Co każdy lekarz o sądowym badaniu DNA wiedzieć powinien What every physician should know about forensic DNA testing

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Co każdy lekarz o sądowym badaniu DNA wiedzieć powinien What every physician should know about forensic DNA testing"

Transkrypt

1 ARCH. MED. SĄD. KRYMINOL., 2012, LXII, PRACE POGLĄDOWE / REVIEW REPORTS Ryszard Pawłowski Co każdy lekarz o sądowym badaniu DNA wiedzieć powinien What every physician should know about forensic DNA testing Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Kierownik: dr hab. med. Z. Jankowski W 2011 roku minęło dokładnie 25 lat od opracowania przez Kary Mullisa techniki PCR z użyciem termostabilnej polimerazy DNA. Ta niezmiernie czuła technika namnażania kwasów nukleinowych zrewolucjonizowała genetykę sądową dzieląc ją, tak samo jak i całą diagnostykę z zakresu biologii molekularnej, na epokę przed PCR i po PCR. Największą zaletą tej techniki jest bez wątpienia jej czułość pozwalająca na uzyskanie profilu DNA nawet z pojedynczej komórki zawierającej ok. 6,2 pg jądrowego DNA. Jak się wkrótce okazało niewłaściwe stosowanie metody PCR może prowadzić do sytuacji, w których ogromna czułość PCR staje się jej największą wadą. Przy teoretycznej 100% wydajności techniki PCR z jednej kopii DNA po 30. cyklach namnażania można otrzymać ponad miliard (10 9 ) kopii DNA. Tym samym nawet znikoma ilość obcego DNA kontaminującego badaną próbkę może prowadzić do zafałszowania profilu DNA. Problem gwałtownie narasta w sytuacjach kiedy badany DNA jest w stanie silnej degradacji, np. biologicznej (stare ekshumowane kości), a kontaminujący DNA jest świeży, niezdegradowany, a tym samym łatwo poddający się amplifikacji. Wymagany jest więc ogromny reżim postępowania zarówno z dowodami rzeczowymi, podczas badania osób żywych, czy podczas autopsji, aby nie doszło do zafałszowania wyników badań DNA poprzez niewłaściwe postępowanie podczas ujawniania, zabezpieczania oraz badania śladów biologicznych. Jedna z podstawowych zasad kryminalistyki, Zasada wzajemnej wymiany, opracowana przez wybitnego kryminalistyka francuskiego Edmonda Locarda w 1928 roku [1] mówi, że każdy nawet najmniejszy kontakt dwóch obiektów prowadzi do wzajemnej wymiany substancji pomiędzy nimi. Ciało ludzkie, a w szczególności ofiar zbrodni jest miejscem nagromadzenia wielu śladów biologicznych pochodzących od różnych osób. Ślady te mogą mieć związek z przestępstwem, mogą jednak być też efektem niewłaściwego postępowania lekarza sądowego i osób mających kontakt z ofiarą przed, jak i po zaistnieniu przestępstwa. Tak więc nawet najmniejsze ślady kontaktowe, pozostawione przez jakąkolwiek osobę mającą kontakt z osobą pokrzywdzoną przed, w trakcie oraz po zaistnieniu przestępstwa, mogą być źródłem zafałszowań materiału dowodowego w tym głównie śladów biologicznych oraz prowadzić do wydania błędnej opinii. Należy pamiętać, że żyjemy w świecie pełnym śladów DNA, który jest obecny wszędzie tam, gdzie przebywa człowiek. Należy też zdawać sobie sprawę z tego, że DNA można bardzo łatwo przenieść z obiektu na obiekt w mniejszych lub większych ilościach. Jak już wspomniano wcześniej, DNA obecny na finalnie badanych dowodach rzeczowych (w tym również śladach zabezpieczanych z ludzkiego ciała) może pochodzić z trzech różnych etapów naniesienia. Pierwszy to DNA obecny na dowodzie rzeczowym przed zaistnieniem przestępstwa. Będą to wszelkiego rodzaju ślady DNA pochodzące najczęściej od pokrzywdzonego, a obecne na jego ciele, odzieży czy przedmiotach osobistych. Drugi rodzaj DNA to ten, który zostaje naniesiony podczas zdarzenia przestępczego. Trzeci to DNA, który pojawia się na dowodzie rzeczowym po jego ujawnieniu i jest efektem błędnego postępowania różnych osób, od technika kryminalistyka pracującego na miejscu zdarzenia, po sędziego okazującego dowód rzeczowy w sądzie. Ten rodzaj DNA nazywany jest DNA kontaminującym. Jego obecność może prowadzić do zupełnego zafałszowania wyniku i rozlicznych niepożądanych i błędnych konsekwencji prawnych. Temu DNA poświęcone są dalsze rozważania. Kontaminacja obcym DNA miejsce zdarzenia De facto każda osoba, która pojawia się na miejscu zdarzenia powinna być traktowana jako intruz.

2 220 Ryszard Pawłowski Nr 3 Oczywiście obecność prokuratora, techników kryminalistyków czy lekarza sądowego jest konieczna do przeprowadzenia wymaganych prawem czynności, jednak jak uczy życie nie zawsze są to tylko niezbędne osoby. Szeroko praktykowaną na zachodzie Europy zasadą jest poddanie profilowaniu DNA wszystkich osób przebywających na miejscu zdarzenia. Aby uniknąć lub drastycznie ograniczyć kontaminację obcym DNA, każda osoba tam obecna powinna być ubrana w jednorazowy kombinezon i rękawice oraz maski chroniące całe ciało przed pozostawieniem różnorakich śladów (najczęściej śliny, włosów, naskórka, wydzieliny z nosa itp.). O ile kombinezon może być używany przez cały czas pracy na miejscu zdarzenia bez zmiany, to jednorazowe rękawice winny być zmieniane po kontakcie z każdym nowym dowodem rzeczowym. Jak wykazano, właśnie rękawice oraz inny sprzęt używany podczas pobierania i badania dowodów rzeczowych może być poważnym źródłem zanieczyszczenia ich obcym DNA [2]. Dotknięcie jakiegokolwiek przedmiotu zanieczyszczoną rękawicą nanosi na ten przedmiot obcy DNA. Ślady te mogą być łatwo zauważalne, jak np. mokre jeszcze plamy krwi, czy zupełnie niewidoczne, jak np. ślady naskórka, śliny czy nabłonków na powierzchni ciała. Zgodnie z zasadą Locarda, stroje ochronne też mogą nagromadzać na sobie ślady znajdujące się na miejscu przestępstwa, dlatego też w niektórych krajach, jak np. w Wielkiej Brytanii praktykuje się zebranie i zabezpieczenie kombinezonów, rękawic, fartuchów i butów należących do policjantów i pierwszej pomocy medycznej, jako potencjalnych źródeł istotnych śladów kryminalistycznych. Oględziny ciała na miejscu zbrodni na przykładzie zabójstwa na tle seksualnym Zabójstwo na tle seksualnym wymaga ujawnienia i zebrania całej gamy różnego rodzaju śladów, dlatego też ten typ zbrodni wybrałem jako przykład do omówienia potencjalnych błędów. Są to nie tylko ślady obecne na odzieży czy powierzchni ciała, ale również ślady zawarte w różnych otworach naturalnych ciała. Ciało ofiary zabójstwa na tle seksualnym powinno być poddane szczegółowym oględzinom już na miejscu znalezienia zgodnie z art KPK, który mówi, że Oględzin zwłok dokonuje się na miejscu ich znalezienia. Ślady luźno związane z ciałem (np. włosy, świeże plamy krwi czy nasienia) powinny być bezwzględnie zabezpieczone przed transportem ciała do chłodni. Również pierwsze wymazy z otworów naturalnych ciała muszą być pobrane już na miejscu ujawnienia. Znane są nam przypadki pobrania wymazów z dróg rodnych na miejscu zdarzenia, dla których możliwe było uzyskanie pełnego profilu DNA sprawcy zabójstwa na tle seksualnym oraz uzyskanie szczątkowego profilu lub jego zupełny brak w wymazie pobranym podczas sekcji zwłok od godzin od pierwszego pobrania. Niestety do rzadkości należy pobieranie wymazów z otworów naturalnych ciała przez lekarza sądowego jeszcze na miejscu ujawnienia zwłok. Pobranie powinno dotyczyć nie tylko śladów potencjalnie obecnych w otworach naturalnych ciała, ale również tych, które mogą łatwo zostać oddzielone od ciała, starte lub zubożone podczas transportu zwłok z miejsca zdarzenia do prosektoriów. Dotyczy to np. włosów, plam krwi na powierzchni ciała czy śladów kontaktowych. Pomocnym podczas ujawniania śladów sprawcy na powierzchni ciała może być przenośne źródło światła, głównie UV do wizualizacji plam nasienia, śliny, moczu, krwi oraz miejsc otarć naskórka zazwyczaj powstających w wyniku forsownego działania sprawcy i tym samym zawierających ślady DNA z substancji potowo-tłuszczowej. Z powodu de facto braku kontroli nad ciałem ofiary, od momentu wydania polecenia jego transportu, do momentu dostarczenia do zakładów medycyny sądowej, tym bardziej koniecznym jest ujawnienie i zabezpieczenie na miejscu zdarzenia tych wszystkich śladów, które podczas transportu mogą ulec zupełnemu utraceniu lub zafałszowaniu. Wśród wielu możliwych przyczyn zakontaminowania zwłok obcym DNA na miejscu zdarzenia można zaliczyć choćby wszelkiego rodzaju koce czy płachty używane do przykrycia zwłok przed niepożądanymi osobami (gapie, media, dzieci). Tego rodzaju tkaniny zazwyczaj zawierają liczne ślady DNA i łatwo mogą zostać przeniesione na powierzchnię ciała. Błąd tego rodzaju popełniono między innymi podczas wykonywania oględzin miejsca podwójnego zabójstwa do sprawy O. J. Simpsona okrzykniętej mianem procesu ubiegłego stulecia [3]. Wskazanym byłoby również zabezpieczenie dla celów eliminacyjnych materiału porównawczego od

