie przygotowane lepkie kooce, właściwe dla danej restryktazy Linkery: tępo zakooczone sekwencje łącznikowe zawierające miejsca cięcia dla określonych restryktaz Inżynieria genetyczna DNA jako podstawowy materiał dla inżynierii genetycznej Metody pracy z DNA: 1. Wydzielanie czystego DNA z komórek i tkanek na drodze homogenizacji polega na rozdrobnieniu mechanicznym fragmentu badanej tkanki w celu zniszczenia ich struktur komórkowych. Następnie to tak otrzymanej zawiesiny dodaje się detergentu powodującego rozpad błony komórkowej oraz uwolnienie DNA do roztworu. Kolejną czynnością jest dodanie proteazy (enzym trawiący białko), w celu oddzielenia od DNA towarzyszących mu białek, które są następnie

2 denaturowane przy użyciu ciekłego fenolu. Ostatnim etapem jest dodanie do niemieszającej się fazy wodnej DNA i fenolu, który wytrąca DNA w postaci białych włókienek, które po rozpuszczeniu są gotowe do dalszej obróbki. 1 Wykorzystanie działania enzymów restrykcyjnych w praktyce 2. Fragmentacja DNA wydzielonego z komórek jest niezbędna dla dalszej nad nim pracy, gdyż otrzymane w ten sposób czyste fragmenty DNA zawierają olbrzymie ilości par zasad, a do dalszej obróbki najkorzystniejsze jest otrzymanie fragmentów o długości jednego genu. W tym celu wykorzystuje się nukleazy restrykcyjne wyizolowane z bakterii i charakteryzujące się zdolnością do przecinania DNA jedynie w miejscach występowania określonych, rozpoznawanych jedynie przez dany enzym, krótkich sekwencji zasad. W konsekwencji ich działania otrzymywane są fragmenty: Lepkie kooce: efekt przecięcia DNA, w taki sposób, że miejsca cięcia w niciach komplementarnych są przesunięte w stosunku do siebie o kilka par zasad, co powoduje powstawanie krótkich odcinków jednoniciowego DNA komplementarnych do siebie. Sekwencje lepkich kooców powstałych w wyniku działania tego samego enzymu są komplementarne i mogą łatwo hybrydyzowad ze sobą. W obecności enzymu (ligazy DNA) można takie cząsteczki połączyd kowalencyjnie, co jest wykorzystywane przy rekombinowaniu DNA

3 Tępe kooce: efekt przecięcia obu nici DNA w miejscach położonych naprzeciwko siebie, co powoduje powstawanie krótkich fragmentów DNA nie będących komplementarnymi dla siebie. Tępe kooce można poddad odpowiednim modyfikacjom umożliwiając ich wykorzystanie w procesie rekombinacji DNA. Jedną z nich jest dołączenie cząsteczek adaptorowych bądź linkerów (przed dołączeniem linkerów niezbędna jest metyzacja genomowego DNA dla ochrony przed enzymem restrykcyjnym używanym do 2 Schemat klonowania DNA przy zastosowaniu wektora bakteryjnego wytwarzania lepkich kooców po przyłączeniu linkerów) 3. Metoda elektroforezy posiadających ładunek związków organicznych uwzględnia ich różną szybkośd w poruszaniu się w polu elektrycznym. Przeprowadza się ja umieszczając roztwór DNA w studzienkach wyciętych w agarozowym bloczku umieszczonym w płaskim naczyniu wypełnionym roztworem soli oraz posiadającym elektrody podłączone do źródła stałego prądu na przeciwległych brzegach. Fragmenty DNA wędrują do elektrod poruszając się w polu elektrycznym odpowiednio do swojej wielkości. Po zakooczeniu procesu umieszcza się bloczek w roztworze barwiącym DNA, który wybarwia prążki cząsteczek DNA o określonej długości. 4. Ligaza DNA jako metoda łączenia ze sobą rozdzielonych nukleazami restrykcyjnymi fragmentów DNA (zarówno tych o lepkich, jak i tępych koocach).

4 Klonowanie DNA jest metodą pracy z DNA pozwalającą na otrzymanie milinów identycznych kopii cząsteczek DNA o żądanej sekwencji. Na początku tego procesu wyizolowane z komórki człowieka DNA oraz plazmidy bakteryjne/ bakteriofagowe tnie się przy użyciu odpowiednich restryktaz pozostawiających lepkie kooce. Następnie miesza się przecięte fragmenty DNA i plazmidów, które odnajdują wzajemnie swoje wolne kooce i pod wpływem dodanej ligazy wytwarzają między sobą wiązania kowalencyjne (zrekombinowany plazmid). Tak powstały wektor (służy do przenoszenia fragmentów DNA do komórek, sztucznie zmodyfikowany) wprowadza się do komórek bakterii, który to proces musi poprzedzid umieszczenie bakterii w roztworze chlorku wapnia o temperaturze 273 K w celu osłabienia ich ścian komórkowych i umożliwienia wprowadzenia wektora (transformacja). Następnie na drodze hybrydyzacji (powstawanie dwunicieniowych struktur z połączenia komplementarnych nici DNA), za pomocą sondy (krótki fragment poszukiwanej sekwencji z dodatkiem radioaktywnego fosforu) identyfikuje się kolonię bakterii zawierającą poszukiwaną sekwencję. W metodzie z sondą należy uprzednio przyłożyd do powierzchni hodowli celulozowy/ nylonowy krążek do którego przyczepiają się komórki z każdej kolonii dając replikę wszystkich kolonii na szalce. Następnie krążki płucze się w roztworze wodorotlenku sodu powodując rozpad DNA na fragmenty jednonicieniowe i wiąże się je promieniami UV z podłożem. Tak przygotowany 3 Hybrydyzacja DNA przy użyciu sondy krążek umieszcza się w roztworze z sondą, która przyłącza się tylko do sekwencji komplementarnej do niej. Po wypłukaniu i wysuszeniu przykłada się go w ciemności do kliszy fotograficznej i wywołuje (jeżeli nastąpiło zespolenie DNA z sondą powstaje zaciemnienie na kliszy, jej porównanie z oryginalną szalką pozwala zidentyfikowad poszukiwaną kolonię). Z tak zidentyfikowanej kolonii pobiera się małą ilośd bakterii i umieszcza na kilkanaście godzin w świeżej pożywce, po czym z mikroorganizmów izoluje się plazmidy poddawane następnie działaniu nukleazy restrykcyjnej oraz procesowi elektroforezy, podczas której jeden z powstałych prążków będzie utworzony wyłącznie z

