Markery epigenetyczne w diagnostyce: Metody oceny metylacji DNA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Markery epigenetyczne w diagnostyce: Metody oceny metylacji DNA"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number Praca poglądowa Review Article Markery epigenetyczne w diagnostyce: Metody oceny metylacji DNA Aleksandra Majchrzak, Wanda Baer-Dubowska Katedra Biochemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Streszczenie Mechanizmy epigenetyczne odgrywają kluczową rolę w prawidłowym rozwoju, starzeniu się i patogenezie wielu chorób. Wykazano, że zmieniona metylacja DNA jest zjawiskiem dosyć powszechnym w przypadku wielu schorzeń, w tym nowotworów. Metylacja cytozyny w pozycji 5 w obrębie wysp CpG nie ma wpływu na sekwencję DNA jako taką, ale ma istotne znaczenie dla regulacji ekspresji genu. Zmieniona metylacja może więc być potencjalnym markerem diagnostycznym. Stało się to przyczyną opracowania wielu technik do oceny metylacji DNA od poziomu genomu do pojedynczych wysp CpG. Ograniczenia każdej z tych technik utrudniają w dużym stopniu interpretację uzyskanych danych. W niniejszym artykule przedstawiono niektóre z aktualnie dostępnych metod oceny metylacji DNA i perspektywę ich zastosowania w laboratorium diagnostycznym. Epigenetic markers in diagnostics: Methods of DNA methylation analysis Summary Epigenetic mechanisms play important roles during normal development, aging and a variety of disease conditions. Numerous studies have implicated aberrant methylation in the etiology of common human disease, including cancer. Methylation of the 5 carbon of cytosine is a form of epigenetic modification that does not affect the primary DNA sequence, but affects secondary interactions that play a critical role in the regulation of gene expression. The possibility of using DNA methylation as a marker for disease has created a strong need for methods to detect and measure DNA methylation. Different techniques provide information on DNA methylation at different levels from genome-wide methylation to single CpG island methylation in specific gene. The limitations of individual techniques strongly affect interpretation of data. This review describes the principle of selected DNA methylation techniques currently in use and perspective of their application to laboratory diagnostics. Słowa kluczowe: epigenetyka, metylacja DNA, MSP, pirosekwencjonowanie, MS-MLPA, metylom, mikromacierze Key words: epigenom, DNA methylation, pyrosequencing, MSP, MS-MLPA, methylome, microarray Wprowadzenie Badania ostatnich lat dostarczyły przekonujących dowodów, że obok zmian genetycznych w patogenezie wielu chorób istotną rolę odgrywają także mechanizmy związane z epigenetyczną kontrolą ekspresji genów. Epigenetyczna kontrola transkrypcji związana jest z metylacją DNA i kowalencyjnymi modyfikacjami histonów, obejmującymi przede wszystkim ich acetylację i metylację. Ocenia się, że 5-metylocytozyna stanowi ok 1% genomu człowieka i w przeciwieństwie do pozostałych czterech zasad nie występuje w stanie wolnym. Rozmieszczenie 5-metylocytozyny w genomie nie jest przypadkowe. Zasadniczo tylko cytozyny poprzedzające guaniny, czyli w tzw. wyspach CpG, mogą być metylowane. Metylacja jest uważana za dominującą modyfikację epigenetyczną DNA w genomie ssaków. Termin ten określa sytuację, w której metylacja może modyfikować informację zawartą w DNA bez zmiany sekwencji nukleotydów. Metylacja nie zmienia struktury i funkcji genów, ale dostarcza informacji gdzie i kiedy gen ulegnie ekspresji [4]. W procesie nowotworzenia zmiany epigenetyczne zachodzą już na najwcześniejszych jego etapach. W komórkach nowotworowych/rakowych obserwuje się obniżenie poziomu metylacji wszystkich cytozyn (genomowa hipometylacja), której towarzyszy hipermetylacja lokalnych wysp CpG. Genomowa hipometylacja może prowadzić zarówno do ogólnej niestabilności genomu, jak i hipometylacji protoonkogenów, czego skutkiem jest ich zwiększona ekspresja/aktywacja. Z drugiej strony metylacja w obrębie wysp CpG promotorów genów supresorowych indukuje ich funkcjonalne wyciszenie naśladujące mutację genetyczną [7, 12]. 167