3 Nr 3 CO KAŻDY LEKARZ O SĄDOWYM BADANIU DNA WIEDZIEĆ POWINIEN 221 osób transportujących zwłoki do chłodni. Takie postępowanie stosowanie jest w szeregu krajów, gdzie praktyka medyczno-sądowa stoi na wyższym poziomie, a źródła potencjalnych błędów są bezwzględnie piętnowane przez wysoce wyedukowanych obrońców oskarżonych (vide wspomniana już uprzednio sprawa O. J. Simpsona z 1995 roku w USA) [4]. Do najczęstszych błędów popełnianych przez osoby przebywające na miejscu przestępstwa należy: - brak jednorazowych kombinezonów chroniących od stóp do głów osoby aktywnie uczestniczące przy ujawnianiu i zabezpieczaniu śladów biologicznych oraz innych dowodów; - zbyt rzadkie zmienianie jednorazowych rękawic, które po każdym kontakcie z jakimkolwiek źródłem DNA nagromadzają ślady i tym samym są źródłem kontaminującym inne później dotykane dowody rzeczowe; - używanie narzędzi zanieczyszczonych obcym DNA np. termometry, pęsety itp., które po każdym użyciu powinny być poddane procesowi zupełnego usuwania DNA z użyciem np. podchlorynu sodowego; - używanie noszy czy worków na zwłoki zanieczyszczonych obcym materiałem biologicznym bez odizolowania zwłok od ich powierzchni (czyste jednorazowe prześcieradła, jednorazowe worki itp.) - brak zabezpieczenia rąk, głowy i/lub ciała ofiary w czyste jednorazowe worki lub torby papierowe. Potencjalne błędy proceduralne popełniane na sali sekcyjnej Działania obducenta na sali sekcyjnej to nie tylko jego podstawowe czynności, ale również różnego rodzaju działania pomocnicze wykonywane przez laborantów sekcyjnych. Potencjalne błędy powstałe podczas pracy personelu pomocniczego będą obciążały nie tylko ich, ale również biegłych, od których wymaga się nadzoru nad personelem pomocniczym. Ugruntowane od dawna złe nawyki personelu pomocniczego powinny być eliminowane, a specyfika problemu kontaminacji obcym DNA szczegółowo wyjaśniana. Do najczęstszych błędów popełnianych podczas oględzin i pobierania śladów biologicznych od ofiar zabójstw na tle seksualnym należy ograniczenie pobrania wymazów z otworów naturalnych ciała do wymazów z pochwy. Prawidłowo, wymazy powinny być pobrane na jałowe wymazówki z trzech okolic dróg rodnych: przedsionka pochwy, sklepienia pochwy (zazwyczaj tylnego) oraz okolic szyjki macicy (po dwie wymazówki na jeden wymaz). Ciało powinno być poddane kompleksowemu pobraniu śladów z całej powierzchni zwłok w tym szczególnie wymazów okolic erogennych (piersi, usta, zewnętrzne narządy płciowe itp.). Niestety w wielu przypadkach, z różnych powodów, w tym również z powodu ograniczeń finansowych ze strony organów zlecających badania, nie dochodzi do pobrania potencjalnych śladów kontaktowych obecnych na powierzchni ciała powstałych w wyniku forsownego kontaktu z ofiarą. Do tych miejsc należą ślady na dłoniach, twarzy, siłą rozwieranych udach, ślady powstałe w wyniku ucisku na narządy szyi itp. Dodatkowo, jeżeli dochodzi do pobrania tych śladów to są one pobierane niewłaściwie, bez uwzględnienia ograniczeń możliwości zidentyfikowania komponenty mniejszościowej w mieszaninach DNA. Wskazane jest również pobieranie śladów biologicznych, które wydają się, ze względu na warunki przebywania ciała, nie zawierać już śladów DNA (zakopanie w ziemi, wrzucenie do wody). Ilustracją niech będzie przypadek 16. letniej dziewczyny w Kanadzie, której ciało po zabójstwie wrzucono do wolno płynącej wody. Kiedy wyłowiono je po upływie 5,5 godziny od wrzucenia, na lewej piersi ujawniono ślad ugryzienia, który poddano procedurze pobrania śladów DNA. Profilowanie wykazało mieszany profil DNA zawierający cechy podejrzanego o zabójstwo mężczyzny [5]. Podobnie jak w przypadku oględzin zwłok na miejscu ich ujawnienia nie zawsze, a zaryzykowałbym stwierdzenie wręcz nagminnie, pewne ślady pobierane są narzędziami zanieczyszczonymi obcym DNA. Dotyczy to np. nożyczek używanych do ścinania paznokci czy innego sprzętu wielokrotnego użycia, jak piły, pęsety, noże itp. Źródłem powstawania mieszanin DNA mogą być również naczynia używane do maceracji kości. Znane są nam z praktyki identyfikacji genetycznej NN osób, badania macerowanych kości wykazujące mieszaninę DNA [6]. Dzieje się tak dlatego, bo DNA okazuje się być bardzo stabilnym termicznie, a używane naczynia nie są dekontaminowane z użyciem np. podchlorynu sodowego. Nieoczyszczone powierzchnie tnące pił używanych do cięcia kości NN osób mogą być źródłem

