Mindware Technologie dialogu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mindware Technologie dialogu"

Transkrypt

1 Teorie mindware Postmediacje Wokół interfejsów Sztuka mediów Mindware Technologie dialogu pod redakcją Piotra Celińskiego Lublin 2012

2 Książka powstała w ramach modułu teoretycznego projektu Mindware. Technologie dialogu, który odbył się w Lublinie w ramach Krajowego Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji Organizatorami KPKPP 2011 były Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Narodowy Instytut Audiowizualny. Projekt Mindware. Technologie dialogu został zrealizowany przez Warsztaty Kultury i Miasto Lublin. Tom ukazuje się we współpracy z Wyższą Szkołą Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie. Redaktor naukowy, koncepcja wydawnicza Piotr Celiński Recenzent prof. dr hab. Andrzej Gwóźdź Redaktor Joanna Pikuła Opracowanie dokumentacji modułu artystycznego projektu Mindware. Technologie dialogu Zbigniew Sobczuk Projekt graficzny, projekt okładki i skład Karol Grzywaczewski, Idalia Smyczyńska Wydawcy Warsztaty Kultury Filia Centrum Kultury w Lublinie Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Autorzy Warsztaty Kultury Filia Centrum Kultury w Lublinie Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Książka powstała we współpracy z Narodowym Instytutem Audiowizualnym ISBN: ISBN: Druk I - F drukarnia

3 Spis treści Wstęp 7 Od mediów mechanicznych do mediów społecznych 13 Peter Weibel Generacje: Jak komputer stał się maszyną generującą naszą kulturę? 35 Peter Lunenfeld Media wyobrażone 69 Piotr Celiński Splot umysłu z oprzyrządowaniem i oprogramowaniem. Eksplikacja negatywistyczna 87 Roman Bromboszcz Narzędzia umysłu 103 Paweł Frelik Hackers GNUnited! 115 Johan Söderberg Wirtualne samobójstwo jako definitywny akt polityczny 133 Geoff Cox Ku kognitywnej przestrzeni publicznej strategie otwierania 147 Anna Nacher Perspektywy dialogu nauki i sztuki w pracach Art Orienté Objet i Paula Vanouse a 161 Maciej Ożóg

4 Teorie mindware Postmediacje Wokół interfejsów Sztuka mediów Mindware: Technologie umysłu i umysł technologiczny w perspektywie 181 antropologii mediów i badań nad komunikacją Anna Maj Chwytanie ruchu 201 Paweł Janicki Społeczne i intymne interfejsy cyberkultury 211 Michał Derda-Nowakowski Egzoetyka: O potrzebie poszukiwania nieantropocentrycznego źródła moralności 229 Michał Brzeziński Happy end mitu wieży Babel 239 Marcin Skrzypek Mindware sztuka wobec technologii cyfrowych w Lublinie 257 Marta Ryczkowska, Zbigniew Sobczuk Mindware. Technologie dialogu Lublin, październik Dokumentacja 273 O autorach 310 Layout info 312

