PRZEGL D METODYK I NARZ DZI MODELOWANIA INFORMATYCZNYCH SYSTEMÓW ZARZ DZANIA W NOTACJI UML 2.0

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEGL D METODYK I NARZ DZI MODELOWANIA INFORMATYCZNYCH SYSTEMÓW ZARZ DZANIA W NOTACJI UML 2.0"

Transkrypt

1 PRZEGL D METODYK I NARZ DZI MODELOWANIA INFORMATYCZNYCH SYSTEMÓW ZARZ DZANIA W NOTACJI UML 2.0 JAROSŁAW BECKER Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie Streszczenie W artykule dokonano przegl du metodyk oraz dost pnych narz dzi CASE (ang. Computer-Aided Software Engineering) wykorzystuj cych notacj UML 2.0 w procesie obiektowego modelowania systemów informatycznych. Wynikiem bada jest ranking funkcjonalno ci narz dzi CASE. Pozwoli on wyłoni lidera, który najlepiej wspomo e adaptacyjny proces budowy generatora DSS. Słowa kluczowe: metodyki formalne, metodyki zwinne, narz dzia CASE, UML 2.0, obiektowe modelowanie systemów informatycznych 1. Wprowadzenie Lata 80-te zaowocowały mnogo ci metodyk oraz notacji zwi zanych ze strukturalnym, a tak- e obiektowym podej ciem do analizy i projektowania systemów informatycznych. W praktyce dominowało podej cie strukturalne, które pomimo ró norodno ci opracowanych metodyk posiadało wiele elementów wspólnych b d cych podstaw dalszego rozwoju. Mo na zaliczy do nich: poj cie metodyki tworzenia systemów informatycznych i jej składniki, cykl ycia sytemu, prototypowanie, diagramy zwi zków encji, modele relacyjnych baz danych oraz narz dzia CASE (ang. Computer-Aided Software Engineering). Od połowy lat 90-tych, wraz z rosn c popularno ci programowania obiektowego, zaobserwowano znaczny rozwój metodyk i narz dzi modelowania systemów informatycznych (CASE) zgodnych z paradygmatem obiektowym. Od tego czasu modelowanie strukturalne coraz cz ciej jest wypierane przez ujednolicony j zyk modelowania UML (ang. Unified Modelling Language). Rozwój technologiczny w kierunku podej cia obiektowego przyczynił si do upowszechnienia systemów czasu rzeczywistego oraz systemów internetowych. Post p ten obj ł takie kategorie jak np. e-business, e-learning czy e-health. Spory wpływ na pobudzenie technologii obiektowych miały realizowane w praktyce procesy integracji systemów informatycznych zarz dzania dla np. handlu, bankowo ci, logistyki czy edukacji. [1] Celem artykułu jest przegl d metodyk i narz dzi CASE wspomagaj cych modelowanie systemów informatycznych w notacji UML 2.0. Wynikiem bada jest ranking narz dzi CASE przeprowadzony z punktu widzenia potrzeb in ynierii zautomatyzowanych generatorów SWD (systemów wspomagania decyzji). Chodzi o wyłonienie rozwi za, które najlepiej b d wspomagały adaptacyjny proces budowy generatora oraz pozwol, przy u yciu in ynierii wahadłowej, precyzyjnie odwzorowa i udokumentowa jego architektur. Rozwa ania metodyczne przedstawione w artykule koncentruj si na: przegl dzie metodyk zgodnych z notacj UML oraz wyborze odpowiedniego narz dzia do modelowania informacyjnych struktur zdarze i rzeczy realizowanych w generatorze systemów wspomagania decyzji. Do

2 18 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML 2.0 wspomagania decyzji wykorzystano koncepcj zadania WPL (Wielokryterialnego Programowania Liniowego), w którym maksymalizuje si odpowiedni posta funkcji u yteczno ci dla ró nie zdefiniowanych, niestandardowych problemów (np. wspomaganie przetargów elektronicznych). Opracowana dla wielu zastosowa konstrukcja zadania WPL (szablon) stanowi podstaw metodyczn organizacji systemu informatycznego (generatora). Problemy te omówiono w artykule J. Becker (2008). [2] Generatory DSS (ang. Decisions Support System) definiuje si jako pakiety programów, pozwalaj ce na łatwe i szybkie zbudowanie konkretnej aplikacji DSS. W zaproponowanym podej ciu zadaniem generatora jest zautomatyzowanie procesu budowy wyspecjalizowanych systemów wspomagania decyzji (pewnej ich kategorii) dla problemów zwi zanych z wyborem ofert, które uznaje si za najlepsze z punktu widzenia preferencji decydenta (dysponenta rodków finansowych). Budowa systemu informatycznego, który na podstawie (zdefiniowanych przez projektantów) szablonów zada decyzyjnych musi samodzielnie konstruowa nowe, wyspecjalizowane systemy jest zadaniem trudnym i wymaga dobrych podstaw metodycznych. Na tym etapie zasadne jest zastanowienie si nad wyborem odpowiedniego narz dzia wspomagaj cego wizualizacj, specyfikowanie, konstruowanie i dokumentowanie składników generatora. Szczególnie, je eli projektowanie zło onego produktu (systemu) ma stanowi powa ne wyzwanie organizacyjne, in ynierskie i naukowe. 2. Przegl d metodyk modelowania systemów informatycznych zgodnych z UML Poj cie metodyki projektowania systemów informatycznych pojawiło si ju na pocz tku lat 80-tych. K. Subieta postrzega metodyk (ang. methodology) jako zestaw poj, notacji, modeli, j zyków, technik i sposobów post powania słu cy do analizy dziedziny stanowi cej przedmiot projektowanego systemu oraz do projektowania poj ciowego, logicznego i/lub fizycznego [3]. Z kolei S. Wrycza twierdzi, e metodyka tworzenia systemów informatycznych (TSI) stanowi spójny, logicznie uporz dkowany zestaw metod i procedur o charakterze technicznym i organizatorskim, pozwalaj cych zespołowi projektowemu realizowa cykl ycia systemu [4]. Poza tym metodyka zwi zana jest tak e z okre lon notacj, która słu y przede wszystkim do zapisu i wizualizacji wyników projektowania oraz wspomaga prac zespołu zadaniowego w semantycznej, syntaktycznej i pragmatycznej warstwie wymiany informacji pomi dzy projektantami i u ytkownikami. Metodyki projektowania systemów informatycznych mo na podzieli na trzy grupy (nurty) [5]. Pierwsz grup reprezentuje podej cie socjo-psychologiczne (zwane równie społecznym), które jest do mocno zwi zane z faz analizy. W projektowaniu stosowane jest do celów ekonomicznej i społecznej oceny systemów oraz do opracowania strategii realizacji i wdra ania projektu. Do drugiej grupy zalicza si metodyki strukturalne. W podej ciu strukturalnym system (lub problem do rozwi zania) rozkładany jest na cz ci składowe, ulega hierarchicznej dekompozycji. Zalet takiego post powania jest mo liwo podziału przedsi wzi cia projektowego na mniejsze cz ci, co w konsekwencji pozwala na równoległ, grupow prac, czyli rozdział zada mi dzy mniejsze zespoły. Prowadzi to w efekcie do skrócenia czasu opracowywania projektu. Trudno ci mog pojawi si w momencie scalania i zestrajania ze sob opracowanych z osobna modułów [6, s. 113]. Ostatni i najnowsz grup stanowi metodyki obiektowe, w których d y si do wyeliminowania podziału na modelowanie procesów i danych. Integruje si je w jedn cało zwan obiektem (definiowanie obiektów projektowych). Podej cie obiektowe do projektowania w