4 222 Ryszard Pawłowski Nr 3 bardzo poważnych zanieczyszczeń prowadzących do zupełnego zafałszowania lub zniekształcenia profilu DNA. Problem staje się tym poważniejszy im starszy i bardziej zdegradowany biologicznie materiał poddawany jest pobraniu próbek do celów identyfikacyjnych. Jak pokazują badania Brytyjczyków przeprowadzone na 20 salach sekcyjnych, co najmniej 50% narzędzi sekcyjnych zakontaminowanych było DNA w mierzalnych ilościach [7], co jak podkreślają stanowi poważny problem związany z prawidłową identyfikacją materiału biologicznego. Również materiał biologiczny po pobraniu nie może być przenoszony do naczyń wielorazowego użycia, a jedynie do jałowych i jednorazowych pojemników, dodatkowo prawidłowo i natychmiast oznakowanych. Materiał kostny uzyskany poprzez wydobycie z ziemi (ekshumacje, miejsca ukrycia zwłok przez zakopanie) powinien być maksymalnie szybko poddany głębokiemu zamrożeniu (-80 C lub przynajmniej -20 C), gdyż wydobycie materiału na powierzchnię powoduje gwałtowne przyśpieszenie procesów rozkładu gnilnego. Następnym poważnym problemem jest właściwe pobieranie i przechowywanie odzieży ze zwłok. Nie tylko powinna być ona zabezpieczana osobno do czystych papierowych kopert lub z braku takich wyjątkowo do worków foliowych (a później przepakowana), ale również z zachowaniem zasad dotyczących często zmienianych jednorazowych rękawic. Rozebrane ciało pod żadnym pozorem nie powinno spocząć na powierzchni noszącej ślady DNA. Wskazane byłoby używanie jednorazowych, wolnych od DNA płacht, prześcieradeł czy plastikowych folii o dużych powierzchniach uniemożliwiających kontakt ciała z powierzchniami zabrudzonymi obcym DNA. Jak zapobiegać kontaminacji? Od momentu dostarczenia ciała do zakładów medycyny sądowej, do momentu zakończenia pobierania śladów z ciała należy bezwzględnie używać narzędzi wolnych od obcego DNA. Powinny to być narzędzia jednorazowego użytku, lub wielorazowe jednak przemyte w celu usunięcia DNA podchlorynem sodowym (NaOCl). Autoklawowanie narzędzi w ogóle nie rozwiązuje problemu, gdyż prowadzi do zabicia mikroorganizmów, nie niszcząc prawie zupełnie DNA, gdyż jak wspomniano wcześniej jest on wysoce stabilny nawet w wysokich temperaturach [8]. Aby uniknąć tego rodzaju problemów wiele krajów scentralizowało wykonywanie sekcji sądowych w regionalnych ośrodkach o najwyższych standardach czystości, sterylizacji i dekontaminacji instrumentów i powierzchni roboczych. Dodatkowo, jak już wspomniano wcześniej profile DNA wszystkich policjantów, którzy przebywali na miejscu zdarzenia jak i osób mających kontakt z dowodami rzeczowymi powinny być znane i używane do ewentualnych czynności eliminacyjnych w uzasadnionych sytuacjach. Oględziny ciała osób żywych ofiar przestępstw na tle seksualnym Każdy kontakt seksualny w postaci wprowadzenia członka do pochwy bez wytrysku pozostawia ślady w postaci nabłonków oraz wydzieliny z dróg rodnych na prąciu czy worku mosznowym, jak również nabłonków i naskórka mężczyzny w drogach rodnych (pochwie, wargach sromowych). W wielu przypadkach jest to ilość wystarczająca do przeprowadzenia identyfikacji napastnika. Niektóre, z wielu rodzajów śladów wymienianych pomiędzy ofiarą i napastnikiem, można bardzo łatwo ujawnić i zlokalizować (plamy krwi, nasienia, włosy), inne jak ślady naskórka (substancja potowo-tłuszczowa), śliny, wydzieliny z dróg rodnych są zazwyczaj niewidoczne i wymagają albo metod specjalnych, albo szczegółowego wywiadu wskazującego te miejsca podczas badania pokrzywdzonej osoby przez lekarza sądowego. Ograniczenie się wyłącznie do pobrania wymazów z otworów naturalnych, z pominięciem innych obszarów ciała należy uznać za błąd w sztuce lekarskiej. Otwory te mogą w ogóle nie zawierać śladów nasienia, a jedyny materiał kontaktowy pochodzący od napastnika może znajdować się na powierzchniach forsownie przez niego dotykanych, jak np. wewnętrzne powierzchnie ud, piesi, zewnętrzne narządy płciowe, nadgarstki dłoni, ślady po uderzeniach, ucisku na usta czy narządy szyi. W przypadku tych właśnie śladów szczególnie ważna jest rola lekarza sądowego. Szczegółowy wywiad lekarski powinien doprowadzić do ustalenia tych wszystkich powierzchni ciała, które mogą nosić tego rodzaju ślady. W ogólnym zarysie wywiad lekarski powinien zawierać następujące informacje: 1. szczegółowy przebieg i okoliczności zgwałcenia,

5 Nr 3 CO KAŻDY LEKARZ O SĄDOWYM BADANIU DNA WIEDZIEĆ POWINIEN szczegóły kontaktu seksualnego (penetracja członkiem, palcem lub przedmiotem oraz drogi wprowadzenia jak pochwa, usta, odbyt), 3. informacja o miejscach, na których mogą znaleźć się ślady sprawcy w postaci nasienia, krwi, śliny, moczu, naskórka, włosów i kału, 4. informacja o użyciu środków do obezwładnienia ofiary, jak broń, alkohol, narkotyki itp. (konieczność pobrania krwi i moczu na badania toksykologiczne), 5. informacje o krępowaniu ofiary, jeżeli tak, to czym, oraz o miejscach na ciele i odzieży napastnika intensywnie dotykanych przez napastnika, 6. czynności dokonane po gwałcie jak: - zmiana odzieży, - kąpiel w wannie lub pod prysznicem, - mycie zębów i płukanie jamy ustnej, - oddawanie moczu oraz kału, 7. wywiad ginekologiczny: - ostatnia miesiączka (test ciążowy), - użycie środków antykoncepcyjnych w tym np. substancji plemnikobójczych, - dobrowolni partnerzy seksualni w ciągu co najmniej ostatniego tygodnia!!! - stany zapalne dróg rodnych i niedawne zabiegi chirurgiczne w obszarze miednicy małej. Ślady biologiczne zabezpieczane w przypadku zaistnienia przestępstwa zgwałcenia Oględziny i pobranie śladów biologicznych powinno dotyczyć zarówno tych, które mogą być obecne w otworach naturalnych ciała (wewnętrzne narządy płciowe, usta, odbyt), jak i tych, które występują na powierzchni ciała (owłosiona i nieowłosiona powierzchnia ciała). Wartość dowodowa jednych i drugich zazwyczaj jest równocenna, choć zazwyczaj dużo większą wartość dowodową ma obecność nasienia np. w drogach rodnych pokrzywdzonej niż włosów napastnika na ciele ofiary. Ta ostatnia może być tłumaczona przypadkowym przeniesieniem, w przeciwieństwie do intencjonalnego pozostawienia nasienia w drogach rodnych. Poniższe zestawienie przedstawia podstawowe rodzaje śladów zabezpieczanych w przypadku przestępstwa zgwałcenia: 1. wymazy z miejsc, na których może być obecne nasienie (np. brzuch, nogi, pośladki, okolice owłosione, piersi), 2. wymazy z miejsc, na których może być obecna ślina (miejsca całowane, lizane lub gryzione), 3. wymazy z plam krwi na powierzchni ciała, 4. popłuczyny z ust 15-18% etanolem lub wymazy na jednorazowych jałowych wymazówkach, 5. wymazy z przedsionka i sklepienia pochwy, oraz z szyjki macicy na jałowych wymazówkach (co najmniej po dwie wymazówki), 6. wymazy z okolic odbytu oraz odbytnicy (2 wymazy), 7. wymazy z miejsc otarć naskórka wskazanych przez ofiarę lub ujawnionych przez obducenta, 8. ścięcie włosów zabrudzonych substancjami biologicznymi (nasienie, krew, ślina itp.), 9. wyczesanie włosów, w tym łonowych w celu ujawnienia włosów napastnika, 10. ścięcie paznokci lub w przypadku gdy są zbyt krótkie sporządzenie wymazów na dwie jednorazowe wymazówki lekko zwilżone jałową wodą. Generalnie zgodnie z dobrymi zasadami sztuki lekarskiej należy starać się zabezpieczyć maksymalnie dużo śladów biologicznych, bo zazwyczaj im więcej czasu upływa od zdarzenia tym więcej pojawia się wątpliwości. W momencie badania nie zawsze mamy pewność obecności nasienia czy innych śladów biologicznych, tym samym ograniczenie się wyłącznie do pobrania wymazów z dróg rodnych, może być traktowane jako błąd w sztuce lekarskiej i narażenie się na potencjalne konsekwencje prawne. Inne ślady, jak ślady kontaktowe (kontakt powierzchni ciała uczestników zdarzenia, w tym penetrującego członka przy braku wytrysku) pozwalają na poziomie rozwoju współczesnej genetyki sądowej na uzyskanie wiarygodnego profilu z nawet tak małej ilości DNA. Zasadnym jest również pobranie wymazów z dróg rodnych po upływie dłuższego czasu od zgwałcenia. Jak pokazuje praktyka wykrycie pojedynczych plemników możliwe jest w przypadku wymazów pobieranych z okolic szyjki macicy nawet po dwóch tygodniach od stosunku. W przypadku wymazów pobieranych ze sklepienia pochwy, największa szansa na wykazanie plemników i określenie profilu DNA to 3 doby od stosunku, co jednak oczywiście nie oznacza, że nie można ich wykazać po upływie 7 dni od zdarzenia. Przypadki te dotyczą szczególnie normozoospermii oraz braku dokonywania intensywnych zabiegów higienicznych czy stosowania substancji plemnikobójczych.