5

6 Teorie mindware Postmediacje Wokół interfejsów Sztuka mediów Wstęp 7

7 9

8 Powołujemy do życia nowe słowa i konstruujemy pojęcia, kiedy istniejące przestają wystarczać do opisu zmieniającego się świata. Działamy tak, wierząc w sprawczą moc języka, który odpowiednie dając rzeczy słowo, stwarza rzeczywistość, porządkuje, precyzuje i poszerza naszą zdolność do jej rozumienia. Intuicją taką kierowaliśmy się, wywołując wyszyldowaną w tytule tomu kategorię mindware. Neologizmem tym otagowali współdzieloną rzeczywistość teoretycy mediów, animatorzy kultury, artyści pracujący z mediami oraz kuratorzy ich sztuki, którzy współpracowali w zakresie projektu Mindware. Technologie dialogu, który odbył się w ramach programu kulturalnego towarzyszącego polskiej prezydencji w Radzie UE w październiku 2011 roku (www.mindware.art.pl). Konotacyjnym zadaniem taga było wskazać na elementy wspólnie doświadczanej i podobnie rozumianej kulturowo-społecznej codzienności uwikłanej w cyfrowe media i łączące je sieci. Leksykalny eksperyment wywołał dyskursywne i materialne reakcje na różne sposoby. Najpierw został wirusowo zaimplementowany w lokalnej, lubelskiej przestrzeni medialnej i kulturalnej, stając się intrygującą niewiadomą dla dziennikarzy, odbiorców mediów i uczestników życia kulturalnego. Na swój sposób zrozumieli go i zareagowali nań zaproszeni do lubelskich rezydencji artyści i animatorzy, których prace i działania zaanektowały publiczne przestrzenie Lublina poszerzoną i krytyczną dokumentację tych działań znajdzie czytelnik w ostatniej części książki w formie osobnego, dopełniającego całość modułu. Jednocześnie teoretycy medialnych zjawisk, niektórzy artyści i animatorzy potraktowali zaproponowany tag jako punkt wyjścia poszukiwań analitycznych, których pokłosie składa się na zawartość tego tomu. Dla części z nich mindware zabrzmiał obiecująco i świeżo, oferując eksplanacyjny potencjał do wykorzystania. Inni krytycznie odmówili mu pojęciowej precyzji i semantycznej zasadności. W efekcie, projektując i testując pole semantyczne nowego pojęcia w budowie (taki tytuł nadaliśmy poprzedzającej niniejszy tom wymianie zdań toczącej się na blogu podjęli się zadania prześwietlenia przez jego pryzmat zmian w sferze medialnej wrażliwości i refleksyjności wraz z wynikającymi z nich kompetencjami komunikacyjnymi i społecznymi. Mierzące się wprost z dyskursywnym potencjałem mindware wypowiedzi zdecydowaliśmy się uzupełnić o teksty, które sytuują te próby w szerszymkontekście. W odpowiedzi na mindware owe zaproszenie swoje artykuły zgłosili także autorzy niezwiązani bezpośrednio z lubelskim projektem, tacy jak Peter Weibel, Peter Lunenfeld, Johan Söderberg, Geoff Cox czy Paweł Frelik. W rezultacie w strukturze tomu wypowiedzi odnoszące się bezpośrednio do tytułowej kategorii przeplatają się z tekstami, które sondują podobne techno-kulturtowe rewiry za pomocą odmiennych języków i perspektyw. Zebrane materiały poszły, ogólnie rzecz biorąc, w dwóch dopełniających się kierunkach. Pierwszy z nich widzi cyfrowość przez pryzmat funkcji symbolicznych i dyskursywnych, skupia się na semantyce pośredniczących w niej technologicznych form. Jest to kulturocentryczne spojrzenie na cywilizacyjne trajektorie cyfrowych maszyn. Perspektywa druga wychodzi poza istniejące paradygmaty kulturoznawczych analiz mediów i komunikacji. Postrzega cyfrowe zdarzenia medialne jako obszar taktylny, angażujący integralnie podmiot zdolny do poznawczego dystansu i imaginacji oraz napędzającą go bezbronną wobec zaawansowanych technologii cielesność. Z określonych w ten sposób wektorów analizy wyłania się dualna semantyka mindware. Z jednej strony to kulturowa wartość dodana technologii cyfrowych i sieci. Znaczenie jej jest związane z obecnymi w kulturze mitami, ideologiami, językami i relacjami, które regulują cyfrową zmianę. Wiąże się z medialną wrażliwością komunikacyjną i jej praktykowaniem w formie sztuki, w ramach dyskursu naukowego, wielu działań i strategii 9

