Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji systemów bankowych w ostatnich dziesięcioleciach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji systemów bankowych w ostatnich dziesięcioleciach"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 778 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2008 Katedra Finansów Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji systemów bankowych w ostatnich dziesięcioleciach 1. Wstęp Od lat 70. XX w. obserwuje się zmiany znaczenia banków w systemach finansowych, które w latach 90. XX w. były na tyle gwałtowne i głębokie, że zaczęto je nazywać rewolucją finansową 1. Wśród głównych przyczyn determinujących przemiany w systemach finansowych i wpływających na funkcjonowanie i zachowania banków wymienia się przemiany prawne, zwane liberalizacją bądź deregulacją finansową 2. 1 Z. Zawadzka, Aktualne tendencje w bankowości światowej [w:] Banki w Polsce. Wyzwania i tendencje rozwojowe, red. W.L. Jaworski, Poltext, Warszawa 2001, s Szczegółową analizę czynników, które wpłynęły i wpływają na kształt systemów finansowych, a w szczególności systemów bankowych przedstawiają m.in. prace: C.E.V. Borio, R. Filosa, The Changing Borders of Banking. Trends and Implications, Economic Paper, nr 43, BIS, Basle 1994; E.P.M. Gardener, The Future of «Traditional Banking» [w:] The Recent Evolution of Financial Systems, red. J. Revell, MacMillan, London 1997; F.X. Frei, P.T. Harker, L.W. Hunter, Innovation in Retail Banking, Working Paper, nr B, Financial Institutions Center, The Wharton School, University of Pennsylvania, Philadelphia (PA) 1997; P. Kapopoulos, F. Siokis, Market Structure, Efficiency and Rising Consolidation of the Banking Industry in the Euro Area, Bulletin of Economic Research 2005, vol. 57, nr 1, s ; a w polskiej literaturze przedmiotu: Z. Zawadzka, op. cit.; Z. Zawadzka, Zagrożenia i szanse dla banków na początku XXI wieku, Bank i Kredyt 2002, nr 10.

2 198 Przez liberalizację (deregulację) w gospodarce można szeroko rozumieć usuwanie barier protekcjonistycznych 3. Znoszenie barier chroniących gospodarkę dokonuje się w wyniku decyzji politycznych. Tak pojęta liberalizacja to proces zmniejszania się bądź zmiany charakteru obecności państwa w gospodarce. W węższym rozumieniu mówi się o liberalizacji poszczególnych składowych życia gospodarczego, w tym o finansowej liberalizacji lub finansowej deregulacji 4. W tym kontekście podnosi się dwa wymiary deregulacji: liberalizacji rynku finansowego i liberalizacji systemu bankowego 5. Jeszcze w latach 70. XX w. systemy bankowe należały do najbardziej regulowanych składowych gospodarek narodowych. W systemach bankowych wielu krajów, w tym krajów najbardziej rozwiniętych, utrudniano lub wręcz uniemożliwiano wejście nowych graczy na rynek, banki miały zapewnione wysokie dochody, kontrolę cen, pomoc w razie kłopotów finansowych, co przyczyniało się do powstawania struktur kartelowych oraz generowania nieefektywnych kosztów operacyjnych. Ale pojawiły się okoliczności, które coraz bardziej utrudniały regulatorom utrzymanie dotychczasowych warunków instytucjonalnych (m.in.: rozwój eurorynku, międzybankowego rynku pieniężnego, rozwój technologii informatycznej, pojawienie się nowych instrumentów finansowych) 6. Jak twierdzą T.H. Hammond i J.H. Knott, wprowadzenie pierwszych rozwiązań deregulacyjnych, z towarzyszącymi im zmianami w otoczeniu działalności banków, spowo- 3 J.E. Stiglitz, Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 7. W literaturze przedmiotu można spotkać rozróżnienie między liberalizacją (oznaczającą ograniczenie działań licencyjnych, dopuszczenie oddziałów banków zagranicznych do rynku krajowego, rozwój usług transgranicznych) a deregulacją (przejawiającą się ograniczeniem parasola ochronnego państwa, zwiększenia konkurencji między bankami, likwidowaniem barier między segmentami systemu bankowego, znoszeniem barier między bankami i niebankami, wycofaniem się państwa jako właściciela banków). W.L. Jaworski, System bankowy i jego otoczenie [w:] Bankowość. Zagadnienia podstawowe, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa 2003, s. 42. W dalszej części niniejszej pracy terminy liberalizacja i deregulacja będą traktowane zamiennie na oznaczenie przemian prawnych prowadzących do zwiększenia roli rynku w funkcjonowaniu systemu finansowego. 4 Pierwsze symptomy procesu finansowej liberalizacji pojawiły się na przełomie lat 60. i 70. XX w., natomiast w latach 80. XX w. uległ on przyspieszeniu. C.E.V. Borio, R. Filosa, op. cit., s Przedmiotem analiz w dalszej części będzie liberalizacja systemów bankowych, a liberalizacja rynków finansowych o tyle, o ile ma bezpośredni wpływ na tę pierwszą. 6 T.H. Hammond, J.H. Knott, The Deregulatory Snowball. Explaining Deregulation in the Financial Industry, The Journal of Politics 1988, vol. 50, nr 1, s. 15. Autorzy prezentują szczegółowy opis amerykańskiego systemu bankowego w okresie poprzedzającym deregulację. Co ciekawe, autorzy uważają, że zakres regulacji amerykańskiego systemu bankowego powodował, że obecne w nim były zachowania kartelowe, pomimo że system ten był wtedy uważany za najbardziej rozdrobniony wśród krajów rozwiniętych (np. w 1989 r. było kilkanaście tysięcy banków, a udział w rynku 5 największych banków nie przekraczał 15% S. Greenbaum, A.V. Thakor, Contemporary Financial Intermediation, South-Western, Mason 1995, s. 65).

3 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji 199 dowały powstanie zjawiska tzw. deregulacyjnej kuli śnieżnej, czyli konieczność wprowadzania coraz to nowych zmian deregulacyjnych 7. Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie głównych rysów procesów liberalizacji finansowej (deregulacja) i powtórnej regulacji (reregulacja), które w szczególny sposób objęły systemy bankowe. 2. Polityczne motywy dopuszczenia do deregulacji finansowej Dlaczego władze polityczne decydują się na deregulację finansową? Według R.Z. Aliber liberalizacja w niektórych krajach rozwiniętych (USA, Wielka Brytania, Japonia) była spowodowana chęcią utrzymania znaczenia poszczególnych centrów finansowych w dobie innowacji finansowych i pojawienia się eurorynków 8. Z kolei W. Szpringer twierdzi, że liberalizacja jest tendencją rozwojową, wynikającą po pierwsze, z transformacji gospodarki, po drugie ze starań danego kraju o przystąpienie do organizacji międzynarodowych (OECD, WTO, UE) 9. Przyjmuje się, że zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się liberalizacja finansowa może pobudzić wzrost gospodarczy 10. Wskazuje się, że wiele rządów, w szczególności w krajach rozwijających się nie może pokryć swoich wydatków wyłącznie przychodami podatkowymi. Rządy takie decydują się finansować swoje potrzeby podatkiem inflacyjnym i administracyjnie redukować koszty pozyskiwania środków przez wpływanie na stopy procentowe i kurs walutowy 11. Jednak 7 Jak to obrazowo ujmują: Thus once it started moving, the deregulatory snowball has been steadily rolling downhill, picking up momentum as it goes. T.H. Hammond, J.H. Knott, Snowball, s R.Z. Aliber, Financial Innovation and the Boundaries of Banking, Managerial and Decision Economics 1987, vol. 8, nr 1, s W. Szpringer, Europejskie regulacje bankowe, Twigger, Warszawa 1997, s Autor kładzie nacisk na motywy liberalizacji handlu usługami finansowymi w Polsce. 10 R. Levine, International Financial Liberalization and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9, s Większość opracowań dotyczących finansowej liberalizacji wskazuje na kraje rozwijające się i pokomunistyczne jako te, które powinny taką przeprowadzić. Podaje się przy tym, że liberalizacja ma iść w kierunku modelu rynku funkcjonującego w krajach anglosaskich. P. Auerbach, J.U. Siddiki, Financial Liberalisation and Economic Development. An Assessment, Journal of Economic Surveys 2004, vol. 18, nr 3, s Autorami analiz gospodarek krajów rozwijających się, w których władza ingeruje w system finansowy (financially repressed developing economies) są R.I. McKinnon i E.S. Shaw. W modelu McKinnon-Shaw banki udzielają kredytów, kierując się kosztami transakcyjnymi i ryzykiem nieodzyskania środków (w tym m.in.: zabezpieczeniem kredytu, naciskami politycznymi, ukrytymi korzyściami dla pracowników decydujących o przydzieleniu kredytu), a nie oczekiwaną efektywnością przedstawianych projektów inwestycyjnych. R.I. McKinnon, Money and Capital in Econo-