6 224 Ryszard Pawłowski Nr 3 Obok oględzin ciała osoby pokrzywdzonej koniecznym jest dokonanie szczegółowych oględzin ciała osoby podejrzewanej o dokonanie przestępstwa na tle seksualnym. Rutynowo podczas takiego badania pobierane są ślady wydzieliny z dróg rodnych z powierzchni członka, żołędzi, rowka zażołędnego oraz worka mosznowego. Dzięki nowoczesnym metodom identyfikacji rodzaju substancji biologicznej, w tym głównie mrna, możliwe jest od niedawna zidentyfikowanie wydzieliny z dróg rodnych, a tym samym określenie nie tylko profilu DNA, ale również wskazanie źródła pochodzenia materiału biologicznego [9]. Rutynowo poszukuje się też na powierzchni ciała obecności plam krwi, głównie na dłoniach i na członku, śliny poszukując śladów ugryzień, substancji potowo-tłuszczowej w typowych miejscach jak dłonie, twarz szczególnie zwracając uwagę na miejsca ze śladami mikrowybroczyn. Ponadto wyczesywane są włosy łonowe w celu poszukiwania ewentualnych włosów łonowych ofiary oraz pobierany jest materiał biologiczny zza paznokci. Do stosunkowo często spotykanych błędów należy zaliczyć sytuacje interpretowania bezpośrednich lub barwionych wymazów z dróg rodnych jako nie zawierających nasienia, wyłącznie po analizie mikroskopowej nie wykazującej obecności plemników. Brak plemników nie oznacza przecież braku nasienia (azoospermia), a badanie innych markerów pozwala bez najmniejszych wątpliwości potwierdzić jego obecność. Inny błąd to pobieranie wymazów bezpośrednio na szkiełka mikroskopowe, lub do wymazówek zawierających mikrobiologiczne podłoża transportowe. Zadaniem tych podłóż jest zachowanie w stanie żywym bakterii obecnych w wymazach przed wykonaniem posiewów mikrobiologicznych, a żywe, a do tego szybko namnażające się bakterie, będą w konsekwencji powodowały przyśpieszony rozkład składników biologicznych w tym nasienia, które jak wiadomo zawiera znaczne ilości fruktozy substratu potrzebnego dla rozwoju wielu mikroorganizmów. Produkowane przez mikroorganizmy peptydazy i nukleazy zniszczą w bardzo szybkim tempie materiał biologiczny i w bardzo wielu przypadkach, nawet szybkie pobranie wymazu (do kilku godzin po zdarzeniu) nie gwarantuje uzyskania pozytywnego wyniku profilowania DNA. Użycie szkiełek mikroskopowych, zamiast jałowych wymazówek, w żaden sposób nie gwarantuje braku obcego DNA. Zazwyczaj dotykanie ich rękawicami przenosi na nie DNA pochodzący z ciała czy różnego rodzaju sprzętu, jak np. wzierniki, kolposkopy, ultrasonografy, sondy usg itp. [2]. Należy również zdawać sobie sprawę, że do głównych czynników sprzyjających degradacji DNA należą temperatura, wilgotność oraz czas. Podwyższona wilgotność i temperatura wybitnie zwiększają rozkład substancji biologicznych poprzez przyśpieszenie rozwoju mikroorganizmów. Wydłużenie czasu przechowywania próbki przed dostarczeniem jej do badania to zwiększenie działania niekorzystnych czynników na materiał biologiczny. Stąd główna zasada postępowania z materiałem biologicznym, to przechowywanie go w niskiej temperaturze i wilgotności i jak najszybsze dostarczenie go do badania. WNIOSEK Oględziny na miejscu zdarzenia, czynności na salach sekcyjnych, w gabinetach lekarskich i laboratoriach kryminalistycznych muszą być przeprowadzane z ogromnym reżimem czystości pracy chroniącym materiał dowodowy przed obcym DNA, a tym samym przed zniekształceniem wyników badań molekularnych i potencjalnym skazaniem niewinnej osoby! PIŚMIENNICTWO 1. Locard E.: Dochodzenie przestępstw według metod naukowych, Księgarnia Powszechna, Łódź Poy A., van Oorschot R. A. H.: Beware; gloves and equipment used during the examination of exhibits are potential vectors for transfer of DNAcontaining material. International Congress Series, 2006, 1288: _murders/famous/simpson/index_1.html 4. Thompson W. C.: DNA Evidence in the O. J. Simpson Trial. University of Colorado Law Review, 1996, 67 (4):

7 Nr 3 CO KAŻDY LEKARZ O SĄDOWYM BADANIU DNA WIEDZIEĆ POWINIEN Sweet D., Shutler G. G.: Analysis of salivary DNA evidence from a bite mark on a body submerged in water. J Forensic Sci. 1999, 44 (5): Pawłowski R., Dettlaff-Kąkol A., Paszkowska R., Jankowski Z.: Błąd przedlaboratoryjny w genetyce sądowej. Kontaminacja materiału biologicznego na sali sekcyjnej, Arch. Med. Sąd. Kryminol. 2001, 51: Ruty G. N., Watson S., Davidson J.: DNA contamination of mortuary instruments and work surfaces a significant problem of forensic practice? Int J of Legal Medicine 2000, 114: Włodarczyk R., Maciejewska A., Pawłowski R.: The influence of high temperature on the possibility of identification of STR, ministr and mtdna polymorphic loci in different human tissues. XXI Congress of the International Academy of Legal Medicine Maj 2009 rok, Lizbona. 9. Jakubowska J., Maciejewska A., Pawłowski R.: mrna profiling in identification of biological fluids in forensic genetics. Problems of Forensic Sciences 2011, LXXXVII:

Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA

Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA w przypadku: PROWADZENIA POSZUKIWAŃ OSOBY ZAGINIONEJ I. PRZEPISY OKREŚLAJĄCE OBOWIĄZKI POLICJANTÓW ORAZ ZASADY POSTĘPOWANIA

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA

Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA w przypadku: PROWADZENIA CZYNNOŚCI IDENTYFIKACYJNYCH NN ZWŁOK I. PRZEPISY OKREŚLAJĄCE OBOWIĄZKI POLICJANTÓW ORAZ ZASADY POSTĘPOWANIA

Bardziej szczegółowo

Pojęcie zgwałcenia w Kodeksie Karnym

Pojęcie zgwałcenia w Kodeksie Karnym Pojęcie zgwałcenia w Kodeksie Karnym O przestępstwie zgwałcenia w typie podstawowym mowa jest w art. 197 1 Kodeksu karnego, który penalizuje doprowadzenie przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem drugiej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie profilowania mrna do identyfikacji ludzkich płynów biologicznych w genetyce sądowej - Joanna Chamier-Ciemioska STRESZCZENIE

Zastosowanie profilowania mrna do identyfikacji ludzkich płynów biologicznych w genetyce sądowej - Joanna Chamier-Ciemioska STRESZCZENIE STRESZCZENIE Wykrywanie i identyfikacja ludzkich płynów biologicznych takich jak np. krew, nasienie, ślina, wydzielina z dróg rodnych, krew miesiączkowa, mocz i pot są bardzo ważnymi analizami z zakresu

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA PLACÓWKI MEDYCZNEJ Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. PODSTAWOWE WSPARCIE 1.1.