9 politycznych, społecznych i kulturowych. Z drugiej strony mindware wskazuje na zbliżanie się cyfrowych mediów do antropicznego i biologicznego zarazem centrum zdarzeń komunikacyjnych mózgu i cielesności. Cyfrowe maszyny sprzęgają się z naturalnym oprzyrządowaniem coraz ściślej zarówno w sensie materialnym, za pomocą realizowanych na poziomie neuronalnym połączeń i nowych perceptualnych reguł, jak i na zasadzie biotechnologicznego sprzężenia zwrotnego. Pojawia się ono wtedy, kiedy stwarzając maszyny, kopiujemy rozwiązania naturalne, ale i w relacji odwrotnej, tj. kiedy zaczynamy postrzegać i rozumieć siebie na kształt i podobieństwo maszyn i regulującego je kodu. Skonstruowane w ten sposób interpretacje wytyczają strukturę książki. W pierwszej części czytelnik znajdzie analizy świadomości i wyobraźni mediów i Sieci, ich afiliacje z dyskursami sztuki, nauki, działalności społecznej, a także studia ich kulturowego i społecznego usytuowania. W części drugiej autorzy skupiają się natomiast na rozważaniach dotyczących poszerzania definicji komunikacji, mediacji i interakcji w kontakcie z cyfrowymi mediami. Granica pomiędzy partiami ma charakter jedynie przybliżony, nie została oddana w postaci sztywno wydzielonych części. Tom przybrał także podwójny interfejs. Pierwszy z nich to klasyczna, drukowana książka, którą oferujemy czytelnikowi wraz z przypisanymi tej formule elementami, takimi jak: tradycyjna, zamknięta organizacja tekstu, pasywne przypisy i bibliografia, autorski układ. Drugim interfejsem publikacji jest jej wersja elektroniczna. Opracowaliśmy ją według kryteriów interaktywności, personalizacji i multimedialności w taki sposób, aby możliwe było nadanie jej indywidualnego kształtu, wynikającego z zainteresowań samego czytelnika. W obu przypadkach na linearny porządek tekstów nakładamy dodatkowe warstwy przygotowane na kształt cortazarowskich ścieżek prowadzących alternatywnie przez zasoby tekstu. Wytyczyliśmy je za pomocą czterech kluczy tematycznych, które nazwaliśmy ścieżkami teorii mindware, postmediacji, wokół interfejsów i sztuka mediów. Za sprawą tej alternatywnej nawigacji zachęcamy czytelnika do autorskiego zarządzania całością zgromadzonego materiału jak hiper- i tradycyjnie tekstualną bazą danych. Chcemy, by w oparciu o nasze propozycje rozplanowania struktury książki sporządził własne narracje, zadawał pytania których autorzy wprost bądź w ogóle nie zadają, grupował i kategoryzował uzyskane na nie odpowiedzi, oznaczał wybrane moduły i linkował je w dowolny sposób. Te różne stany skupienia to oferta dla wszystkich, którzy odnajdą w opisanej tu materii i nazywającym ją języku inspirację i zachętę do interakcji i poszukiwań kolejnych sensów i definicji mindware. W ten sposób wypuszczamy mindware owy wirus w analogową i cyfrową przestrzeń zaciekawieni jego dalszym, otwartym na działania wszystkich, którzy się z nim spotkają, żywotem. Elektroniczna wersja publikacji, jak i wszystkie archiwa lubelskiego projektu, umieszczone zostały na stronie Dziękuję współtwórcom projektu Mindware. Technologie dialogu, bez których ta publikacja nie mogłaby powstać: producentce Magdzie Kawie, kuratorom: Zbyszkowi Sobczukowi i Marcinowi Skrzypkowi oraz wydawcy Alicji Borzęckiej-Szajner. Piotr Celiński 10

10

11

12 Teorie mindware Postmediacje Sztuka mediów Od mediów mechanicznych do mediów społecznych Peter Weibel Artykuł jest przeredagowaną wersją tekstu Vergangene, zeitgenössische und zukünftige Medienkunst, pierwotnie opublikowany w katalogu REWIND/FAST FORWARD. Die Videosammlung - Neue Galerie Graz, red. G. Holler-Schuster, Ch. Steinle, Neue Galerie Graz am Landesmuseum Joanneum, Graz 2009, s Tłumaczenie: Wieńczysław Niemirowski 13