4 200 ingerowanie w ceny na rynkach finansowych wywiera negatywny efekt na wzrost gospodarczy 12. Alternatywnym rozwiązaniem dla tego typu krajów jest deregulacja finansowa 13. Jednak J.E. Stiglitz twierdzi, że istnieją zasadnicze różnice w motywach i przebiegu liberalizacji finansowej między krajami rozwiniętymi a krajami rozwijającymi się 14. Według niego obecna fala liberalizacji finansowej w krajach rozwijających się była efektem nacisków politycznych ze strony krajów rozwiniętych i międzynarodowych instytucji finansowych, szczególnie Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) 15. Kraje, które chciały uzyskać pomoc z MFW bądź z Banku Światowego, musiały liberalizować swoje rynki finansowe. Presja tych instytucji była na tyle silna, że informacje o odroczeniu lub odmowie udzielenia wsparcia finansowego mogły skutkować negatywną reakcją międzynarodowych inwestorów prywatnych 16. Narzucona z zewnątrz i niewłaściwie przeprowadzona liberalizacja finansowa może przyczynić się do paraliżu ekonomicznego i finansowego 17. mic Development, Brookings Institution, Washington D.C. 1973; E.S. Shaw, Financial Deepening in Economic Development, Oxford University Press, New York M.J. Fry, In Favour of Financial Liberalisation, The Economic Journal 1997, vol. 107, s F.L. Rivera-Batiz, International Financial Liberalization, Corruption, and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9, s Autor rozważa liberalizację finansową w kontekście występowania korupcji w krajach rozwijających się. Zauważa, że liberalizacja finansowa może doprowadzić do odpływu kapitału z kraju, gdzie poziom korupcji jest na tyle wysoki, że powoduje, iż stopy zwrotu osiągane z inwestycji w tym kraju są niższe niż za granicą. Odpływ kapitału może hamować finansowanie w innowacje, co z kolei może obniżać tempo wzrostu gospodarczego. 14 J.E. Stiglitz, op. cit., s Tezę tę potwierdzają badania dotyczące stopnia liberalizacji finansowej wynikającego z podpisania Układu Ogólnego w sprawie Usług (GATS). Z analiz krajów, które podpisały te porozumienia wynika, że na znacznie większy zakres liberalizacji zgodziły się kraje rozwijające się (emerging and developing countries) niż kraje rozwinięte. P. Sorsa, The GATS Agreement on Financial Services A Modest Start to Multilateral Liberalization, IMF Working Paper, Geneva 1997, nr 55, s Autor ten twierdzi, że na początku lat 80. XX w. wraz z nastaniem rządów R. Reagana w USA i M. Thatcher w Wielkiej Brytanii w międzynarodowych instytucjach finansowych (MFW i Banku Światowym) zapanowała ideologia wolnego rynku, którą instytucje te zaczęły narzucać krajom rozwijającym się. J.E. Stiglitz, op. cit., s. 29. Szerzej tematykę międzynarodowych instytucji finansowych opisuje np.: J. Głuchowski, Międzynarodowe stosunki finansowe, PWE, Warszawa 1997, s M.J. Fry, op. cit., s To jest także najcięższy argument, jaki przedstawia J.E. Stiglitz przeciwko liberalizacji wymuszanej przez międzynarodowe instytucje finansowe. J.E. Stiglitz, op. cit., s. 26.

5 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji Argumenty za liberalizacją systemów bankowych W teoretycznej debacie na temat liberalizacji systemów bankowych pojawiały się opinie zarówno za jak i przeciw deregulacji działalności bankowej. C.E.V. Borio i R. Filosa 18 uzasadniając swoje stanowisko, piszą, że podstawowy argument za pełną deregulacją działalności bankowej odwołuje się do koncepcji niewidzialnej ręki rynku Adama Smitha. Twierdzi się, że podmioty powinny mieć pełną dowolność decydowania o swojej ofercie i rozmiarach prowadzonej działalności. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że swoboda działalności gospodarczej będzie skutkować wzrostem efektywności przejawiającym się obniżeniem kosztów, wyższą produkcją i lepszą jakością. Pełna liberalizacja uruchomi mechanizmy, które zwiększą efektywność technologiczną i organizacyjną oraz informacyjno-kontrolną. Wystąpienia efektów skali i zakresu można oczekiwać przy łączeniu działalności o zbliżonym charakterze, dlatego postuluje się zniesienie barier między bankowością tradycyjną a inwestycyjną. Efekty synergii mogą pojawić się także po zniesieniu ograniczeń między bankami a ubezpieczycielami. Wskazuje się, że zakłady ubezpieczeń oferują produkty konkurencyjne w stosunku do lokat oszczędnościowych, z kolei banki zwiększają zaangażowanie w produkty noszące znamiona ubezpieczeniowych, tj. w instrumenty pochodne i gwarancje. Cechą wspólną obu rodzajów instytucji jest ponadto zaangażowanie w rynkach finansowych i posiadanie kompetencji w zakresie zarządzania aktywami. Z kolei mechanizmy (w postaci formalnych i nieformalnych porozumień) łagodzące skutki asymetrii informacji i problemów agencji mogą wystąpić przy liberalizacji relacji między bankami a podmiotami niefinansowymi. Na poparcie tej tezy przytacza się trzy obserwacje: koncentracja długu wśród mniejszej liczby wierzycieli pozwala uniknąć lub ograniczyć problem gapowicza (free rider), przez co przyczynia się do bardziej efektywnej kontroli dłużnika; długoterminowe relacje i kontrakty między podmiotami skłaniają wierzyciela i dłużnika do przestrzegania ustalonych reguł gry, w szczególności zwiększają prawdopodobieństwo zwrotu długu wraz z należnymi odsetkami; korzystne dla podmiotu jest, jeśli wierzyciel jest jednocześnie udziałowcem. Unika się w ten sposób konfliktu interesów między udziałowcami a wierzycielami, co pozwala bardziej efektywnie zarządzać przedsiębiorstwem. Jest to korzystne także dla wierzyciela, który ma łatwiejszy dostęp do informacji o dłużniku i może mieć większą nad nim kontrolę. 18 C.E.V. Borio, R. Filosa, op. cit., s