PROCEDURA POSTĘPOWANIA PLACÓWKI MEDYCZNEJ Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. PODSTAWOWE WSPARCIE 1.1. 1. PODSTAWOWE WSPARCIE 1.1. 1.1. W przypadku, kiedy do placówki medycznej zgłasza się osoba, która doświadczyła przemocy seksualnej należy: poinformować ją o konieczności powstrzymania się od mycia, jedzenia,

Bardziej szczegółowo

AP I A 060/79/12. Komunikat prasowy

AP I A 060/79/12. Komunikat prasowy PROKURATURA APELACYJNA W GDAŃSKU WYDZIAŁ I ORGANIZACJI PRACY PROKURATUR ul. Wały Jagiellońskie 38 80 853 Gdańsk Gdańsk, dnia 31 grudnia 2012r. AP I A 060/79/12 Komunikat prasowy Wydział V do Spraw Przestępczości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział I. Oględziny

SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział I. Oględziny SPIS TREŚCI Wstęp... 11 Rozdział I. Oględziny... 13 1. Oględziny miejsca zdarzenia... 13 2. Zabezpieczenie miejsca zdarzenia do chwili oględzin... 15 3. Oględziny miejsca zdarzenia istota i rola... 16

Bardziej szczegółowo

Skrypt Podstawowy: Reprocesowanie Wyrobów Medycznych (M D)

Skrypt Podstawowy: Reprocesowanie Wyrobów Medycznych (M D) Skrypt Podstawowy: Reprocesowanie Wyrobów Medycznych (M D) Część I: Zasady Higieny (Buchrieser, Miorini) 1 Zasady higieny 1.1 Higiena osobista 2 Higiena rąk 2.1 Podstawy 2.2 Środki wspomagające higienę

Bardziej szczegółowo

SYLABUS KIERUNEK LEKARSKI PRAWO I MEDYCYNA SĄDOWA

SYLABUS KIERUNEK LEKARSKI PRAWO I MEDYCYNA SĄDOWA KIERUNEK LEKARSKI SYLABUS PRAWO I MEDYCYNA SĄDOWA Rok: VI Semestr: XII Wykłady: 12 godz. Seminaria: 13 godz. Ćwiczenia: 25 godz. Ogółem: 50 godz. Forma zaliczenia przedmiotu: egzamin Punkty ECTS: Miejsce

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik weterynarii 322[14]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik weterynarii 322[14]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 20 Strona 2 z 20 Strona 3 z 20 Strona 4 z 20 Ocenie podlegały następujące elementy pracy egzaminacyjnej: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia do projektu realizacji prac wynikający z

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. W przypadku, kiedy do jednostki policji zgłasza się osoba pokrzywdzona, aby zawiadomić o popełnieniu przestępstwa przeciwko wolności seksualnej (art. 197-200 Kodeksu karnego), należy: Ustalić czy pokrzywdzony

Bardziej szczegółowo

Test ojcostwa. Próbki niestandardowe

Test ojcostwa. Próbki niestandardowe Test ojcostwa Próbki niestandardowe Standardowymi próbkami wykorzystywanymi do badania DNA na ojcostwo są wymazy z wewnętrznej strony policzka. Nie zawsze jednak jest możliwość ich pobrania. Jeśli zależy

Bardziej szczegółowo

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie Zadbaliśmy o to, żeby wyposażenie w Klubie Młodego Wynalazcy było w pełni profesjonalne. Ważne jest, aby dzieci i młodzież, wykonując doświadczenia korzystały

Bardziej szczegółowo

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na:

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na: Dz.U.07.162.1153 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z dnia 8 września 2007 r.) Na podstawie art. 7 ust.

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pzsolesnica.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pzsolesnica.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pzsolesnica.pl Oleśnica: Dostawa drobnego sprzętu medycznego jednorazowego użytku dla Powiatowego

Bardziej szczegółowo

KTO ODDAJE KREW - OKAZUJE SERCE

KTO ODDAJE KREW - OKAZUJE SERCE Krew i jej składniki: Krew jest tkanką płynną, która krąży w naczyniach krwionośnych. Stanowi 8% całej masy ciała i jest zbudowana z części płynnej, czyli osocza oraz wyspecjalizowanych komórek czyli czerwonych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 Metodyka pobrania materiału przedstawiona jest w osobnym Instrukcja PZH

Załącznik nr 4 Metodyka pobrania materiału przedstawiona jest w osobnym Instrukcja PZH Załącznik nr 4 Metodyka pobrania materiału przedstawiona jest w osobnym Instrukcja PZH 1. Rodzaj materiału klinicznego w zależności od kierunku i metodyki badań wykonywanych przez PZH Poz. Badanie Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Instrukcja postępowania z materiałem skażonym szkodliwymi czynnikami biologicznymi

Instrukcja postępowania z materiałem skażonym szkodliwymi czynnikami biologicznymi Instrukcja postępowania z materiałem skażonym szkodliwymi czynnikami biologicznymi Instrukcja postępowania z materiałem skażonym szkodliwymi czynnikami biologicznymi UWAGI OGÓLNE Materiały skażone szkodliwymi

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

Temat : Zasady postępowania z ciałem zmarłego pacjenta. Grupa opieki: osoby zmarłe w trakcie hospitalizacji w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym

Temat : Zasady postępowania z ciałem zmarłego pacjenta. Grupa opieki: osoby zmarłe w trakcie hospitalizacji w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Legnicy Procedura Postępowania z ciałem zmarłego pacjenta. Temat : Zasady postępowania z ciałem zmarłego pacjenta. Grupa opieki: osoby zmarłe w trakcie hospitalizacji

Bardziej szczegółowo

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH.

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH. PRODUCENT: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe KAMAL Aleksander Kamiński ul. Miechowska 10 85-875 Bydgoszcz Tel. O52 345-05-49 Fax 052 3464275 e-mail:kamal@kamal.com.pl NIEBEZBIECZNEGO PREPARATU CHEMICZNEGO.