2 Markery epigenetyczne w diagnostyce: Metody oceny metylacji DNA Kluczowa rola metylacji w utrzymaniu funkcji komórek i stwierdzenie, że zmiany profilu metylacji DNA mogą mieć szerokie implikacje dla zdrowia człowieka stworzyły potrzebę opracowania technik umożliwiających detekcję i pomiar metylacji w DNA pochodzącym z różnych źródeł. Dotyczy to zarówno całego genomu, jak i pojedynczych genów. Metylacja DNA jest chemicznie stosunkowo stabilna, a źródłem DNA do oceny może być nie tylko materiał operacyjny, czy pochodzący z biopsji, ale także ślina, plwocina, popłuczyny oskrzelowe, a także osocze, ponieważ u pacjentów z nowotworami obserwuje się podwyższony poziom krążącego DNA pochodzącego prawdopodobnie z apoptotycznych i nekrotycznych komórek rakowych. Celem tego artykułu jest omówienie i krytyczna ocena niektórych aktualnie dostępnych metod analizy metylacji DNA i perspektywy ich wykorzystania w laboratorium diagnostycznym. Badanie całkowitej metylacji genomowego DNA Całkowitą metylację genomu ocenia się zwykle poprzez określenie stosunku 5-metylocytozyny do cytozyny w analizowanej próbce DNA. Najdłużej do tych celów jest wykorzystywana wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) [4, 9], w której przeprowadza się rozdział deoksyrybonukleotydów uzyskanych w wyniku enzymatycznej hydrolizy DNA, a 5-metylocytozynę identyfikuje się za pomocą zewnętrznych standardów. Prostszą i szybszą metodą analizy zawartości 5-metylocytozyn w hydrolizatach DNA jest zastosowana w tym celu po raz pierwszy w 2002 roku wysokosprawna elektroforeza kapilarna (HPCE). Czułość obydwu metod można zwiększyć przez połączenie obydwu technik ze spektrometrią masową [5]. W laboratoriach nie posiadających odpowiedniego wyposażenia alternatywą dla HPLC i HPCE może być chromatografia cienkowarstwowa (TLC) po zastosowaniu enzymu restrykcyjnego MspI rozpoznającego miejsca CCGG i znakowania fosforem 32P [17]. Innym sposobem na uzyskanie informacji o genomowym poziomie metylacji jest użycie bakteryjnej metylotransferazy SssI, która w obecności znakowanej trytem[ 3 H] S-adenozylometioniny (SAM) metyluje wszystkie niezmetylowane cytozyny. Następnie dokonuje się pomiaru radioaktywności pochodzącej od wyznakowanych cytozyn, co umożliwia ocenę niezmetylowanych wysp CpG w całej puli DNA [10]. Problemem w tej metodzie jest jednak stosunkowo duża niestabilność tak SAM, jak i metylotransferazy SssI. Ocena metylacji na poziomie genu Ocena metylacji całego genomu może dostarczyć wstępnej informacji na temat zmian epigenetycznych związanych z metylacją cytozyn w wyspach CpG. Do ostatecznej diagnozy konieczna jest jednak ocena metylacji promotorów specyficznych genów lub ich panelu. W ostatnich latach wraz z rozwojem technik mikromacierzy możliwa stała się analiza metylomu. Badanie stopnia metylacji poszczególnych genów wymaga amplifikacji sekwencji docelowej. Ponieważ polimerazy DNA stosowane w reakcji polimerazowej reakcji łańcuchowej (PCR) nie odróżniają cytozyny od metylocytozyny, bezpośrednia amplifikacja nie jest możliwa. Konieczne jest więc zastosowanie enzymów restrykcyjnych, specyficznych względem zmetylowanych cytozyn (MSRE) lub związków chemicznych przekształcających niezmetylowane cytozyny np. wodorosiarczanu IV (HSO 3 ), hydrazyny (N 2 H 4 ) lub nadmanganianu (MnO 4 ) w pochodne umożliwiające ich rozróżnienie. Zastosowanie metylospecyficznych restryktaz, jak np. HpaII, powoduje hydrolizę niezmetylowanych sekwencji i uniemożliwia ich amplifikację w reakcji PCR, podczas gdy sekwencje zmetylowane mogą ulec powieleniu. Aby reakcja była wiarygodna i nie dawała fałszywie pozytywnych wyników, warunki reakcji muszą być tak dobrane, by wszystkie niezmetylowane sekwencje uległy degradacji. Użycie metylospecyficznych enzymów restrykcyjnych jest celowe jedynie wtedy, gdy spodziewać się można dużego udziału zmetylowanych alleli w badanym DNA. Z tego też względu restryktazy mogą być przydatne np. w ocenie metylacji na wyciszonym chromosomie X, a już w mniejszym stopniu przy badaniu hipermetylacji promotorów genów supresorowych, w których zawartość zmetylowanych sekwencji jest zwykle mniejsza [19]. Reakcja z użyciem wodorosiarczanu IV sodu, należąca do najczęściej stosowanych, polega na konwersji niezmetylowanych cytozyn do uracylu, podczas gdy zmetylowana cytozyna pozostaje w tej reakcji niezmieniona. Zastosowanie wodorosiarczanu IV ma przewagę nad zastosowaniem restryktaz, gdyż pozwala na konwersję dowolnej sekwencji DNA, podczas gdy restryktazy rozpoznają i trawią tylko konkretne sekwencje nukleotydowe. Warunkiem uzyskania wiarygodnych wyników jest konwersja wszystkich wysp CpG w DNA, co nie zawsze jest osiągane. Ponadto w trakcie reakcji DNA może ulec częściowej degradacji. Inną możliwością wzbogacenia frakcji DNA w zmetylowane sekwencje jest immunoprecypitacja z zastosowaniem specyficznego wobec 5-metylocytozyny przeciwciała (MeDIP) lub wykorzystaniem białek z domeną wiążącą grupę metylową [6]. Metylo-specyficzny PCR- MSP MSP jest obecnie najczęściej stosowaną techniką służącą do badania stanu metylacji. Metoda ta jest szybka, tania, a jej wykonanie jest stosunkowo proste. Reakcję polimerazową poprzedza konwersja niezmetylowanych cytozyn do uracylu, przy użyciu wodorosiarczanu IV sodu, co przedstawione jest na rycinie 1. Następnie przeprowadza się reakcję PCR przy pomocy dwóch par starterów, odpowiednio dla sekwencji zmetylowanych i niezmetylowanych (ryc. 2). Po amplifikacji sekwencji docelowych przeprowadza się ich analizę na drodze elektroforezy na żelu agarozowym zawierającym bromek etydyny, który interkalując z DNA, pozwala na ich uwidocznienie w świetle UV. Jak i w innych metodach, rów- 168

3 A. Majchrzak i W. Baer-Dubowska nież w MSP, uzyskane wyniki porównuje się z DNA całkowicie zmetylowanym (kontrola pozytywna) oraz DNA niezmetylowanym (kontrola negatywna). Interpretacja wyników jest dość prosta, umożliwia jednak jedynie ocenę jakościową. W ostatnich latach pojawiła się możliwość zastąpienia do tych celów klasycznej polimerazowej reakcji łańcuchowej techniką PCR w czasie rzeczywistym (R-T PCR), co pozwala na ocenę ilościową (Q-MSP) [3]. Rycina 1 Modyfikacja DNA przy pomocy wodorosiarczanu IV sodu. Reakcja z wodorosiarczanem IV sodu polega na oksydatywnej deaminacji niezmetylowanych cytozyn, w konsekwencji czego w miejsce cytozyn powstają cząsteczki uracylu. Cytozyny zmetylowane nie ulegają reakcji z NaHSO 3, w związku z czym pozostają po tej reakcji niezmienione. Tak zmodyfikowane DNA może być następnie poddane dalszej analizie przy pomocy MSP czy pirosekwencjonowania. Pirosekwencjonowanie Analiza sekwencji produktów PCR otrzymanych z DNA poddanego reakcji konwersji z udziałem wodorosiarczanu IV jest uważana za ostateczny cel oceny genowo-specyficznej metylacji. W ostatnich latach coraz częściej do tego celu wykorzystuje się pirosekwencjonowanie. Pirosekwencjonowanie jest metodą sekwencjonowania w czasie rzeczywistym, co oznacza, że pozwala na uzyskanie wyników nie tylko jakościowych, ale także ilościowych (procentowy udział poszczególnych wariantów sekwencji). W metodzie wykorzystuje się jednoczesne działanie czterech enzymów polimerazy DNA, sulfurylazy, lucyferazy i apirazy. Główną zasadą metody jest wykorzystanie pirofosforanu uwalnianego podczas syntezy DNA. Proces jest wydajny (podczas jednej analizy możliwa jest ocena 96 próbek), a wyniki uzyskiwane są w krótkim czasie (czas analizy 96 próbek to ok.10 min). Analiza jest w dużym stopniu zautomatyzowana [2, 15], co można jednocześnie ocenić jako ograniczenie, bo wymaga specjalistycznego sprzętu. Metylo-specyficzna amplifikacja multiplex zależna od ligacji sond molekularnych MS-MLPA Amplifikacja multipleks zależna od ligacji sond molekularnych Rycina 2 Przebieg reakcji MSP. Metylo-specyficzny PCR, zwany również MSP, polega na amplifikacji DNA w dwóch równoległych reakcjach, które różnią się rodzajem zastosowanych primerów, tj. w jednej reakcji używany jest primer dla sekwencji zmetylowanej, w drugiej dla sekwencji niezmetylowanej. Produkt amplifikacji uwidaczniany jest na żelu agarozowym, zawierającym bromek etydyny. 169

