Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji systemów bankowych w ostatnich dziesięcioleciach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji systemów bankowych w ostatnich dziesięcioleciach"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 778 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2008 Katedra Finansów Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji systemów bankowych w ostatnich dziesięcioleciach 1. Wstęp Od lat 70. XX w. obserwuje się zmiany znaczenia banków w systemach finansowych, które w latach 90. XX w. były na tyle gwałtowne i głębokie, że zaczęto je nazywać rewolucją finansową 1. Wśród głównych przyczyn determinujących przemiany w systemach finansowych i wpływających na funkcjonowanie i zachowania banków wymienia się przemiany prawne, zwane liberalizacją bądź deregulacją finansową 2. 1 Z. Zawadzka, Aktualne tendencje w bankowości światowej [w:] Banki w Polsce. Wyzwania i tendencje rozwojowe, red. W.L. Jaworski, Poltext, Warszawa 2001, s Szczegółową analizę czynników, które wpłynęły i wpływają na kształt systemów finansowych, a w szczególności systemów bankowych przedstawiają m.in. prace: C.E.V. Borio, R. Filosa, The Changing Borders of Banking. Trends and Implications, Economic Paper, nr 43, BIS, Basle 1994; E.P.M. Gardener, The Future of «Traditional Banking» [w:] The Recent Evolution of Financial Systems, red. J. Revell, MacMillan, London 1997; F.X. Frei, P.T. Harker, L.W. Hunter, Innovation in Retail Banking, Working Paper, nr B, Financial Institutions Center, The Wharton School, University of Pennsylvania, Philadelphia (PA) 1997; P. Kapopoulos, F. Siokis, Market Structure, Efficiency and Rising Consolidation of the Banking Industry in the Euro Area, Bulletin of Economic Research 2005, vol. 57, nr 1, s ; a w polskiej literaturze przedmiotu: Z. Zawadzka, op. cit.; Z. Zawadzka, Zagrożenia i szanse dla banków na początku XXI wieku, Bank i Kredyt 2002, nr 10.

2 198 Przez liberalizację (deregulację) w gospodarce można szeroko rozumieć usuwanie barier protekcjonistycznych 3. Znoszenie barier chroniących gospodarkę dokonuje się w wyniku decyzji politycznych. Tak pojęta liberalizacja to proces zmniejszania się bądź zmiany charakteru obecności państwa w gospodarce. W węższym rozumieniu mówi się o liberalizacji poszczególnych składowych życia gospodarczego, w tym o finansowej liberalizacji lub finansowej deregulacji 4. W tym kontekście podnosi się dwa wymiary deregulacji: liberalizacji rynku finansowego i liberalizacji systemu bankowego 5. Jeszcze w latach 70. XX w. systemy bankowe należały do najbardziej regulowanych składowych gospodarek narodowych. W systemach bankowych wielu krajów, w tym krajów najbardziej rozwiniętych, utrudniano lub wręcz uniemożliwiano wejście nowych graczy na rynek, banki miały zapewnione wysokie dochody, kontrolę cen, pomoc w razie kłopotów finansowych, co przyczyniało się do powstawania struktur kartelowych oraz generowania nieefektywnych kosztów operacyjnych. Ale pojawiły się okoliczności, które coraz bardziej utrudniały regulatorom utrzymanie dotychczasowych warunków instytucjonalnych (m.in.: rozwój eurorynku, międzybankowego rynku pieniężnego, rozwój technologii informatycznej, pojawienie się nowych instrumentów finansowych) 6. Jak twierdzą T.H. Hammond i J.H. Knott, wprowadzenie pierwszych rozwiązań deregulacyjnych, z towarzyszącymi im zmianami w otoczeniu działalności banków, spowo- 3 J.E. Stiglitz, Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 7. W literaturze przedmiotu można spotkać rozróżnienie między liberalizacją (oznaczającą ograniczenie działań licencyjnych, dopuszczenie oddziałów banków zagranicznych do rynku krajowego, rozwój usług transgranicznych) a deregulacją (przejawiającą się ograniczeniem parasola ochronnego państwa, zwiększenia konkurencji między bankami, likwidowaniem barier między segmentami systemu bankowego, znoszeniem barier między bankami i niebankami, wycofaniem się państwa jako właściciela banków). W.L. Jaworski, System bankowy i jego otoczenie [w:] Bankowość. Zagadnienia podstawowe, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa 2003, s. 42. W dalszej części niniejszej pracy terminy liberalizacja i deregulacja będą traktowane zamiennie na oznaczenie przemian prawnych prowadzących do zwiększenia roli rynku w funkcjonowaniu systemu finansowego. 4 Pierwsze symptomy procesu finansowej liberalizacji pojawiły się na przełomie lat 60. i 70. XX w., natomiast w latach 80. XX w. uległ on przyspieszeniu. C.E.V. Borio, R. Filosa, op. cit., s Przedmiotem analiz w dalszej części będzie liberalizacja systemów bankowych, a liberalizacja rynków finansowych o tyle, o ile ma bezpośredni wpływ na tę pierwszą. 6 T.H. Hammond, J.H. Knott, The Deregulatory Snowball. Explaining Deregulation in the Financial Industry, The Journal of Politics 1988, vol. 50, nr 1, s. 15. Autorzy prezentują szczegółowy opis amerykańskiego systemu bankowego w okresie poprzedzającym deregulację. Co ciekawe, autorzy uważają, że zakres regulacji amerykańskiego systemu bankowego powodował, że obecne w nim były zachowania kartelowe, pomimo że system ten był wtedy uważany za najbardziej rozdrobniony wśród krajów rozwiniętych (np. w 1989 r. było kilkanaście tysięcy banków, a udział w rynku 5 największych banków nie przekraczał 15% S. Greenbaum, A.V. Thakor, Contemporary Financial Intermediation, South-Western, Mason 1995, s. 65).