6 Argumenty przeciw deregulacji systemów bankowych Z kolei główny nurt argumentacji przeciwko pełnej liberalizacji działalności banków skierowany jest na wskazanie, że taka deregulacja mogłaby wywołać pojawienie się zachowań monopolistycznych. Monopolizacja działalności finansowej stoi w sprzeczności z zasadami wolnego rynku i może zniwelować korzyści płynące z liberalizacji. W tym kontekście dodaje się, że wywołane asymetrią informacji i problemami agencji konflikty interesów bądź oszustwa mogą być bardziej szkodliwe dla gospodarki, gdy dotykają podmiotu monopolistycznego. Ponadto podnosi się, że: zbyt ścisłe łączenie funkcji wierzyciela i właściciela może prowadzić do łagodzenia wymogów merytorycznych stawianych posiadanemu przez bank podmiotowi gospodarczemu w ramach procedur kredytowych, bank może faworyzować jedne podmioty kosztem innych, problem gapowicza oraz efektywność informacyjna i kontrolna nie są na tyle obecne, aby usprawiedliwiać nimi alianse banków i podmiotów niefinansowych, z problemem gapowicza i działaniami informacyjno-kontrolnymi w dłuższej perspektywie radzi sobie rynek (nadzór właścicielski, fuzje i przejęcia, konkurencyjny rynek pracy kadry zarządzającej). 5. Główne obszary deregulacji systemów bankowych Proces liberalizacji finansowej przebiegał różnorako w zależności od kraju, regionu geograficznego oraz segmentu systemu finansowego, który obejmował. Różnice dotyczyły zakresu liberalizacji, początku procesu oraz tempa zmian. Mimo różnic, da się jednak wyodrębnić kilka wspólnych aspektów tego zjawiska 19. L.J. White 20 proponuje następującą typologię regulacji finansowych. 1. Regulacje ekonomiczne (economic regulation) w ramach których regulator oddziałuje na ceny oferowanych usług, zyski uczestników rynku oraz warunki wejścia na rynek i wyjścia z niego. Obejmują one w szczególności: kontrolę stóp procentowych, prowizji i opłat za usługi finansowe, ograniczenia wejścia na rynek dla podmiotów krajowych i zagranicznych, ograniczenia otwierania oddziałów, ograniczenia dotyczące obszarów działalności, wymagania wspierania przez instytucje finansowe określonych branż w gospodarce lub obszarów geograficznych (w tym alokacji kredytu). 19 Ibidem, s L.J. White, The Role of Financial Regulation in a World of Deregulation and Market Forces, paper presented at the IMF Conference on Second Generation Reforms, Washington DC, November 8 9, 1999, dostęp dnia r.

7 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji Regulacje ostrożnościowe (health-safety-environment (HSE) regulation, social regulation) zawierają ograniczenia co do rodzajów działalności, w jakie uczestnicy mogą się angażować. Celem takich norm są: po pierwsze, zabezpieczenie przed niewypłacalnością instytucji finansowej (np. wymogi kapitałowe, ograniczenia zaangażowania instytucji finansowych w działalność obciążoną ryzykiem wagi ryzyka dla poszczególnych produktów finansowych, monitorowanie działań instytucji finansowych w celu niedopuszczenia działań wynikających z nieuczciwości bądź braku kompetencji kadry zarządzającej, standardy rachunkowości); po drugie, umożliwienie wprowadzenia w życie zasad ładu korporacyjnego (corporate governance), do których zaliczyć można respektowanie przez instytucje finansowe praw wierzycieli i udziałowców, w tym przyjęcie zasad ochrony mniejszościowych akcjonariuszy, oraz ustalenie jasnych reguł postępowania w przypadku upadłości (bankruptcy code). 3. Regulacje informacyjne (information regulation) obejmują normy prawne nakładające na instytucje finansowe obowiązki informacyjne (publikowanie periodycznych wystandaryzowanych raportów z działalności, sprawozdań finansowych, publiczne informowanie o stopach procentowych dla depozytów i kredytów). Analizując proces liberalizacji finansowej przez pryzmat typologii L.J. White, można stwierdzić, że przedmiotem zmian deregulacyjnych były regulacje ekonomiczne, natomiast w obszarach regulacji ostrożnościowych i informacyjnych mamy do czynienia z procesem zwiększania norm prawnych (w tym sensie używa się terminu reregulacja ). Proces liberalizacji systemów bankowych przebiegał bowiem w dwóch głównych kierunkach: 1) odejście od administracyjnych instrumentów polityki pieniężnej w ramach procesu deregulacji złagodzone bądź zniesione zostały administracyjne ograniczenia dotyczące kontroli podaży kredytów, wysokości rezerw obowiązkowych, kształtowania się stóp procentowych oraz kursów walutowych a także swobody przepływów kapitałowych; 2) złagodzenie ograniczeń dla działalności banków (banks lines of business). Najbardziej daleko idąca liberalizacja dotyczyła obszarów działalności, w które banki mogą się angażować. W znacznej mierze złagodzone zostały ograniczenia dotyczące geograficznego rozwoju banków, w tym tworzenia banków za granicą. Ponadto zmiany obejmowały zniesienie barier w czterech płaszczyznach: między różnymi typami pośredników kredytowych (credit intermediaries), między bankowością komercyjną a inwestycyjną (szerzej: działalnością na rynku papierów wartościowych securities business broadly defined), między bankowością a sektorem ubezpieczeń, między bankami a podmiotami niefinansowymi Borio C.E.V., R. Filosa, op. cit., s

8 204 Przeprowadzona deregulacja w obszarze regulacji ekonomicznych spowodowała wzrost konkurencji: pojawiły się nowe produkty, nowi gracze, spadła rentowność tradycyjnej działalności, a banki zaczęły wkraczać na ryzykowne obszary działalności (rynki wschodzące, rynek nieruchomości). W odpowiedzi niektóre banki centralne zaostrzyły politykę monetarną 22. Nowym zjawiskom w systemie finansowym towarzyszyła także zmiana koncepcji stosowania regulacji ostrożnościowych 23 i informacyjnych (reregulacja). W pierwszym z tych obszarów obserwuje się postępującą światową uniwersalizację i standaryzację. Władze nadzorcze odchodzą od nadzoru nad instytucjami w kierunku nadzoru nad rynkami (przykładem jest angielska Financial Services Authority) 24. Nadzorcy z poszczególnych krajów współpracują ze sobą w zakresie wymiany informacji i doświadczeń, przyjmowane są wielostronnie uzgadnianie wymogi ostrożnościowe 25. Ponadto przesuwa się punkt ciężkości z nadzoru o charakterze ilościowym w kierunku nadzoru jakościowego 26. Z kolei w obszarze regulacji informacyjnych ustala się standardy rachunkowości oraz sprawozdawczości finansowej, a także obowiązków informacyjnych instytucji finansowych (w szczególności tych, których akcje są przedmiotem obrotu na giełdach papierów wartościowych) G. Maarek, Déreglamentation et cycle bancaire a l étranger, Banque, luty 1995 r., cyt. za: M. Groszek, Banki komercyjne wobec procesu Europejskiej Integracji Walutowej, Bank i Kredyt 1997, nr 6, s Z. Zawadzka, op. cit., s. 15. Można jednak znaleźć przykłady reregulacji w pierwszym obszarze, jak choćby amerykańska ustawa Financial Institutions Reform, Recovery and Enforcement Act (FIRREA) z 1989 r., która przywróciła niektóre ograniczenia działalności kas oszczędnościowych (S&Ls). 24 Więcej na temat FSA, np.: D. Blake, Financial Market Analysis, John Wiley & Sons, Chichester 2000, s Przykładem forum takiej współpracy jest Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, którego ustalenia nie mają charakteru obowiązujących norm prawnych, ale przyjmowane są dobrowolnie przez społeczność międzynarodową jako pożądane standardy. Z. Zawadzka, Zmiany w bankowości światowej [w:] Bankowość. Podręcznik akademicki, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa 2001, s Regulacje jakościowe koncentrują się na wskazywaniu obowiązującego trybu, zasad, czy też procedur postępowania, pozostawiając określenie skali aktywności banku samym zainteresowanym. Natomiast normy ilościowe limitują działalność banków poprzez wyrażone liczbowo parametry lub proporcje pomiędzy poszczególnymi pozycjami bilansu. A. Kawulski, B. Smyka, Nadzorcze normy ostrożnościowe według znowelizowanej ustawy Prawo bankowe na tle regulacji Unii Europejskiej, Materiały i Studia, nr 156, NBP, Warszawa 2003, s Ustalaniem i implementacją standardów w dziedzinie rachunkowości i sprawozdawczości zajmują się: powołany w 1973 r. Komitet Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (International Accounting Standards Committee - IASC) oraz powołana w 2001 r. Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (International Accounting Standards Board IASB). S. Heffernan, Modern Banking, John Wiley & Sons, Chichester 2005, s. 214.