4 Markery epigenetyczne w diagnostyce: Metody oceny metylacji DNA (MLPA, ang. Multiplex Ligation dependent Probe Amplification) jest techniką opisaną po raz pierwszy w 2002 roku, a MS-MLPA jest jej metylo-specyficzną odmianą. Do analizy 45 różnych sekwencji docelowych potrzebne jest jedynie 20 ng DNA, wyekstrahowanego z krwi, guza, płynu owodniowego lub innego materiału biologicznego. Jest to oparta na reakcji PCR metoda polegająca na amplifikacji sond komplementarnych do odpowiednich sekwencji docelowych. Zestaw sond pozwala na wykrycie 45 różnych sekwencji. Schemat analizy przedstawiono na rycinie 3. Reakcja MS-MLPA rozpoczyna się od denaturacji genomowego DNA, po czym do jednoniciowego DNA dodawany jest zestaw sond molekularnych. Każda sonda składa się z dwóch fragmentów. Po odszukaniu przez poszczególne sondy komplementarnych Rycina 3 Analiza metylacji przy pomocy MS-MLPA. Odpowiednio zaprojektowane sondy oligonukleotydowe wykrywają i hybrydyzują z sekwencją docelową. Każda z sond składa się z dwóch fragmentów, które są następnie łączone za pomocą ligazy. Na tym etapie analiza biegnie dwutorowo, tzn. połowa mieszaniny reakcyjnej poddawana jest działaniu ligazy, natomiast druga połowa ligazy i restryktazy. Enzym restrykcyjny użyty w doświadczeniu rozpoznaje sondy, które zhybrydyzowały do niezmetylowanych sekwencji, i trawi je. Kolejno następująca reakcja PCR amplifikuje: wszystkie sondy (część I) i tylko te sondy, które były przyłączone do sekwencji zmetylowanych (część II). Detekcja sond i porównanie produktów amlifikacji w obu mieszaninach reakcyjnych daje ilościowy i jakościowy obraz metylacji w poszczególnych dinukleotydach CpG. 170

5 A. Majchrzak i W. Baer-Dubowska sekwencji następuje hybrydyzacja. W kolejnym etapie mieszanina reakcyjna rozdzielana na dwie części: do pierwszej dodawana jest ligaza, a do drugiej ligaza i enzym restrykcyjny (HhaI lub HhaII). Ligaza ma za zadanie połączyć fragmenty sond w jedną całość, natomiast enzym restrykcyjny hydrolizuje sondy, które przyłączyły się do niezmetylowanych sekwencji. W trakcie następującej po tym etapie reakcji PCR następuje amplifikacja wszystkich sond (część I), bądź tylko tych, które przyłączyły się do zmetylowanych dinukleotydów CpG (część II). Produkty PCR są rozdzielane i identyfikowane na drodze elektroforezy kapilarnej. Opracowanie danych przy pomocy jednego z dostępnych programów komputerowych (np. Coffalyser) umożliwia ilościową ocenę stopnia zmetylowania konkretnego dinukleotydu CpG [8]. Zaletą tej techniki w odniesieniu do materiału operacyjnego jest możliwość wykorzystania DNA wyizolowanego nie tylko z zamrożonej tkanki, ale także zatopionej w parafinie. Ponadto MS-MLPA nie wymaga, w odróżnieniu od wielu innych, powszechnie stosowanych technik (MSP, pirosekwencjonowanie), przeprowadzenia reakcji z wodorosiarczanem IV. Dodatkowym atutem tej metody jest możliwość jednoczesnej analizy wielu różnych dinukleotydów CpG, podczas gdy większość alternatywnych metod dostarcza informację tylko o jednym lub kilku wybranych dinukleotydach CpG. Zaletą MS-MLPA jest jej stosunkowo niski koszt (ok zł za jeden zestaw umożliwiający badanie 100 próbek DNA). Laboratoria, które nie dysponują aparatem do elektroforezy kapilarnej mogą dokonać rozdziału sond metodą elektroforezy żelowej; dotyczy to jednak wybranych, specjalnie przygotowanych zestawów zawierających tylko sond. Aktualnie MRC-Holland, firma, która opracowała MLPA, oferuje ponad 200 różnych zestawów do badań genetycznych i epigenetycznych. Są wśród nich zestawy do badania niewielkich rearanżacji w genach, takich jak BRCA1, BRCA2, MSH2, SMA czy DMD, jak również dużych chromosomowych aberracji, np. w zespole Cri du Chat czy syndromie DiGeorge. Istnieją również zestawy do wykrywania poliploidii autosomów: 13, 18, 21 oraz chromosomów płciowych. Diagnostyka nowotworowa obejmuje mutacje charakterystyczne dla takich schorzeń jak skąpodrzewiak, czerniak czy nowotwory głowy i szyi. Zestawy do MS-MLPA obejmują badanie stopnia metylacji różnych genów supersorowych oraz genów naprawczych, np MGMT, MSH2, MLH1, MLH3 i innych [www.mlpa.com]. Warto również wspomnieć, że istnieje możliwość złożenia zamówienia na konkretny zestaw sond przygotowany na indywidualne zamówienie. Do chwili obecnej opublikowano ponad 100 doniesień naukowych potwierdzających wiarygodność tej metody [11, 13], co rokuje jej coraz szersze wykorzystanie. Badania własne autorów (dane niepublikowane) metylacji promotora metylotransferazy O 6 metyloguaniny w materiale operacyjnym u pacjentów z glejakiem wykazały, że MS-MLPA jest metodą, która ma szansę być wykorzystana w diagnostyce klinicznej. Wyniki uzyskane tą metodą były zasadniczo porównywalne z uzyskanymi metodą MSP i pirosekwencjonowania, ale w odróżnieniu od tej ostatniej były łatwiejsze do uzyskania. Z drugiej strony badania te ujawniły, że każda z tych technik ocenia inne wyspy CpG, co musi być brane pod uwagę przy interpretacji wyników. Mikromacierze badanie metylomu Odkąd w 1995 roku zespół naukowców ze Stanford University opublikował pracę zatytułowaną Quantitative monitoring of gene expression patterns with a complementary DNA microarray [16] technologia mikromacierzy rozwinęła się na tyle, by znaleźć zastosowanie w badaniach nad ekspresją genów, badaniach polimorfizmów pojedynczego nukleotydu jak również w badaniach epigenetycznych. Istotą technologii produkcji mikromacierzy jest wykorzystanie możliwości umieszczenia na błonach nylonowych albo silikonowych lub szklanych płytkach bardzo wielu fragmentów oligonukleotydowych lub cdna. Zestaw sond przytwierdzony jest do płytki w ściśle określonej lokalizacji. Sondy te syntetyzowane są najczęściej in situ (bezpośrednio na płytce), co zapewnia wysoką gęstość mikromacierzy i umożliwia umieszczenie na niewielkiej powierzchni nawet kilkudziesięciu tysięcy sond. W mikromacierzach przeznaczonych do analizy metylomu dla każdego dinukleotydu CpG tworzone są dwie sondy oligonukleotydowe jedna specyficzna dla sekwencji zmetylowanej, druga niezmetylowanej. Oligonukleotydy są tak skonstruowane, aby były komplementarne do sekwencji DNA po reakcji z wodorosiarczanem IV bądź fragmentów uzyskanych w wyniku trawienia metylospecyficznymi enzymami restrykcyjnymi lub immunoprecypitacji. Analizowany materiał po wyznakowaniu znacznikiem fluorescencyjnym hybrydyzuje z sondami mikromacierzy, a uzyskane sygnały są opracowane przy pomocy specjalistycznych programów bioinformatycznych [18]. Analiza metylomu możliwa jest dzięki zastosowaniu mikromacierzy oferowanych m.in przez firmy Panomics i Illumina. Mikromacierze firmy Panomics (ryc. 4) wykorzystują enzymy restrykcyjne do trawienia genomowego DNA w celu otrzymania fragmentów zawierających wyspy CpG. Do lepkich końców otrzymanych w ten sposób fragmentów dołączane są fragmenty DNA o znanej sekwencji zwane adaptorami. W kolejnym etapie DNA inkubuje się z białkami wiążącymi grupę metylową np. MIRA [14] w wyniku czego tworzone są kompleksy zmetylowane DNA-białko. Po usunięciu białek w kolejnym etapie DNA znakuje się znacznikiem fluorescencyjnym przy pomocy biotynylowanych dctp w reakcji PCR, po czym dokonuje się hybrydyzacji powstałych fragmentów z sondami umieszczonymi na płytce mikromacierzowej. Nieco inna technologia oferowana jest przez firmę Illumina, która do badania metylacji oferuje trzy różne rodzaje mikromacierzy, tj. Infinium Methylation, Goldengate Methylation i Veracode Methylation. We wszystkich DNA poddaje się reakcji z wodorosiarczanem IV. Stopień metylacji poszczególnych wysp CpG, oceniany jest jako stosunek sygnałów fluorescencyjnych pochodzących od zmetylowanych cytozyn, do sumy sygnałów cytozyn zmetylowanych i niezmetylowanych po amplifikacji techniką PCR 171