3 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, stosunku do metodyk strukturalnych pozwala na (cz sto ułatwia) budowanie du ych, zło onych systemów informatycznych przez wieloosobowe zespoły. Według autorów prac [1, 3, 4, 5, 6] jest ono powszechne i dominuj ce w praktyce. W latach obiektowe podej cie do modelowania systemów informatycznych charakteryzowało si spor liczb ró norodnych metodyk oraz notacji. Jednak w przeciwie stwie do metodyk strukturalnych udało znale si kompromis. Współpraca trzech autorów, dominuj cych w omawianym okresie rozwi za, mianowicie: J. Rumbaugh a, G. Booch a (1995) i I. Jacobson a (1996) zaowocowała powstaniem pierwowzoru UML, ujednoliconego j zyka modelowania systemów informatycznych, oznaczanego pocz tkowo skrótem UM (ang. Unified Method). [1, s. 18] W praktyce j zyk UML przyj ł posta graficznej reprezentacji budowanego systemu. Składa si z logicznie powi zanych ze sob diagramów, które pozwalaj na opisanie systemu od modeli ogólnych do bardzo szczegółowych. W standardzie UML 2.0 wyst puje trzyna cie diagramów, które charakteryzuj statyk i dynamik opracowywanego systemu. J zyka UML nie nale y uto samia z kompletn metodyk tworzenia systemów informatycznych, chocia u jego podstaw znajduj si rozwi zania i do wiadczenia wniesione przez twórców, mianowicie: Rumbaugh OMT (ang. Object Modeling Technique) to j zyk modelowania obiektowego systemów informatycznych opracowany w 1991 r.; stanowił wsparcie dla zorientowanego obiektowo programowania; wyst puj w nim trzy główne diagramy: obiektów, dynamiki oraz czynno ci; nie uwzgl dniono w nim aspektów zwi zanych z u ytkownikami i implementacj systemu; [7] Booch OOAD (ang. Object Oriented Analysis and Design) dotyczy zorientowanych obiektowo projektowania i analizy; jest to in ynieria oprogramowania traktuj ca modele systemu jako grup obiektów; wymagania systemowe reprezentowane s przez poszczególne obiekty, które na siebie oddziałuj ; w podej ciu tym nacisk poło ony jest na projektowanie i implementacj, nie przykłada si zbyt du ej uwagi do fazy identyfikacji i analizy wymaga u ytkowników; [8, 9] Jacobson OOSE (ang. Object Oriented Software Engineering) to pierwsza, zorientowana obiektowo metodyka wraz z j zykiem modelowania, do której wprowadzono analiz przypadków u ycia; do podstawowych etapów OOSE zalicza si : modelowanie wymaga, analiz, projektowanie, implementacj i testowanie ka dego przypadku u ycia; uwzgl dnia ona cykl ycia systemu oraz aspekty modelowania interakcji z u ytkownikami; słab stron jest etap implementacji oraz sposób modelowania dziedziny. [10] Dalsze prace zespołu trzech naukowców [11] nad j zykiem UML, ukierunkowane na unifikacj obiektowego procesu tworzenia systemów, zaowocowały w 1998 r. powstaniem metodyki rodzajowej USDP (ang. Unified Software Development Process). Rodzajowo (ang. generic) oznacza w tym przypadku mo liwo opracowania ró nych jej konfiguracji i implementacji. [1, s. 319] Metodyka ta stanowi zbiór poj i wytycznych, ukierunkowany na modelowanie przypadków u ycia i koncentrowanie si na architekturze systemu, jako głównym zagadnieniu w procesie tworzenia oprogramowania. Głównym zało eniem tego procesu jest jego iteracyjnoprzyrostowy charakter. Implementacj USDP stanowi opracowana przez firm Rational Software metodyka RUP (ang. Rational Unified Process). [12, 13] Pocz tkowo była ona zbiorem praktyk Rational Approach z uwzgl dnieniem podej cia Objectory I. Jacobson a. Stopniowo rozwijana, w 2003 r. została

4 20 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML 2.0 przej ta przez firm IBM i zacz ła zdobywa coraz wi ksze uznanie. Obecnie dominuje w obszarze formalnych, obiektowych metodyk tworzenia systemów zgodnych z notacj j zyka UML. RUP stanowi konkurencyjne rozwi zanie dla metodyki OPEN (ang. Object-oriented Process, Environment, and Notation), która powstała na skutek poł czenia ponad dwudziestu mi dzynarodowych metodyk i ich idei. Do najwa niejszych zalicza si MOSES, SOMA, Firesmith i Synthesis oraz o mniejszym znaczeniu: BON, OOram, UML. [14] Metodyka RUP posiada szerokie spektrum mo liwo ci i jest elastyczna, tzn. ukształtowana w sposób umo liwiaj cy dopasowanie procesu budowy systemu do potrzeb konkretnego przedsi wzi cia. Mo e by stosowana zarówno przy małych, jak i du ych projektach informatycznych. Jest kompletn metodyk, w której zało ono przyrostowo-iteracyjny cykl ycia systemu. Zawarto w niej poj cia, metody i techniki z zakresu j zyka UML oraz inne np. heurystyczne. Wa nymi elementami RUP s : role zdefiniowane w zespole projektowym, procedury zarz dzania projektem, kryteria oceny i monitorowanie post pu prac. W jej ramach oferowany jest zintegrowany pakiet narz dzi CASE oraz zorganizowany system wsparcia w postaci hipertekstowej bazy wiedzy i internetowego serwisu.[1] Istotnym elementem RUP s zalecenia dobrej praktyki in ynierskiej (ang. best practices) [12]. Wi kszo tych zalece mo e by z powodzeniem wykorzystana w projektowaniu procesów technologicznych, systemów sterowania, wyrobów mechatronicznych i innych [15]. Do innych, aktualnie rozwijanych metodyk obiektowych, równie opartych na zało eniach rodzajowej metodyki USDP, zalicza si : XP (ang. extreme Programming), AM (ang. Agile Modeling), DSDM (ang. Dynamic Systems Development Method), FDD (ang. Feature Driven Development), Scrum, Crystal. Kwalifikuje si je do grupy metodyk lekkich, które z powodu ograniczenia czasu przeznaczonego na modelowanie oraz udokumentowanie prac analitycznoprojektowych, w celu szybkiego przej cia do tworzenia kodu ródłowego systemu, okre lane s równie jako metodyki zwinne (ang. agile). Z metodyki USDP zaczerpn ły przede wszystkim iteracyjno-przyrostowy cykl ycia systemu oraz kategorie modelowania j zyka UML. Umiej tna reakcja na zmiany to ich cecha wynikaj ca z dobrej komunikacji w zespole i ci głego przystosowywania procesu do zmieniaj cych si warunków. Ich najwa niejszym produktem jest działaj cy i przetestowany kod systemu. extreme Programming (XP) jest to metodyka najlepiej przystosowana do tworzenia małych i rednich projektów wysokiego ryzyka. Charakteryzuje si ewolucyjnym podej ciem do projektowania i programowania oraz bardzo cisł współprac z odbiorc systemu. Wymagane s bardzo krótkie iteracje w dostarczaniu kolejnych wersji oprogramowania, prowadz ce do szybkich odpowiedzi u ytkownika. Przy tworzeniu oprogramowania stosuje si m.in. programowanie w parach, ci gł przebudow kodu ródłowego oraz integracj i testowanie poł czonych modułów. Wi cej praktyk stosowanych w metodyce XP opisano m. in. w pracach [16, 17]. Agile Modeling (AM) jest metodologi opart na praktyce stosowan dla efektywnego modelowania i dokumentacji oprogramowania. AM to zbiór warto ci, zasad oraz praktyk z zakresu modelowania oprogramowania, które mog by pomocne przy tworzeniu projektu w skuteczny i zwinny sposób. Metodyka AM charakteryzuje si podej ciem inkrementacyjnym. Tworzonych jest wiele wersji systemu, jednak ka da ma swoje przeznaczenie (posiada istotne zmiany). Zało ono w niej, e podstawowym celem jest działaj ce oprogramowanie, dlatego jako pracy jest na bie co sprawdzana. Przyszli u ytkownicy programu mog równie bra udział w jego powstawaniu poprzez prezentowanie własnych opinii, sugestii poprawy i nowych rozwi za. [18]

5 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, Metodyk DSDM (ang. Dynamic Systems Development Method) charakteryzuje iteracyjne oraz inkrementalne podej cie do tworzonego oprogramowania. Zespoły zadaniowe (dru yny) uprawnione s do samodzielnego podejmowania decyzji. Nowe wersje oprogramowania s dostarczane systematycznie i oceniane pod k tem wymaga (zastosowa ) biznesowych. Wersje te s tworzone w taki sposób, aby ka da wprowadzona zmiana była odwracalna, a testy przeprowadzane s w ci gu całego cyklu ycia systemu. W metodyce tej bardzo istotn kwesti jest tak e zaanga owanie do współpracy przyszłych u ytkowników. [19] Feature Driven Development (FDD) to projektowanie zorientowane na wła ciwo ci. Metodyk t cechuj krótkie, iteracyjne cykle wytwarzania oprogramowania, a cały proces jest na bie co ledzony. Kolejne wersje oprogramowania tworzone s do cz sto i na bie co zawieraj funkcje wymagane przez klienta. W podej ciu tym szczególny nacisk kładziony jest na jako wytwarzanego systemu. Ka dy programista indywidualnie odpowiada za swój kod (klas, funkcj ), który podlega cz stym inspekcjom (np. sprawdzeniu kodu przez inn osob z zespołu) jeszcze przed doł czeniem go (kodu) do kontroli wersji i przekazaniem do testowania. FDD ma zatem odpowiedni struktur dla pracy wi kszych zespołów. [20] Scrum to kolejna lekka metodyka, której ogólne zało enia zostały zdefiniowane ju w 1986 r. przez H. Takeuchi i I. Nonaka, a jej pełn definicj i specyfikacj sformułował K. Schweber w 1995 r. Głównymi cechami tej metodyki s iteracyjne oraz inkrementacyjne sposoby tworzenia oprogramowania o du ym stopniu zło ono ci i ryzyka. Ka da iteracja trwa od 2 do 4 tygodni. Taki cykl nazywany jest sprintem. Podczas jego trwania zespół zadaniowy (dru yna) wybiera z listy priorytetów wymaga u ytkownika te cechy, które posiadaj najwi ksz warto dla klienta. Na ko cu ka dego sprintu dostarczany jest produkt potencjalnie mo liwy do wysłania (ang. potentially shippable product). W ten sposób Scrum dostarcza du o, coraz bardziej dopracowanych wersji projektu oraz wł cza przyszłych u ytkowników do współpracy. Podsumowuj c, metodyka SCRUM powstała, aby móc sprawnie zarz dza projektami o nieznanych lub wysoce zmiennych wymaganiach. [21, 22] Crystal jest to cała grupa metodyk lekkich, która charakteryzuje si tym, e posiada ró ne odmiany w zale no ci od stopnia ryzyka inwestycji oraz w zale no ci od rozmiaru projektu (mierzonego liczb zaanga owanych projektantów). Ze wzgl du na krytyczno projektu, czyli rozmiar strat jakie zostan spowodowane defektami produktu ( defekty powoduj straty... ) dzieli si je na: komfortowe C (Comfort), swobodnego dysponowania małymi finansami D (Discretionary Money), finansowo istotne E (Essential Money) i krytyczne dla ycia L (Life Critical). Natomiast ze wzgl du na liczb osób bior cych udział w projekcie dzieli si je nast puj co, Crystal: Clear (2-6 osób), Yellow (6-20 osób), Orange (20-40 osób), Red ( osób), Magenta ( osób), Blue ( osób) itd. Liczba osób mo e zmienia si o ± 20%. Ide tego podej cia jest dobieranie odpowiedniego rodzaju metodyki do wymaga implementowanego projektu. Crystal, podobnie jak metodyka XP, skierowana jest na ludzi. Jednak w przeciwie stwie do XP zakłada si, i ludzie maj trudno ci z podporz dkowaniem si trudnemu i wymagaj cemu dyscypliny procesowi. [23] Metodyki lekkie (zwinne) to do du a grupa charakteryzuj ca si umiej tnym dostosowaniem do zmieniaj cych si warunków. Wszystkie metodologie cechuje wprowadzenie krótkich iteracji, podczas których powstaj kolejne wersje oprogramowania. Ka da wersja musi wnosi co nowego i spełnia wymagania klienta. Najwi kszy nacisk kładziony jest na jako produktu, kod musi by przetestowany aby system działał poprawnie.