5 poszukiwanego fragmentu DNA. W ten sposób proces klonowania zostaje zakooczony. Biblioteka DNA to zbiór bakterii transformowanych plazmidami zawierającymi fragmenty reprezentujące poszczególne sekwencje całego DNA danego organizmu: Genomowa: zawiera fragmenty DNA występujące w jadrze komórkowym (eksony, introny, sekwencje promotorowe) cdna : zawiera tylko sekwencje DNA kodujące białka (brak intronów) otrzymane z preparatu m RNA wszystkich komórek organizmu przepisanego z powrotem na DNA (odwrotna transkryptaza) Korzyści płynące z zastosowania bakterii transformowanych ludzkimi genami: Możliwośd otrzymywania na dużą skalę białka występującego w organizmie człowieka w znikomych ilościach, W przeciwieostwie do preparatów, które mogłyby byd pozyskiwane z tkanek człowieka czy zwierząt, są one pozbawione ludzkich czynników zakaźnych: wirusów i prionów Białka terapeutyczne: insulina, czynnik VIII (uczestniczy w krzepnięciu krwi), erytropoetyna, aktywator plazminogenu (rozpuszcza zakrzepy), hormon GH, Otrzymywanie antygenów stosowanych jako szczepionki. Sekwencjonowanie DNA 4 Schematy wyników sekwencjonowania DNA

6 Polimorfizm długości fragmentów restrykcyjnych (RELP) jako metoda ustalania tożsamości wykorzystująca analizę przecinania DNA nukleazami restrykcyjnymi (wykorzystanie wzoru utworzonego w genomie przez mutacje punktowe charakterystyczne dla konkretnej osoby, uniemożliwiające działanie nukleaz restrykcyjnych w miejscu ich występowania). W jej przebiegu rozcina się DNA określoną kombinacją nukleaz i powstałe fragmenty poddaje elektroforezie. Następnie przeprowadza się hybrydyzację z użyciem określonej sondy, ujawniając wzór odcinków, które zawierają te sekwencje (zależny o mutacji punktowych). Metoda ta jest stosowana do ustalania pokrewieostwa, ojcostwa, oraz przynależności danych próbek DNA do konkretnej osoby. Łaocuchowa reakcja polimerazy (PCR) jako metoda otrzymywania dowolnej liczby kopii fragmentu DNA o określonej sekwencji wykorzystująca zdolnośd polimerazy DNA do kopiowania jednoniciowych odcinków DNA. Na początku procesu dwuniciowy DNA umieszcza się w roztworze ze starterami (krótkie odcinki DNA komplementarne do początku i kooca fragmentu DNA, który ma byd sklonowany), czterema rodzajami trifosfonukleozydów oraz polimerazą Taq DNA (termoodporną), który jest ogrzewany do temperatury 363 K powodując denaturację DNA do dwóch komplementarnych nici. Następnie roztwór jest schładzany do K wywołując przyłączanie się starterów do kooców pojedynczych nici oraz rozpoczęcie działania polimerazy Taq i wydłużanie nici. Cały cykl powtarza się kilkadziesiąt razy. Różnica między PCR a klonowaniem polega 5 Schemat przebiegu PCR

7 na tym, że do rozpoczęcia PCR niezbędna jest znajomośd początkowego i koocowego fragmentu DNA, który ma byd powielany, a niewymagana jest obecnośd wektorów ani bakterii. W przypadku klonowania sytuacja jest dokładnie odwrotna Wykorzystanie PCR: badanie śladów zbrodni, diagnostyka chorób oraz zakażeo wirusowych u roślin i zwierząt, kontrolowanie pochodzenia żywności (rozróżnianie żywności transgenicznej i nietransgenicznej) Organizmy transgeniczne Organizm transgeniczny to taki, którego wszystkie komórki zawierają w swoich chromosomach transgen (obcy fragment DNA) wprowadzony za pomocą metod inżynierii genetycznej (transformacja) = GMO Warunek: transgen musi byd w komórce transkrybowany, a jego transkrypt wykorzystywany w komórce do syntezy białka (obecnośd w transgenie genu kodującego białko oraz promotora pozwalającego na jego transkrypcję) Cel: zmiana właściwości organizmu, do którego wprowadzany jest transgen poprzez ekspresję zawartej w nim informacji Otrzymywanie roślin transgenicznych Z wykorzystaniem plazmidu Ti z bakterii Agrobacterium tumefaciens, po usunięciu z niego fragmentu DNA odpowiedzialnego za wywoływaną przez te bakterie chorobę roślin, Przy użyciu strzelby genowej z kuleczkami złota, do których przylepione są fragmenty DNA, które po wniknięciu do komórki dostają się do jądra i są włączane do genomu Wprowadzanie obcego DNA do komórek zwierzęcych (nie są to organizmy transgeniczne!) Zakażanie komórek wirusem pozbawionym sekwencji DNA 6 Otrzymywanie roślin transgenicznych z zastosowaniem plazmidu Ti