9 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji Zasięg terytorialny liberalizacji finansowej Jeśli jako kryterium przyjąć zasięg terytorialny zmian liberalizujących, to deregulacja finansowa dokonywała się na trzech płaszczyznach 28. Płaszczyzna krajowa. Zmiany liberalizujące wewnętrzny rynek finansowy oraz krajowy system bankowy. Na przykład w USA do aktów prawnych, które miały przełomowe znaczenie należą: ustawa Depository Institutions Deregulation and Monetary Control Act (DIDMCA) z 1980 r., która wprowadziła zasadę jednolitych rezerw obowiązkowych dla instytucji depozytowych, zniosła pułapy oprocentowania depozytów i kredytów oraz pozostawiła większą swobodę dla działalności kas oszczędnościowych (S&Ls); ustawa Garn-St.Germain Depository Institutions Act z 1982 r., która zezwoliła instytucjom depozytowym na prowadzenie rachunków wkładów na rynku pieniężnym i zagwarantowała kasom oszczędnościowym większą swobodę udzielania kredytów handlowych i konsumpcyjnych; ustawa Riegle- Neal Interstate Banking and Branching Efficiency Act z 1994 r., która znosiła zakaz bankowości międzynarodowej i zezwoliła na zakładanie oddziałów bankowych poza terytorium jednego stanu oraz ustawa Gramm-Leach-Bliley Financial Modernisation Act z 1999 r., która znosiła bariery między tradycyjną bankowością komercyjną a bankowością inwestycyjną 29. Płaszczyzna wynikająca z członkostwa w lokalnych organizacjach międzynarodowych (np.: NAFTA, OECD, ASEAN, MERCOSUR, Unia Europejska) 30. I tak na przykład liberalizacja usług finansowych w ramach Unii Europejskiej mieściła się pierwotnie w ramach ustanawiającego Unię Europejską traktatu rzymskiego (1957 r.), którego celem było stworzenie strefy wolnego handlu dobrami i usługami. Jednak pierwsze kroki w kierunku liberalizacji usług finansowych miały miejsce dopiero w latach 70. XX w., kiedy niektóre kraje usunęły ograniczenia w przepływie kapitału 31. Od lat 70. XX w. stopniowo wprowadzano zmiany prawne odnoszące się do liberalizacji finansowej. Wśród wielu aktów unijnych liberalizujących usługi finansowe znalazły się dwie dyrektywy bankowe oraz The Single European 28 Celem niniejszej prezentacji nie jest szczegółowe omówienie zmian dokonujących się w każdym kraju i na każdej z płaszczyzn, a jedynie przytoczenie przykładów uzasadniających sensowność dokonanego podziału. 29 F.S. Mishkin, Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s ; S. Greenbaum, A.V. Thakor, op. cit., s ; S. Heffernan, op. cit., s Financial Services. Background Note by the Secretariat, WTO Council for Trade in Services, S/C/W/72, Geneva 2 December 1998, s M. Kono i in., Opening Markets in Financial Services and the Role of the GATS, Special Studies, nr 1, WTO, Geneva 1997, box 3 na s. 19.

10 206 Act (SEA) 32. Pierwsza dyrektywa bankowa (pierwsza dyrektywa Rady 77/780/EWG z 12 grudnia 1977 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe) podawała wspólną dla krajów członkowskich definicję instytucji kredytowej (jako podmiotu, który udziela kredytów i przyjmuje depozyty) i precyzowała zasady wydawania licencji bankom 33. W 1986 r. uchwalono SEA, którego celem było utworzenie jednolitego rynku usług, w tym finansowych (Single Market Programme) do końca 1992 r. 34 W 1989 r. uchwalono drugą dyrektywę bankową (druga dyrektywa Rady 89/646/EWG z dnia 15 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania oraz prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe, zmieniająca dyrektywę 77/780/EWG), która m.in. implementowała rozwiązania SEA do bankowości. W szczególności wprowadzała zasadę jednego paszportu (single passport) umożliwiającą instytucjom kredytowym podejmowanie działalności we wszystkich krajach członkowskich bez konieczności uzyskiwania zgody miejscowych organów nadzorczych. Dyrektywy dotyczące działalności instytucji kredytowych (w tym pierwsza i druga dyrektywa bankowa) zostały skodyfikowane i połączone w jeden tekst, tj., dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/12/WE z dnia 20 marca 2000 r. odnoszącą się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe 35. Płaszczyzna globalna. Standardy wypracowane przez organizacje międzynarodowe (np.: Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego 36, Międzynarodową Organiza- 32 Pełniejszy opis dyrektyw unijnych mających na celu stworzenie jednolitego rynku usług finansowych znaleźć można np. w pracy: S. Heffernan, op. cit., s , a w literaturze polskojęzycznej: A.M. Jurkowska, Prawo bankowe Unii Europejskiej. Licencjonowanie działalności bankowej, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk 2003, s. 7 65; J. Gliniecka, System bankowy w regulacjach polskich i unijnych, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk 2004, s E. Miklaszewska, Podstawy finansów i bankowości, Wydawnictwo UJ, Kraków 2003, s Idea ta jednak nie powiodła się do końca, czego dowodem jest przyjęcie w 2000 r. Financial Services Action Plan, w którym ustalono 2005 r. jako ostateczny termin stworzenia wspólnego rynku finansowego. S. Heffernan, op. cit., s W preambule do tej dyrektywy podkreślono konieczność liberalizacji prawa bankowego oraz rynków finansowych w Unii Europejskiej, i tak np. w punkcie (4) znajduje się zapis: W sektorze instytucji kredytowych [ ] niniejsza dyrektywa stanowi zasadniczy instrument dla urzeczywistnienia rynku wewnętrznego [ ], natomiast w punkcie (20) umieszczono deklarację: Wspólnota zamierza pozostawić swoje rynki finansowe otwarte dla reszty świata [ ]. 36 Twierdzi się, że wprowadzenie w 1988 r. bazylejskich wymogów kapitałowych (tzw. Basel 1) było pierwszym krokiem na drodze stworzenia globalnych regulacji bankowych. A. Crockett, The Basel Capital Requirements. A First Steep Towards Global Regulation [w:] Financial Intermediation in the 21st century, red. Z. Mikdashi, Palgrave, Houndmills, Basingstoke 2001, s