6 Markery epigenetyczne w diagnostyce: Metody oceny metylacji DNA Rycina 4. Analiza metylacji techniką mikromacierzy. Genomowe DNA jest trawione przy użyciu enzymów restrykcyjnych rozpoznających sekwencję TTAA. Frakcję wzbogaconą w zmetylowane wyspy CpG uzyskuje się na drodze immunoprecypitacji z białkami MBD (methyl binding domains). Po oddzieleniu białek z kompleksu, DNA hybrydyzuje z płytką mikromacierzową. Detekcja i analiza sygnałów od poszczególnych sond użytych do stworzenia mikromacierzy daje informację o metylacji badanego DNA. i hybrydyzacji do tzw. macierzy koralikowej (ang. bead array). Waha się on w granicach od 0 (brak metylacji) do 1 (pełna metylacja). Zestaw Infinium Methylation umożliwia analizę ponad wysp CpG rozlokowanych w obrębie całego genomu, w 12 próbkach jednocześnie. Niewątpliwie imponująca ilość analizowanych loci daje ogrom informacji o badanych próbkach, jednak analiza i interpretacja wyników nie należą do najłatwiejszych i wymagają zastosowania odpowiednich algorytmów do hierarchizacji danych. Zestaw Goldengate Methylation pozwala na analizę ponad wysp CpG, zlokalizowanych w obrębie 807 genów, w tym onkogenów, genów supresorowych, genów naprawczych, kontrolujących podziały komórkowe czy apoptozę. Zasada, którą wykorzystuje Illumina Goldengate oparta jest na ukierunkowanej amplifikacji wysp CpG metodą PCR przy zastosowaniu starterów odróżniających uracyl od 5-metylocytozyn. Przy jej zastosowaniu możliwa jest ilościowa ocena metylacji stanowiącej zaledwie 2,5% danej sekwencji [1]. Możliwe jest również zamówienie mikromacierzy ze specjalnie dobranymi sondami. Z kolei zestaw Veracode umożliwia analizę większej ilości próbek, ale dla mniejszej (od kilkudziesięciu do kilkuset) ilości wysp CpG. Jak wszystkie mikromacierze, tak i te umożliwiające analizę metylomu, są przede wszystkim narzędziem, które pozwala wyselekcjonować geny, które z powodu zmienionej metylacji mogą być przydatne jako epigenetyczne markery określonych procesów chorobowych. 172

7 A. Majchrzak i W. Baer-Dubowska Perspektywy zastosowania analizy metylacji DNA w diagnostyce Analiza metylacji DNA stała się ważnym narzędziem w badaniu molekularnego podłoża wielu chorób, szczególnie nowotworów i zrozumienia tkankowo-specyficznej ekspresji genów. Jednak uzyskanie wiarygodnych danych w odniesieniu do metylacji DNA nie jest zadaniem prostym. Wiąże się to z jednej strony z heterogennością większości tkanek, co sprawia, że trudno jest przypisać sygnał metylacji specyficznemu typowi komórek, z drugiej zaś z faktu, że żadna z coraz szerszego zestawu metod nie spełnia wszystkich kryteriów pozwalających na uzyskanie jednoznacznych danych na temat metylacji DNA. Jakość i ilość wyjściowego DNA jest czynnikiem ograniczającym analizę. Większość metod wymaga >1 µg wysokiej jakości DNA. Z tego powodu DNA pozyskiwany z bloków parafinowych może dostarczyć raczej tylko ograniczonej informacji. Należy też brać pod uwagę możliwość dalszej degradacji DNA w trakcie najczęściej stosowanej reakcji z wodorosiarczanem IV. W przypadku analizy metylacji pojedynczych genów należy też brać pod uwagę fakt, że różne metody analizy oceniają rożne wyspy CpG, co może utrudniać interpretację uzyskanych danych. Co więcej widać coraz wyraźniej, że poszerzony panel markerów hipermetylacji promotorów genów pozwala na bardziej wiarygodną ocenę zmian genetycznych związanych z określoną jednostką chorobową. Przykładem może być analiza porównawcza kombinacji hipermetylowanych genów w ślinie i surowicy pacjentów z rakami głowy i szyi i osób zdrowych, która wykazała, że analiza pojedynczych genów uniemożliwia prawidłową interpretację różnic obserwowanych w obydwu grupach m.in. dlatego, że profil metylacji niektórych genów komórek prawidłowych i nowotworowych pokrywał się. Ponadto badania te potwierdziły, że markery epigenetyczne mogą być wykrywane w tych płynach ustrojowych [3]. Wydaje się również, że metylację DNA powinno się interpretować w kontekście innych cech epigenetycznych, szczególnie transkrypcji, aby lepiej ocenić skutki jej zakłócenia. Obserwowany w tempie logarytmicznym wzrost nowych technologii pozwala mieć nadzieję, że w niedalekiej przyszłości dostępne będą handlowe mikromacierze/ testy pozwalające na kompleksową analizę markerów epigenetycznych po stosunkowo niskich kosztach. Zanim to jednak nastąpi, jak przy każdej innej analizie, wybierając metodę do oceny metylacji, trzeba wziąć pod uwagę typ, ilość i jakość analizowanego materiału biologicznego, warunków laboratorium i posiadanego specjalistycznego wyposażenia. Piśmiennictwo 1. Bibikova M, Lin Z, Zhou L i wsp. High-throughput DNA methylation profiling using bead arrays. Genome Res 2006; 16: Broszkiewicz A, Szalata M, Bigos A i wsp. Analiza metylacji DNA [w:] Analiza DNA teoria i praktyka. Red. R Słomski. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Poznań 2008, Carvalho AL, Jeronimo C, Kim MM i wsp. Evaluation of promoter hypermethylation detection in body fluids as a screening/ diagnosis tool for head and neck squamous cell carcinoma. Clin Cancer Res 2008; 14: Dahl C, Guldberg P. DNA metylation analysis techniques. Biogerontology 2003; 4: del Gaudio R, Di Giaimo R, Geraci G i wsp. Genome methylation of the marine annelid worm Chaetopterus variopedatus: methylation of a CpG in an expressed H1 histone gene. FEBS Lett 1997; 417: Down TA, Rakyan VK, Turner DJ i wsp. A bayesian deconvolution strategy for immunoprecipitation-based DNA methylome analysis. Nature Biotech 2008; 26: Gargiulo G, Minucci S. Epigenomic profiling of cancer cells. Int J Biochem Cell Biol 2009; 41: Jeuken JW, Cornelissen SJ, Vriezen M i wsp. MS-MLPA: an attractive alternative laboratory assay for robust, reliable, and semiquantitative detection of MGMT promoter hypermethylation in gliomas. Lab Invest 2007; 87: Kuo KC, McCune RA, Gehrke CW i wsp. Quantitative reversedphase high performance liquid chromatographic determination of major and modified deoxyribonucleosides in DNA. Nucleic Acids Res 1980, 8, Nephew KP, Balch C, Skalnik DG. Methyl group acceptance assay for the determination of global DNA methylation levels. Methods Mol Biol 2009; 507: Nygren AO, Ameziane N, Duarte HM i wsp. Methylation-Specific MLPA (MS-MLPA): simultaneous detection of CpG methylation and copy number changes of up to 40 sequences. Nucleic Acids Res 2005; 33: Paluszczak J, Baer-Dubowska W. Epigenetic diagnostics of cancer the application of DNA methylation markers. J Appl Genet 2006; 47: Priolo M, Sparago A, Mammi C i wsp. MS-MLPA is a specific and sensitive technique for detecting all chromosome 11p15.5 imprinting defects of BWS and SRS in a single-tube experiment. Eur J Hum Genet 2008; 16: Rauch T, Li H, Wu X i wsp. MIRA-assisted microarray analysis, a new technology for determination of DNA methylation patterns identifies frequent methylation of homeodomain-containing genes in lung cancer cells. Cancer Res 2006; 66: Shaw RJ, Hall GL, Lowe D i wsp. The role of pyrosequencing in head and neck cancer epigenetics: correlation of quantitative methylation data with gene expression. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2008; 134: Schena M, Shalon D, Davis RW i wsp. Quantitative monitoring of gene expression patterns with a complementary DNA microarray. Science 1995; 270: Schmitt F, Oakeley E, Jost JP. Antibiotics induce genome-wide hypermethylation in cultured Nicotiana tabacum plants. J Biol Chem 1997; 272: Schumacher A, Kapranov P, Kaminsky Z i wsp. Microarraybased DNA methylation profiling: technology and applications. Nucleic Acids Res 2006; 34: Sulewska A, Niklińska W, Kozłowski M i wsp. Detection of DNA methylation in eucariotic cells. Folia Histochem Cytobiol 2007; 45: Adres Autorów: Katedra Biochemii Farmaceutycznej Uniwersytet Medyczny w Poznaniu ul. Święcickiego Poznań (Praca wpłynęła do Redakcji: ) (Praca przekazana do opublikowania: ) 173