8 umożliwiającej namnażanie się go w organizmie, a posiadającym w genomie wstawiony transgen, Umieszczanie komórek zwierzęcych w roztworze zawierającym obce DNA, Wstrzykiwanie DNA do komórek Otrzymad zwierzę transgeniczne można jedynie poprzez wprowadzenie DNA do zapłodnionej komórki jajowej ssaka, która jest następnie wprowadzana do macicy samicy (implantacja), rozwija się zarodek i nowy organizm przychodzi na świat (nie zawsze aktywna transkrypcja zachodzi w całym organizmie) Zastosowanie GMO: Otrzymywanie rzadkich ludzkich białek z komórek zwierząt transgenicznych (nie wszystkie białka wytwarzane przez bakterie są pełnowartościowe ze względu na brak enzymów je modyfikujących), Otrzymywanie roślin transgenicznych odpornych na szkodniki, choroby, herbicydy o lepszej jakości i wyższej wartości użytkowej, Regulacja tempa dojrzewania roślin t. oraz ich składu chemicznego Współczesna biotechnologia w medycynie Komórki macierzyste: częściowo zróżnicowane komórki, które w razie zapotrzebowania ponownie się dzielą (liczba tych podziałów jest jednak ograniczona), występują m. In. w szpiku kostnym, mózgu, krwi, tkance tłuszczowej, skórze, mięśniach szkieletowych, trzustce, wątrobie Zarodkowe komórki macierzyste: całkowicie niezróżnicowane (nie tracą możliwości podziału), w stadium blastuli tworzą warstwę komórek otaczającą wypełnioną płynem przestrzeo, które można pobrad za pomocą mikropipety i hodowad na pożywkach aż do konieczności ich zróżnicowania w odpowiednią tkankę (za pomocą podania czynnika wzrostowego) Klonowanie organizmów Mechanizm: umieszczenie jądra pobranego z komórki somatycznej dorosłego osobnika i umieszczenie go w oocycie pozbawionym własnego materiału genetycznego; białka cytoplazmy oocytu odróżnicowują materiał genetyczny komórki somatycznej i jest zdolny do dalszego rozwoju po umieszczeniu w macicy matki zastępczej

9 Etapy 7 Schemat przebiegu klonowania klonowania organizmów: 1. Pobranie komórek somatycznych dawcy i poddanie ich hodowli In vitro 2. Wyizolowanie z pobranych Komorek somatycznych dawcy jądra 3. Pobranie komórki jajowej biorcy i usunięcie z niej jądra 4. Wprowadzenie wyizolowanego jądra komórek somatycznych dawcy do pozbawionej jądra komórki jajowej biorcy 5. Pobudzenie zmodyfikowanej komórki jajowej do podziałów 6. Implantacja powstałego zarodka do macicy biorcy 7. Uzyskanie organizmu identycznego genetycznie w stosunku do organizmu dawcy Diagnostyka genetyczna przy zastosowaniu metody PCR do ustalania mutacji w danych odcinkach DNA, określaniu odmian choroby i wykrywania obecności patogenów oraz pasożytów Terapia genowa (np. w przypadku wrodzonego zespołu niedoboru immunologicznego) Międzynarodowe banki sekwencji Współczesna biotechnologia a etyka Czy rośliny transgeniczne mogą wytwarzad szkodliwe dla człowieka produkty uboczne, chociażby alergeny?

10 Czy transgeny mogą rozprzestrzenid się w środowisku przez krzyżowanie z pokrewnymi organizmami dzikimi? Czy wiedza o genetycznej podatności osób na niektóre choroby może stad się przyczyną ich dyskryminacji? Czy technologia In vitro oraz klonowanie człowieka mogą zostad społecznie zaakceptowane? Praktyczne zastosowania osiągnięd inżynierii genetycznej Testy genetyczne w celu ustalenia, czy dana osoba ma określoną mutację genową, związaną z występowaniem np. mukowiscydozy, hemofilii, anemii sierpowatej, określenie ryzyka zachorowania m. In na nowotwory, co umożliwia odpowiednią profilaktykę, szybkie wykrycie choroby i odpowiednie działania lecznicze Terapia genowa (użycie specyficznego DNA do leczenia choroby poprzez naprawę defektu genetycznego) Produkcja środków farmaceutycznych np. insuliny (podawana insulino zależnym diabetykom), hormonu GH (podawany dzieciom wykazującym niedobory wzrosty, szczególnie przy karłowatości przysadkowej), ludzkiego czynnika krzepliwości krwi VIII (leczenie hemofilii typu A), tkankowego aktywatora plazminogenu (terapia chorób naczyo krwionośnych i serca gdyż jest białkiem zapobiegającym powstawaniu zakrzepów i rozpuszczającym je), tkankowego czynnika wzrostowego beta (leczenie ran oraz oparzeo, aktywuje wzrost naczyo krwionośnych i skóry) Produkcja szczepionek Typowanie DNA wykorzystywane w identyfikacji ofiar katastrof, określaniu linii komórkowych nowotworów ludzkich, wykrywaniu skażonej żywności, w badaniach genetycznych przodków populacji ludzkich, przy ustalaniu ojcostwa dziecka Organizmy genetycznie modyfikowane i ich wykorzystanie w medycynie oraz rolnictwie (czyt. wyżej) RELP i PCR wykorzystywane w kryminologii do ustalania/ potwierdzania tożsamości przestępców oraz ofiar nie mogących byd rozpoznanych na podstawie cech fenotypowych Umożliwianie bezpłodnym rodzicom posiadanie własnego potomstwa (zapłodnienie In vitro metoda polegająca na połączeniu komórki jajowej i plemnikowej w warunkach laboratoryjnych oraz późniejszym umieszczeniu zarodka w macicy matki; In vivo mechaniczne wtryśnięcie plemników pobranych wcześniej od dawcydo dróg rodnych kobiety) Hodowla organów zastępczych dla zwiększenia liczby i skuteczności przeszczepów