6 22 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML 2.0 W praktyce zauwa a si zniech cenie tradycyjnymi, formalnymi metodykami i entuzjastyczny odwrót w stron metodyk lekkich. Zjawisko to mo e wynika z pobie nej oceny, w której na pierwszym planie rysuj si same zalety podej cia zwinnego, tj. mniej dokumentacji i wymaga formalnych, generalnie mniej pracy oraz szybko uzyskane efekty. Jednak takie rozumowanie mo e jeszcze szybciej rozczarowa wielu programistów, poniewa zało enia Agile s równie wymagaj ce, co programowanie w metodykach tradycyjnych. W obszarze behawioralnym wymogi s nawet du o wi ksze. Na przykład narzuca si członkom zespołu do du dyscyplin, a post py w pracy monitorowane s z dokładno ci do jednego osobodnia. Jak podaje M. Bartyzel (2008) cyt. dzi ki krótkim iteracjom, które absolutnie musz zako czy si konkretnym (czytaj: widocznym dla u ytkownika) efektem nie ma miejsca na zajmowanie si mało istotnymi, lecz interesuj cymi, miejscami w systemie. Dalej twierdzi, e nie bez znaczenia dla skuteczno ci metodyki jest ilo osób bior cych udział w pracach, cyt. powy ej 12 osób Agile przestaje by lekk metodyk, a staje si metodyk chaotyczn. [24] Podsumowuj c, metodyki zwinne musz ugruntowa si w sferze praktyki. Przedsi wzi cia informatyczne na wielk skal, dotycz ce du ych, zło onych systemów (rozwijanych i modyfikowanych przez wiele lat) wymagaj takiej metodyki prowadzenia projektu, która precyzyjnie odzwierciedli i okre li ka dy element procesu wytwarzania oprogramowania (jak np. metodyka RUP). Stosowanie formalnej (twardej) metodyki w takim przypadku jest konieczne wła nie ze wzgl du na skal i potencjalny czas trwania projektu. Ma ona za zadanie zapewni bezpiecze stwo przedsi wzi cia oraz osi gni cie zamierzonych celów. Mo na s dzi z du ym prawdopodobie stwem, e w niedalekiej przyszło ci poziom profesjonalizmu wzro nie w ród zwolenników metodyk lekkich. Podołaj oni wielkim przedsi wzi ciom pod warunkiem zapewnienia wysokiego poziomu kontroli prac nad projektem w ka dym momencie jego trwania, nie trac c nic na zwinno ci działania. 3. Analiza porównawcza narz dzi CASE wspomagaj cych UML J zyk UML posiada spore wsparcie w postaci narz dzi CASE [25], które zapewniaj wspomaganie w modelowaniu i tworzeniu poprawnej dokumentacji projektowej. Wspieranie ka dej z faz tego procesu jest inne i wymaga zastosowania ró nych funkcji. Spo ród ich całej gamy warto wyodr bni te najwa niejsze, które wiadcz o zaawansowaniu danego narz dzia CASE i zapewnieniu odpowiedniego poziomu kontroli spełnianych w projekcie wymaga u ytkownika. Do takich funkcji nale : słownik danych (repozytorium metadanych wraz z systemem zarz dzaj cym), edytor notacji graficznych (edytor diagramów), moduł kontroli poprawno ci (wyszukiwanie bł dów w diagramach oraz repozytoriach), moduł oceny jako ci projektu (np. ocena stopnia zło ono ci oraz powi za elementów projektu), generatory raportów i dokumentacji technicznej, generatory kodu ródłowego, moduł projektowania interfejsu u ytkownika, moduł in ynierii zwrotnej (mo liwo odtworzenia słownika danych lub diagramów na podstawie kodu ródłowego lub struktury bazy danych), moduł importu i eksportu danych oraz moduł zarz dzania prac grupow. [26, 27] Wprowadzenie wersji 2.0 j zyka UML sprawiło konieczno rozbudowy narz dzi CASE. Obecnie du o programów wspiera t wersj, istnieje jednak spora cz rozwi za zwłaszcza niekomercyjnych, która pozostała w standardzie UML 1.4. Starsza wersja UML zawiera 8 diagramów oraz 2 nieoficjalne (diagram pakietów oraz obiektów) doł czane do niektórych narz dzi CASE. UML 2.0 oferuje dodatkowo diagram struktur poł czonych, przebiegów czasowych

7 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, (harmonogramowania) i przegl du interakcji. Zmieniono w nim nazw diagramu stanów na diagram maszyny stanowej oraz diagramu współpracy na diagram komunikacji. Specyfikacj diagramów UML wraz z odpowiednimi nazwami skróconymi zamieszczono w tabeli 1. Lp. Tabela 1. Specyfikacja diagramów UML Typy diagramów Nazwa skrócona UML 1.4 UML use case diagram - diagram przypadków u ycia ud class diagram - diagram klas (diagram struktury statycznej) cld + + package diagram - diagram pakietów 3 * ) czasami dost pny i u ywany nieoficjalnie w UML 1.4 object diagram - diagram obiektów 4 * ) czasami dost pny i u ywany nieoficjalnie w UML 1.4 pd nieoficjalny ( * + ob nieoficjalny ( * + 5 composite structure diagram - diagram struktur poł czonych csd + 6 component diagram - diagram komponentów cod deployment diagram - diagram wdro enia (rozlokowania) dd activity diagram - diagram aktywno ci ad state machine diagram - diagram maszyny stanowej ** ) nazwa w UML 1.4: statechart diagram - daigram stanów sm + ( ** + 10 sequence diagram - diagram sekwencji (przebiegu) sd + + communication diagram - diagram komunikacji 11 *** ) nazwa w UML 1.4: collaboration diagram - diagram współdziałania timing diagram - diagram przebiegów czasowych 12 (harmonogramowania) interaction overview diagram - diagram przegl du interakcji 13 (sterowania interakcj ) SUMA ILO CI DIAGRAMÓW ródło: Opracowanie własne na podstawie [1]) cd + ( *** + td + iod Do porównania zakwalifikowano dost pne i rozpowszechnione w rodowisku lokalnym (akademickim) rozwi zania. Spo ród komercyjnych narz dzi CASE wybrano: Enterprise Architect, Poseidon for UML, Rational Software Architect, Microsoft Visio, czy Visual Paradigm for UML. Popularne niekomercyjne narz dzia typu open source to miedzy innymi: AgroUML, StarUML oraz UMLet. Poni ej zaprezentowano ich krótkie charakterystyki. Analogiczn list narz dzi oraz ich analiz porównawcz opublikowano w pracy [1, s ]. System Enterprise Architect (wersja 7.1) firmy Sparx System [28] charakteryzuje si pełnym wsparciem dla j zyka UML w wersji 2.0 (13 typów diagramu). Dost pny jest w 5 wersjach: Desktop, Professional, Corporate, Viewer oraz w wersji testowej. W dystrybucji dost pna jest ju równie wersja 7.5 Enterprise Architect zapewniajaca pełn zgodno z UML 2.1. Program Poseidon for UML (wersja 6.0.2) firmy Gentleware [29] jest równie w pełni zgodny ze standardem UML 2.0. Narz dzie to jest napisane w j zyku Java, co daje pełn niezale no od platformy systemowej. Dost pny jest w 4 wersjach: Community Edition, Standard Edition, Professional Edition oraz Embedded Edition (trzy ostatnie dost pne s równie w 30-dniowych wersjach testowych).