3 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji 199 dowały powstanie zjawiska tzw. deregulacyjnej kuli śnieżnej, czyli konieczność wprowadzania coraz to nowych zmian deregulacyjnych 7. Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie głównych rysów procesów liberalizacji finansowej (deregulacja) i powtórnej regulacji (reregulacja), które w szczególny sposób objęły systemy bankowe. 2. Polityczne motywy dopuszczenia do deregulacji finansowej Dlaczego władze polityczne decydują się na deregulację finansową? Według R.Z. Aliber liberalizacja w niektórych krajach rozwiniętych (USA, Wielka Brytania, Japonia) była spowodowana chęcią utrzymania znaczenia poszczególnych centrów finansowych w dobie innowacji finansowych i pojawienia się eurorynków 8. Z kolei W. Szpringer twierdzi, że liberalizacja jest tendencją rozwojową, wynikającą po pierwsze, z transformacji gospodarki, po drugie ze starań danego kraju o przystąpienie do organizacji międzynarodowych (OECD, WTO, UE) 9. Przyjmuje się, że zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się liberalizacja finansowa może pobudzić wzrost gospodarczy 10. Wskazuje się, że wiele rządów, w szczególności w krajach rozwijających się nie może pokryć swoich wydatków wyłącznie przychodami podatkowymi. Rządy takie decydują się finansować swoje potrzeby podatkiem inflacyjnym i administracyjnie redukować koszty pozyskiwania środków przez wpływanie na stopy procentowe i kurs walutowy 11. Jednak 7 Jak to obrazowo ujmują: Thus once it started moving, the deregulatory snowball has been steadily rolling downhill, picking up momentum as it goes. T.H. Hammond, J.H. Knott, Snowball, s R.Z. Aliber, Financial Innovation and the Boundaries of Banking, Managerial and Decision Economics 1987, vol. 8, nr 1, s W. Szpringer, Europejskie regulacje bankowe, Twigger, Warszawa 1997, s Autor kładzie nacisk na motywy liberalizacji handlu usługami finansowymi w Polsce. 10 R. Levine, International Financial Liberalization and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9, s Większość opracowań dotyczących finansowej liberalizacji wskazuje na kraje rozwijające się i pokomunistyczne jako te, które powinny taką przeprowadzić. Podaje się przy tym, że liberalizacja ma iść w kierunku modelu rynku funkcjonującego w krajach anglosaskich. P. Auerbach, J.U. Siddiki, Financial Liberalisation and Economic Development. An Assessment, Journal of Economic Surveys 2004, vol. 18, nr 3, s Autorami analiz gospodarek krajów rozwijających się, w których władza ingeruje w system finansowy (financially repressed developing economies) są R.I. McKinnon i E.S. Shaw. W modelu McKinnon-Shaw banki udzielają kredytów, kierując się kosztami transakcyjnymi i ryzykiem nieodzyskania środków (w tym m.in.: zabezpieczeniem kredytu, naciskami politycznymi, ukrytymi korzyściami dla pracowników decydujących o przydzieleniu kredytu), a nie oczekiwaną efektywnością przedstawianych projektów inwestycyjnych. R.I. McKinnon, Money and Capital in Econo-

4 200 ingerowanie w ceny na rynkach finansowych wywiera negatywny efekt na wzrost gospodarczy 12. Alternatywnym rozwiązaniem dla tego typu krajów jest deregulacja finansowa 13. Jednak J.E. Stiglitz twierdzi, że istnieją zasadnicze różnice w motywach i przebiegu liberalizacji finansowej między krajami rozwiniętymi a krajami rozwijającymi się 14. Według niego obecna fala liberalizacji finansowej w krajach rozwijających się była efektem nacisków politycznych ze strony krajów rozwiniętych i międzynarodowych instytucji finansowych, szczególnie Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) 15. Kraje, które chciały uzyskać pomoc z MFW bądź z Banku Światowego, musiały liberalizować swoje rynki finansowe. Presja tych instytucji była na tyle silna, że informacje o odroczeniu lub odmowie udzielenia wsparcia finansowego mogły skutkować negatywną reakcją międzynarodowych inwestorów prywatnych 16. Narzucona z zewnątrz i niewłaściwie przeprowadzona liberalizacja finansowa może przyczynić się do paraliżu ekonomicznego i finansowego 17. mic Development, Brookings Institution, Washington D.C. 1973; E.S. Shaw, Financial Deepening in Economic Development, Oxford University Press, New York M.J. Fry, In Favour of Financial Liberalisation, The Economic Journal 1997, vol. 107, s F.L. Rivera-Batiz, International Financial Liberalization, Corruption, and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9, s Autor rozważa liberalizację finansową w kontekście występowania korupcji w krajach rozwijających się. Zauważa, że liberalizacja finansowa może doprowadzić do odpływu kapitału z kraju, gdzie poziom korupcji jest na tyle wysoki, że powoduje, iż stopy zwrotu osiągane z inwestycji w tym kraju są niższe niż za granicą. Odpływ kapitału może hamować finansowanie w innowacje, co z kolei może obniżać tempo wzrostu gospodarczego. 14 J.E. Stiglitz, op. cit., s Tezę tę potwierdzają badania dotyczące stopnia liberalizacji finansowej wynikającego z podpisania Układu Ogólnego w sprawie Usług (GATS). Z analiz krajów, które podpisały te porozumienia wynika, że na znacznie większy zakres liberalizacji zgodziły się kraje rozwijające się (emerging and developing countries) niż kraje rozwinięte. P. Sorsa, The GATS Agreement on Financial Services A Modest Start to Multilateral Liberalization, IMF Working Paper, Geneva 1997, nr 55, s Autor ten twierdzi, że na początku lat 80. XX w. wraz z nastaniem rządów R. Reagana w USA i M. Thatcher w Wielkiej Brytanii w międzynarodowych instytucjach finansowych (MFW i Banku Światowym) zapanowała ideologia wolnego rynku, którą instytucje te zaczęły narzucać krajom rozwijającym się. J.E. Stiglitz, op. cit., s. 29. Szerzej tematykę międzynarodowych instytucji finansowych opisuje np.: J. Głuchowski, Międzynarodowe stosunki finansowe, PWE, Warszawa 1997, s M.J. Fry, op. cit., s To jest także najcięższy argument, jaki przedstawia J.E. Stiglitz przeciwko liberalizacji wymuszanej przez międzynarodowe instytucje finansowe. J.E. Stiglitz, op. cit., s. 26.