11 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji 207 cję Komisji Papierów Wartościowych) oraz wielostronne porozumienia dotyczące liberalizacji sektora finansowego, takie jak np. Układ Ogólny w Sprawie Usług. Układ Ogólny w sprawie Usług (General Agreement on Trade in Services GATS) to wielostronne porozumienie negocjowane w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO). GATS był efektem tzw. rundy urugwajskiej wielostronnych negocjacji w sprawie handlu 37. Wszedł w życie 1 stycznia 1995 r., jednak wielostronne negocjacje w obszarze usług finansowych (financial services) toczyły się dalej w następnych latach. W połowie 1995 r. przyjęto tzw. tymczasowe porozumienie (Interim Agreement), które stało się załącznikiem do drugiego protokołu (Second Protocol) Układu. W kwietniu 1997 r. rozpoczęto kolejną fazę negocjacji, jej efektem był piąty protokół, który wszedł w życie 1 marca 1999 r. Aktualnie toczy się następny etap negocjacji będący wynikiem porozumienia ministrów spraw zagranicznych krajów członkowskich WTO z listopada 2001 r. tzw. deklaracji z Doha (Doha Declaration) 38. Układ zakłada wielowymiarową deregulację rynku usług 39, a w jej ramach liberalizację rynku finansowego i sektora bankowego. Tzw. liberalizacja zewnętrzna (external liberalization) przejawia się w dwóch wymiarach: wymiar (mode) 1: Instytucje zagraniczne mogą dostarczać swoje usługi klientom krajowym (cross-border supply), np. bank mający siedzibę za granicą może udzielić kredytu podmiotowi krajowemu tu przepływ pieniądza następuje z zagranicy do kraju; wymiar (mode) 2: Podmioty krajowe mogą nabywać produkty finansowe za granicą (consumption supply), np. podmioty krajowe mogą składać lokaty Obecnie Komitet prowadzi prace nad wdrożeniem Nowej Umowy Kapitałowej (tzw. Basel 2). Szerzej temat działań Komitetu patrz: S. Heffernan, Modern, s ; Działania Komitetu są obszernie opisane, zob. np.: M. Iwanicz-Drozdowska, Zarządzanie finansowe bankiem, PWE, Warszawa 2005, s Runda Urugwajska rozpoczęła się w 1986 r. w Punta del Este w Urugwaju, a zakończyła w Marakeszu 15 grudnia 1993 r. Jednym z jej efektów było utworzenie Światowej Organizacji Handlu (WTO). J.E. Stiglitz, Globalizacja, przypis na s. 24. Więcej na temat GATS, w tym warunków przyjętych przez Polskę zob.: M. Kruszka, Regulacja międzynarodowego przepływu usług bankowych w myśl zasad Światowej Organizacji Handlu, Bank i Kredyt 2001, nr 5, s ; M. Kruszka, WTO i usługi finansowe. Zobowiązania europejskich państw okresu transformacji, Bank i Kredyt 2003, nr 8, s The Doha Declaration Explained, WTO, dostęp dnia r. 39 Artykuł I.2. GATS definiuje handel usługami, jako dostarczenie (świadczenie) usług: (a) z terytorium jednego kraju członkowskiego do innych krajów członkowskich; (b) na terytorium kraju członkowskiego usługodawcy dla usługobiorcy (service consumer) z każdego innego kraju członkowskiego; (c) przez komercyjną obecność (commercial presence) usługodawcy (service supplier) z jednego kraju członkowskiego na terytorium innego kraju członkowskiego; (d) przez fizyczną obecność pracowników (presence of natural persons) usługodawcy (service supplier) z jednego kraju członkowskiego na terytorium innego kraju członkowskiego. General Agreement on Trade in Services, WTO, dostęp dnia r.

12 208 w bankach za granicą tu przepływ pieniądza następuje z kraju za granicę. Tzw. liberalizacja wewnętrzna (internal liberalization) obejmuje: wymiar (mode) 3: Instytucje zagraniczne mogą prowadzić działalność w kraju (otwierać placówki, uczestniczyć w fuzjach i przejęciach, oferować usługi finansowe) (commercial presence); wymiar (mode) 4. Swobodny przepływ pracowników z zagranicy (movement of persons) 40. Z punktu widzenia postępów w globalnej liberalizacji Układ charakteryzuje się dwoma cechami: po pierwsze, stanowi prawną gwarancję, zgodnie z zasadą pacta sunt servanda, że kraj członkowski (o ile chce pozostać członkiem WTO) nie będzie podejmował działań niezgodnych z podjętymi zobowiązaniami, w szczególności takich, które ograniczałyby liberalizację finansową. Po drugie, artykuł XIX GATS zobowiązuje sygnatariuszy do kontynuowania negocjacji i czynienia wysiłków w celu dalszego liberalizowania usług (with a view to achieving a progressively higher level of liberalization) Podsumowanie Liberalizacja jest jednym z głównych rysów przemian dokonujących się w systemach bankowych w ostatnich dziesięcioleciach. Jest ona procesem wieloaspektowym. Uruchomienie deregulacji pociąga za sobą wiele dalszych zmian (tzw. deregulatory snowball), których następstwem są albo akceptowanie coraz większej swobody działalności instytucji finansowych w zakresie kształtowania warunków oferowanych produktów i profilowania obszarów działalności, albo powtórne regulacje w szczególności w zakresie norm ostrożnościowych i standardów informacyjnych. Początkiem liberalizacji są zawsze decyzje podejmowane przez polityków poszczególnych krajów. Jednak zakres i tempo liberalizacji zależy także od uzgodnień regionalnych i globalnych. W tym kontekście należy oczekiwać, że przemiany otoczenia prawnego w systemach bankowych nie są jeszcze procesem zakończonym. 40 P. Sorsa, op. cit., s. 8. Więcej na temat liberalizacji usług finansowych można znaleźć w pracach: A. Mattoo, Financial Services and the WTO. Liberalization in the Developing and Transition Economies, Staff Working Paper, nr TISD-98-03, WTO, Geneva 1998; K.M. Fingerand, L. Schuknecht, Trade, Finance and Financial Crises, Special Studies, nr 3, WTO, Geneva 1999; M. Kono i in., op. cit.; J. Williamson, Z. Drabek, Whether and When to Liberalize Capital Account and Financial Services, Staff Working Paper, nr ERAD-99-03, WTO, Geneva Pierwotnie jedynie 5 krajów przystąpiło do porozumienia w obszarze usług finansowych, obecnie liczba takich krajów przekracza 100. Ponadto, w trakcie kolejnych negocjacji wiele krajów zwiększyło zakres liberalizacji swoich rynków. The Results of the Financial Services Negotiations under the General Agreement on Trade in Services (GATS), WTO, dostęp dnia r.