8 24 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML 2.0 Narz dzie Rational Software Architect (wersja 7.5.1) firmy IBM [30] jest zgodne z UML 2.0 (9 typów diagramu). System ten oferuje uproszczon prac z diagramami, np. poprzez mo liwo uj cia schematów zwi kszaj cych przewidywalno procesu modelowania aplikacji. Dla narz dzia Rational Software Architect Standard Edition dost pne s trzy licencje: dla autoryzowanego u ytkownika, licencja sieciowa oraz wersja testowa trial. Microsoft Visio (wersja 2007) [31] jest programem ogólnego zastosowania słu cym do tworzenia schematów ró nego typu, mi dzy innymi oferuje mo liwo opracowania 9 diagramów w notacji UML 2.0. Tabela 2. Porównanie narz dzi CASE cz. 1 Narz dzia CASE Kryterium porównania Diagramy Platforma Generowanie kodu ródłowego In ynieria zwrotna Enterprise Architect wersja 7.1 Poseidon for UML wersja Rational Software Architect wersja Microsoft Visio wersja 2007 Visual Paradigm for UML wersja 6.3 ArgoUML wersja 0.26 StarUML wersja UMLet wersja 9.03 wersja UML ud cld pd ob csd cod dd ad sm sd cd td iod SUMA MS Windows Linux Mac OS SUMA Cobra IDL C C# Delphi Java PHP Visual Basic (VB) VB.NET SQL liczba innych j zyków SUMA Cobra IDL + 1 C C# Delphi + 1 Java PHP Visual Basic (VB) VB.NET liczba innych j zyków 1 2 SUMA SUMA ródło: Opracowanie własne na podstawie [28-35].

9 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, Tabela 3. Porównanie narz dzi CASE cz. 2 Narz dzia CASE Kryterium porównania Standard importowanych danych Standard eksportowanych danych Standard eksportu diagramów Enterprise Architect wersja 7.1 Poseidon for UML wersja Rational Software Architect wersja Microsoft Visio wersja 2007 Visual Paradigm for UML wersja 6.3 ArgoUML wersja 0.26 StarUML wersja UMLet wersja 9.03 XMI / XML Rational Rose - MDL CSV + 1 Java - pliki JAR liczba innych formatów SUMA XMI / XML PDF CSV + 1 liczba innych formatów 1 2 SUMA EPS GIF JPG PNG SVG WMF BMP EMF PDF liczba innych formatów 1 1 SUMA SUMA ródło: Opracowanie własne na podstawie [28-35]. Visual Paradigm for UML (wersja 6.3) [32] jest jednym z najbardziej rozbudowanych programów. Narz dzie to nie tylko wspiera proces modelowania systemów, ale umo liwia równie przeprowadzanie in ynierii odwrotnej, generowanie kodu, a tak e synchronizacj modelu i dokumentacji. Visual Paradigm wyst puje w wersjach: Enterprise, Standard, Professional, Modeler, Personal, Community (do u ytku niekomercyjnego) oraz Viewer (tylko do podgl du). Narz dzia z grupy open source, tj. AgroUML [33] oraz UMLet [35] wspomagaj standard UML w wersji 1.4. Na wyró nienie zasługuje StarUML [34] (wersja 5.0.2), który dostarcza 9 ro nych diagramów. Funkcjonalno tego programu mo na rozszerza instaluj c dodatki (tzw. wtyczki) dost pne na odpowiedniej stronie internetowej. StarUML umo liwia import projektów wykonanych w komercyjnym programie Rational Rose. Warto doda, e AgroUML wykonany jest w technologii Java i działa na platformie Windows, Linux oraz Mac OS (patrz: tab. 2). Do analizy porównawczej zastosowano prost, addytywn metod nadawania odpowiednich wag z modelem SPMC (ang. Single Participant Multiple Criteria). Model tworz, pojedynczy decydent, zbiór mo liwych wariantów (lub działa ) {A 1, A 2,..., A m } oraz zbiór kryteriów {C 1, C 2,..., C n }, z których ka de dotyczy preferencji wyboru okre lonego wariantu. Zadaniem analizy jest otrzymanie rankingu wariantów na podstawie podanych kryteriów.

10 26 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML 2.0 Wyniki szczegółowego porównania narz dzi CASE zestawiono w tabeli 2 i 3. Stanowi one opracowanie własne, którego dokonano na podstawie informacji zawartych na stronach internetowych producentów oraz w elektronicznej dokumentacji doł czonej do udost pnionych wersji (pełnych, testowych lub demonstracyjnych) oprogramowania. W celu kompletnego wyra enia kryteriów cz stkowych w postaci warto ci liczbowych ich wybór zdeterminowano dost pno ci danych. Oceny systemów podsumowuj ce ka d kategori (kryterium główne) wyra ono za pomoc pi ciopunktowej (0-5) skali. Kryteriom nadano odpowiednie warto ci preferencji (wagi). W podsumowaniu dla ka dego systemu obliczono sum i redni wa on ocen punktowych, których warto ci odwzorowuj zaj te miejsce w rankingu (tab. 4). Pierwsz kategori analizy porównawczej wybranych narz dzi CASE jest mo liwo odwzorowania poszczególnych typów diagramów UML. Z zestawienia (tab. 2) wynika, e pełne wsparcie dla UML 2.0 zapewniaj tylko trzy programy: Enterprise Architect, Poseidon for UML i Visual Paradigm. Przy modelowaniu niedu ych systemów informatycznych cz sto wystarcza minimalna liczba diagramów dost pna w programie UMLet. S to najcz ciej u ywane diagramy, stanowi rdze omawianych metodyk. Z punktu widzenia potrzeb naukowego podej cia do udokumentowania prac projektowo-badawczych nad generatorem SWD którego wyj cie stanowi wyspecjalizowane systemy informatyczne o ró nych strukturach informacyjnych i modelach decyzyjnych zapewnienie standardu UML 2.0 jest uzasadnione (warto współczynnika wagowego = 1; tab. 4). Tabela 4. Ocena narz dzi CASE Narz dzia CASE Zakres wspomagania diagramów Kompatybilno platform systemowych Generowanie kodu ródłowego Kryterium porównania Enterprise Architect wersja 7.1 Poseidon for UML wersja Rational Software Architect wersja Microsoft Visio wersja 2007 Visual Paradigm for UML wersja 6.3 ArgoUML wersja 0.26 StarUML wersja UMLet wersja 9.03 liczba diagramów ocena punktowa (0-5) ,5 1 liczba platform ocena punktowa (0-5) ,5 liczba zgodnych j zyków ocena punktowa (0-5) 4, , ,5 0 1 In ynieria zwrotna liczba zgodnych j zyków ocena punktowa (0-5) ,5 3, Importowanie danych liczba formatów ocena punktowa (0-5) 3, ,6 Eksportowanie danych liczba formatów ocena punktowa (0-5) , ,6 Eksportowanie diagramów liczba formatów ocena punktowa (0-5) 4,5 5 4, ,3 Suma wa ona ocen punktowych rednia wa ona ocen punktowych (0-5) POZYCJA W RANKINGU 21,85 20,6 18,35 17,2 24, ,2 5,6 4,37 4,12 3,67 3,44 4,84 3,8 2,64 1, WAGA (preferencja do kryterium) ródło: Opracowanie własne.

11 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, Na kolejne kryterium decyzyjne wybrano dost pno wersji oprogramowania zorientowanych na ró ne platformy systemowe (systemy operacyjne). W przypadku wszystkich analizowanych rozwi za wspieranie systemów Windows mo na uzna za powszechn praktyk (tab. 2). Do popularn platform jest tak e Linux. Z powodu wieloletniej dominacji systemów Windows upowszechnionych w rodowisku decydenta, wymóg ten oceniono wysoko przyznaj c 3 pkt (pozostałe po 1 pkt). Z kolei, aby dost pno innych wersji (Linux, Mac OS) nie odgrywała w rankingu zbyt du ej roli przyznano temu kryterium nisk warto współczynnika wagowego, równ 0,5 (tab. 4). Innymi bardzo wa nymi aspektami wspomagania in ynierii systemów informatycznych jest, po pierwsze, mo liwo generowania szkieletowego kodu ródłowego oraz, po drugie, zdolno do utworzenia b d modyfikacji modelu systemu na podstawie kodu ródłowego aplikacji (tzw. in ynieria zwrotna). Poł czenie tych dwóch funkcji zyskało miano in ynierii wahadłowej (ang. round-trip engineering) i umo liwia zachowanie spójno ci kodu systemu wzgl dem jego modelu. W rankingu wła ciwo ci te s silnie preferowane (warto współczynnika wagowego = 1; tab. 4), poniewa usprawniaj, stosowane przez decydenta rankingu, projektowanie adaptacyjne middleout. Głównym aspektem tego podej cia, w odró nieniu od idei top-down i buttom-up, jest skupienie uwagi na szybkim opracowaniu prototypu systemu, nast pnie jego rozbudowie, doł czaniu nowych funkcji lub procedur do momentu wytworzenia kształtu systemu stabilnego, daj cego si przenosi. Funkcja in ynierii zwrotnej w takim podej ciu zwalnia nas z nanoszenia poprawek w dokumentacji projektowej po cz stych zmianach w kodzie systemu. Na etapie zastosowania generatora systemów informatycznych, szczególnie cenna wydaje si mo liwo przekształcania kodu ródłowego wygenerowanych ró nych od siebie systemów na posta modelow. Mo liwo ci analizowanych rozwi za CASE w omawianym zakresie przedstawia tabela 2. Wida wyra nie, e liczba wspieranych standardów (j zyków programowania i in.) dla danego narz dzia w zakresie generowania kodu ródłowego jest nieco wi ksza ni w in ynierii zwrotnej. Nast pn bran pod uwag w rankingu funkcj narz dzi CASE s mo liwo ci importowania oraz eksportowania plików danych, którym przyznano mniej ni przeci tn warto preferencji (współczynniki wagowe = 0,6; tab. 4), z uwagi na mniejsz przydatno w stosunku do powy ej omówionych kryteriów. Dominuj cym formatem wymiany danych jest XMI/XML, za wyj tkiem programu UMLet oraz cz ciowo Rational Software Architect, który pozbawiony jest funkcji importu plików. Liderem pod wzgl dem dwukierunkowej wymiany danych jest Visual Paradigm. Równie rozwini t funkcj importowania ma program ArgoUML. Interesuj cy jest fakt posiadania przez trzy programy interfejsu odczytu plików MDL z profesjonalnego pakietu firmy IBM (rodzina programów Rational Rose), co wyszczególniono w tabeli 3. Ostatnim kryterium decyzyjnym w analizie porównawczej jest funkcja generowania diagramów w formacie graficznym (JPG, PNG, SVG itd.; tab. 3). Warto wagi dla tej kategorii jest bardzo niska (równa 0,3), poniewa nie wpływa na jako modelowania. Poza tym na rynku istnieje du o programów do konwersji formatu plików graficznych, a w systemach operacyjnych mo liwo przenoszenia grafiki przez bufor (schowek) systemowy, aczkolwiek z pewn utrat jako ci do druku. Liderami w tej kategorii s Poseidon for UML, Enterprise Architect i Rational Software Architect, natomiast ostatni pozycj, co mo e zdziwi, uzyskał Microsoft Visio 2007 (tab. 4).