5 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji Argumenty za liberalizacją systemów bankowych W teoretycznej debacie na temat liberalizacji systemów bankowych pojawiały się opinie zarówno za jak i przeciw deregulacji działalności bankowej. C.E.V. Borio i R. Filosa 18 uzasadniając swoje stanowisko, piszą, że podstawowy argument za pełną deregulacją działalności bankowej odwołuje się do koncepcji niewidzialnej ręki rynku Adama Smitha. Twierdzi się, że podmioty powinny mieć pełną dowolność decydowania o swojej ofercie i rozmiarach prowadzonej działalności. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że swoboda działalności gospodarczej będzie skutkować wzrostem efektywności przejawiającym się obniżeniem kosztów, wyższą produkcją i lepszą jakością. Pełna liberalizacja uruchomi mechanizmy, które zwiększą efektywność technologiczną i organizacyjną oraz informacyjno-kontrolną. Wystąpienia efektów skali i zakresu można oczekiwać przy łączeniu działalności o zbliżonym charakterze, dlatego postuluje się zniesienie barier między bankowością tradycyjną a inwestycyjną. Efekty synergii mogą pojawić się także po zniesieniu ograniczeń między bankami a ubezpieczycielami. Wskazuje się, że zakłady ubezpieczeń oferują produkty konkurencyjne w stosunku do lokat oszczędnościowych, z kolei banki zwiększają zaangażowanie w produkty noszące znamiona ubezpieczeniowych, tj. w instrumenty pochodne i gwarancje. Cechą wspólną obu rodzajów instytucji jest ponadto zaangażowanie w rynkach finansowych i posiadanie kompetencji w zakresie zarządzania aktywami. Z kolei mechanizmy (w postaci formalnych i nieformalnych porozumień) łagodzące skutki asymetrii informacji i problemów agencji mogą wystąpić przy liberalizacji relacji między bankami a podmiotami niefinansowymi. Na poparcie tej tezy przytacza się trzy obserwacje: koncentracja długu wśród mniejszej liczby wierzycieli pozwala uniknąć lub ograniczyć problem gapowicza (free rider), przez co przyczynia się do bardziej efektywnej kontroli dłużnika; długoterminowe relacje i kontrakty między podmiotami skłaniają wierzyciela i dłużnika do przestrzegania ustalonych reguł gry, w szczególności zwiększają prawdopodobieństwo zwrotu długu wraz z należnymi odsetkami; korzystne dla podmiotu jest, jeśli wierzyciel jest jednocześnie udziałowcem. Unika się w ten sposób konfliktu interesów między udziałowcami a wierzycielami, co pozwala bardziej efektywnie zarządzać przedsiębiorstwem. Jest to korzystne także dla wierzyciela, który ma łatwiejszy dostęp do informacji o dłużniku i może mieć większą nad nim kontrolę. 18 C.E.V. Borio, R. Filosa, op. cit., s

6 Argumenty przeciw deregulacji systemów bankowych Z kolei główny nurt argumentacji przeciwko pełnej liberalizacji działalności banków skierowany jest na wskazanie, że taka deregulacja mogłaby wywołać pojawienie się zachowań monopolistycznych. Monopolizacja działalności finansowej stoi w sprzeczności z zasadami wolnego rynku i może zniwelować korzyści płynące z liberalizacji. W tym kontekście dodaje się, że wywołane asymetrią informacji i problemami agencji konflikty interesów bądź oszustwa mogą być bardziej szkodliwe dla gospodarki, gdy dotykają podmiotu monopolistycznego. Ponadto podnosi się, że: zbyt ścisłe łączenie funkcji wierzyciela i właściciela może prowadzić do łagodzenia wymogów merytorycznych stawianych posiadanemu przez bank podmiotowi gospodarczemu w ramach procedur kredytowych, bank może faworyzować jedne podmioty kosztem innych, problem gapowicza oraz efektywność informacyjna i kontrolna nie są na tyle obecne, aby usprawiedliwiać nimi alianse banków i podmiotów niefinansowych, z problemem gapowicza i działaniami informacyjno-kontrolnymi w dłuższej perspektywie radzi sobie rynek (nadzór właścicielski, fuzje i przejęcia, konkurencyjny rynek pracy kadry zarządzającej). 5. Główne obszary deregulacji systemów bankowych Proces liberalizacji finansowej przebiegał różnorako w zależności od kraju, regionu geograficznego oraz segmentu systemu finansowego, który obejmował. Różnice dotyczyły zakresu liberalizacji, początku procesu oraz tempa zmian. Mimo różnic, da się jednak wyodrębnić kilka wspólnych aspektów tego zjawiska 19. L.J. White 20 proponuje następującą typologię regulacji finansowych. 1. Regulacje ekonomiczne (economic regulation) w ramach których regulator oddziałuje na ceny oferowanych usług, zyski uczestników rynku oraz warunki wejścia na rynek i wyjścia z niego. Obejmują one w szczególności: kontrolę stóp procentowych, prowizji i opłat za usługi finansowe, ograniczenia wejścia na rynek dla podmiotów krajowych i zagranicznych, ograniczenia otwierania oddziałów, ograniczenia dotyczące obszarów działalności, wymagania wspierania przez instytucje finansowe określonych branż w gospodarce lub obszarów geograficznych (w tym alokacji kredytu). 19 Ibidem, s L.J. White, The Role of Financial Regulation in a World of Deregulation and Market Forces, paper presented at the IMF Conference on Second Generation Reforms, Washington DC, November 8 9, 1999, dostęp dnia r.

7 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji Regulacje ostrożnościowe (health-safety-environment (HSE) regulation, social regulation) zawierają ograniczenia co do rodzajów działalności, w jakie uczestnicy mogą się angażować. Celem takich norm są: po pierwsze, zabezpieczenie przed niewypłacalnością instytucji finansowej (np. wymogi kapitałowe, ograniczenia zaangażowania instytucji finansowych w działalność obciążoną ryzykiem wagi ryzyka dla poszczególnych produktów finansowych, monitorowanie działań instytucji finansowych w celu niedopuszczenia działań wynikających z nieuczciwości bądź braku kompetencji kadry zarządzającej, standardy rachunkowości); po drugie, umożliwienie wprowadzenia w życie zasad ładu korporacyjnego (corporate governance), do których zaliczyć można respektowanie przez instytucje finansowe praw wierzycieli i udziałowców, w tym przyjęcie zasad ochrony mniejszościowych akcjonariuszy, oraz ustalenie jasnych reguł postępowania w przypadku upadłości (bankruptcy code). 3. Regulacje informacyjne (information regulation) obejmują normy prawne nakładające na instytucje finansowe obowiązki informacyjne (publikowanie periodycznych wystandaryzowanych raportów z działalności, sprawozdań finansowych, publiczne informowanie o stopach procentowych dla depozytów i kredytów). Analizując proces liberalizacji finansowej przez pryzmat typologii L.J. White, można stwierdzić, że przedmiotem zmian deregulacyjnych były regulacje ekonomiczne, natomiast w obszarach regulacji ostrożnościowych i informacyjnych mamy do czynienia z procesem zwiększania norm prawnych (w tym sensie używa się terminu reregulacja ). Proces liberalizacji systemów bankowych przebiegał bowiem w dwóch głównych kierunkach: 1) odejście od administracyjnych instrumentów polityki pieniężnej w ramach procesu deregulacji złagodzone bądź zniesione zostały administracyjne ograniczenia dotyczące kontroli podaży kredytów, wysokości rezerw obowiązkowych, kształtowania się stóp procentowych oraz kursów walutowych a także swobody przepływów kapitałowych; 2) złagodzenie ograniczeń dla działalności banków (banks lines of business). Najbardziej daleko idąca liberalizacja dotyczyła obszarów działalności, w które banki mogą się angażować. W znacznej mierze złagodzone zostały ograniczenia dotyczące geograficznego rozwoju banków, w tym tworzenia banków za granicą. Ponadto zmiany obejmowały zniesienie barier w czterech płaszczyznach: między różnymi typami pośredników kredytowych (credit intermediaries), między bankowością komercyjną a inwestycyjną (szerzej: działalnością na rynku papierów wartościowych securities business broadly defined), między bankowością a sektorem ubezpieczeń, między bankami a podmiotami niefinansowymi Borio C.E.V., R. Filosa, op. cit., s