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Mutacja Mutacja (łac. mutatio zmiana) - zmiana materialnego

Bardziej szczegółowo

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE

Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE Załącznik nr do Zarządzenia.. Warunki udzielania świadczeń w rodzaju: zdrowotne kontraktowane odrębnie 8. BADANIA GENETYCZNE 8.1 WARUNKI WYMAGANE Załącznik nr 2 do rozporządzenia cz. I lit. M Lp 913-916

Bardziej szczegółowo

Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych

Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych Systemy Inteligencji Obliczeniowej Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych Kornel Chromiński Instytut Informatyki Uniwersytet Śląski Plan prezentacji Dane mikromacierzowe Cel badań Prezentacja

Bardziej szczegółowo

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR)

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji DNA specyficznych dla bakterii z rodzaju Salmonella techniką Real Time PCR Nr kat.: BAC01-50 Wielkość zestawu: 50 oznaczeń Objętość

Bardziej szczegółowo

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925

TaqNovaHS. Polimeraza DNA RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 RP902A, RP905A, RP910A, RP925A RP902, RP905, RP910, RP925 TaqNovaHS Polimeraza TaqNovaHS jest mieszaniną termostabilnej polimerazy DNA

Bardziej szczegółowo

MIKROMACIERZE. dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko

MIKROMACIERZE. dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko MIKROMACIERZE dr inż. Aleksandra Świercz dr Agnieszka Żmieńko Informacje ogólne Wykłady będą częściowo dostępne w formie elektronicznej http://cs.put.poznan.pl/aswiercz aswiercz@cs.put.poznan.pl Godziny

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa IZOLACJA DNA Z HODOWLI KOMÓRKOWEJ.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Cel ćwiczenia Określenie podatności na zakażenie wirusem HIV poprzez detekcję homo lub heterozygotyczności

Bardziej szczegółowo

PL 217144 B1. Sposób amplifikacji DNA w łańcuchowej reakcji polimerazy za pomocą starterów specyficznych dla genu receptora 2-adrenergicznego

PL 217144 B1. Sposób amplifikacji DNA w łańcuchowej reakcji polimerazy za pomocą starterów specyficznych dla genu receptora 2-adrenergicznego PL 217144 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217144 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 391926 (22) Data zgłoszenia: 23.07.2010 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

PCR. Aleksandra Sałagacka

PCR. Aleksandra Sałagacka PCR Aleksandra Sałagacka Reakcja PCR naśladuje proces replikacji DNA in vitro pozwala na amplifikację określonego krótkiego (kilkadziesiąt kilka tys.pz) fragmentu DNA obecnie najważniejsze narzędzie biologii

Bardziej szczegółowo

Metylacja DNA. Anna Fogtman Pracownia Analiz Mikromacierzy Uniwersytet Warszawski Polska Akademia Nauk

Metylacja DNA. Anna Fogtman Pracownia Analiz Mikromacierzy Uniwersytet Warszawski Polska Akademia Nauk Metylacja DNA Anna Fogtman Pracownia Analiz Mikromacierzy Uniwersytet Warszawski Polska Akademia Nauk Przykład symfoniczny Przykład symfoniczny Metylacja DNA O SAM-CH SAM NH 3 5 2 6 1 H DNMT Cytozyna

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3. Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Specjalność: Bionanotechnologie Nazwa modułu: Genetyka molekularna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EIB-2-206-BN-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Marcin Kruszewski Centrum Radiobiologii i Dozymetrii Biologicznej Instytut Chemii

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU PCR sposób na DNA. SPIS TREŚCI: 1. Wprowadzenie. 2. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. 3. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o

Farmakogenetyka Biotechnologia Medyczna I o ĆWICZENIE 2 Oznaczanie polimorfizmu cytochromu CYP2D6 za pomocą tradycyjnych metod biologii molekularnej: PCR-RFLP I. Łańcuchowa reakcja polimerazy PCR (polymerase chain reaction) Technika PCR rozwinęła

Bardziej szczegółowo

2015-11-18. DNA i RNA ENZYMY MODYFIKUJĄCE KOŃCE CZĄSTECZEK. DNA i RNA. DNA i RNA

2015-11-18. DNA i RNA ENZYMY MODYFIKUJĄCE KOŃCE CZĄSTECZEK. DNA i RNA. DNA i RNA Fosfataza alkaliczna CIP Calf Intestine Phosphatase- pochodzenie: jelito cielęce BAP Bacterial Alcaline Phosphatase- pochodzenie: E. coli SAP Shrimp Alcaline Phosphatase- pochodzenie: krewetki Pandalus