11 Bibliografia: 1. Solomon, Berg, Martin; Biologia ; Warszawa, Multico, 2007r. 2. Grykiel, Mazurek i inni; Tablice biologiczne, Gdaosk. Podkowa, 2007r. 3. Falkowski, Foremniak i inni; Matura 2010 Vadenecum biologia, Gdynia, Operon, 2006r. 4. Spalik; Biologia częśd 3, Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum - kształcenie w zakresie rozszerzonym, Warszawa, WSiP, 2004r. 5. Zakład Genetyki Uniwersytetu Warszawskiego Genetyka molekularna (http://www.igib.uw.edu.pl/skrypt_genetyka_molekularna.pdf)

Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Biotechnologia i inżynieria genetyczna Wersja A Test podsumowujący rozdział II i inżynieria genetyczna..................................... Imię i nazwisko.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 16 zadań. rzy każdym

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski Znaczenie genetyki Opracował A. Podgórski InŜynieria genetyczna InŜynieria genetyczna ingerencja w materiał genetyczny organizmów, w celu zmiany ich właściwości dziedzicznych. Istota inŝynierii genetycznej

Bardziej szczegółowo

Wybrane zastosowania metod inżynierii genetycznej

Wybrane zastosowania metod inżynierii genetycznej Wybrane zastosowania metod inżynierii genetycznej Inżynieria genetyczna to inaczej ingerencja w materiał genetyczny organizmów, w celu zmiany ich właściwości dziedzicznych. Polega ona na wprowadzaniu do

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na

Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na Biotechnologia jest dyscypliną nauk technicznych, która wykorzystuje procesy biologiczne na skalę przemysłową. Inaczej są to wszelkie działania na żywych organizmach prowadzące do uzyskania konkretnych

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Mikroorganizmy Zmodyfikowane Genetycznie

Mikroorganizmy Zmodyfikowane Genetycznie Mikroorganizmy Zmodyfikowane Genetycznie DEFINICJA Mikroorganizm (drobnoustrój) to organizm niewidoczny gołym okiem. Pojęcie to nie jest zbyt precyzyjne lecz z pewnością mikroorganizmami są: bakterie,

Bardziej szczegółowo

ETYCZNE ASPEKTY INŻYNIERII GENETYCZNEJ

ETYCZNE ASPEKTY INŻYNIERII GENETYCZNEJ ETYCZNE ASPEKTY INŻYNIERII GENETYCZNEJ Paweł Bortkiewicz UAM bortpa@amu.edu.pl INŻYNIERIA GENETYCZNA (REKOMBINACJA DNA IN VITRO) zespół technik pozwalających na zamierzone, kontrolowane, przewidziane przez

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wirtualne Klonowanie Prowadzący: mgr inż. Joanna Tymeck-Mulik i mgr Lidia Gaffke. Część teoretyczna:

Ćwiczenia 1 Wirtualne Klonowanie Prowadzący: mgr inż. Joanna Tymeck-Mulik i mgr Lidia Gaffke. Część teoretyczna: Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii Katedra Biologii Molekularnej Przedmiot: Biologia Molekularna z Biotechnologią Biologia II rok ===============================================================================================

Bardziej szczegółowo

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13

1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 Spis treści Przedmowa 11 1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna zagadnienia wstępne 13 1.1. Wprowadzenie 13 1.2. Biotechnologia żywności znaczenie gospodarcze i społeczne 13 1.3. Produkty modyfikowane

Bardziej szczegółowo

Biologia Molekularna Podstawy

Biologia Molekularna Podstawy Biologia Molekularna Podstawy Budowa DNA Budowa DNA Zasady: Purynowe: adenina i guanina Pirymidynowe: cytozyna i tymina 2 -deoksyryboza Grupy fosforanowe Budowa RNA Budowa RNA Zasady: purynowe: adenina

Bardziej szczegółowo

Inżynieria genetyczna PEF Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Inżynieria genetyczna PEF Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu INŻYNIERIA GENETYCZNA (rekombinacja DNA in vitro) zespół technik pozwalających na zamierzone, kontrolowane, przewidziane przez eksperymentatora modyfikacje genetyczne genomów, a także na analizę genów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy Dział programu Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający (R) dopełniający (D) I. Od genu do cechy Budowa i funkcje kwasów

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014 Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014 Dział programu I. Od genu do cechy Lp. Temat Poziom wymagań dopuszczający

Bardziej szczegółowo

Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii

Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii chroń swoje pomysły 3 Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Poznań, 16-17 czerwca 2011 Patentowanie wynalazków z dziedziny biotechnologii dr Izabela Milczarek Czym jest biotechnologia? Biotechnologia,

Bardziej szczegółowo

Genetyka w nowej podstawie programowej

Genetyka w nowej podstawie programowej Genetyka w nowej podstawie programowej Dział Genetyka - III etap edukacyjny Rzetelna realizacja tego działu w gimnazjum jest kluczowa ze względu na to, że biotechnologia i inżynieria genetyczna jest omawiana

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego

Przykładowe zadania. przygotowujące do egzaminu maturalnego Przykładowe zadania z BIOLOGii przygotowujące do egzaminu maturalnego Prezentowane zadania są zgodne z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Prócz zadań, które