8 204 Przeprowadzona deregulacja w obszarze regulacji ekonomicznych spowodowała wzrost konkurencji: pojawiły się nowe produkty, nowi gracze, spadła rentowność tradycyjnej działalności, a banki zaczęły wkraczać na ryzykowne obszary działalności (rynki wschodzące, rynek nieruchomości). W odpowiedzi niektóre banki centralne zaostrzyły politykę monetarną 22. Nowym zjawiskom w systemie finansowym towarzyszyła także zmiana koncepcji stosowania regulacji ostrożnościowych 23 i informacyjnych (reregulacja). W pierwszym z tych obszarów obserwuje się postępującą światową uniwersalizację i standaryzację. Władze nadzorcze odchodzą od nadzoru nad instytucjami w kierunku nadzoru nad rynkami (przykładem jest angielska Financial Services Authority) 24. Nadzorcy z poszczególnych krajów współpracują ze sobą w zakresie wymiany informacji i doświadczeń, przyjmowane są wielostronnie uzgadnianie wymogi ostrożnościowe 25. Ponadto przesuwa się punkt ciężkości z nadzoru o charakterze ilościowym w kierunku nadzoru jakościowego 26. Z kolei w obszarze regulacji informacyjnych ustala się standardy rachunkowości oraz sprawozdawczości finansowej, a także obowiązków informacyjnych instytucji finansowych (w szczególności tych, których akcje są przedmiotem obrotu na giełdach papierów wartościowych) G. Maarek, Déreglamentation et cycle bancaire a l étranger, Banque, luty 1995 r., cyt. za: M. Groszek, Banki komercyjne wobec procesu Europejskiej Integracji Walutowej, Bank i Kredyt 1997, nr 6, s Z. Zawadzka, op. cit., s. 15. Można jednak znaleźć przykłady reregulacji w pierwszym obszarze, jak choćby amerykańska ustawa Financial Institutions Reform, Recovery and Enforcement Act (FIRREA) z 1989 r., która przywróciła niektóre ograniczenia działalności kas oszczędnościowych (S&Ls). 24 Więcej na temat FSA, np.: D. Blake, Financial Market Analysis, John Wiley & Sons, Chichester 2000, s Przykładem forum takiej współpracy jest Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, którego ustalenia nie mają charakteru obowiązujących norm prawnych, ale przyjmowane są dobrowolnie przez społeczność międzynarodową jako pożądane standardy. Z. Zawadzka, Zmiany w bankowości światowej [w:] Bankowość. Podręcznik akademicki, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa 2001, s Regulacje jakościowe koncentrują się na wskazywaniu obowiązującego trybu, zasad, czy też procedur postępowania, pozostawiając określenie skali aktywności banku samym zainteresowanym. Natomiast normy ilościowe limitują działalność banków poprzez wyrażone liczbowo parametry lub proporcje pomiędzy poszczególnymi pozycjami bilansu. A. Kawulski, B. Smyka, Nadzorcze normy ostrożnościowe według znowelizowanej ustawy Prawo bankowe na tle regulacji Unii Europejskiej, Materiały i Studia, nr 156, NBP, Warszawa 2003, s Ustalaniem i implementacją standardów w dziedzinie rachunkowości i sprawozdawczości zajmują się: powołany w 1973 r. Komitet Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (International Accounting Standards Committee - IASC) oraz powołana w 2001 r. Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (International Accounting Standards Board IASB). S. Heffernan, Modern Banking, John Wiley & Sons, Chichester 2005, s. 214.

9 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji Zasięg terytorialny liberalizacji finansowej Jeśli jako kryterium przyjąć zasięg terytorialny zmian liberalizujących, to deregulacja finansowa dokonywała się na trzech płaszczyznach 28. Płaszczyzna krajowa. Zmiany liberalizujące wewnętrzny rynek finansowy oraz krajowy system bankowy. Na przykład w USA do aktów prawnych, które miały przełomowe znaczenie należą: ustawa Depository Institutions Deregulation and Monetary Control Act (DIDMCA) z 1980 r., która wprowadziła zasadę jednolitych rezerw obowiązkowych dla instytucji depozytowych, zniosła pułapy oprocentowania depozytów i kredytów oraz pozostawiła większą swobodę dla działalności kas oszczędnościowych (S&Ls); ustawa Garn-St.Germain Depository Institutions Act z 1982 r., która zezwoliła instytucjom depozytowym na prowadzenie rachunków wkładów na rynku pieniężnym i zagwarantowała kasom oszczędnościowym większą swobodę udzielania kredytów handlowych i konsumpcyjnych; ustawa Riegle- Neal Interstate Banking and Branching Efficiency Act z 1994 r., która znosiła zakaz bankowości międzynarodowej i zezwoliła na zakładanie oddziałów bankowych poza terytorium jednego stanu oraz ustawa Gramm-Leach-Bliley Financial Modernisation Act z 1999 r., która znosiła bariery między tradycyjną bankowością komercyjną a bankowością inwestycyjną 29. Płaszczyzna wynikająca z członkostwa w lokalnych organizacjach międzynarodowych (np.: NAFTA, OECD, ASEAN, MERCOSUR, Unia Europejska) 30. I tak na przykład liberalizacja usług finansowych w ramach Unii Europejskiej mieściła się pierwotnie w ramach ustanawiającego Unię Europejską traktatu rzymskiego (1957 r.), którego celem było stworzenie strefy wolnego handlu dobrami i usługami. Jednak pierwsze kroki w kierunku liberalizacji usług finansowych miały miejsce dopiero w latach 70. XX w., kiedy niektóre kraje usunęły ograniczenia w przepływie kapitału 31. Od lat 70. XX w. stopniowo wprowadzano zmiany prawne odnoszące się do liberalizacji finansowej. Wśród wielu aktów unijnych liberalizujących usługi finansowe znalazły się dwie dyrektywy bankowe oraz The Single European 28 Celem niniejszej prezentacji nie jest szczegółowe omówienie zmian dokonujących się w każdym kraju i na każdej z płaszczyzn, a jedynie przytoczenie przykładów uzasadniających sensowność dokonanego podziału. 29 F.S. Mishkin, Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s ; S. Greenbaum, A.V. Thakor, op. cit., s ; S. Heffernan, op. cit., s Financial Services. Background Note by the Secretariat, WTO Council for Trade in Services, S/C/W/72, Geneva 2 December 1998, s M. Kono i in., Opening Markets in Financial Services and the Role of the GATS, Special Studies, nr 1, WTO, Geneva 1997, box 3 na s. 19.