12 28 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML Podsumowanie i prezentacja wyników Obliczone sumy wa one ocen punktowych, zamieszczone w tabeli 4, odwzorowuj zaj te miejsce w rankingu. Wyniki te uporz dkowano w ci gu malej cym i zaprezentowano na wykresie 1. Na podium (trzy pierwsze pozycje) znalazły si rozwi zania komercyjne. Zaskoczeniem jest bardzo wysoka lokata (4 miejsce) narz dzia ArgoUML nale cego do kategorii open source, co wi e si m. in. z całkowitym brakiem opłat licencyjnych. Najgorzej wypadł program UMLet zdobywaj c jedynie 5,6 pkt., czyli ponad czterokrotnie mniej ni faworyt. Mo na uzna go za prosty program graficzny do rysowania diagramów UML. 25,0 24,2 21,9 20,6 20,0 19,0 18,4 17,2 15,0 13,2 liczba punktów 10,0 5,6 5,0 0,0 Visual Paradigm for UML (w.6.3) Enterprise Architect (w.7.1) Poseidon for UML (w.6.0.2) ArgoUML (w.0.26) Rational Softw are Architect (w.7.5.1) Microsoft Visio 2007 StarUML (w.5.0.2) UMLet (w.9.03) ródło: Opracowanie własne na podstawie tab. 4. Rys. 1. Wyniki rankingu narz dzi CASE Analizuj c wyniki rankingu wyra one w postaci rednich ocen wa onych, mieszcz cych si w przyj tej skali punktowej od 0 do 5 pkt., mo na podj prób podziału narz dzi i wyodr bnienia ich kilku klas, które ró ni si stopniem zaawansowania funkcjonalnego. Wokół oceny 4,5 pkt. skupiaj si trzy programy zajmuj ce czołowe miejsca rankingu. Jest to klasa rozwi za ponadprzeci tnych skierowana do profesjonalistów. Systemy zajmuj ce kolejne trzy pozycje w rankingu (ArgoUML, Rational Software Architect i Microsoft Visio 2007) oscyluj blisko oceny 3,5 pkt. i mo na je okre li mianem rozwi za przeci tnych, spełniaj cych ogólnie przyj te standardy modelowania. Poni ej oceny przeci tnej (około 2,5 pkt.) znajduje si program StarUML, zliczany do dobrych rozwi za klasy open source. Ostatni i odr bn grup stanowi bardzo prosty program graficzny UMLet, którego rednia ocena wa ona jest bliska jedno ci. Uzyskane wyniki rankingu maj charakter subiektywny, mog jednak stanowi pewien punkt odniesienia dla podobnych tego typu analiz. Ostatecznego wybór mo na dokona testuj c wszystkie lub wybrane narz dzia CASE. Tym bardziej, e wszyscy producenci programów znajduj cych si w rankingu udost pnili wersje do nieodpłatnej oceny.

13 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, Bibliografia 1. Wrycza S., Marcinkowski B., Wyrzykowski K., J zyk UML 2.0 w modelowaniu systemów informatycznych, Wyd. Helion, Gliwice Becker J., Architektura informatycznego systemu generowania wielokryterialnych rozwi za decyzyjnych: (cz. 1) Koncepcja budowy modelu WPL oparta na niestandardowych zadaniach decyzyjnych, Seria: Badania Systemowe, tom 64 pt.: Badania operacyjne i systemowe: decyzje, gospodarka, kapitał ludzki i jako, Wydawca: Instytut Bada Systemowych PAN & Polskie Towarzystwo Bada Operacyjnych i Systemowych, Warszawa Subieta K., Wprowadzenie do obiektowych metodyk projektowania i notacji UML, Instytut Podstaw Informatyki PAN, Warszawa 1999 (http://www.ipipan.waw.pl/~ subieta). 4. Wrycza S., Analiza i projektowanie systemów informatycznych zarz dzania, PWN, Warszawa Doli ska M., Projektowanie systemów informacyjnych na przykładzie zarz dzania marketingiem, Wyd. Placet, Warszawa Kisielnicki J., Sroka H., Systemy informacyjne biznesu, Wyd. Placet, Warszawa Totland Terje, Enterprise Modeling as a Means to Support Human Sense-making and Communication in Organizations, PART II, Chapter 5, Object Modeling Technique (OMT), Informatics and Mathematics Norwegian University of Science and Technology, Norway, Trondheim 1997 (http://www.idi.ntnu.no/grupper/su/publ/ html/totland/ thesis.htm). 8. Hoover H. James, OOAD Overview, [in:] Object-Oriented Analysis and Design, A Practitioner's Approach, Copyright 2000, Avra Software Lab Inc., Redaction 2.2.3, May 23, (http://www.cs.ualberta.ca/~hoover/cmput660/readings/softwarearch/ section/document.htm) 9. Marino M., The Booch Method of Object-Oriented Analysis & Design, BaBar Offline Workbook, 2008 (http://www.slac.stanford.edu/bfroot/www/doc/workbook/ workbook.html) 10. SmartDraw.com, How to draw Jacobson's OOSE diagrams, [in:] tutorial, the World's Most Popular Business Graphics Software, Software Design Center, 2009 (http://www.smartdraw.com/tutorials/software/oose/tutorial_01.htm). 11. Booch G., Jacobson I., Rumbaugh J., The Unified Software Development Process, Addison-Wesley, Boston IBM, Rational Unified Process, Best Practices for Software Development Teams, Rational Software White Paper, TP026B, Rev 11/01, (http://www.ibm.com/developerworks/rational/library/content/03july/1000/1251/1251_b estpractices_tp026b.pdf) 13. Kruchten Philippe, Rational Unified Process od strony teoretycznej, In ynieria oprogramowania, WNT, Warszawa Henderson-Sellers Brian, What is OPEN? (http://www.open.org.au/, Last Updated: 12/5/05).