Bardziej szczegółowo

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16

Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Genetyczne modyfikowanie organizmów Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, II rok semestr letni 2015/16 Ćwiczenie 3 Identyfikacja genetycznie modyfikowanych roślin w produktach spożywczych - jakościowe badanie obecności

Bardziej szczegółowo

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki

Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie. Pracownia genetyki Klub Młodego Wynalazcy - Laboratoria i wyposażenie Zadbaliśmy o to, żeby wyposażenie w Klubie Młodego Wynalazcy było w pełni profesjonalne. Ważne jest, aby dzieci i młodzież, wykonując doświadczenia korzystały

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Podstawowe techniki inżynierii genetycznej. Streszczenie SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI WYKORZYSTYWANE W DIAGNOSTYCE MOLEKULARNEJ CHORÓB JEDNOGENOWYCH TECHNIQUES USED IN MOLECULAR DIAGNOSTICS OF MONOGENIC DISORDERS

TECHNIKI WYKORZYSTYWANE W DIAGNOSTYCE MOLEKULARNEJ CHORÓB JEDNOGENOWYCH TECHNIQUES USED IN MOLECULAR DIAGNOSTICS OF MONOGENIC DISORDERS Nowiny Lekarskie 2006, 75, 5, 486 490 ALINA LICZBAŃSKA, ANNA WOŹNIAK, ANNA WAWROCKA, MACIEJ R. KRAWCZYŃSKI TECHNIKI WYKORZYSTYWANE W DIAGNOSTYCE MOLEKULARNEJ CHORÓB JEDNOGENOWYCH TECHNIQUES USED IN MOLECULAR

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Zbadaj się sam, czyli predyspozycje genetyczne do częstych chorób

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Załącznik nr 1 do SIWZ Nazwa i adres Wykonawcy Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Przedmiot zamówienia; automatyczny system do diagnostyki molekularnej:

Bardziej szczegółowo

Biologia Molekularna Podstawy

Biologia Molekularna Podstawy Biologia Molekularna Podstawy Budowa DNA Budowa DNA Zasady: Purynowe: adenina i guanina Pirymidynowe: cytozyna i tymina 2 -deoksyryboza Grupy fosforanowe Budowa RNA Budowa RNA Zasady: purynowe: adenina

Bardziej szczegółowo

2016-01-14. Sekwencje mikrosatelitarne. SNP Single Nucleotide Polymorphism (mutacje punktowe, polimorfizm jednonukleotydowy)

2016-01-14. Sekwencje mikrosatelitarne. SNP Single Nucleotide Polymorphism (mutacje punktowe, polimorfizm jednonukleotydowy) Sekwencje mikrosatelitarne Próba nr 1 GGGGGGGGGGGG 4x GG Próba nr 2 GGGGGGGGGGGGGGGG 6x GG Próba nr 1 GGGGGGGGG Próba nr 2 GGG GGGG SNP Single Nucleotide Polymorphism (mutacje punktowe, polimorfizm jednonukleotydowy)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wirtualne Klonowanie Prowadzący: mgr inż. Joanna Tymeck-Mulik i mgr Lidia Gaffke. Część teoretyczna:

Ćwiczenia 1 Wirtualne Klonowanie Prowadzący: mgr inż. Joanna Tymeck-Mulik i mgr Lidia Gaffke. Część teoretyczna: Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii Katedra Biologii Molekularnej Przedmiot: Biologia Molekularna z Biotechnologią Biologia II rok ===============================================================================================

Bardziej szczegółowo

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej

7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7. Metody molekularne jako źródło informacji botanicznej i lichenologicznej 7.2. Metody biologii molekularnej (technika PCR, sekwencjonowanie DNA) wykorzystywane w taksonomii roślin Autor: Magdalena Dudek

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Test BRCA1. BRCA1 testing

Test BRCA1. BRCA1 testing Test BRCA1 BRCA1 testing 2 Streszczenie Za najczęstszą przyczynę występowania wysokiej, genetycznie uwarunkowanej predyspozycji do rozwoju raka piersi i/lub jajnika w Polsce uznaje się nosicielstwo trzech

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Biologia eksperymentalna i środowiskowa Nazwa Nazwa w j. ang. Wybrane problemy biologii molekularnej kwasy nukleinowe Selected problems of molecular biology

Bardziej szczegółowo

Mikrosatelitarne sekwencje DNA

Mikrosatelitarne sekwencje DNA Mikrosatelitarne sekwencje DNA Małgorzata Pałucka Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym 27.09.2012

Bardziej szczegółowo

AmpliTest TBEV (Real Time PCR)

AmpliTest TBEV (Real Time PCR) AmpliTest TBEV (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji RNA specyficznych dla TBEV (Tick-borne encephalitis virus) techniką Real Time PCR Nr kat.: RV03-50 Wielkość zestawu: 50 oznaczeń Objętość pojedynczej

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne

Techniki molekularne w mikrobiologii SYLABUS A. Informacje ogólne Techniki molekularne w mikrobiologii A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Rodzaj Rok studiów

Bardziej szczegółowo

Zmienność genomu. Przyczyny, skutki i sposoby kontroli

Zmienność genomu. Przyczyny, skutki i sposoby kontroli Zmienność genomu Przyczyny, skutki i sposoby kontroli Zmienność genomu Przez zmienność genomu (polimorfizm) rozumiemy różnice w sekwencji DNA genomowego pomiędzy osobnikami jednego gatunku. Wyróżniamy:

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów. Rozdział 9

Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów. Rozdział 9 Badanie próbek żywności na obecność Genetycznie Zmodyfikowanych Organizmów Rozdział 9 Wykrywanie jakościowe kukurydzy MON810, kukurydzy Bt-176 i soi Roundup Ready metodą PCR M. Querci, M. Maretti, M. Mazzara

Bardziej szczegółowo

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii?

Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Czym jest medycyna personalizowana w kontekście wyzwań nowoczesnej onkologii? Wykorzystanie nowych technik molekularnych w badaniach nad genetycznymi i epigenetycznymi mechanizmami transformacji nowotworowej

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1652937. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.10.2005 05256463.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1652937. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.10.2005 05256463. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1652937 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.10.2005 05256463.0 (13) (51) T3 Int.Cl. C12Q 1/68 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

2. Przedmiot zamówienia: Odczynniki chemiczne do izolacji DNA i reakcji PCR, wymienione w Tabeli 1. Nazwa odczynnika Specyfikacja Ilość*

2. Przedmiot zamówienia: Odczynniki chemiczne do izolacji DNA i reakcji PCR, wymienione w Tabeli 1. Nazwa odczynnika Specyfikacja Ilość* Poznao, 6 lutego 2012 r. Zapytanie ofertowe nr 001 /2012 dotyczące zakupu odczynników chemicznych do izolacji DNA i reakcji PCR GENESIS Polska Sp. z o.o Ul. Za Cytadelą 19, 61-659 Poznao NIP 778 13 56

Bardziej szczegółowo

2014-03-26. Analiza sekwencji promotorów

2014-03-26. Analiza sekwencji promotorów 2014-03-26 Analiza sekwencji promotorów 1 2014-03-26 TFy tworzą zawiły układ regulacyjny, na który składają się różne oddziaływania białko białko poprzez wytworzenie PĘTLI Specyficzne TFy Ogólne TFy Benfey,