10 206 Act (SEA) 32. Pierwsza dyrektywa bankowa (pierwsza dyrektywa Rady 77/780/EWG z 12 grudnia 1977 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe) podawała wspólną dla krajów członkowskich definicję instytucji kredytowej (jako podmiotu, który udziela kredytów i przyjmuje depozyty) i precyzowała zasady wydawania licencji bankom 33. W 1986 r. uchwalono SEA, którego celem było utworzenie jednolitego rynku usług, w tym finansowych (Single Market Programme) do końca 1992 r. 34 W 1989 r. uchwalono drugą dyrektywę bankową (druga dyrektywa Rady 89/646/EWG z dnia 15 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do podejmowania oraz prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe, zmieniająca dyrektywę 77/780/EWG), która m.in. implementowała rozwiązania SEA do bankowości. W szczególności wprowadzała zasadę jednego paszportu (single passport) umożliwiającą instytucjom kredytowym podejmowanie działalności we wszystkich krajach członkowskich bez konieczności uzyskiwania zgody miejscowych organów nadzorczych. Dyrektywy dotyczące działalności instytucji kredytowych (w tym pierwsza i druga dyrektywa bankowa) zostały skodyfikowane i połączone w jeden tekst, tj., dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/12/WE z dnia 20 marca 2000 r. odnoszącą się do podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe 35. Płaszczyzna globalna. Standardy wypracowane przez organizacje międzynarodowe (np.: Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego 36, Międzynarodową Organiza- 32 Pełniejszy opis dyrektyw unijnych mających na celu stworzenie jednolitego rynku usług finansowych znaleźć można np. w pracy: S. Heffernan, op. cit., s , a w literaturze polskojęzycznej: A.M. Jurkowska, Prawo bankowe Unii Europejskiej. Licencjonowanie działalności bankowej, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk 2003, s. 7 65; J. Gliniecka, System bankowy w regulacjach polskich i unijnych, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk 2004, s E. Miklaszewska, Podstawy finansów i bankowości, Wydawnictwo UJ, Kraków 2003, s Idea ta jednak nie powiodła się do końca, czego dowodem jest przyjęcie w 2000 r. Financial Services Action Plan, w którym ustalono 2005 r. jako ostateczny termin stworzenia wspólnego rynku finansowego. S. Heffernan, op. cit., s W preambule do tej dyrektywy podkreślono konieczność liberalizacji prawa bankowego oraz rynków finansowych w Unii Europejskiej, i tak np. w punkcie (4) znajduje się zapis: W sektorze instytucji kredytowych [ ] niniejsza dyrektywa stanowi zasadniczy instrument dla urzeczywistnienia rynku wewnętrznego [ ], natomiast w punkcie (20) umieszczono deklarację: Wspólnota zamierza pozostawić swoje rynki finansowe otwarte dla reszty świata [ ]. 36 Twierdzi się, że wprowadzenie w 1988 r. bazylejskich wymogów kapitałowych (tzw. Basel 1) było pierwszym krokiem na drodze stworzenia globalnych regulacji bankowych. A. Crockett, The Basel Capital Requirements. A First Steep Towards Global Regulation [w:] Financial Intermediation in the 21st century, red. Z. Mikdashi, Palgrave, Houndmills, Basingstoke 2001, s

11 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji 207 cję Komisji Papierów Wartościowych) oraz wielostronne porozumienia dotyczące liberalizacji sektora finansowego, takie jak np. Układ Ogólny w Sprawie Usług. Układ Ogólny w sprawie Usług (General Agreement on Trade in Services GATS) to wielostronne porozumienie negocjowane w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO). GATS był efektem tzw. rundy urugwajskiej wielostronnych negocjacji w sprawie handlu 37. Wszedł w życie 1 stycznia 1995 r., jednak wielostronne negocjacje w obszarze usług finansowych (financial services) toczyły się dalej w następnych latach. W połowie 1995 r. przyjęto tzw. tymczasowe porozumienie (Interim Agreement), które stało się załącznikiem do drugiego protokołu (Second Protocol) Układu. W kwietniu 1997 r. rozpoczęto kolejną fazę negocjacji, jej efektem był piąty protokół, który wszedł w życie 1 marca 1999 r. Aktualnie toczy się następny etap negocjacji będący wynikiem porozumienia ministrów spraw zagranicznych krajów członkowskich WTO z listopada 2001 r. tzw. deklaracji z Doha (Doha Declaration) 38. Układ zakłada wielowymiarową deregulację rynku usług 39, a w jej ramach liberalizację rynku finansowego i sektora bankowego. Tzw. liberalizacja zewnętrzna (external liberalization) przejawia się w dwóch wymiarach: wymiar (mode) 1: Instytucje zagraniczne mogą dostarczać swoje usługi klientom krajowym (cross-border supply), np. bank mający siedzibę za granicą może udzielić kredytu podmiotowi krajowemu tu przepływ pieniądza następuje z zagranicy do kraju; wymiar (mode) 2: Podmioty krajowe mogą nabywać produkty finansowe za granicą (consumption supply), np. podmioty krajowe mogą składać lokaty Obecnie Komitet prowadzi prace nad wdrożeniem Nowej Umowy Kapitałowej (tzw. Basel 2). Szerzej temat działań Komitetu patrz: S. Heffernan, Modern, s ; Działania Komitetu są obszernie opisane, zob. np.: M. Iwanicz-Drozdowska, Zarządzanie finansowe bankiem, PWE, Warszawa 2005, s Runda Urugwajska rozpoczęła się w 1986 r. w Punta del Este w Urugwaju, a zakończyła w Marakeszu 15 grudnia 1993 r. Jednym z jej efektów było utworzenie Światowej Organizacji Handlu (WTO). J.E. Stiglitz, Globalizacja, przypis na s. 24. Więcej na temat GATS, w tym warunków przyjętych przez Polskę zob.: M. Kruszka, Regulacja międzynarodowego przepływu usług bankowych w myśl zasad Światowej Organizacji Handlu, Bank i Kredyt 2001, nr 5, s ; M. Kruszka, WTO i usługi finansowe. Zobowiązania europejskich państw okresu transformacji, Bank i Kredyt 2003, nr 8, s The Doha Declaration Explained, WTO, dostęp dnia r. 39 Artykuł I.2. GATS definiuje handel usługami, jako dostarczenie (świadczenie) usług: (a) z terytorium jednego kraju członkowskiego do innych krajów członkowskich; (b) na terytorium kraju członkowskiego usługodawcy dla usługobiorcy (service consumer) z każdego innego kraju członkowskiego; (c) przez komercyjną obecność (commercial presence) usługodawcy (service supplier) z jednego kraju członkowskiego na terytorium innego kraju członkowskiego; (d) przez fizyczną obecność pracowników (presence of natural persons) usługodawcy (service supplier) z jednego kraju członkowskiego na terytorium innego kraju członkowskiego. General Agreement on Trade in Services, WTO, dostęp dnia r.