14 30 Przegl d metodyk i narz dzi modelowania informatycznych systemów zarz dzania w notacji UML Mrozek Z., Metodyka RUP i j zyk UMLw projektowaniu in ynierskim, Pomiary Automatyka Robotyka, 2/ Jeffries R., What is Extreme Programming? XProgramming.com, 11/08/2001 (http://www.xprogramming.com/xpmag/whatisxp.htm). 17. Kaczmarski K., Extreme programming zapewnienie skutecznej i wydajnej pracy programistów, Serwis internetowy Wydziału Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2003 (http://www.mini.pw.edu.pl-kaczmars/pion/ articles/xp-zespo1.pdf). 18. Ambler S., Agile Modeling: Effective Practices for extreme Programming and the Unified Process, Published by John Wiley & Sons, Inc., New York 2002 (http://www.agilemodeling.com/practices.htm). 19. Davies R., DSDM explained, Agile Alliance Member, DSDM consortium, Sept 21, 2004 (http://www.agilexp.com/presentations/dsdmexplained.pdf). 20. Rybus R., Feature Driven Development lekka metodyka tworzenia oprogramowania, [w:] Problemy i metody in ynierii oprogramowania (KKIO V), praca zbiorowa pod redakcj Zbigniewa Huzara i Zygmunta Mazura, WNT, Kukli ski R., Inicjowanie i prowadzenie projektów innowacyjnych w firmie cz.ii, Project Evolution Sp. z o.o., Serwis internetowy: 4pm Project Management (http://www.4pm.pl). 22. Scrum Alliance, What is Scrum? (http://www.scrumalliance.org/pages/what_is_scrum). 23. Cocburn Alistair A. R., Crystal light methods, Humans and Technology, from Cutter IT Journal, 2001 (http:/alistair.cockburn.us/index.php/crystal_light_methods). 24. Bartyzel M., Ewolucja Agile, Nowoczesne programowanie, Magazyn specjalistów bran y IT, online: Dzie dobry informatyku, 04/2008 (http://ddinformatyku.pl/ pdf/ /12.pdf). 25. Malina W., Szwoch M., Metodologia i techniki programowania, PWN/MIKOM, Chmielarz W., CASE, [w:] Wykład pt. Analiza i projektowanie informatycznych systemów zarz dzania zamieszczony w serwisie internetowym Wydziału Zarz dzania UW, (http://www2.wz.uw.edu.pl/ksiz/download/wch/cale1.pdf). 27. Bednarczyk M., Fazy instalacji i konserwacji, Narz dzia CASE, Wykład pt. In ynieria oprogramowania, Instytut Matematyki Uniwersytetu Gda skiego, (http://math.univ. gda.pl/~mab/softengine/wyk/w08.pdf). 28. Sparx System, Enterprise Architect UML tool for analysis, design and implementation, (http://www.sparxsystems.pl). 29. Gentleware, Poseidon for UML (http://www.gent1eware.com/products.html). 30. IBM, Rational Software Architect Standard Edition (http://www-01.ibm.com). 31. Microsoft, Microsoft Office Visio 2007 (http://office.microsoft.com/enus/visio/default.aspx). 32. Visual Paradigm, User's Guide (http://www.visual-paradigm.com/documentation/ #vpuml). 33. Odutola K., Oguntimehin A., Tolke L., Van der Wulp M., ArgoUML Quick Guide (http://argoumlstats.tigris.org/documentation/quick-guide-0.26/). 34. Lee M., Kim H., Kim J., Lee J., Gum D., StarUML 5.0, Przewodnik u ytkownika (http://www.wolski.waw.pl).

15 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 22, UMLet, UMLet 9.03 Free UML Tool for Fast UML Diagrams (http://www.umlet.com/). REVIEW OF METHODOLOGIES AND COMPUTER AIDED SOFTWARE ENGINEERING TOOLS APPLIED TO COMPUTER MANAGEMENT SYSTEMS MODELING BASED ON UML 2.0 SPECIFICATION Summary In the article presented are review of methodologies and available CASE tools based on UML 2.0 specification applied to computer management systems modeling. Result of research is a ranking of the functionality case tools. It will let appoint the leader which best will support adaptive design process of the DSS generator. Keywords: formal methodologies, agile methodologies, CASE tools, UML 2.0, computer management systems modeling Katedra In ynierii Systemów Informacyjnych Wydział Informatyki Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Szczecin, ul. ołnierska 49

Projektowanie systemów informatycznych. wykład 6

Projektowanie systemów informatycznych. wykład 6 Projektowanie systemów informatycznych wykład 6 Iteracyjno-przyrostowy proces projektowania systemów Metodyka (ang. methodology) tworzenia systemów informatycznych (TSI) stanowi spójny, logicznie uporządkowany

Bardziej szczegółowo

JĘZYK UML JAKO NARZĘDZIE MODELOWANIA PROCESU PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNEGO

JĘZYK UML JAKO NARZĘDZIE MODELOWANIA PROCESU PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNEGO JĘZYK UML JAKO NARZĘDZIE MODELOWANIA PROCESU PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNEGO Andrzej BAIER, Tomasz R. LUBCZYŃSKI Streszczenie: W ostatnich latach można zaobserwować dynamiczny rozwój analizy zorientowanej obiektowo.

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1. Wstęp 2. Projektowanie systemów informatycznych

Spis treści 1. Wstęp 2. Projektowanie systemów informatycznych Spis treści 1. Wstęp... 9 1.1. Inżynieria oprogramowania jako proces... 10 1.1.1. Algorytm... 11 1.2. Programowanie w językach wysokiego poziomu... 11 1.3. Obiektowe podejście do programowania... 12 1.3.1.

Bardziej szczegółowo

UML w Visual Studio. Michał Ciećwierz

UML w Visual Studio. Michał Ciećwierz UML w Visual Studio Michał Ciećwierz UNIFIED MODELING LANGUAGE (Zunifikowany język modelowania) Pozwala tworzyć wiele systemów (np. informatycznych) Pozwala obrazować, specyfikować, tworzyć i dokumentować

Bardziej szczegółowo

Zarz dzanie Projektami Informatycznymi

Zarz dzanie Projektami Informatycznymi K.Pieńkosz Zarządzanie Projektami Informatycznymi Wprowadzenie 1 Zarz dzanie Projektami Informatycznymi dr in. Krzysztof Pie kosz Instytut Automatyki i Informatyki Stosowanej Politechniki Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55 Na początku PHP było przystosowane do programowania proceduralnego. Możliwości obiektowe wprowadzono z językiem C++ i Smalltalk. Obecnie nowy sposób programowania występuje w większości językach wysokopoziomowych

Bardziej szczegółowo

Opteamum korzyści. Aktualnie poszukujemy kandydatów na stanowisko: Programista ASP.NET MVC / WCF Nr ref. PROGRAMISTA ASP.NET/DRP/2014.

Opteamum korzyści. Aktualnie poszukujemy kandydatów na stanowisko: Programista ASP.NET MVC / WCF Nr ref. PROGRAMISTA ASP.NET/DRP/2014. Programista ASP.NET MVC / WCF Nr ref. PROGRAMISTA ASP.NET/DRP/2014. Twoja praca na tym stanowisku będzie polegała na: Rozwijaniu wielowarstwowych, rozproszonych systemów informatycznych z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Michał Adamczyk. Język UML

Michał Adamczyk. Język UML Michał Adamczyk Język UML UML I. Czym jest UML Po co UML II.Narzędzia obsługujące UML, edytory UML III.Rodzaje diagramów UML wraz z przykładami Zastosowanie diagramu Podstawowe elementy diagramu Przykładowy

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Analiza systemowa. Andrzej Łachwa andrzej.lachwa@uj.edu.pl. Bazy danych 12+/15

Analiza systemowa. Andrzej Łachwa andrzej.lachwa@uj.edu.pl. Bazy danych 12+/15 Analiza systemowa Andrzej Łachwa andrzej.lachwa@uj.edu.pl Bazy danych 12+/15 Po wykonaniu modelu danych przechodzimy do budowy modeli procesów. Narzędzia modelowania wzajemnie się uzupełniają, a każde

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Cel wykładu. Literatura. Wyższa Szkoła Menedżerska w Legnicy. Modelowanie wymagań Wykład 2

Cel wykładu. Literatura. Wyższa Szkoła Menedżerska w Legnicy. Modelowanie wymagań Wykład 2 Wyższa Szkoła Menedżerska w Legnicy Systemy informatyczne w przedsiębiorstwach Zarządzanie, ZIP, sem. 6 (JG) Modelowanie wymagań Wykład 2 Grzegorz Bazydło Cel wykładu Celem wykładu jest przekazanie wiedzy

Bardziej szczegółowo

Lekkie metodyki. tworzenia oprogramowania

Lekkie metodyki. tworzenia oprogramowania Lekkie metodyki tworzenia oprogramowania Programowanie zwinne ( Agile software development) grupa metodyk wytwarzania oprogramowania opartego o programowanie iteracyjne (model przyrostowy). Wymagania oraz

Bardziej szczegółowo

Dr Katarzyna Grzesiak-Koped

Dr Katarzyna Grzesiak-Koped Dr Katarzyna Grzesiak-Koped 2 Tworzenie oprogramowania Najlepsze praktyki IO Inżynieria wymagao Technologia obiektowa i język UML Techniki IO Metodyki zwinne Refaktoryzacja Mierzenie oprogramowania Jakośd

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów informacyjnych: język UML

Projektowanie systemów informacyjnych: język UML Programowanie obiektowe w C++ Projektowanie systemów informacyjnych: język UML mgr inż. Witold Dyrka 4.01.2010 Projektowanie systemów informacyjnych: język UML Projektowanie systemów informacyjnych wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

WEBML I UML JAKO NARZĘDZIA PROJEKTOWANIA APLIKACJI INTERNETOWYCH

WEBML I UML JAKO NARZĘDZIA PROJEKTOWANIA APLIKACJI INTERNETOWYCH śyła Kamil 1 WebML, UML, MDE, aplikacje internetowe WEBML I UML JAKO NARZĘDZIA PROJEKTOWANIA APLIKACJI INTERNETOWYCH Niniejszy artykuł przedstawia najbardziej znaczące róŝnice pomiędzy notacją WebML oraz

Bardziej szczegółowo

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III 1 Wprowadzenie do zagadnienia wymiany dokumentów. Lekcja rozpoczynająca moduł poświęcony standardom wymiany danych. Wprowadzenie do zagadnień wymiany danych w