Bardziej szczegółowo

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz WYMAGANIA EGZAMINACYJNE ROK SZKOLNY 2015/2016 Semestr jesienny TYP SZKOŁY: liceum ogólnokształcące PRZEDMIOT: biologia SEMESTR: II LICZBA GODZIN W SEMESTRZE: 15 PROGRAM NAUCZANIA: Program nauczania biologii

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie Nazwa modułu: Genetyka molekularna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska

Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska Zdobycze biotechnologii w medycynie i ochronie środowiska InŜynieria genetyczna - badania biomedyczne Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań nowych technologii opartych na przenoszeniu genów z jednego

Bardziej szczegółowo

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Mutacja Mutacja (łac. mutatio zmiana) - zmiana materialnego

Bardziej szczegółowo

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne Techniki molekularne w mikrobiologii A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

Agenda: Wynalazek jako własnośd intelektualna. Co może byd wynalazkiem. Wynalazek biotechnologiczny. Ochrona patentowa

Agenda: Wynalazek jako własnośd intelektualna. Co może byd wynalazkiem. Wynalazek biotechnologiczny. Ochrona patentowa dr Bartosz Walter Agenda: Wynalazek jako własnośd intelektualna Co może byd wynalazkiem Wynalazek biotechnologiczny Ochrona patentowa Procedura zgłoszenia patentowego Gdzie, kiedy i jak warto patentowad

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii nauczanej dwujęzycznie. Poziomy oczekiwanych osiągnięć ucznia. Stopnie szkolne

Wymagania edukacyjne z biologii nauczanej dwujęzycznie. Poziomy oczekiwanych osiągnięć ucznia. Stopnie szkolne Wymagania edukacyjne z biologii nauczanej dwujęzycznie zawierają szczegółowy wykaz wiadomości i umiejętności, które uczeń powinien opanować po omówieniu poszczególnych lekcji z podręcznika Biologia na

Bardziej szczegółowo

podstawowy. Jest on niezastąpiony przy obiektywnej ocenie postępów ucznia w nauce.

podstawowy. Jest on niezastąpiony przy obiektywnej ocenie postępów ucznia w nauce. Wymagania edukacyjne zawierają szczegółowy wykaz wiadomości i umiejętności, które uczeń powinien opanować po omówieniu poszczególnych lekcji z podręcznika Biologia na czasie zakres podstawowy. Jest on

Bardziej szczegółowo

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Ćwiczenie 3 Identyfikacja genetycznie modyfikowanych roślin w produktach spożywczych - jakościowe badanie obecności

Bardziej szczegółowo

Skąd się wzięła biologia syntetyczna? Co to są standardowe części biologiczne?

Skąd się wzięła biologia syntetyczna? Co to są standardowe części biologiczne? Skąd się wzięła biologia syntetyczna? Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że termin "biologia syntetyczna" został ukuty w 1974 roku przez polskiego genetyka i biochemika Wacława Szybalskiego. Biologia

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa IZOLACJA DNA Z HODOWLI KOMÓRKOWEJ.

Bardziej szczegółowo

Informacje o GMO, konieczne do określenia stopnia zagrożenia.

Informacje o GMO, konieczne do określenia stopnia zagrożenia. Procedury i dokumenty wymagane do prowadzenia badań w zakresie organizmów genetycznie zmodyfikowanych Instrukcja przygotowania wniosków o wydanie zgody na zamknięte użycie GMO 1. Zamknięte użycie GMO wymaga

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1

KARTA KURSU. Biotechnology in Environmental Protection. Kod Punktacja ECTS* 1 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Biotechnologia w ochronie środowiska Biotechnology in Environmental Protection Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Prof. dr hab. Maria Wędzony Zespół dydaktyczny: Prof.

Bardziej szczegółowo

Podstawy inżynierii genetycznej

Podstawy inżynierii genetycznej Metody bioinformatyki Podstawy inżynierii genetycznej prof. dr hab. Jan Mulawka Czym jest inżynieria genetyczna Zbiór technik rekombinowania i klonowania DNA Wydzielanie i charakteryzowanie pojedyńczych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Biotechnologia roślin, redakcja naukowa: Stefan Malepszy SPIS TREŚCI

Księgarnia PWN: Biotechnologia roślin, redakcja naukowa: Stefan Malepszy SPIS TREŚCI Księgarnia PWN: Biotechnologia roślin, redakcja naukowa: Stefan Malepszy SPIS TREŚCI 1 Wprowadzenie 15 2 Metoda kultury in vitro 19 2.1. Kultura komórek i tkanek............................... 19 2.1.1.

Bardziej szczegółowo

Transgeniczne zwierzęta

Transgeniczne zwierzęta Transgeniczne zwierzęta Hodowla zwierząt Udomowienie zwierząt i prowadzona przez tysiące lat hodowla i kierunkowa selekcja doprowadziły do otrzymania róŝnorodnych ras i form zwierząt Co to są transgeniczne

Bardziej szczegółowo

Mikrosatelitarne sekwencje DNA

Mikrosatelitarne sekwencje DNA Mikrosatelitarne sekwencje DNA Małgorzata Pałucka Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym 27.09.2012

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne. Poziomy oczekiwanych osiągnięć ucznia. Stopnie szkolne

Wymagania edukacyjne. Poziomy oczekiwanych osiągnięć ucznia. Stopnie szkolne Wymagania edukacyjne zawierają szczegółowy wykaz wiadomości i umiejętności, które uczeń powinien opanować po omówieniu poszczególnych lekcji z podręcznika Biologia na czasie zakres podstawowy. Jest on

Bardziej szczegółowo

Zapis w nowej podstawie programowej. Proponowane procedury osiągania celów. Proponowane środki dydaktyczne. Dział programu.