12 208 w bankach za granicą tu przepływ pieniądza następuje z kraju za granicę. Tzw. liberalizacja wewnętrzna (internal liberalization) obejmuje: wymiar (mode) 3: Instytucje zagraniczne mogą prowadzić działalność w kraju (otwierać placówki, uczestniczyć w fuzjach i przejęciach, oferować usługi finansowe) (commercial presence); wymiar (mode) 4. Swobodny przepływ pracowników z zagranicy (movement of persons) 40. Z punktu widzenia postępów w globalnej liberalizacji Układ charakteryzuje się dwoma cechami: po pierwsze, stanowi prawną gwarancję, zgodnie z zasadą pacta sunt servanda, że kraj członkowski (o ile chce pozostać członkiem WTO) nie będzie podejmował działań niezgodnych z podjętymi zobowiązaniami, w szczególności takich, które ograniczałyby liberalizację finansową. Po drugie, artykuł XIX GATS zobowiązuje sygnatariuszy do kontynuowania negocjacji i czynienia wysiłków w celu dalszego liberalizowania usług (with a view to achieving a progressively higher level of liberalization) Podsumowanie Liberalizacja jest jednym z głównych rysów przemian dokonujących się w systemach bankowych w ostatnich dziesięcioleciach. Jest ona procesem wieloaspektowym. Uruchomienie deregulacji pociąga za sobą wiele dalszych zmian (tzw. deregulatory snowball), których następstwem są albo akceptowanie coraz większej swobody działalności instytucji finansowych w zakresie kształtowania warunków oferowanych produktów i profilowania obszarów działalności, albo powtórne regulacje w szczególności w zakresie norm ostrożnościowych i standardów informacyjnych. Początkiem liberalizacji są zawsze decyzje podejmowane przez polityków poszczególnych krajów. Jednak zakres i tempo liberalizacji zależy także od uzgodnień regionalnych i globalnych. W tym kontekście należy oczekiwać, że przemiany otoczenia prawnego w systemach bankowych nie są jeszcze procesem zakończonym. 40 P. Sorsa, op. cit., s. 8. Więcej na temat liberalizacji usług finansowych można znaleźć w pracach: A. Mattoo, Financial Services and the WTO. Liberalization in the Developing and Transition Economies, Staff Working Paper, nr TISD-98-03, WTO, Geneva 1998; K.M. Fingerand, L. Schuknecht, Trade, Finance and Financial Crises, Special Studies, nr 3, WTO, Geneva 1999; M. Kono i in., op. cit.; J. Williamson, Z. Drabek, Whether and When to Liberalize Capital Account and Financial Services, Staff Working Paper, nr ERAD-99-03, WTO, Geneva Pierwotnie jedynie 5 krajów przystąpiło do porozumienia w obszarze usług finansowych, obecnie liczba takich krajów przekracza 100. Ponadto, w trakcie kolejnych negocjacji wiele krajów zwiększyło zakres liberalizacji swoich rynków. The Results of the Financial Services Negotiations under the General Agreement on Trade in Services (GATS), WTO, dostęp dnia r.

13 Liberalizacja jako jeden z głównych przejawów ewolucji 209 Literatura Aliber R.Z., Financial Innovation and the Boundaries of Banking, Managerial and Decision Economics 1987, vol. 8, nr 1. Auerbach P., Siddiki J.U., Financial Liberalisation and Economic Development. An Assessment, Journal of Economic Surveys 2004, vol. 18, nr 3. Banki w Polsce. Wyzwania i tendencje rozwojowe, red. W.L. Jaworski, Poltext, Warszawa Bankowość. Podręcznik akademicki, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa Bankowość. Zagadnienia podstawowe, red. W.L. Jaworski, Z. Zawadzka, Poltext, Warszawa Blake D., Financial Market Analysis, John Wiley & Sons, Chichester Borio C.E.V., Filosa R., The Changing Borders of Banking. Trends and Implications, Economic Paper, nr 43, BIS, Basle Financial Intermediation in the 21st Century, red. Z. Mikdashi, Palgrave, Houndmills, Basingstoke Financial Services. Background Note by the Secretariat, WTO Council for Trade in Services, S/C/W/72, Geneva 2 December Fingerand K.M., Schuknecht L., Trade, Finance and Financial Crises, Special Studies, nr 3, WTO, Geneva Frei F.X., Harker P.T., Hunter L.W., Innovation in Retail Banking, Working Paper, nr B, Financial Institutions Center, The Wharton School, University of Pennsylvania, Philadelphia (PA) Fry M.J., In Favour of Financial Liberalisation, The Economic Journal 1997, vol Gliniecka J., System bankowy w regulacjach polskich i unijnych, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk Głuchowski J., Międzynarodowe stosunki finansowe, PWE, Warszawa Greenbaum S., Thakor A.V., Contemporary Financial Intermediation, South-Western, Mason Groszek M., Banki komercyjne wobec procesu europejskiej integracji walutowej, Bank i Kredyt 1997, nr 6. Hammond T.H., Knott J.H., The Deregulatory Snowball. Explaining Deregulation in the Financial Industry, The Journal of Politics 1988, vol. 50, nr 1. Heffernan S., Modern Banking, John Wiley & Sons, Chichester Jurkowska A.M., Prawo bankowe Unii Europejskiej. Licencjonowanie działalności bankowej, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz Gdańsk Kapopoulos P., Siokis F., Market Structure, Efficiency and Rising Consolidation of the Banking Industry in the Euro Area, Bulletin of Economic Research 2005, vol. 57, nr 1. Kawulski A., Smyka B., Nadzorcze normy ostrożnościowe według znowelizowanej ustawy Prawo bankowe na tle regulacji Unii Europejskiej, Materiały i Studia, nr 156, NBP, Warszawa Kono M. i in., Opening Markets in Financial Services and the Role of the GATS, Special Studies, nr 1, WTO, Geneva Kruszka M., Regulacja międzynarodowego przepływu usług bankowych w myśl zasad Światowej Organizacji Handlu, Bank i Kredyt 2001, nr 5.