Bardziej szczegółowo

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ AZOOSPERMIA badanie wykrywa delecje w regionie długiego ramienia chromosomu Y w fragmencie zwanym AZF, będące często przyczyną azoospermii lub oligospermii o podłożu

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja warunków reakcji PCR w gradiencie temperatury i magnezu

Optymalizacja warunków reakcji PCR w gradiencie temperatury i magnezu Protokół pochodzi ze strony molekularnie.wordpress.com Kopiowanie i rozpowszechnianie wyłącznie w całości, z zachowaniem praw autorskich zgodnie z zasadami licencji GNU Dziękuję za uszanowanie mojej pracy,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy

CENTRUM ONKOLOGII. im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy CENTRUM ONKOLOGII w Bydgoszczy Personalizowana terapia nowotworów z zastosowaniem innowacyjnych technologii leczniczych i diagnostycznych

Bardziej szczegółowo

PCR - ang. polymerase chain reaction

PCR - ang. polymerase chain reaction PCR - ang. polymerase chain reaction łańcuchowa (cykliczna) reakcja polimerazy Technika PCR umożliwia otrzymywanie dużej liczby kopii specyficznych fragmentów DNA (czyli amplifikację zwielokrotnienie fragmentu

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka molekularna w OIT

Diagnostyka molekularna w OIT Diagnostyka molekularna w OIT B A R B A R A A D A M I K K A T E D R A I K L I N I K A A N E S T E Z J O L O G I I I I N T E N S Y W N E J T E R A P I I U N I W E R S Y T E T M E D Y C Z N Y W E W R O C

Bardziej szczegółowo

GENOMIKA PROTEOMIKA METABOLOMIKA

GENOMIKA PROTEOMIKA METABOLOMIKA GENOMIKA PROTEOMIKA METABOLOMIKA TRANSKRYPTOMIKA Metody sztucznej rekombinacji DNA nie tylko umożliwiły powstanie nowych niezwykle użytecznych narzędzi do badania podstawowych mechanizmów funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

DETEKCJA PATOGENÓW POWODUJĄCYCH ZAPALENIE OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH

DETEKCJA PATOGENÓW POWODUJĄCYCH ZAPALENIE OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH DETEKCJA PATOGENÓW POWODUJĄCYCH ZAPALENIE OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH Detekcja enterowirusów Detekcja sześciu typów ludzkich herpeswirusów (HHV) Detekcja pięciu bakterii Seeplex Detekcja patogenów powodujących

Bardziej szczegółowo

DETEKCJA PATOGENÓW DRÓG MOCZOWO-PŁCIOWYCH

DETEKCJA PATOGENÓW DRÓG MOCZOWO-PŁCIOWYCH DETEKCJA PATOGENÓW DRÓG MOCZOWO-PŁCIOWYCH Detekcja patogenów będących najczęstszą przyczyną infekcji dróg moczowo - płciowych Detekcja wirusa HSV Genotypowanie i screening wirusa HPV Seeplex Detekcja patogenów

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Piotr Rudzki Zakład Farmakologii, w Warszawie Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Łódź, 25 VI 2009 r. Prace badawczo-wdrożeniowe

Bardziej szczegółowo

Justyna Krystyna Ciepły Nr albumu 41624. Charakterystyka lekoopornych szczepów wirusa HIV 1 izolowanych w Polsce w 2008 roku

Justyna Krystyna Ciepły Nr albumu 41624. Charakterystyka lekoopornych szczepów wirusa HIV 1 izolowanych w Polsce w 2008 roku Warszawski Uniwersytet Medyczny Wydział Farmaceutyczny Oddział Analityki Medycznej Justyna Krystyna Ciepły Nr albumu 41624 Charakterystyka lekoopornych szczepów wirusa HIV 1 izolowanych w Polsce w 2008

Bardziej szczegółowo

Zakażenie pszczoły miodnej patogenem Nosema ceranae. Diagnostyka infekcji wirusowych pszczoły miodnej

Zakażenie pszczoły miodnej patogenem Nosema ceranae. Diagnostyka infekcji wirusowych pszczoły miodnej Zakażenie pszczoły miodnej patogenem Nosema ceranae Diagnostyka infekcji wirusowych pszczoły miodnej Plan 1. Znaczenie ekologiczne i gospodarcze pszczół 2. Choroby pszczół i ich diagnostyka 3. Podstawy

Bardziej szczegółowo

Mgr inŝ. Joanna Lewandowska

Mgr inŝ. Joanna Lewandowska Mgr inŝ. Joanna Lewandowska KOWALENCYJNE WIĄZANIE SIĘ Z DNA POCHODNYCH 4-METYLO-1-NITROAKRYDYNY C-1748 ORAZ 1-NITROAKRYDYNY C-857 I NIEKTÓRE SKUTKI TAKIEJ MODYFIKACJI DNA. Praca doktorska wykonana w Katedrze

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Budowa chromatyny - nukleosomy. Wpływ nukleosomów na replikację i transkrypcję

Plan wykładu: Budowa chromatyny - nukleosomy. Wpływ nukleosomów na replikację i transkrypcję Nukleosomy 1 Plan wykładu: Budowa chromatyny - nukleosomy Wpływ nukleosomów na replikację i transkrypcję Metody pozwalające na wyznaczanie miejsc wiązania nukleosomów Charakterystyka obsadzenia nukleosomów

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r.. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Genetyka. Kod przedmiotu: 6 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

GENOMIKA. MAPOWANIE GENOMÓW MAPY GENOMICZNE

GENOMIKA. MAPOWANIE GENOMÓW MAPY GENOMICZNE GENOMIKA. MAPOWANIE GENOMÓW MAPY GENOMICZNE Bioinformatyka, wykład 3 (21.X.2008) krzysztof_pawlowski@sggw.waw.pl tydzień temu Gen??? Biologiczne bazy danych historia Biologiczne bazy danych najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Techniki biologii molekularnej przydatne w diagnostyce onkologicznej. Prof. Barbara Pieńkowska-Grela

Techniki biologii molekularnej przydatne w diagnostyce onkologicznej. Prof. Barbara Pieńkowska-Grela Techniki biologii molekularnej przydatne w diagnostyce onkologicznej Prof. Barbara Pieńkowska-Grela Warszawa, 9 czerwca 2015 Badanie genetyczne w nowotworach polega na stwierdzeniu obecności i określeniu

Bardziej szczegółowo

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych Załącznik nr 3 Standardy jakości w zakresie czynności laboratoryjnej genetyki medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań 1. Zlecenie

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII ĆWICZENIA Z BIOCHEMII D U STUDENTfiW WYDZIAŁU LEKARSKIEGO Pod redakcją Piotra Laidlera, Barbary Piekarskiej, Marii Wróbel WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO ĆWICZENIA Z BIOCHEMII DLA STUDENTÓW WYDZIAŁU

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro Koło Naukowe Immunolgii kolo_immunologii@biol.uw.edu.pl kolo_immunologii.kn@uw.edu.pl CEL I PRZEDMIOT PROJEKTU Celem doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski

Znaczenie genetyki. Opracował A. Podgórski Znaczenie genetyki Opracował A. Podgórski InŜynieria genetyczna InŜynieria genetyczna ingerencja w materiał genetyczny organizmów, w celu zmiany ich właściwości dziedzicznych. Istota inŝynierii genetycznej