13 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji 209 Literatura Aliber R.Z., Financial Innovation and the Boundaries of Banking, Managerial and Decision Economics 1987, vol. 8, nr 1. Auerbach P., Siddiki J.U., Financial Liberalisation and Economic Development. An Assessment, Journal of Economic Surveys 2004, vol. 18, nr 3. Banki w Polsce. Wyzwania i tendencje rozwojowe, red. W.L. Jaworski, Poltext, Warszawa Bankowość. Podręcznik akademicki, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa Bankowość. Zagadnienia podstawowe, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa Blake D., Financial Market Analysis, John Wiley & Sons, Chichester Borio C.E.V., Filosa R., The Changing Borders of Banking. Trends and Implications, Economic Paper, nr 43, BIS, Basle Financial Intermediation in the 21st Century, red. Z. Mikdashi, Palgrave, Houndmills, Basingstoke Financial Services. Background Note by the Secretariat, WTO Council for Trade in Services, S/C/W/72, Geneva 2 December Fingerand K.M., Schuknecht L., Trade, Finance and Financial Crises, Special Studies, nr 3, WTO, Geneva Frei F.X., Harker P.T., Hunter L.W., Innovation in Retail Banking, Working Paper, nr B, Financial Institutions Center, The Wharton School, University of Pennsylvania, Philadelphia (PA) Fry M.J., In Favour of Financial Liberalisation, The Economic Journal 1997, vol Gliniecka J., System bankowy w regulacjach polskich i unijnych, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk Głuchowski J., Międzynarodowe stosunki finansowe, PWE, Warszawa Greenbaum S., Thakor A.V., Contemporary Financial Intermediation, South-Western, Mason Groszek M., Banki komercyjne wobec procesu europejskiej integracji walutowej, Bank i Kredyt 1997, nr 6. Hammond T.H., Knott J.H., The Deregulatory Snowball. Explaining Deregulation in the Financial Industry, The Journal of Politics 1988, vol. 50, nr 1. Heffernan S., Modern Banking, John Wiley & Sons, Chichester Jurkowska A.M., Prawo bankowe Unii Europejskiej. Licencjonowanie działalności bankowej, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk Kapopoulos P., Siokis F., Market Structure, Efficiency and Rising Consolidation of the Banking Industry in the Euro Area, Bulletin of Economic Research 2005, vol. 57, nr 1. Kawulski A., Smyka B., Nadzorcze normy ostrożnościowe według znowelizowanej ustawy Prawo bankowe na tle regulacji Unii Europejskiej, Materiały i Studia, nr 156, NBP, Warszawa Kono M. i in., Opening Markets in Financial Services and the Role of the GATS, Special Studies, nr 1, WTO, Geneva Kruszka M., Regulacja międzynarodowego przepływu usług bankowych w myśl zasad Światowej Organizacji Handlu, Bank i Kredyt 2001, nr 5.

14 210 Kruszka M., WTO i usługi finansowe. Zobowiązania europejskich państw okresu transformacji, Bank i Kredyt 2003, nr 8. Levine R., International Financial Liberalization and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9. Maarek G., Déreglamentation et cycle bancaire a l étranger, Banque 1995, luty. Mattoo A., Financial Services and the WTO. Liberalization in the Developing and Transition Economies, Staff Working Paper, nr TISD-98-03, WTO, Geneva McKinnon R.I., Money and Capital in Economic Development, Brookings Institution, Washington D.C Miklaszewska E., Podstawy finansów i bankowości, Wydawnictwo UJ, Kraków Mishkin F.S., Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Rivera-Batiz F.L., International Financial Liberalization, Corruption, and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9. Shaw E.S., Financial Deepening in Economic Development, Oxford University Press, New York Sorsa P., The GATS Agreement on Financial Services A Modest Start to Multilateral Liberalization, Working Paper, nr 55, IMF, Geneva Stiglitz J.E., Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Szpringer W., Europejskie regulacje bankowe, Twigger, Warszawa The Recent Evolution of Financial Systems, red. J. Revell, MacMillan, London White L.J., The Role of Financial Regulation in a World of Deregulation and Market Forces, paper presented at the IMF Conference on Second Generation Reforms, Washington (DC), November 8 9, 1999, dostęp dnia r. Williamson J., Drabek Z., Whether and When to Liberalize Capital Account and Financial Services, Staff Working Paper, nr ERAD-99-03, WTO, Geneva WTO, The Doha Declaration explained, dostęp dnia r. WTO, The results of the financial services negotiations under the General Agreement on Trade in Services (GATS), dostęp dnia r. Zawadzka Z., Zagrożenia i szanse dla banków na początku XXI wieku, Bank i Kredyt 2002, nr 10. Financial Liberalisation as one of the Main Symptoms of the Evolution of Banking Systems in Recent Decades Legal transformations, termed liberalization or financial deregulation, are one of the main features of the evolution that has been going on in the financial world in recent decades. Liberalisation always starts with decisions taken by politicians in particular countries. However, the range and speed of liberalization also depends on regional and global agreements. Financial liberalization is a multi-aspect process. Deregulation entails a series of further changes, the outcome of which is either acceptance of the increasing freedom of financial institutions to set the terms of the products they offer and profile areas of activity, or further regulation, especially in the area of precautionary norms and information standards. Financial liberalization understood in this way is not yet a completed process.

Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej

Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej KONFERENCJA NAUKOWA UNIA EUROPEJSKA INTEGRACJA KONKURENCYJNOŚĆ - ROZWÓJ Sektor usług finansowych w gospodarce Unii Europejskiej mgr Anna Surma Syta 28 maj 2007 Plan prezentacji 1. Podsumowanie 2. Integracja

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Systemy bankowe Ryszard Kokoszczyński. Japoński system bankowy Wykład 9

Systemy bankowe Ryszard Kokoszczyński. Japoński system bankowy Wykład 9 Systemy bankowe Ryszard Kokoszczyński Japoński system bankowy Wykład 9 Japoński system bankowy przed Big-Bangiem Struktura systemu wyznaczona przez regulacje i politykę rządu (subsydiowane finansowanie,

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY JOANNA redakcja naukowa SWIDERSKA WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY Ujęcie instytucjonalne Difin Spis treści Wprowadzenie 11 Część I System gwarantowania depozytów 15 Rozdział 1. Geneza i uwarunkowania tworzenia

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia. Finanse i rachunkowość

PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia. Finanse i rachunkowość Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Ekonomii PLAN STUDIÓW niestacjonarnych zaocznych drugiego stopnia Finanse i rachunkowość Obowiązuje studentów rozpoczynających kształcenie od roku akademickiego

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Ø Nadzór solo. Ø Nadzór zintegrowany. Ø Nadzór mieszany MATERIAŁY WYKŁADOWE MATERIAŁY WYKŁADOWE MATERIAŁY WYKŁADOWE

Ø Nadzór solo. Ø Nadzór zintegrowany. Ø Nadzór mieszany MATERIAŁY WYKŁADOWE MATERIAŁY WYKŁADOWE MATERIAŁY WYKŁADOWE MODELE NADZORU FINANSOWEGO Ø Nadzór solo Ø Nadzór zintegrowany Ø Nadzór mieszany NADZÓR FINANSOWY W POLSCE Komisja Papierów Wartościowych i Giełd Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych Komisja

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Wybór promotorów prac magisterskich

Wybór promotorów prac magisterskich Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i Rachunkowość studia niestacjonarne Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna

Polityka informacyjna Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 115/2016 Zarządu Banku Spółdzielczego w Zgierzu z dnia 15.12.2016r. zatwierdzony Uchwałą Nr 29/2016 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Zgierzu z dnia 16.12.2016r. Polityka

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO PL OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO z dnia 2 sierpnia 2006 r. wydana na wniosek Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie projektu ustawy zmieniającej ustawę o Narodowym Banku Polskim (CON/2006/39)

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

15. M. Zaleska (red.), Współczesna bankowość. Teoria i praktyka, Difin, Warszawa A. Kaźmierczak, Polityka pieniężna w gospodarce otwartej,

15. M. Zaleska (red.), Współczesna bankowość. Teoria i praktyka, Difin, Warszawa A. Kaźmierczak, Polityka pieniężna w gospodarce otwartej, ZESTAWIENIE zagadnień i literatury do egzaminu doktorskiego z przedmiotów kierunkowych II Wydziałowej Komisji ds. Przewodów Doktorskich na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego Finanse

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Notki o autorach Założenia i cele naukowe Wstęp... 17

Spis treści. Notki o autorach Założenia i cele naukowe Wstęp... 17 Notki o autorach................................................... 11 Założenia i cele naukowe............................................ 15 Wstęp............................................................

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

PRZEZ EURO BANK S.A.