14 210 Kruszka M., WTO i usługi finansowe. Zobowiązania europejskich państw okresu transformacji, Bank i Kredyt 2003, nr 8. Levine R., International Financial Liberalization and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9. Maarek G., Déreglamentation et cycle bancaire a l étranger, Banque 1995, luty. Mattoo A., Financial Services and the WTO. Liberalization in the Developing and Transition Economies, Staff Working Paper, nr TISD-98-03, WTO, Geneva McKinnon R.I., Money and Capital in Economic Development, Brookings Institution, Washington D.C Miklaszewska E., Podstawy finansów i bankowości, Wydawnictwo UJ, Kraków Mishkin F.S., Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Rivera-Batiz F.L., International Financial Liberalization, Corruption, and Economic Growth, Review of International Economics 2001, vol. 9. Shaw E.S., Financial Deepening in Economic Development, Oxford University Press, New York Sorsa P., The GATS Agreement on Financial Services A Modest Start to Multilateral Liberalization, Working Paper, nr 55, IMF, Geneva Stiglitz J.E., Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Szpringer W., Europejskie regulacje bankowe, Twigger, Warszawa The Recent Evolution of Financial Systems, red. J. Revell, MacMillan, London White L.J., The Role of Financial Regulation in a World of Deregulation and Market Forces, paper presented at the IMF Conference on Second Generation Reforms, Washington (DC), November 8 9, 1999, dostęp dnia r. Williamson J., Drabek Z., Whether and When to Liberalize Capital Account and Financial Services, Staff Working Paper, nr ERAD-99-03, WTO, Geneva WTO, The Doha Declaration explained, dostęp dnia r. WTO, The results of the financial services negotiations under the General Agreement on Trade in Services (GATS), dostęp dnia r. Zawadzka Z., Zagrożenia i szanse dla banków na początku XXI wieku, Bank i Kredyt 2002, nr 10. Financial Liberalisation as one of the Main Symptoms of the Evolution of Banking Systems in Recent Decades Legal transformations, termed liberalization or financial deregulation, are one of the main features of the evolution that has been going on in the financial world in recent decades. Liberalisation always starts with decisions taken by politicians in particular countries. However, the range and speed of liberalization also depends on regional and global agreements. Financial liberalization is a multi-aspect process. Deregulation entails a series of further changes, the outcome of which is either acceptance of the increasing freedom of financial institutions to set the terms of the products they offer and profile areas of activity, or further regulation, especially in the area of precautionary norms and information standards. Financial liberalization understood in this way is not yet a completed process.

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY JOANNA redakcja naukowa SWIDERSKA WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY Ujęcie instytucjonalne Difin Spis treści Wprowadzenie 11 Część I System gwarantowania depozytów 15 Rozdział 1. Geneza i uwarunkowania tworzenia

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Wybór promotorów prac magisterskich

Wybór promotorów prac magisterskich Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i Rachunkowość studia niestacjonarne Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO PL OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO z dnia 2 sierpnia 2006 r. wydana na wniosek Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie projektu ustawy zmieniającej ustawę o Narodowym Banku Polskim (CON/2006/39)

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych (rok akademicki 2013/2014) Wybór promotorów prac licencjackich i magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku Finanse

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia I stopnia (licencjackie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2015/2016 Wybór promotorów

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Finanse i rachunkowość prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS. rok studiów semestr wykłady l. godzin. ćwiczenia l. godzin stacjonarne I stopnia III 6 30 15 stacjonarne magisterskie

SYLLABUS. rok studiów semestr wykłady l. godzin. ćwiczenia l. godzin stacjonarne I stopnia III 6 30 15 stacjonarne magisterskie Wydział Nauk Ekonomicznych i Prawnych UPH w Siedlcach SYLLABUS Instytut Administracji, Samorządu i Prawa Kierunek Administracja Specjalność Administracja gospodarcza Przedmiot Podstawy bankowości (prawo

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia szczegółowych warunków technicznych i organizacyjnych dla firm inwestycyjnych,

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Cel

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Cel Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej Cel Celem Podyplomowych Studiów Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej jest umożliwienie zdobycia aktualnej wiedzy z zakresu międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU ROZWOJU

POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU ROZWOJU POLITYKA INFORMACYJNA SPÓŁDZIELCZEGO BANKU ROZWOJU Spis treści I.Postanowienia ogólne... 3 II. Zakres ogłaszanych informacji... 3 III. Częstotliwość, formy i miejsce ogłaszania informacji... 6 IV. Zasady

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez

Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez Bank BPS S.A. Spis treści: Rozdział 1. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ

STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE. 10h 1. System prawa UE. 2h Źródła prawa

Bardziej szczegółowo

Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami, udziałowcami i inwestorami Polskiego Banku Spółdzielczego w Ciechanowie

Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami, udziałowcami i inwestorami Polskiego Banku Spółdzielczego w Ciechanowie Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami, udziałowcami i inwestorami Polskiego Banku Spółdzielczego w Ciechanowie 1. Postanowienia ogólne 1 Zasady polityki informacyjnej w kontaktach z klientami,

Bardziej szczegółowo

Wykaz opublikowanych prac naukowych (po doktoracie) Marcin Gruszczyński

Wykaz opublikowanych prac naukowych (po doktoracie) Marcin Gruszczyński Wykaz opublikowanych prac naukowych (po doktoracie) Marcin Gruszczyński I. Książki naukowe (60 pkt l. Kryzysy walutowe, bankowe i zadłużeniowe w gospodarce światowej, CeDeWu 2013, 240 stron (20 pkt 2.

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna funkcjonowania komitetu audytu

Podstawa prawna funkcjonowania komitetu audytu Zgodnie z nową ustawą o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym, w skład komitetu audytu wchodzi co najmniej 3 członków.

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Finanse i Rachunkowość Promotorzy prac magisterskich prof. zw. dr hab. Ewa Bogacka-Kisiel systemy bankowe usługi i procedury

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr BłaŜej Lepczyński, Uniwersytet Gdański, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Marta Penczar Instytut

Bardziej szczegółowo

POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA

POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA Rozdział I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., działając zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2009 r. w

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Zmiany struktury sektora bankowego w Europie rola konkurencji Małgorzata Pawłowska, Instytut Ekonomiczny NBP* Niniejsza prezentacja

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Suwałkach

Bank Spółdzielczy w Suwałkach Bank Spółdzielczy w Suwałkach POLITYKA INFORMACYJNA Banku Spółdzielczego w Suwałkach 1. Postanowienia ogólne 1. 1. Bank prowadzi przejrzystą politykę informacyjną, uwzględniającą potrzeby informacyjne

Bardziej szczegółowo

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO PL OPINIA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO z dnia 6 sierpnia 2010 r. w sprawie zmian przepisów prawnych dotyczących finansowania systemu gwarantowania depozytów (CON/2010/64) Wprowadzenie i podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 31.12.2009. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym 0,00 0,00

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 31.12.2009. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym 0,00 0,00 I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 I Aktywa 0,00 64 661,87 1. Lokaty 0,00 64 661,87 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela

Bardziej szczegółowo

Jorge Chan-Lau (2001) Corporate Restructuring in Japan: An Event- Study Analysis IMF Working Paper WP/01/202.