Bardziej szczegółowo

LISTA ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH PODCZAS ĆWICZEŃ W 2 SEMESTRZE

LISTA ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH PODCZAS ĆWICZEŃ W 2 SEMESTRZE UWAGA W 2 semestrze odbywać się będą zajęcia sekcyjne w prosekturze Katedry Patomorfologii UJ CM (wejście po lewej stronie przedsionka sali wykładowej wyłącznie z osobą uprawnioną wyposażoną w elektroniczną

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 19. Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi

Załącznik nr 19. Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi Załącznik nr 19 Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi Styczeń 2008 Spis Treści 1 Postępowanie z odpadami medycznymi i weterynaryjnymi w miejscu ich powstania... 3 1.1 Identyfikacja i klasyfikowanie

Bardziej szczegółowo

Rodzaj materiału. Uwagi dla pacjenta. krew, płyny z jam ciała, PMR, punktaty lub inne materiały w podłożach do aparatu BactAlert ------- do 10 dni

Rodzaj materiału. Uwagi dla pacjenta. krew, płyny z jam ciała, PMR, punktaty lub inne materiały w podłożach do aparatu BactAlert ------- do 10 dni Rodzaj materiału Godziny przyjmowa nia materiału Min. czas oczekiwania na wynik Uwagi dla pacjenta krew, płyny z jam ciała, PMR, punktaty lub inne materiały w podłożach do aparatu BactAlert do 10 dni i

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Lidia Sierpińska. Ochrona pacjenta przed zakażeniem jako wymiar jakości opieki. Konferencja EpiMilitaris Ryn, 18 20 września 2012 r

Dr n. med. Lidia Sierpińska. Ochrona pacjenta przed zakażeniem jako wymiar jakości opieki. Konferencja EpiMilitaris Ryn, 18 20 września 2012 r Dr n. med. Lidia Sierpińska Ochrona pacjenta przed zakażeniem jako wymiar jakości opieki Konferencja EpiMilitaris Ryn, 18 20 września 2012 r Na jakość świadczeń medycznych składa się: zapewnienie wysokiego

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DYDAKTYCZNE

MATERIAŁY DYDAKTYCZNE ZAKŁAD SZKOLEŃ SPECJALNYCH 84 MATERIAŁY DYDAKTYCZNE Iwona Bogusz Marek Bogusz TECHNIKA KRYMINALISTYCZNA ŚLADY BIOLOGICZNE CENTRUM SZKOLENIA POLICJI Legionowo 2013 2 Wydawnictwo Centrum Szkolenia Policji

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 października 201 r. Poz. 118 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 października 201 r. w sprawie wymagań zdrowotnych dla kandydata na dawcę

Bardziej szczegółowo

7.1. Zasady ogólne: Strona 1 z 5

7.1. Zasady ogólne: Strona 1 z 5 7. Wymogi sanitarne dotyczące miejsc oraz zasad przeprowadzania kwarantanny ze wskazaniem osób, sprzętu i wyposażenia pomieszczeń wymagających systematycznej lub tylko końcowej dekontaminacji. 7.1. Zasady

Bardziej szczegółowo

ZALECENIE POBIERANIE, TRANSPORT I PRZECHOWYWANIE PRÓBKI KRWI DO BADANIA WIRUSOLOGICZNEGO/ BAKTERIOLOGICZNEGO

ZALECENIE POBIERANIE, TRANSPORT I PRZECHOWYWANIE PRÓBKI KRWI DO BADANIA WIRUSOLOGICZNEGO/ BAKTERIOLOGICZNEGO PRÓBKI KRWI / BAKTERIOLOGICZNEGO 1. Do jałowej probówki pobrać jałowo krew NA SKRZEP 3 4 ml krwi żylnej. Uwaga: W trakcie pobierania krwi nie trzeba być na czczo 5. Próbkę krwi dostarczyć do badania w

Bardziej szczegółowo

Zadanie nr 1 - PAKIET KRYMINALISTYCZNY zestaw do pobierania materiału genetycznego

Zadanie nr 1 - PAKIET KRYMINALISTYCZNY zestaw do pobierania materiału genetycznego Załącznik nr 5 ds. 11 / 14 Zadanie nr 1 - PAKIET KRYMINALISTYCZNY zestaw do pobierania materiału genetycznego Wykaz przedmiotu Ilość Cena jednostkowa Wartość brutto Lp. Opis przedmiotu zamówienia J.m.

Bardziej szczegółowo

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA TECHNITynk Sp. z o.o. Rzeczków Kolonia 60, 26-680 Wierzbica Tel./fax: 48 618 26 96, www.technitynk.pl KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Opracowana zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Techniki fotografowania z uwzględnieniem fotografii kryminalistycznej

Techniki fotografowania z uwzględnieniem fotografii kryminalistycznej Techniki fotografowania z uwzględnieniem fotografii kryminalistycznej Szkolenie przeznaczone jest dla każdego, kto interesuje się fotografią, a jego ambicja wyrasta wyżej niż zrobienie na wycieczce za

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

II. Narażenie występuje podczas wykonywania następujących czynności: realizacja zadań z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy

II. Narażenie występuje podczas wykonywania następujących czynności: realizacja zadań z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy Załącznik nr 5 Ramowa procedura postępowania poekspozycyjnego dotycząca potencjalnego narażenia na kontakt z materiałem biologicznie niebezpiecznym (wirus HIV, HBV, HCV) - dla ratowników ksrg I. Materiał

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Załącznik nr 1 do SIWZ Nazwa i adres Wykonawcy Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Przedmiot zamówienia; automatyczny system do diagnostyki molekularnej:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 października 2015 r. Poz. 84 DECYZJA NR 331 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI. z dnia 22 października 2015 r.

Warszawa, dnia 26 października 2015 r. Poz. 84 DECYZJA NR 331 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI. z dnia 22 października 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI Warszawa, dnia 26 października 2015 r. Poz. 84 DECYZJA NR 331 KOMENDANTA GŁÓWNEGO POLICJI z dnia 22 października 2015 r. w sprawie programu nauczania na kursie

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych...

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych... Strona 1 z 5 preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych. 1. Identyfikacja preparatu i firmy: Nazwa produktu: Zmywacz intensywny WOCA

Bardziej szczegółowo

Pobranie, zabezpieczanie i przechowywanie materiału biologicznego przeznaczonego do badań genetycznych

Pobranie, zabezpieczanie i przechowywanie materiału biologicznego przeznaczonego do badań genetycznych Pobranie, zabezpieczanie i przechowywanie materiału biologicznego przeznaczonego do badań genetycznych Przy współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Żubrów, Przygotowała: Marlena Wojciechowska Katedra

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

TERAZ RÓWNIEŻ NAUCZYCIELE MOGĄ ZAKŁADAĆ NIEBIESKIE KARTY

TERAZ RÓWNIEŻ NAUCZYCIELE MOGĄ ZAKŁADAĆ NIEBIESKIE KARTY TERAZ RÓWNIEŻ NAUCZYCIELE MOGĄ ZAKŁADAĆ NIEBIESKIE KARTY Od 18 października 2011r. obowiązek założenia Niebieskiej Karty" mają m.in. szkoły, gdy podejmą uzasadnione podejrzenia o stosowaniu wobec ucznia

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 16 41 573 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik

Bardziej szczegółowo

Uruchomienie dostępu polskiej Policji do bazy danych DNA Interpolu za pomocą Międzynarodowego Portalu DNA

Uruchomienie dostępu polskiej Policji do bazy danych DNA Interpolu za pomocą Międzynarodowego Portalu DNA Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Środa, 16 grudnia 2015, 23:09 Strona znajduje się w archiwum. Środa, 30 lipca 2008 Uruchomienie dostępu polskiej Policji do bazy danych DNA Interpolu za pomocą Międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Kryminalistyka nie posługuje się co do zasady pojęciem przestępstwa i przestępcy:

Kryminalistyka nie posługuje się co do zasady pojęciem przestępstwa i przestępcy: Technika kryminalistyczna - badanie środków technicznych wykorzystywanych do popełniania przestępstw oraz opracowywanie środków stosowanych przez organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości w toku dochodzenia

Bardziej szczegółowo

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych Załącznik nr 3 Standardy jakości w zakresie czynności laboratoryjnej genetyki medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań 1. Zlecenie

Bardziej szczegółowo

Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, Koagulologii i Mikrobiologii. Transport materiału biologicznego do laboratorium

Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, Koagulologii i Mikrobiologii. Transport materiału biologicznego do laboratorium Opracował Sprawdził Zatwierdził Lidia Aftyka Małgorzata Szyszkowska Pełnomocnik ds. SZJ Jarosław Bakiera Dyrektor Szpitala Gabriel Maj podpis podpis podpis podpis ORYGINAŁ * Obowiązuje od : 01.02.2014r