PRZEZ EURO BANK S.A. Uchwała Zarządu Euro Banku nr DC/101/2016 z dnia 30.03.2016 r. Uchwała Rady Nadzorczej nr 05/04/2016 z dnia20.04.2016 r. POLITYKA INFORMACYJNA W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ I INNYCH INFORMACJI PODLEGAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Europejskiej

Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Europejskiej Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Spis treści: Wykaz skrótów Wprowadzenie Część I USTRÓJ WALUTOWY I FINANSE UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział I Ustrój walutowy Unii 1. Pojęcie i zakres oraz podstawy

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W KORONOWIE

POLITYKA INFORMACYJNA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W KORONOWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu nr 31/2016 Zatwierdzony Uchwałą Rady Nadzorczej nr 10/R/2016 POLITYKA INFORMACYJNA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W KORONOWIE tekst ujednolicony Koronowo, marzec 2016 Bank Spółdzielczy

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej

Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej Struktura organizacyjna Katedry Ekonomii i Polityki Gospodarczej Kierownik KEiPG: dr hab. Alina Daniłowska, prof. nadz. SGGW Zakład Ekonomii Dr Aldona Zawojska

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna

Polityka Informacyjna Załącznik do Uchwały Nr 85/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Międzyrzecu Podlaskim z dnia 16 grudnia 2015 r. Zatwierdzono: Uchwała nr 28/2015 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Międzyrzecu Podlaskim

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 8

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 8 Wykład 8. Ryzyko bankowe Pojęcie ryzyka bankowego i jego rodzaje. Ryzyko zagrożenie nieosiągniecia zamierzonych celów Przyczyny wzrostu ryzyka w działalności bankowej. Gospodarcze : wzrost, inflacja, budżet,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

Przekształcenia systemu bankowego. w ostatnim ćwierćwieczu

Przekształcenia systemu bankowego. w ostatnim ćwierćwieczu Przekształcenia systemu bankowego w ostatnim ćwierćwieczu Prof. dr hab. Jerzy Węcławski Sesja naukowo-edukacyjna 25 lat przemian gospodarczych w Polsce UMCS, Wydział Ekonomiczny, Lublin, 15 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS. rok studiów semestr wykłady l. godzin. ćwiczenia l. godzin stacjonarne I stopnia III 6 30 15 stacjonarne magisterskie

SYLLABUS. rok studiów semestr wykłady l. godzin. ćwiczenia l. godzin stacjonarne I stopnia III 6 30 15 stacjonarne magisterskie Wydział Nauk Ekonomicznych i Prawnych UPH w Siedlcach SYLLABUS Instytut Administracji, Samorządu i Prawa Kierunek Administracja Specjalność Administracja gospodarcza Przedmiot Podstawy bankowości (prawo

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Cel

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Cel Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej Cel Celem Podyplomowych Studiów Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej jest umożliwienie zdobycia aktualnej wiedzy z zakresu międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna nowych państw członkowskich Unii Europejskiej

Polityka pieniężna nowych państw członkowskich Unii Europejskiej Polityka pieniężna nowych państw członkowskich Unii Europejskiej Od transformacji przez inflację do integracji Wiesława Przybylska-Kapuścińska Oficyna a Wolters Kluwer business monografie Wstęp 9 CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Spółdzielczego Banku Ludowego w Zakrzewie w kontaktach z klientami i członkami

Polityka informacyjna Spółdzielczego Banku Ludowego w Zakrzewie w kontaktach z klientami i członkami Załącznik do Uchwały Zarządu nr 41/2016 z dnia 31-03-2016 r. Polityka informacyjna Spółdzielczego Banku Ludowego w Zakrzewie w kontaktach z klientami i członkami Zakrzewo, marzec 2016r. Spis treści I.

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A.

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2012 rok Warszawa, 20 czerwca 2013 Otoczenie makroekonomiczne Polityka pieniężna Inwestycje & Konsumpcja 7.0 6.0 5.0 4.0 3.0 2.0 1.0 0.0 sty 07 lip 07 Stopa procentowe

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Zarządu Banku nr 74/2016 z dnia r. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Werbkowicach

Załącznik do Uchwały Zarządu Banku nr 74/2016 z dnia r. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Werbkowicach Załącznik do Uchwały Zarządu Banku nr 74/2016 z dnia 22.07.2016r. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Werbkowicach Werbkowice, 2016 1. Postanowienia ogólne 1 1. Niniejsza Polityka informacyjna

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA

POLITYKA INFORMACYJNA Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 4/2016 Zarządu Polskiego Banku Spółdzielczego w Wyszkowie z dnia 23.02.2016 r. zatwierdzona Uchwałą Rady Nadzorczej nr 7/2016 z dnia 24.02.2016 r. POLITYKA INFORMACYJNA Kategoria

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Suwałkach

Bank Spółdzielczy w Suwałkach Bank Spółdzielczy w Suwałkach POLITYKA INFORMACYJNA Banku Spółdzielczego w Suwałkach 1. Postanowienia ogólne 1. 1. Bank prowadzi przejrzystą politykę informacyjną, uwzględniającą potrzeby informacyjne

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna funkcjonowania komitetu audytu

Podstawa prawna funkcjonowania komitetu audytu Zgodnie z nową ustawą o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym, w skład komitetu audytu wchodzi co najmniej 3 członków.

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

KATEGORYZACJA KLIENTÓW

KATEGORYZACJA KLIENTÓW KATEGORYZACJA KLIENTÓW Prawnie obowiązującą wersją tego dokumentu jest wersja angielska. Niniejsze tłumaczenie ma jedynie charakter informacyjny. Kliknij tutaj, aby otworzyć dokument w języku angielskim.

Bardziej szczegółowo

Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami, udziałowcami i inwestorami Polskiego Banku Spółdzielczego w Ciechanowie

Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami, udziałowcami i inwestorami Polskiego Banku Spółdzielczego w Ciechanowie Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami, udziałowcami i inwestorami Polskiego Banku Spółdzielczego w Ciechanowie 1. Postanowienia ogólne 1 Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami,

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU ROZWOJU

POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU ROZWOJU POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU ROZWOJU Spis treści I.Postanowienia ogólne... 3 II. Zakres ogłaszanych informacji... 3 III. Częstotliwość, formy i miejsce ogłaszania informacji... 6 IV. Zasady

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ

STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE. 10h 1. System prawa UE. 2h Źródła prawa

Bardziej szczegółowo

Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez

Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez Bank BPS S.A. Spis treści: Rozdział 1. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 55/2016 z dnia r.

Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 55/2016 z dnia r. Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 55/2016 z dnia 10.05.2016r. Polityka w zakresie informacji ujawnianych w Śląskim Banku Spółdzielczym Silesia w Katowicach (zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Wykaz opublikowanych prac naukowych (po doktoracie) Marcin Gruszczyński

Wykaz opublikowanych prac naukowych (po doktoracie) Marcin Gruszczyński Wykaz opublikowanych prac naukowych (po doktoracie) Marcin Gruszczyński I. Książki naukowe (60 pkt l. Kryzysy walutowe, bankowe i zadłużeniowe w gospodarce światowej, CeDeWu 2013, 240 stron (20 pkt 2.