Jorge Chan-Lau (2001) Corporate Restructuring in Japan: An Event- Study Analysis IMF Working Paper WP/01/202. Jorge Chan-Lau (2001) Corporate Restructuring in Japan: An Event- Study Analysis IMF Working Paper WP/01/202. Modelowanie Rynków Finansowych 1 Japoński system bankowo-przemysłowy akcjonariat krzyżowy brak

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI

WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Cybernetyki F I N A N S E Rodzaj studiów: NIESTACJONARNE STUDIA LICENCJACKIE Kierunek: ZARZĄDZANIE Specjalność: WSZYSTKIE SPECJALNOŚCI 1. ROZLICZENIE GODZINOWE Semestr

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13

Spis treści. Wstęp... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE... 13 Spis treści Wstęp......................................... 9 CZĘŚĆ I. SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE..... 13 Rozdział 1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego.............................

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku. Warszawa, 24 czerwca 2014

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku. Warszawa, 24 czerwca 2014 BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku Warszawa, 24 czerwca 2014 Otoczenie makroekonomiczne Gospodarka stopniowo przyspiesza Dalsza poprawa sytuacji na rynku pracy 7.0 5.0 3.0

Bardziej szczegółowo

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA [AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA :Y Podręcznik akademicki Spis treś«wprowadzenie 11 Rozdział 1 System bankowy w Polsce 13 1.1. Organizacja i funkcjonowanie systemu bankowego 13 1.2. Instytucje centralne

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Strykowie

Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Strykowie Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Strykowie Nr 32/15 z dnia 21.04.2015 r. Załącznik do Uchwały Zarządu Banku Spółdzielczego w Strykowie Nr 133/2015 z dnia 21.04.2015 r. Polityka

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW

KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW JERZY BIELINSKI (red.) KONKURENCYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW w świetle Strategii Lizbońskiej CEDEWU.PL WYDAWNICTWA FACHOWE Spis treści Wstęp 7 Część 1 Mechanizmy wzrostu wartości i konkurencyjności przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w MIKOŁAJKACH. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Mikołajkach dotycząca adekwatności kapitałowej

BANK SPÓŁDZIELCZY w MIKOŁAJKACH. Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Mikołajkach dotycząca adekwatności kapitałowej Załącznik do Uchwały Nr 61/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mikołajkach z dnia 9 lipca 2015r Załącznik do Uchwały Nr 15/2015 Rady Nadzorczej BS w Mikołajkach z dnia 24 lipca 2015r BANK SPÓŁDZIELCZY

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie Aleksandra Rabczyńska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży wydobywczej Working paper JEL Classification: A10 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r. Projekt z dnia 4 grudnia 2013 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r. w sprawie dodatkowych ograniczeń w zakresie prowadzenia działalności lokacyjnej przez fundusze emerytalne Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Pieniądz i polityka pieniężna. Działalność bankowa i polski system bankowy

Spis treści. Pieniądz i polityka pieniężna. Działalność bankowa i polski system bankowy Spis treści Pieniądz i polityka pieniężna 1. Istota pieniądza... 15 2. Funkcje pieniądza... 15 3. Współczesne formy pieniądza... 17 4. Istota i cele polityki pieniężnej państwa... 19 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO Sławomir Żygowski I Wiceprezes Zarządu ds. bankowości korporacyjnej Nordea Bank Polska S.A. SYTUACJA W SEKTORZE BANKOWYM W POLSCE UWARUNKOWANIA KRYZYSU Wina banków? Globalna

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

Z-EKO-378 Finanse i bankowość Finance and banking. Ekonomia I stopień Ogólnoakademicki

Z-EKO-378 Finanse i bankowość Finance and banking. Ekonomia I stopień Ogólnoakademicki KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-EKO-378 Finanse i bankowość Finance and banking A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance

Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance Wykaz skrótów... 11 Uwagi wstępne... 15 Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance... 23 1.1. Wspólny rynek usług finansowych Unii Europejskiej... 23 1.2. Zasada kraju pochodzenia dostawcy

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna

Polityka informacyjna Załącznik nr 1 do uchwały nr 1 Rady Nadzorczej Powiatowego Banku Spółdzielczego w Kędzierzynie Koźlu z dnia 18 marca 2015r. Polityka informacyjna Powiatowego Banku Spółdzielczego w Kędzierzynie - Koźlu

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R.

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R. Załącznik do uchwały nr 1/20/05/2014 SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej Giełdy Praw Majątkowych Vindexus S.A. wraz z oceną pracy Rady

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Broszura informacyjna mifid. Poradnik dla Klienta

Broszura informacyjna mifid. Poradnik dla Klienta Broszura informacyjna mifid Poradnik dla Klienta Broszura Informacyjna mifid 1. MiFID informacje ogólne Niniejsza Broszura zawiera informacje przeznaczone dla Klientów Banku na temat realizowania przez

Bardziej szczegółowo

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania

Wykaz haseł identyfikujących prace dyplomowe na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Analiza ryzyka działalności gospodarczej Business Intelligence Ekonometria Klasyfikacja i analiza danych Metody ilościowe na rynku kapitałowym Metody ilościowe w analizach

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Polityka angażowania środków w inwestycje finansowe

Polityka angażowania środków w inwestycje finansowe Załącznik do Uchwały Nr 12/IV/14 Zarządu Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 20 lutego 2014 r. Załącznik do Uchwały Nr 13/I/14 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 21 lutego 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Oferta finansowania dla podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą z gwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego

Oferta finansowania dla podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą z gwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego Oferta finansowania dla podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą z gwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego Dolnośląskie Spotkania Biznesowe, maj 2014 r. ZESPÓŁ PRODUKTÓW KREDYTOWYCH KLIENTA

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2008 r. Projekt z dnia 26 sierpnia 2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2008 r. w sprawie cech transakcji długoterminowych instrumentami finansowymi nabywanymi lub zbywanymi na własny rachunek

Bardziej szczegółowo