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 102 23 96 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik Adres: ul. Pogodna

Bardziej szczegółowo

Biegły sądowy. Przepisy prawne:

Biegły sądowy. Przepisy prawne: Biegły sądowy Przepisy prawne: 1. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U z 2013, poz.427 j.t. ze zm.), 2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U.1997.89.555

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2013 r. Poz. 518. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. z dnia 24 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2013 r. Poz. 518. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. z dnia 24 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 kwietnia 2013 r. Poz. 518 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych,

Bardziej szczegółowo

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku identyfikacji w zakładach opieki zdrowotnej szczepów bakteryjnych Enterobacteriaceae wytwarzających karbapenemazy typu KPC * * KPC - ang: Klebsiella pneumoniae

Bardziej szczegółowo

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480 Zwroty R R1 - Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 - Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 - Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia u pracownika ekspozycji

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Rok akademicki 20113/2014

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Rok akademicki 20113/2014 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Rok akademicki 20113/2014 Profil kształcenia: Ogólnoakademicki Stopień studiów: Studia pierwszego stopnia Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYDZIAŁU ODZIEŻY ROBOCZEJ I OBUWIA ROBOCZEGO ORAZ ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 128

ZASADY PRZYDZIAŁU ODZIEŻY ROBOCZEJ I OBUWIA ROBOCZEGO ORAZ ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 128 ZASADY PRZYDZIAŁU ODZIEŻY ROBOCZEJ I OBUWIA ROBOCZEGO ORAZ ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 128 Środki ochrony indywidualnej Środki ochrony indywidualnej to

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W WYBRANYCH SYTUACJACH PROBLEMOWYCH POJAWIAJĄCYCH SIĘ NA TERENIE SZKOŁY. opracowała mgr Halina Kotuła

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W WYBRANYCH SYTUACJACH PROBLEMOWYCH POJAWIAJĄCYCH SIĘ NA TERENIE SZKOŁY. opracowała mgr Halina Kotuła PROCEDURY POSTĘPOWANIA W WYBRANYCH SYTUACJACH PROBLEMOWYCH POJAWIAJĄCYCH SIĘ NA TERENIE SZKOŁY opracowała mgr Halina Kotuła Kradzież na terenie szkoły 1. Poinformować wychowawcę, pedagoga szkolnego, dyrektora

Bardziej szczegółowo

NIE DAJ SIĘ GRYPIE CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY OCHRONIĆ SIEBIE I INNYCH PRZED GRYPĄ? Kolumna 1 Kolumna 2 Kolumna 3. Wiersz 1 Wiersz 2 Wiersz 3 Wiersz 4

NIE DAJ SIĘ GRYPIE CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY OCHRONIĆ SIEBIE I INNYCH PRZED GRYPĄ? Kolumna 1 Kolumna 2 Kolumna 3. Wiersz 1 Wiersz 2 Wiersz 3 Wiersz 4 NIE DAJ SIĘ GRYPIE CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY OCHRONIĆ SIEBIE I INNYCH PRZED GRYPĄ? Stosowanie odpowiedniej higieny osobistej to najlepszy sposób ochrony przed grypą. PomoŜe to spowolnić rozprzestrzenianie się

Bardziej szczegółowo

U M O W A Nr. 3. Czynności medyczne będą zlecane na podstawie pisemnego zlecenia Zleceniodawcy.

U M O W A Nr. 3. Czynności medyczne będą zlecane na podstawie pisemnego zlecenia Zleceniodawcy. U M O W A Nr zawarta w dniu r. w Warszawie pomiędzy: NIP., REGON. zwanym w treści umowy Zleceniodawcą, którego reprezentuje: a Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej Wojewódzki Szpital Zakaźny

Bardziej szczegółowo

Badania wymazu szyjki macicy

Badania wymazu szyjki macicy Polish Badania wymazu szyjki macicy wyjaśnione Badania wymazu szyjki macicy ratują w Wlk.Brytanii rokrocznie życie 1000 osób, a 8 osobom z 10 zapobiegają rozwojowi raka szyjki macicy. czym jest wymaz szyjki

Bardziej szczegółowo

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA TECHNITynk Sp. z o.o. Rzeczków Kolonia 60, 26-680 Wierzbica Tel./fax: 48 618 26 96, www.technitynk.pl KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Opracowana zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce

System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce System zbiórki i utylizacji odpadów medycznych w Polsce Małgorzata Kędzierska Dept. Higieny Środowiska Główny Inspektorat Sanitarny Warszawa, 30.09.2008 r. Odpady medyczne - odpady powstające w związku

Bardziej szczegółowo

IU-01 PSSE w Ostrowie Wielkopolskim Laboratorium Mikrobiologii i Parazytologii Wyd.6/10.01.2011 strona1/1

IU-01 PSSE w Ostrowie Wielkopolskim Laboratorium Mikrobiologii i Parazytologii Wyd.6/10.01.2011 strona1/1 IU-01 PSSE w Ostrowie Wielkopolskim Laboratorium Mikrobiologii i Parazytologii Wyd.6/10.01.2011 strona1/1 Pobieranie próbek kału/wymazu do badania bakteriologicznego w kierunku nosicielstwa pałeczek Salmonella

Bardziej szczegółowo

Ramowy plan dezynfekcji sprzętu używanego podczas działań ratowniczych po kontakcie z materiałem potencjalnie infekcyjnym.

Ramowy plan dezynfekcji sprzętu używanego podczas działań ratowniczych po kontakcie z materiałem potencjalnie infekcyjnym. Załącznik nr 6 Ramowy plan dezynfekcji sprzętu używanego podczas działań ratowniczych po kontakcie z materiałem potencjalnie infekcyjnym. Zasady dezynfekcji Wszelkie czynności dezynfekcyjne muszą być realizowane

Bardziej szczegółowo

Baza DNA sukces czy niewypał? (Nr 84 / 03.2012)

Baza DNA sukces czy niewypał? (Nr 84 / 03.2012) Baza DNA sukces czy niewypał? (Nr 84 / 03.2012) Na początku roku w mediach rozgorzała dyskusja na temat funkcjonowania polskiej bazy DNA. Pojawiły się liczne zastrzeżenia związane z jej efektywnością,

Bardziej szczegółowo

Dobrowolne informacje o produkcie w formie karty charakterystyki narzędzi ściernych nasypowych

Dobrowolne informacje o produkcie w formie karty charakterystyki narzędzi ściernych nasypowych strona 1 z 6 Dobrowolne informacje o produkcie w formie karty charakterystyki narzędzi ściernych nasypowych 1. Identyfikacja produktu i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1 Identyfikator produktu : A275

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim !!!! 1. Palenie papierosów zakaz! 2. Higiena rąk 3. Higiena odzieży 4. Higiena opakowań Podstawy prawne Ustawa o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

JAK POBRAĆ MOCZ DO BADANIA MIKROBIOLOGICZNEGO?