Bardziej szczegółowo

NIESTABILNOŚĆ MIKROSATELITARNA JAKO POTENCJALNY MARKER W RAKU PIERSI

NIESTABILNOŚĆ MIKROSATELITARNA JAKO POTENCJALNY MARKER W RAKU PIERSI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 497-502 Barbara Bobrowska, Dorota Skrajnowska, Andrzej Tokarz, Małgorzata Kamińska NIESTABILNOŚĆ MIKROSATELITARNA JAKO POTENCJALNY MARKER W RAKU PIERSI Katedra

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia i inżynieria genetyczna

Biotechnologia i inżynieria genetyczna Wersja A Test podsumowujący rozdział II i inżynieria genetyczna..................................... Imię i nazwisko.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 16 zadań. rzy każdym

Bardziej szczegółowo

Nowa generacja nieinwazyjnych badań prenatalnych. www.neobona.pl

Nowa generacja nieinwazyjnych badań prenatalnych. www.neobona.pl Nowa generacja nieinwazyjnych badań prenatalnych www.neobona.pl Aberracje chromosomowe występują u około 1% wszystkich płodów. Diagnostyka prenatalna obejmuje testy opracowane w celu badania prawidłowego

Bardziej szczegółowo

II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I

II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I PRZEDMIOT Chemia ogólna EFEKTY KSZTAŁCENIA 1. posiada wiedzę

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Praca doktorska współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Praca doktorska współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Sylwia Salamon Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt Katedra Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt Stypendystka projektu pt. Wsparcie stypendialne dla doktorantów na kierunkach

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII Opracowanie zestawu do wykrywania DNA Aspergillus flavus za pomocą specjalistycznego sprzętu medycznego. Jednym

Bardziej szczegółowo

Metody genetyczne w diagnostyce hematoonkologicznej Genetic methods in diagnosis of hematooncological disorders

Metody genetyczne w diagnostyce hematoonkologicznej Genetic methods in diagnosis of hematooncological disorders Postepy Hig Med Dosw (online), 2015; 69: 475-487 e-issn 1732-2693 www.phmd.pl Review Received: 2013.11.13 Accepted: 2014.12.19 Published: 2015.04.19 Metody genetyczne w diagnostyce hematoonkologicznej

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7 Poznań, dnia 28.04.2014 r. BioVentures Institute Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ul. Promienista 83 60 141 Poznań Zapytanie ofertowe nr 01/2014 Projekt Nowa technologia wytwarzania szczepionek

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/201 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV?

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV? Wirus HPV w ciąży Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że rak szyjki macicy jest drugą, najczęstszą chorobą nowotworową u kobiet na świecie a piąta wśród kobiet i mężczyzn łącznie? W samej Polsce, jak donosi

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka Kliniczna. Wydział Lekarsko-Stomatologiczny(WLS)

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka Kliniczna. Wydział Lekarsko-Stomatologiczny(WLS) S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Genetyka Kliniczna Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

4. DNA podporządkowany człowiekowi manipulacje DNA

4. DNA podporządkowany człowiekowi manipulacje DNA . DN podporządkowany człowiekowi manipulacje DN Poznanie mechanizmów replikacji, transkrypcji i translacji oraz rozwój biochemii, genetyki i informatyki doprowadziły do wynalezienia metod pozwalających

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2183693. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 23.07.2008 08776043.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2183693. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 23.07.2008 08776043. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2183693 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 23.07.2008 08776043.5 (13) (51) T3 Int.Cl. G06F 19/00 (2011.01)

Bardziej szczegółowo

Kurs pt. " MOLEKULARNE METODY BADAŃ W MIKROBIOLOGII I WIRUSOLOGII "

Kurs pt.  MOLEKULARNE METODY BADAŃ W MIKROBIOLOGII I WIRUSOLOGII Warszawa, 6 lutego 2011 r. Szanowna Pani! Szanowny Panie! Niniejszym uprzejmie informuję, że organizowany jest Kurs pt. " MOLEKULARNE METODY BADAŃ W MIKROBIOLOGII I WIRUSOLOGII " Kurs odbędzie się w dniach

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 1/2014 ( dotyczy zamówienia badań )

Zapytanie ofertowe nr 1/2014 ( dotyczy zamówienia badań ) Zdrochem Sp. z o.o. Warszawa, 27 stycznia 2014 r. tel. +48 223900990, 609 019 283 fax. +48 223507490 info@zdrochem.pl www.zdrochem.pl I. ZAMAWIAJĄCY Zdrochem Sp. z o.o. NIP: 7010333468 REGON: 145983792

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

dr hab. Beata Krawczyk Katedra Mikrobiologii PG

dr hab. Beata Krawczyk Katedra Mikrobiologii PG Metody amplifikacji kwasów nukleinowych dr hab. Beata Krawczyk Katedra Mikrobiologii PG Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej pj j w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Amplifikacja

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Praca wykonana pod kierunkiem dr hab. Tomasza Grzybowskiego w Katedrze Medycyny Sądowej w Zakładzie Genetyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologie w diagnostyce

Nanotechnologie w diagnostyce Nanotechnologie w diagnostyce Diagnostyka endoskopowa Nanotechnologie mogą być przydatne w diagnostyce niedostępnych miejsc w badaniach endoskopowych. Temu mogą służyć mikrokamery wielkości antybiotyku,

Bardziej szczegółowo

Informatyka w medycynie Punkt widzenia kardiologa

Informatyka w medycynie Punkt widzenia kardiologa Informatyka w medycynie Punkt widzenia kardiologa Lech Poloński Mariusz Gąsior Informatyka medyczna Dział informatyki zajmujący się jej zastosowaniem w ochronie zdrowia (medycynie) Stymulacja rozwoju informatyki

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie profilowania mrna do identyfikacji ludzkich płynów biologicznych w genetyce sądowej - Joanna Chamier-Ciemioska STRESZCZENIE

Zastosowanie profilowania mrna do identyfikacji ludzkich płynów biologicznych w genetyce sądowej - Joanna Chamier-Ciemioska STRESZCZENIE STRESZCZENIE Wykrywanie i identyfikacja ludzkich płynów biologicznych takich jak np. krew, nasienie, ślina, wydzielina z dróg rodnych, krew miesiączkowa, mocz i pot są bardzo ważnymi analizami z zakresu

Bardziej szczegółowo

biologia molekularna CLONTECH

biologia molekularna CLONTECH biologia molekularna CLONTECH Clontech Laboratoires to najnowszy członek Takara Bio Group, która jest światowym liderem w produkcji rozwiązań dedykowanych technikom molekularnym. Dostarczając odczynniki,

Bardziej szczegółowo

Gen choroby Huntingtona, dwadzieścia lat później

Gen choroby Huntingtona, dwadzieścia lat później Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Czy nowa technika zrewolucjonizuje testy genetyczne na chorobę Huntingtona? Zaprezentowano

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Aparatura

Spis treści. Aparatura Spis treści Aparatura I. Podstawowe wyposażenie laboratoryjne... 13 I.I. Probówki i naczynia laboratoryjne... 13 I.II. Pipety... 17 I.II.I. Rodzaje pipet automatycznych... 17 I.II.II. Techniki pipetowania...

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną.

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Monika śuk opiekun: prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład

Bardziej szczegółowo