Bardziej szczegółowo

PRAWO BANKOWE. 8. wydanie

PRAWO BANKOWE. 8. wydanie PRAWO BANKOWE 8. wydanie Stan prawny na 22 lutego 2013 r. Wydawca: Magdalena Przek-Ślesicka Redaktor prowadzący: Roman Rudnik Opracowanie redakcyjne: Ilona Iwko, Dorota Wiśniewska Skład, łamanie: Faktoria

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Banku Spółdzielczego w Głogowie

Polityka Informacyjna Banku Spółdzielczego w Głogowie Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego w Głogowie z dnia 8.12.2015r Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Głogowie z dnia 18.12.2015r Polityka Informacyjna Banku

Bardziej szczegółowo

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO PL OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO z dnia 6 sierpnia 2010 r. w sprawie zmian przepisów prawnych dotyczących finansowania systemu gwarantowania depozytów (CON/2010/64) Wprowadzenie i podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13 Spis treści Wstęp......................................... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE..... 13 Rozdział 1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego.............................

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Pawłowicach

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Pawłowicach Załącznik nr 3 do Uchwały Zarządu Nr 2/56/216 z dnia 15.12.2016. Załącznik nr 3 do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 5/6/2016 z dnia 29.12.2016 Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Pawłowicach I. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI

WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Cybernetyki F I N A N S E Rodzaj studiów: NIESTACJONARNE STUDIA LICENCJACKIE Kierunek: ZARZĄDZANIE Specjalność: WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI 1. ROZLICZENIE GODZINOWE Semestr

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Skierniewicach

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Skierniewicach Załącznik do Uchwały Nr 94A /2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Skierniewicach z dnia 22.05.2015 Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Skierniewicach Tekst jednolity ze zmianą wprowadzoną UZ Nr

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU POWIATOWEGO W PIASKACH

POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU POWIATOWEGO W PIASKACH Załącznik do Uchwały Nr 1/45/2015 Zarządu Spółdzielczego Banku Powiatowego w Piaskach z dnia 11.12.2015. POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU POWIATOWEGO W PIASKACH grudzień, 2015r. Spis treści I.

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Strykowie

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Strykowie Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Strykowie Nr 32/15 z dnia 21.04.2015 r. Załącznik do Uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego w Strykowie Nr 133/2015 z dnia 21.04.2015 r. Polityka

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w MIKOŁAJKACH. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Mikołajkach dotycząca adekwatności kapitałowej

BANK SPÓŁDZIELCZY w MIKOŁAJKACH. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Mikołajkach dotycząca adekwatności kapitałowej Załącznik do Uchwały Nr 61/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mikołajkach z dnia 9 lipca 2015r Załącznik do Uchwały Nr 15/2015 Rady Nadzorczej BS w Mikołajkach z dnia 24 lipca 2015r BANK SPÓŁDZIELCZY

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie Aleksandra Rabczyńska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży wydobywczej Working paper JEL Classification: A10 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi i procedury

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Suwałkach

Bank Spółdzielczy w Suwałkach Bank Spółdzielczy w Suwałkach POLITYKA INFORMACYJNA Banku Spółdzielczego w Suwałkach 1. Postanowienia ogólne 1. 1. Bank prowadzi przejrzystą politykę informacyjną, uwzględniającą potrzeby informacyjne

Bardziej szczegółowo

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności art. 127 ust. 2 tiret pierwsze,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności art. 127 ust. 2 tiret pierwsze, L 157/28 DECYZJA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO (UE) 2016/948 z dnia 1 czerwca 2016 r. w sprawie realizacji programu zakupu w sektorze przedsiębiorstw (EBC/2016/16) RADA PREZESÓW EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO,

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Zmiany struktury sektora bankowego w Europie rola konkurencji Małgorzata Pawłowska, Instytut Ekonomiczny NBP* Niniejsza prezentacja

Bardziej szczegółowo

, ,28

, ,28 I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 30.06.2008 I Aktywa 1. Lokaty 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2. Pozostałe

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z/s w Pasłęku

Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z/s w Pasłęku Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z/s w Pasłęku Pasłęk, styczeń 2015 Spis treści I. Postanowienia ogólne... 2 II. Informacje podlegające ogłaszaniu lub udostępnianiu...

Bardziej szczegółowo

Szacunki wybranych danych finansowych Grupy Kapitałowej Banku Pekao S.A. po IV kwartale 2009 r.

Szacunki wybranych danych finansowych Grupy Kapitałowej Banku Pekao S.A. po IV kwartale 2009 r. RAPORT BIEŻĄCY NR 17/2010 Szacunki wybranych danych finansowych Grupy Kapitałowej Banku Pekao S.A. po IV kwartale 2009 r. Warszawa, 3 marca 2010 r. Kapitałowej Banku Pekao S.A. po IV kwartale 2009 r. Wyniki

Bardziej szczegółowo

Banki komercyjne utrzymują rezerwę obowiązkową na rachunkach bieżących w NBP albo na specjalnych rachunkach rezerwy obowiązkowej.

Banki komercyjne utrzymują rezerwę obowiązkową na rachunkach bieżących w NBP albo na specjalnych rachunkach rezerwy obowiązkowej. Rezerwa obowiązkowa Rezerwa obowiązkowa stanowi odsetek bilansowych zwrotnych zobowiązań (bieżących i terminowych) banków wobec sektora niefinansowego, która podlega odprowadzeniu i utrzymaniu w postaci

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

Regulamin lokowania środków Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego. generali.pl

Regulamin lokowania środków Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego. generali.pl Regulamin lokowania środków Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego generali.pl Regulamin lokowania środków Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego Generali Życie T.U. S.A. REGULAMIN LOKOWANIA ŚRODKÓW

Bardziej szczegółowo

POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA

POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA Rozdział I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., działając zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2009 r. w

Bardziej szczegółowo

Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie. Joanna Siwińska

Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie. Joanna Siwińska Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie Joanna Siwińska Dług publiczny, jako % PKB Dług publiczny kraje rozwinięte 1880 1886 1892 1898 1904 1910 1916 1922 1928 1934 1940 1946 1952 1958 1964

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 0.00 1,888,503.89 1. Lokaty 0.00 1,888,401.35 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 0.00 102.54 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2. Pozostałe

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 0.00 50,912.64 1. Lokaty 0.00 50,912.64 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2. Pozostałe należności 4.

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 160,736.92 604,653.41 1. Lokaty 160,736.86 604,650.98 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 0.06 2.43 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2.

Bardziej szczegółowo

I. Wykaz zmian w Prospekcie Informacyjnym PZU SFIO Globalnych Inwestycji

I. Wykaz zmian w Prospekcie Informacyjnym PZU SFIO Globalnych Inwestycji 09.09.2011 Z dniem 9 września 2011 r. dokonuje się zmian w treści Prospektu Informacyjnego oraz Skrótu Prospektu Informacyjnego PZU SFIO Globalnych Inwestycji I. Wykaz zmian w Prospekcie Informacyjnym

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna

Polityka informacyjna Załącznik nr 1 do uchwały nr 1 Rady Nadzorczej Powiatowego Banku Spółdzielczego w Kędzierzynie Koźlu z dnia 18 marca 2015r. Polityka informacyjna Powiatowego Banku Spółdzielczego w Kędzierzynie - Koźlu

Bardziej szczegółowo

Jorge Chan-Lau (2001) Corporate Restructuring in Japan: An Event- Study Analysis IMF Working Paper WP/01/202.

Jorge Chan-Lau (2001) Corporate Restructuring in Japan: An Event- Study Analysis IMF Working Paper WP/01/202. Jorge Chan-Lau (2001) Corporate Restructuring in Japan: An Event- Study Analysis IMF Working Paper WP/01/202. Modelowanie Rynków Finansowych 1 Japoński system bankowo-przemysłowy akcjonariat krzyżowy brak

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 31.12.2009. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym 0,00 0,00

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 31.12.2009. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym 0,00 0,00 I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 I Aktywa 0,00 64 661,87 1. Lokaty 0,00 64 661,87 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela

Bardziej szczegółowo