JAK POBRAĆ MOCZ DO BADANIA MIKROBIOLOGICZNEGO? JAK POBRAĆ MOCZ DO BADANIA MIKROBIOLOGICZNEGO? 1. Kup w aptece sterylny, plastikowy pojemnik na mocz lub woreczek w przypadku gdy pobierasz mocz od niemowląt. 2. Pobierz pierwszy poranny mocz ( musi on

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Polish translation of Cervical screening: the colposcopy examination (January 2013) Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Poradnik zaktualizowany Page 2 Dlaczego powinnam

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Medycyna sądowa z elementami prawa Kod modułu LK.3.G.004

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Medycyna sądowa z elementami prawa Kod modułu LK.3.G.004 SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Medycyna sądowa z elementami prawa Kod modułu LK.3.G.004 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 kwietnia 2013 r. Poz. 508 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia 24 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 26 kwietnia 2013 r. Poz. 508 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia 24 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 kwietnia 2013 r. Poz. 508 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych,

Bardziej szczegółowo

Spis treści: 1. Cel 2. Opis postepowania 3. Dokumenty związane 4. Załączniki

Spis treści: 1. Cel 2. Opis postepowania 3. Dokumenty związane 4. Załączniki Strona / Stron 1 / 7 Spis treści: 1. Cel 2. Opis postepowania 3. Dokumenty związane 4. Załączniki Imię i nazwisko Stanowisko/ Funkcja Opracował Sprawdził Zatwierdził mgr Elżbieta Kaczmarek młodszy asystent

Bardziej szczegółowo

Sztuczna inseminacja suk

Sztuczna inseminacja suk Sztuczna inseminacja suk PRZYCZYNY WYBORU SZTUCZNEGO UNASIENNIANIA 1. Względy epizootyczne 2. Brak akceptacji samca a. awersja suk do niektórych psów b. suki dominujące nie dopuszczają osobników słabych

Bardziej szczegółowo

ANKIETA CZĘŚĆ HISTORYCZNA

ANKIETA CZĘŚĆ HISTORYCZNA Szanowna(y) Pani(e), ANKIETA Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie działając w porozumieniu z Instytutem Ekspertyz Sądowych w Krakowie zwraca się z prośbą o wypełnienie ankiety. Dziękując za współpracę,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. zamknięcia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi. zamknięcia. Dziennik Ustaw Nr 139 11199 Poz. 940 940 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi Na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska. Program kształcenia. Studia Podyplomowe Biologia sądowa

Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska. Program kształcenia. Studia Podyplomowe Biologia sądowa Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe Biologia sądowa Łódź, 2012 1. Nazwa Studia Podyplomowe BIOLOGIA SĄDOWA 2. Opis Wydział Biologii i Ochrony

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY SPRZĄTACZKI

INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY SPRZĄTACZKI Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 42 /2010 Dyrektora Chełmskiej Biblioteki Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti z dnia 01 grudnia 2010 roku INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY SPRZĄTACZKI 1. UWAGI

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV?

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV? Wirus HPV w ciąży Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że rak szyjki macicy jest drugą, najczęstszą chorobą nowotworową u kobiet na świecie a piąta wśród kobiet i mężczyzn łącznie? W samej Polsce, jak donosi

Bardziej szczegółowo

Czym zajmuje się Osmologia? Opracował: Tomasz Bednarek Naczelnik Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Stołecznej Policji w Warszawie

Czym zajmuje się Osmologia? Opracował: Tomasz Bednarek Naczelnik Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Stołecznej Policji w Warszawie Czym zajmuje się Osmologia? Opracował: Tomasz Bednarek Naczelnik Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Stołecznej Policji w Warszawie Osmologia jest to jedna z najmłodszych dziedzin kryminalistyki i

Bardziej szczegółowo

Cennik. Gabinet ginekologii estetycznej i medycyny estetycznej Marek Kowalik

Cennik. Gabinet ginekologii estetycznej i medycyny estetycznej Marek Kowalik Cennik Strona 1 z 21 Wszystkie ceny ostatecznie ustalane są po konsultacji. Ginekologia Badanie ginekologiczne + porada 100,- USG ginekologiczne + porada 100,- Badanie + USG + porada 130,- Cytologia 20,-

Bardziej szczegółowo

Chirurgiczne mycie rąk Przygotowanie pacjenta do implantacji i reimplantacji. dr Marcin Gułaj

Chirurgiczne mycie rąk Przygotowanie pacjenta do implantacji i reimplantacji. dr Marcin Gułaj Chirurgiczne mycie rąk Przygotowanie pacjenta do implantacji i reimplantacji. dr Marcin Gułaj ODDZIAŁ KARDIOLOGII ZOZ MSW W BIAŁYMSTOKU Wszystko jest w rękach człowieka. Dlatego należy myd je często. S.J.

Bardziej szczegółowo

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Gdynia In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN Wizyta kwalifikująca do procedury Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury embriologiczne

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WSPRiTS MEDITRANS SP ZOZ w Warszawie ISO 9001:2008 PROCEDURA DEZYNFEKCJI I MYCIA AMBULANSU

PROCEDURA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WSPRiTS MEDITRANS SP ZOZ w Warszawie ISO 9001:2008 PROCEDURA DEZYNFEKCJI I MYCIA AMBULANSU ISO 9001:008 Nr wersji - Nr egz. 1 1 z 6 DATA PODPIS Główny Specjalista ds. OPRACOWAŁ Pielęgniarstwa oraz Średniego i Niższego Personelu Medycznego 0.04.009r. Ewa Ślązak Ewa Ślązak ZATWIERDZIŁ Dyrektor

Bardziej szczegółowo

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza Pozycja Seksualna oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza pozycja seksualna. Daje zarówno tobie jak i partnerce maksymalne przeżycia. - do stosowania jeśli chcesz mieć

Bardziej szczegółowo

Program specjalizacji w MEDYCYNIE SĄDOWEJ

Program specjalizacji w MEDYCYNIE SĄDOWEJ CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO Program specjalizacji w MEDYCYNIE SĄDOWEJ Program podstawowy dla lekarzy rozpoczynających specjalizację od początku Warszawa 2000 (c) Copyright by Centrum Medyczne

Bardziej szczegółowo

OGŁASZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA O PRZETARGU

OGŁASZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA O PRZETARGU SZPITAL POWIATOWY IM. DR TYTUSA CHAŁUBIŃSKIEGO W ZAKOPANEM 34-500 Zakopane, ul. Kamieniec 10 tel. (0-18) 20-120-21, fax (0-18) 20-153-51 e-mail: szpital_zakopane@wp.pl http://www.szpital-zakopane.pl OGŁASZENIE

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH OBOWIĄZUJĄCE W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W LEGNICY

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH OBOWIĄZUJĄCE W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W LEGNICY PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH OBOWIĄZUJĄCE W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W LEGNICY Do podejmowania działań interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych w szkole zobowiązuje Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

SPR!\ W I[]) LI vvości

SPR!\ W I[]) LI vvości 24/GRU/2015/CZ 11: 23 ~ Min. Sprawiedliwoici NR FAKS:225212445 S. OO 1 SPR!\ W I[]) LI vvości..._---- -_... ~ "'' ""'-'"'"-'""""",_ ""'-'( Warszawa,23grudnia 2015 r. Podsekretarz Stanu DL III 072-24/15

Bardziej szczegółowo

WZORCOWY PROGRAM. szkolenia wstępnego na stanowisku pracy (instruktażu stanowiskowego)

WZORCOWY PROGRAM. szkolenia wstępnego na stanowisku pracy (instruktażu stanowiskowego) WZORCOWY PROGRAM szkolenia wstępnego na stanowisku pracy (instruktażu stanowiskowego) 1. Nazwa formy kształcenia Szkolenie wstępne na stanowisku pracy nazywane dalej instruktażem stanowiskowym jest przeprowadzane

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Data wydania 06042008 OLIWKA ODŻYWCZA DO PIELĘGNACJI PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Strona 1/4 1. Identyfikacja substancji / preparatu Oliwka do pielęgnacji paznokci 2. Skład i informacja o składnikach. Mieszanina

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI1) z dnia 21 lipca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI1) z dnia 21 lipca 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 134 Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2010.07.23 13:20:29 +02'00' 11025 Poz. 902 902 v.p l ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI1) z dnia 21

Bardziej szczegółowo

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS. Ze względu na skalę zakażeń i tempo rozprzestrzeniania

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI CHEMICZNEJ

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI CHEMICZNEJ Wydrukowano dnia: 02.12.2014 Przejrzano dnia : 30.04.2003 Strona 1 z 6 1. JEDNOZNACZNA NAZWA SUBSTANCJI/PREPARATU I ZAKŁADU/PRZEDSIĘBIORSTWA Informacja o wyrobie Znak firmowy : Schmierfett Firma : Volkswagen

Bardziej szczegółowo