Bardziej szczegółowo

Narzędzia CASE dla.net. Łukasz Popiel

Narzędzia CASE dla.net. Łukasz Popiel Narzędzia CASE dla.net Autor: Łukasz Popiel 2 Czym jest CASE? - definicja CASE (ang. Computer-Aided Software/Systems Engineering) g) oprogramowanie używane do komputerowego wspomagania projektowania oprogramowania

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO Grzegorz Bucior Uniwersytet Gdański, Katedra Rachunkowości 1. Wprowadzenie Rachunkowość przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Praktyczne spojrzenie na zarz dzanie procesami biznesowymi

Praktyczne spojrzenie na zarz dzanie procesami biznesowymi Marek Soko owski Praktyczne spojrzenie na zarz dzanie procesami biznesowymi Oracle Polska Podej cie procesowe w administracji publicznej Micha Boni, minister administracji i cyfryzacji, zaprezentowa raport

Bardziej szczegółowo

Programowanie Zespołowe

Programowanie Zespołowe Programowanie Zespołowe Systemy kontroli wersji dr Rafał Skinderowicz mgr inż. Michał Maliszewski Systemy kontroli wersji Śledzenie zmian, np.: w kodzie źródłowym Łączenie zmian dokonanych w plikach Ułatwienie

Bardziej szczegółowo

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej A Instrukcja użytkownika Instalacja usług wersja 1.1 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ul. Batorego 5, 02-591 Warszawa www.epuap.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Zakres wykładu. Podstawy InŜynierii Oprogramowania

Zakres wykładu. Podstawy InŜynierii Oprogramowania Zakres wykładu Pojęcia podstawowe InŜynierii Oprogramowania Proces wytwarzania oprogramowania Artefakty procesu wytwarzania i ich modele Jakość oprogramowania Literatura: [1] Sacha K., InŜynieria oprogramowania,

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. Informacje ogólne Przedmiotem postępowania jest wdrożenie platformy komunikacyjnej poprzez zapewnienie możliwości dwukierunkowej wymiany danych dotyczących

Bardziej szczegółowo

Wsparcie w realizacji projektów. Podział projektów. Potrzeby, a rodzaje programów

Wsparcie w realizacji projektów. Podział projektów. Potrzeby, a rodzaje programów Wsparcie w realizacji projektów Narzędzia informatyczne wspomagające zarządzanie projektami mgr Marcin Darecki mgr Magdalena Marczewska TiMO(Zakład Teorii i Metod Organizacji) Wydział Zarządzania Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

Strukturalne metodyki projektowania systemûw informatycznych

Strukturalne metodyki projektowania systemûw informatycznych Strukturalne metodyki projektowania systemûw informatycznych Kalendarium 1976 ó Chen P. (Entity Relationship Model ñ ERD ) 1978 ó DeMarco T. 1979 ó Yourdon E., Constantine L. 1983 ó Jackson M. 1989 ñ Yourdon

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie)

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie) Załącznik nr 1 do Uchwały nr / II / 2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 201-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu:

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 3. Słownik danych (Data Dictionary)...n..61 Formalizm notacji słownika danych...u...61. Rozdział 4. Specyfikacja procesów...n...

Rozdział 3. Słownik danych (Data Dictionary)...n..61 Formalizm notacji słownika danych...u...61. Rozdział 4. Specyfikacja procesów...n... Wprowadzenie...n...n7 Rozdział 1. Ogólne metody analizy systemowej...n..9 Rozkład funkcjonalny...u...u.10 Model funkcjonalny metoda przepływu danych...u...11 Modelowanie informacji (danych)...u...11 Podejście

Bardziej szczegółowo

Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych?

Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych? Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych? 1 Podstawowe pojęcia: 2 3 4 5 Dana (ang.data) najmniejsza, elementarna jednostka informacji o obiekcie będąca przedmiotem przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie zarządzania ładem architektury korporacyjnej

Dobre praktyki w zakresie zarządzania ładem architektury korporacyjnej Dobre praktyki w zakresie zarządzania ładem architektury korporacyjnej Dr hab. Andrzej Sobczak, prof. SGH, Kierownik Zakładu Systemów Informacyjnych, Katedra Informatyki Gospodarczej SGH Gospodarczej SGH

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów informatycznych

Projektowanie systemów informatycznych Projektowanie systemów informatycznych Tytuł kursu: projektowanie systemów informatycznych Cel kursu: Celem wykładu jest zapoznanie studentów z najważniejszymi aspektami projektowania systemów informatycznych

Bardziej szczegółowo

Wykład VII. Programowanie III - semestr III Kierunek Informatyka. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VII. Programowanie III - semestr III Kierunek Informatyka. dr inż. Janusz Słupik. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VII - semestr III Kierunek Informatyka Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Wytwarzanie oprogramowania Model tworzenia oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Projektowanie bazy danych

Projektowanie bazy danych Projektowanie bazy danych Pierwszą fazą tworzenia projektu bazy danych jest postawienie definicji celu, założeo wstępnych i określenie podstawowych funkcji aplikacji. Każda baza danych jest projektowana

Bardziej szczegółowo

Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji

Konferencja pt.: Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji 1 Wdrażanie zrównoważonego rozwoju wymaga integracji procesu

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 Chmura obliczeniowa do przechowywania plików online Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 1 Chmura, czyli co? Chmura obliczeniowa (cloud computing) to usługa przechowywania i wykorzystywania danych, do

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 Zapytanie ofertowe - Działanie PO IG 8.2 Warszawa, dnia 13.12.2013 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 ISTOTNE INFORMACJE O PROJEKCIE: Celem projektu "Wdrożenie zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Feature Driven Development

Feature Driven Development Feature Driven Development lekka metodyka tworzenia oprogramowania Kasprzyk Andrzej IS II Wstęp Feature Driven Development (FDD) to metodyka tworzenia oprogramowania, która wspomaga zarządzanie fazami

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE I ANALIZA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Modeling and analysis of computer systems Kierunek: Informatyka Forma studiów: Stacjonarne Rodzaj przedmiotu: Poziom kwalifikacji: obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA DOBORU METODYK PROJEKTOWANIA I NARZ DZI KOMPUTEROWEGO WSPOMAGANIA (CASE) DO MODELOWANIA DYNAMIKI SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH.

KONCEPCJA DOBORU METODYK PROJEKTOWANIA I NARZ DZI KOMPUTEROWEGO WSPOMAGANIA (CASE) DO MODELOWANIA DYNAMIKI SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH. KONCEPCJA DOBORU METODYK PROJEKTOWANIA I NARZ DZI KOMPUTEROWEGO WSPOMAGANIA (CASE) DO MODELOWANIA DYNAMIKI SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH. ADRIAN WOLNY Zakład Systemów Informatycznych Zarz dzania Wydział Informatyki

Bardziej szczegółowo

drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu Biuro JASPERS w Warszawie

drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu Biuro JASPERS w Warszawie Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Robert Kietli ski Specjalista ds. Transportu Biuro JASPERS w Warszawie Realizacja projektów

Bardziej szczegółowo

System kontroli wersji SVN

System kontroli wersji SVN System kontroli wersji SVN Co to jest system kontroli wersji Wszędzie tam, gdzie nad jednym projektem pracuje wiele osób, zastosowanie znajduje system kontroli wersji. System, zainstalowany na serwerze,

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E

W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E Z E S Z Y T Y N A U K O W E I N S T Y T U T U A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H

Bardziej szczegółowo

Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach

Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach projektu Nauka i rozwój Założenia programu studiów Człowiek

Bardziej szczegółowo

InsERT GT Własne COM 1.0

InsERT GT Własne COM 1.0 InsERT GT Własne COM 1.0 Autor: Jarosław Kolasa, InsERT Wstęp... 2 Dołączanie zestawień własnych do systemu InsERT GT... 2 Sposób współpracy rozszerzeń z systemem InsERT GT... 2 Rozszerzenia standardowe

Bardziej szczegółowo

tel. (+48 81) 538 47 21/22 fax (+48 81) 538 45 80 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt

tel. (+48 81) 538 47 21/22 fax (+48 81) 538 45 80 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt 0-618 Lublin tel. (+8 81) 58 7 1/ fax (+8 81) 58 5 80 Przedmiot: Rok: INF I Inżynieria Semestr: V Rodzaj zajęć i liczba godzin: Studia stacjonarne Studia niestacjonarne Wykład 0 1 Ćwiczenia Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami IT

Zarządzanie projektami IT Zarządzanie projektami IT Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/08/7405/7700 Cena netto 5 400,00 zł Cena brutto 5 400,00 zł Cena netto za godzinę 28,72 zł Cena brutto za godzinę 28,72 Możliwe współfinansowanie

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA I. Informacje ogólne 1 Nazwa modułu kształcenia Inżynieria 2 Nazwa jednostki prowadzącej moduł Instytut Informatyki, Zakład Informatyki Stosowanej 3 Kod modułu (wypełnia koordynator

Bardziej szczegółowo

Przeciąganie Gratowanie Automatyzacja

Przeciąganie Gratowanie Automatyzacja Przeciąganie Gratowanie Automatyzacja M A S C H I N E N F A B R I K P r z edsiębiorstw o Kim jest? Rausch jest średniej wielkości firmą rodzinną. Czym zajmuje się? Rausch jest wyspecjalizowanym producentem

Bardziej szczegółowo

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać?