Zapis w nowej podstawie programowej. Proponowane procedury osiągania celów. Proponowane środki dydaktyczne. Dział programu. Rozkład materiału Dział programu I. Od genu do cechy Treści nauczania 1. Budowa i funkcje kwasów nukleinowych DNA jako materiał genetyczny budowa DNA rodzaje zasad azotowych komplementarność zasad azotowych

Bardziej szczegółowo

Biologia Liceum Ogólnokształcące zakres podstawowy

Biologia Liceum Ogólnokształcące zakres podstawowy Zespół Szkół im. Ignacego Łukasiewicza w Policach PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Biologia Liceum Ogólnokształcące zakres podstawowy I. Formy i metody sprawdzania i oceniania osiągnięć ucznia: Osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7 Poznań, dnia 28.04.2014 r. BioVentures Institute Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ul. Promienista 83 60 141 Poznań Zapytanie ofertowe nr 01/2014 Projekt Nowa technologia wytwarzania szczepionek

Bardziej szczegółowo

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie Zadbaliśmy o to, żeby wyposażenie w Klubie Młodego Wynalazcy było w pełni profesjonalne. Ważne jest, aby dzieci i młodzież, wykonując doświadczenia korzystały

Bardziej szczegółowo

4. DNA podporządkowany człowiekowi manipulacje DNA

4. DNA podporządkowany człowiekowi manipulacje DNA . DN podporządkowany człowiekowi manipulacje DN Poznanie mechanizmów replikacji, transkrypcji i translacji oraz rozwój biochemii, genetyki i informatyki doprowadziły do wynalezienia metod pozwalających

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z biologii - zakres podstawowy. Biologia na czasie

Plan wynikowy z biologii - zakres podstawowy. Biologia na czasie Plan wynikowy z biologii - zakres podstawowy iologia na czasie ział programu Lp. Temat ocena dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry I. Od genu do cechy 1 udowa i funkcje kwasów nukleinowych określa

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej.

Wprowadzenie. DNA i białka. W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Wprowadzenie DNA i białka W uproszczeniu: program działania żywego organizmu zapisany jest w nici DNA i wykonuje się na maszynie białkowej. Białka: łańcuchy złożone z aminokwasów (kilkadziesiąt kilkadziesiąt

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SPIS TREŚCI: 1. Wprowadzenie. 2. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. 3. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

Mutacje. delecja insercja strukturalne

Mutacje. delecja insercja strukturalne Mutacje Genowe (Punktowe) Chromosomowe substytucje: delecja insercja strukturalne liczbowe (genomowe) tranzycja delecja deficjencja transwersja duplikacja translokacja inwersja Mutacje chromosomowe strukturalne

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii (poziom podstawowy) dla klasy Ia, Ib LO i II c technikum, rok szkolny 2014/2015 Dzia ł

Wymagania edukacyjne z biologii (poziom podstawowy) dla klasy Ia, Ib LO i II c technikum, rok szkolny 2014/2015 Dzia ł Wymagania edukacyjne z biologii (poziom podstawowy) dla klasy Ia, Ib LO i II c technikum, rok szkolny 2014/2015 Dzia ł Temat lekcji Wymagania konieczne Wymagania podstawowe Wymagania rozszerzające Wymagania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY)

WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) WYMAGANIA EDUKACYJNE BIOLOGIA LICEUM KLASA 1 (POZIOM PODSTAWOWY) Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej

Bardziej szczegółowo

Wykonał: Krzysztof Kliszewski IIIc

Wykonał: Krzysztof Kliszewski IIIc Wykonał: Krzysztof Kliszewski IIIc Organizmy zmodyfikowane genetycznie Organizmy zmodyfikowane genetycznie w skrócie GMO (ang. Genetically Modified Organisms) to organizmy, których geny zostały celowo

Bardziej szczegółowo

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji

Uczeń potrafi. Dział Rozdział Temat lekcji Plan wynikowy z biologii- zakres podstawowy, dla klasy III LO i III i IV Technikum LO im.ks. Jerzego Popiełuszki oraz Technikum w Suchowoli Nauczyciel: Katarzyna Kotiuk Nr programu: DKOS-4015-5/02 Dział

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE UCZEŃ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII dla klas I Technikum ZAKRES WYMAGAŃ NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Rozdział w podręczniku Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Wymagania podstawowe (stopień:

Bardziej szczegółowo

XCII LO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI I SPORTOWYMI ROZKŁAD MATERIAŁU Z BIOLOGII. Zapis w nowej podstawie programowej

XCII LO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI I SPORTOWYMI ROZKŁAD MATERIAŁU Z BIOLOGII. Zapis w nowej podstawie programowej XCII LO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI I SPORTOWYMI ROZKŁAD MATERIAŁU Z BIOLOGII Dział programu I. Od genu do cechy Treści nauczania 1. Budowa i funkcje kwasów nukleinowych DNA jako materiał genetyczny budowa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych

Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Wymagania edukacyjne z biologii dla klas pierwszych Rozdział Sposób zapisywania i odczytywania informacji genetycznej. Przypomnienie przedstawia strukturę podwójnej helisy DNA, wykazuje jej rolę w przechowywaniu

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o ĆWICZENIE 2 Oznaczanie polimorfizmu cytochromu CYP2D6 za pomocą tradycyjnych metod biologii molekularnej: PCR-RFLP I. Łańcuchowa reakcja polimerazy PCR (polymerase chain reaction) Technika PCR rozwinęła

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10. Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016 Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.2015) Temat: Wprowadzenie 1. Omówienie regulaminu zajęć Temat: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Organizmy modyfikowane genetycznie

Organizmy modyfikowane genetycznie Organizmy modyfikowane genetycznie C o to jest G M O? Organizmy Modyfikowane Genetycznie GMO (z ang. Genetically Modified Organism) - Organizmy Transgeniczne - są to organizmy, które zawierają w swoim

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków)

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków) SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 9 lipca 2015 r. Druk nr 949 Z SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA (wraz z zestawieniem wniosków) Komisja, na posiedzeniu w dniu 9 lipca 2015 r. rozpatrzyła

Bardziej szczegółowo

Pytania Egzamin Licencjacki. 1. Wyjaśnij pojęcie: szybkość reakcji enzymatycznej. Omów metodę wyznaczenia szybkości reakcji enzymatycznej.

Pytania Egzamin Licencjacki. 1. Wyjaśnij pojęcie: szybkość reakcji enzymatycznej. Omów metodę wyznaczenia szybkości reakcji enzymatycznej. Pytania Egzamin Licencjacki Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii UG i GUMed 1. Wyjaśnij pojęcie: szybkość reakcji enzymatycznej. Omów metodę wyznaczenia szybkości reakcji enzymatycznej. 2. Wyjaśnij

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ AZOOSPERMIA badanie wykrywa delecje w regionie długiego ramienia chromosomu Y w fragmencie zwanym AZF, będące często przyczyną azoospermii lub oligospermii o podłożu

Bardziej szczegółowo

Podstawy biotechnologii. SYLABUS A. Informacje ogólne

Podstawy biotechnologii. SYLABUS A. Informacje ogólne Podstawy biotechnologii SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu

Bardziej szczegółowo

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7.2. Metody biologii molekularnej (technika PCR, sekwencjonowanie DNA) wykorzystywane w taksonomii roślin Autor: Magdalena Dudek

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

1. Zamknięte użycie GMO wymaga ZGODY Ministra Środowiska na wniosek zainteresowanego użytkownika.

1. Zamknięte użycie GMO wymaga ZGODY Ministra Środowiska na wniosek zainteresowanego użytkownika. Procedury i dokumenty wymagane do prowadzenia badań w zakresie organizmów genetycznie zmodyfikowanych Instrukcja przygotowania wniosków o wydanie zgody na zamknięte użycie GMO 1. Zamknięte użycie GMO wymaga

Bardziej szczegółowo

Podstawy mikrobiologii. Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej

Podstawy mikrobiologii. Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej Podstawy mikrobiologii Wykład 3 Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej Budowa wirusów Wirusy nie mają budowy komórkowej, zatem pod względem biologicznym nie są organizmami Ŝywymi! Są to twory nukleinowo

Bardziej szczegółowo

Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne

Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne Organizmy Modyfikowane Genetycznie Rośliny transgeniczne Co to GMO? GMO to organizmy, których genom został zmieniony metodami inżynierii genetycznej w celu uzyskania nowych cech fizjologicznych (lub zmiany

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE- Biologia w medycynie

WYMAGANIA EDUKACYJNE- Biologia w medycynie WYMAGANIA EDUKACYJNE- Biologia w medycynie Dział programu Lp. Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający (R) dopełniający (D) dopuszczający K dostateczny P+K dobry P+K+R bardzo dobry

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA GENETYCZNA

INŻYNIERIA GENETYCZNA INŻYNIERIA GENETYCZNA narzędzia i techniki: enzymy restrykcyjne, wektory, transformacja, PCR, klonowanie transgeniczne rośliny i zwierzęta znakowanie GMO Prowadzący wykład: dr Artur Dzialuk INŻYNIERIA

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA POZIOM PODSTAWOWY. Wymagania ogólne na poszczególne oceny śródroczne/roczne

BIOLOGIA POZIOM PODSTAWOWY. Wymagania ogólne na poszczególne oceny śródroczne/roczne BIOLOGIA POZIOM PODSTAWOWY Wymagania ogólne na poszczególne oceny śródroczne/roczne na ocenę celującą: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza podstawę programową, opanował treści wykraczające poza informacje

Bardziej szczegółowo

Justyna Krystyna Ciepły Nr albumu 41624. Charakterystyka lekoopornych szczepów wirusa HIV 1 izolowanych w Polsce w 2008 roku

Justyna Krystyna Ciepły Nr albumu 41624. Charakterystyka lekoopornych szczepów wirusa HIV 1 izolowanych w Polsce w 2008 roku Warszawski Uniwersytet Medyczny Wydział Farmaceutyczny Oddział Analityki Medycznej Justyna Krystyna Ciepły Nr albumu 41624 Charakterystyka lekoopornych szczepów wirusa HIV 1 izolowanych w Polsce w 2008

Bardziej szczegółowo

na zakup usługi badawczej

na zakup usługi badawczej Łódź, dn. 08.09.2015r. Zapytanie ofertowe nr 1/OF/2015 na zakup usługi badawczej w ramach projektu,, Bakteriofagowy preparat do leczenia zapalenia wymienia u krów wywołanego bakteriami antybiotykopornymi

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia studia stacjonarne II stopnia - Biotechnologia drobnoustrojów

Biotechnologia studia stacjonarne II stopnia - Biotechnologia drobnoustrojów Biotechnologia studia stacjonarne II stopnia - Biotechnologia drobnoustrojów Tematy prac dyplomowych i magisterskich na rok 205/206 Nazwisko, imię promotora Temat pracy Kierunek, rok, forma studiów Liczba

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA KOMISJI 2009/120/WE

DYREKTYWA KOMISJI 2009/120/WE 15.9.2009 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 242/3 DYREKTYWY DYREKTYWA KOMISJI 2009/120/WE z dnia 14 września 2009 r. zmieniająca dyrektywę 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wspólnotowego

Bardziej szczegółowo

DNA musi współdziałać z białkami!