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? - zdalne badanie na użytkownikach Case study: Miles and More O Miles&More Zrobiliśmy badanie za pomocą Uxerii Miles&More to system lojalnościowy

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Regu g l u a l min i n w s w pó p ł ó p ł r p acy O ow o iązuje od dnia 08.07.2011

Regu g l u a l min i n w s w pó p ł ó p ł r p acy O ow o iązuje od dnia 08.07.2011 Regulamin współpracy Obowiązuje od dnia 08.07.2011 1 1. Wstęp Regulamin określa warunki współpracy z firmą Hubert Joachimiak HubiSoft. W przypadku niejasności, prosimy o kontakt. Dane kontaktowe znajdują

Bardziej szczegółowo

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach.

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. 1 PROJEKTY KOSZTOWE 2 PROJEKTY PRZYCHODOWE 3 PODZIAŁ PROJEKTÓW ZE WZGLĘDU

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 13. Jak pracować z uczniem uzdolnionym informatycznie? Od grafiki i multimediów do poważnych algorytmów w środowisku Logomocja-Imagine

Numer obszaru: 13. Jak pracować z uczniem uzdolnionym informatycznie? Od grafiki i multimediów do poważnych algorytmów w środowisku Logomocja-Imagine Numer obszaru: 13 Jak pracować z uczniem uzdolnionym informatycznie? Temat szkolenia Od grafiki i multimediów do poważnych algorytmów w środowisku Logomocja-Imagine Symbol szkolenia: PUZIMG SZCZEGÓŁOWY

Bardziej szczegółowo

newss.pl Ultraszybki internet nowej generacji - UPC Fiber Power

newss.pl Ultraszybki internet nowej generacji - UPC Fiber Power UPC Polska, lider w zakresie prędkości przesyłu danych i jeden z największych polskich dostawców usług internetowych, wprowadza na rynek ultraszybki internet kablowy najnowszej generacji UPC Fiber Power,

Bardziej szczegółowo

Podstawy programowania III WYKŁAD 4

Podstawy programowania III WYKŁAD 4 Podstawy programowania III WYKŁAD 4 Jan Kazimirski 1 Podstawy UML-a 2 UML UML Unified Modeling Language formalny język modelowania systemu informatycznego. Aktualna wersja 2.3 Stosuje paradygmat obiektowy.

Bardziej szczegółowo

KATEDRA INFORMATYKI STOSOWANEJ PŁ ANALIZA I PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH

KATEDRA INFORMATYKI STOSOWANEJ PŁ ANALIZA I PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH KATEDRA INFORMATYKI STOSOWANEJ PŁ ANALIZA I PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Przygotował: mgr inż. Radosław Adamus 1 1 Na podstawie: Subieta K., Język UML, V Konferencja PLOUG, Zakopane, 1999. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA INNOWACJE. Zapytanie ofertowe

DOTACJE NA INNOWACJE. Zapytanie ofertowe Wrocław, dnia 03.01.2013 r. Nitrotek Sp. z o.o. ul. Krynicka 40/7 50-555 Wrocław Zapytanie ofertowe W związku z realizacją projektu Wdrożenie nowoczesnego systemu B2B automatyzującego współpracę Nitrotek

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo

Modelowanie i analiza w inżynierii wymagań

Modelowanie i analiza w inżynierii wymagań Modelowanie i analiza w inżynierii wymagań Modelowanie i analiza systemów informatycznych, w2 Dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Definicja wymagań Wymóg to zapisane na wysokim poziomie,

Bardziej szczegółowo

Edycja geometrii w Solid Edge ST

Edycja geometrii w Solid Edge ST Edycja geometrii w Solid Edge ST Artykuł pt.: " Czym jest Technologia Synchroniczna a czym nie jest?" zwracał kilkukrotnie uwagę na fakt, że nie należy mylić pojęć modelowania bezpośredniego i edycji bezpośredniej.

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia dla części 1 oraz dla części 2 zamówienia. Załącznik nr 1 do SIWZ

Opis przedmiotu zamówienia dla części 1 oraz dla części 2 zamówienia. Załącznik nr 1 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia dla części 1 oraz dla części 2 zamówienia Załącznik nr 1 do SIWZ Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Wymagania w zakresie usług realizowanych w ramach przedmiotu zamówienia 3 3. Wymagania

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją

Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją Znak sprawy: OR.042.14.2013 Nawojowa, 06.12.2013 r. Z A P Y T A N I E na realizację zadania pn. O F E R T O W E Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją Zapytanie w ramach

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu Opis szkolenia Dane o szkoleniu Kod szkolenia: 572216 Temat: Jednolity Plik Kontrolny. Prawne i informatyczne aspekty wdrożenia w firmie. 5-6 Lipiec Szczecin, Centrum miasta, Kod szkolenia: 572216 Koszt

Bardziej szczegółowo

Spis treści. WD_New_000_TYT.indd 13 17-01-12 17:06:07

Spis treści. WD_New_000_TYT.indd 13 17-01-12 17:06:07 1 Wprowadzenie.................................. 1 2 Kierunki rozwoju procesów myślowych teorii naukowych, organizacji, zarządzania i problemów decyzyjnych..................... 7 2.1 Teorie naukowe a problemy

Bardziej szczegółowo

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1).

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). 45 min Inwentyka Procesy innowacyjne dr hab. inż. M. Sikorski 1 Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). Data wykładu:............. Razem slajdów: 14 Inwentyka procesy

Bardziej szczegółowo

Roman Dmowski Centrum Usług Wspólnych

Roman Dmowski Centrum Usług Wspólnych Czy PRINCE2 może być pomocny w zamówieniach publicznych Roman Dmowski Best Practice Showcase, 10 czerwca 2011 PRINCE2 jest znakiem handlowym Office of Government Commerce zarejestrowanym w Zjednoczonym

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Virtuemart 2.0.x

Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Virtuemart 2.0.x Wdrożenie modułu płatności eservice dla systemu Virtuemart 2.0.x Wersja 02 Styczeń 2016 Centrum Elektronicznych Usług Płatniczych eservice Sp. z o.o. Spis treści 1. Wstęp... 3 1.1. Przeznaczenie dokumentu...

Bardziej szczegółowo

AskAnything - PLAN TESTÓW by the Hackin9 crew

AskAnything - PLAN TESTÓW by the Hackin9 crew AskAnything - PLAN TESTÓW by the Hackin9 crew Jan Urbański (ju219721) Jakub Rauch (jr219554) Sebastian Tomaszewski (st219712) Maciej Stefański (ms219668) 5 czerwca 2006 http://students.mimuw.edu.pl/~ju219721/askanything/

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji

Regulamin rekrutacji S t r o n a 1 Regulamin rekrutacji do Liceum Ogólnokształcącego Towarzystwa Salezjańskiego w roku szkolnym 2016/2017 Podstawa prawna: Ustawa o systemie oświaty Dz. U. z 2014 poz. 7 i 811 oraz z 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Elementy strony podmiotowej BIP: Strona podmiotowa Biuletynu Informacji Publicznej podzielona jest na trzy części: Nagłówek strony głównej Stopka strony podmiotowej

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI. Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE. Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa

ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI. Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE. Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa POLSKIE TOWARZYSTWO INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa PROPOZYCJA ZASAD POLSKIE

Bardziej szczegółowo

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Terminy szkolenia 25-26 sierpień 2016r., Gdańsk - Mercure Gdańsk Posejdon**** 20-21 październik

Bardziej szczegółowo

Microsoft Management Console

Microsoft Management Console Microsoft Management Console Konsola zarządzania jest narzędziem pozwalającym w prosty sposób konfigurować i kontrolować pracę praktycznie wszystkich mechanizmów i usług dostępnych w sieci Microsoft. Co

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA INSTYTUCJI JAKO NARZĘDZIE UŁATWIAJĄCE ZARZĄDZANIE DANYMI

ARCHITEKTURA INSTYTUCJI JAKO NARZĘDZIE UŁATWIAJĄCE ZARZĄDZANIE DANYMI ARCHITEKTURA INSTYTUCJI JAKO NARZĘDZIE UŁATWIAJĄCE ZARZĄDZANIE DANYMI XVIII posiedzenie Rady Infrastruktury Informacji Przestrzennej ZARZĄDZANIE DANYMI PRZESTRZENNYMI UKIERUNKOWANE NA UŻYTKOWNIKA agenda

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Zasobami by CTI. Instrukcja

Zarządzanie Zasobami by CTI. Instrukcja Zarządzanie Zasobami by CTI Instrukcja Spis treści 1. Opis programu... 3 2. Konfiguracja... 4 3. Okno główne programu... 5 3.1. Narzędzia do zarządzania zasobami... 5 3.2. Oś czasu... 7 3.3. Wykres Gantta...

Bardziej szczegółowo

Projekt: Współpraca i Rozwój wzrost potencjału firm klastra INTERIZON

Projekt: Współpraca i Rozwój wzrost potencjału firm klastra INTERIZON Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt: Współpraca i Rozwój wzrost potencjału firm klastra INTERIZON Opis szkoleń z obszaru INFORMATYKA planowanych

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE 1 PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE LITERATURA: 2 Hans Christian Pfohl Systemy logistyczne. Podstawy organizacji i zarządzania Instytut Logistyki i Magazynowania,

Bardziej szczegółowo