DNA musi współdziałać z białkami! DNA musi współdziałać z białkami! Specyficzność oddziaływań między DNA a białkami wiążącymi DNA zależy od: zmian konformacyjnych wzdłuż cząsteczki DNA zróżnicowania struktury DNA wynikającego z sekwencji

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

oraz wykazuje, że powinna zachodzić przed podziałem komórki recesywność, rekombinacja autosomalne intronem genomów bakterii i organizmów genetyczna

oraz wykazuje, że powinna zachodzić przed podziałem komórki recesywność, rekombinacja autosomalne intronem genomów bakterii i organizmów genetyczna WYMAGANIA EDUKACYJNE Z BIOLOGII W KLASIE VII PODRĘCZNIK: E. Bonar, W. Krzeszowiec-Jeleń, St. Czachorowski Biologia na czasie. Zakres podstawowy. Numer dopuszczenia: 450/2012. ROK SZKOLNY: 2015/2016 OPRACOWAŁA

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA DOKUMENTACJI DOŁĄCZANEJ DO WNIOSKU O DOPUSZCZENIE DO OBROTU PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO IMMUNOLOGICZNEGO

SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA DOKUMENTACJI DOŁĄCZANEJ DO WNIOSKU O DOPUSZCZENIE DO OBROTU PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO IMMUNOLOGICZNEGO Załącznik nr 2 SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA DOKUMENTACJI DOŁĄCZANEJ DO WNIOSKU O DOPUSZCZENIE DO OBROTU PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO IMMUNOLOGICZNEGO CZĘŚĆ I STRESZCZENIE DOKUMENTACJI I A Wniosek o dopuszczenie

Bardziej szczegółowo

Wektory DNA - klonowanie molekularne

Wektory DNA - klonowanie molekularne Wektory DNA - klonowanie molekularne Fragment DNA (np. pojedynczy gen) można trwale wprowadzić do komórek gospodarza (tzn. zmusić go do powielania w tym gospodarzu) tylko wtedy, gdy zostanie on wbudowany

Bardziej szczegółowo

Kiedy lekarz powinien decydować o wyborze terapii oraz klinicznej ocenie korzyści do ryzyka stosowania leków biologicznych lub biopodobnych?

Kiedy lekarz powinien decydować o wyborze terapii oraz klinicznej ocenie korzyści do ryzyka stosowania leków biologicznych lub biopodobnych? Kiedy lekarz powinien decydować o wyborze terapii oraz klinicznej ocenie korzyści do ryzyka stosowania leków biologicznych lub biopodobnych? prof. dr hab. med.. Piotr Fiedor Warszawski Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Czy priony zawsze są szkodliwe? SPIS TREŚCI: Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

Zadania maturalne z biologii - 3

Zadania maturalne z biologii - 3 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 3 Zadania: Zad. 1(Wiktoria Wnuk, Weronika Żak, Tomasz Gojowy 2D) Na podstawie wykresu odpowiedz na pytania.

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI WYKORZYSTYWANE W DIAGNOSTYCE MOLEKULARNEJ CHORÓB JEDNOGENOWYCH TECHNIQUES USED IN MOLECULAR DIAGNOSTICS OF MONOGENIC DISORDERS

TECHNIKI WYKORZYSTYWANE W DIAGNOSTYCE MOLEKULARNEJ CHORÓB JEDNOGENOWYCH TECHNIQUES USED IN MOLECULAR DIAGNOSTICS OF MONOGENIC DISORDERS Nowiny Lekarskie 2006, 75, 5, 486 490 ALINA LICZBAŃSKA, ANNA WOŹNIAK, ANNA WAWROCKA, MACIEJ R. KRAWCZYŃSKI TECHNIKI WYKORZYSTYWANE W DIAGNOSTYCE MOLEKULARNEJ CHORÓB JEDNOGENOWYCH TECHNIQUES USED IN MOLECULAR

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu Rośliny z probówki Kultury in vitro to uprawa części roślin, tkanek, pojedynczych komórek, a nawet protoplastów poza organizmem macierzystym, na sztucznych pożywkach w warunkach sterylnych Sukces kultur

Bardziej szczegółowo

II. ZAKRES WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI WYMAGANY NA POSZCZEGÓLNYCH ETAPACH KONKURSU

II. ZAKRES WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI WYMAGANY NA POSZCZEGÓLNYCH ETAPACH KONKURSU KONKURSY PRZEDMIOTOWE MKO DLA UCZNIÓW WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Program merytoryczny konkursu z biologii dla uczniów gimnazjów I. CELE KONKURSU 1. Rozbudzanie ciekawości poznawczej

Bardziej szczegółowo

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE Załącznik nr do Zarządzenia.. Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE 8.1 WARUNKI WYMAGANE Załącznik nr 2 do rozporządzenia cz. I lit. M Lp 913-916

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu biologia w zakresie podstawowym dla klasy I szkoły ponadgimnazjalnej

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu biologia w zakresie podstawowym dla klasy I szkoły ponadgimnazjalnej Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu biologia w zakresie podstawowym dla klasy I szkoły ponadgimnazjalnej Temat (rozumiany jako lekcja) Ocena dopuszczająca Ocena dostateczne Ocena dobra

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Mutacje. Michał Pszczółkowski

Mutacje. Michał Pszczółkowski Mutacje Michał Pszczółkowski IIIc Mutacja to nagła,trwała zmiana w materiale genetycznym komórki, który może być dziedziczny. Jest ona zjawiskiem losowym-może pojawić się w dowolnym miejscu nici DNA. Termin

Bardziej szczegółowo