13 15

14 Techné Epistemé Historyczne przesłanki powstania i promocji sztuki opartej na maszynach i przyrządach, określanej też jako techniczna sztuka medialna, nie należą do optymalnych. Epoki klasyczne pogardzały wręcz sztuką rzemieślniczą, techniczną. Jest to historyczne brzemię, ciążące również na medialnej sztuce współczesnej oraz jej recepcji. W etyce nikomachejskiej Arystoteles ( p.n.e.), syn macedońskiego lekarza i nauczyciel Aleksandra Wielkiego, rozróżnił techné (praktyczne umiejętności, sztuka) i epistemé (poznanie naukowe, wiedza). Do różnych form wiedzy (epistemé) należą retoryka, arytmetyka, geometria, astronomia, dialektyka, gramatyka, teoria muzyki, a więc to, co nazywamy dziś nauką. Były one przeznaczone dla wspólnoty ludzi wolnych. Sztuka i umiejętności praktyczne (techné) były przeznaczone natomiast dla ludzi niewolnych, pracowników najemnych, rzemieślników (technites lub banausos). Arystoteles puszcza wodze swej lekceważącej postawy wobec rzemiosła. Rzemieślnik żyje w dużej mierze niczym niewolnik. Dlatego też nie ma statusu obywatela. Arystoteles nauczał, że synowie ludzi wolnych nie powinni oddawać się zbytnio czynnościom użytecznym, mogącym zniżyć ich do pozycji banausos, rzemiosło jest bowiem dla duszy i rozumu ludzi wolnych utrudnieniem w praktykowaniu cnoty. Sztuki rzemieślnicze (techné) przynoszą ciału złą kondycję i zabierają konieczny dla myślenia czas wolny. Rzeczy użyteczne winny być przedmiotem nauczania jedynie o tyle, o ile są podstawą czegoś wyższego. Dorosły, wolny człowiek winien słuchać muzyki jedynie dla przyjemności, sam nie powinien muzykować, gdyż własne wykonanie byłoby czymś rzemieślniczym (banauson) i niegodnym wolnego mężczyzny. Muszą więc istnieć ludzie, którzy jako pracownicy najemni lub jako niewolnicy będą w stanie wykonywać rzemiosło (względnie techné), lecz jedynie w służbie innym, by owym innym być pomocnym w korzystaniu z przyjemności lub w wykonywaniu czynności wyższych. Uprawianie sztuk technicznych jest więc równoważne z wykonywaniem służby niewolniczej. Dla lepszego zrozumienia owej hierarchii form wiedzy należy przypomnieć o tym, że Arystoteles nie był żadnym przyjacielem demokracji, lecz orędownikiem panowania klasowego. Dobrą, służącą interesowi społecznemu formą funkcjonowania państwa było dla niego panowanie jednostki (monarchia), panowanie nielicznych (arystokracja) i panowanie wielu (politea). Zwyrodnieniami wspomnianych ustrojów są: w stosunku do królestwa tyrania, w stosunku do arystokracji oligarchia, a w stosunku do politei demokracja. Tyrania bowiem jest jednowładztwem dla korzyści panującej jednostki, oligarchia rządzi dla korzyści bogaczy, a demokracja dla korzyści ubogich, żadna z nich jednak nie ma na względzie dobra ogółu (Polityka, Księga III, rozdział V/4)1. Przez przemieszanie rządów rozsądnej większości oraz arystokracji Arystoteles próbował zneutralizować niebezpieczeństwa czyhające ze strony obydwu krańcowości (demokracji i oligarchii). Arystotelesowska teoria klas implikowała późniejszą organizację zmysłów i tego, co zmysłowe, podział form wiedzy. Oddzielenie wiedzy (epistemé) od sztuki (techné) odbijało podział na ludzi wolnych i niewolników. Arystoteles stworzył więc współmierność porządku estetycznego i społecznego. Hierarchia społeczeństwa klasowego służyła 1 Arystoteles, Polityka, przekł. i oprac. L. Piotrowicz, Wrocław 2005, s

15 jako podstawa hierarchii sztuk i nauk. Nauki (epistemé), od arytmetyki po retorykę, były przeznaczone dla ludzi wolnych. Sztuki (techné), od architektury przez agrykulturę po malarstwo i rzeźbiarstwo, dla ludzi bez tego statusu. Sztuki są więc odbiciem społeczeństwa klasowego. Artes liberales Artes mechanicae Rzymianie odwołali się do poczynionego przez Arystotelesa rozróżnienia, dokonali jednak przy tym istotnego przesunięcia. Nie robili już różnicy pomiędzy formami wiedzy a umiejętności, pomiędzy poznaniem a znajomością rzeczy, pomiędzy ekspertem a ignorantem, lecz przenieśli arystotelesowskie rozróżnienie do samego pojęcia sztuka. Sztuką stało się wszystko. W miejsce rozróżnienia na epistemé i techné nastąpiło rozróżnienie na artes liberales i artes mechanicae. Formy wiedzy, od arytmetyki po retorykę, zamieniły się w artes liberales; formy umiejętności, od architektury po agrykulturę, w artes mechanicae. Współmierność porządku estetycznego i społecznego nadal tworzyła podstawę hierarchii sztuk oraz rzemieślniczych zdolności. Nauki czasów obecnych funkcjonowały w tamtejszej dobie jako artes liberales. Sztuki w rozumieniu dzisiejszym nie wykraczały poza horyzont techné. Studiowanie artes liberales stanowiło u Rzymian treść nienastawionego na zysk wyższego wykształcenia, przystającego wolnemu obywatelowi. Dlatego mówi się o sztukach wyzwolonych dla wolnego obywatela. Siedem sztuk wyzwolonych (gramatyka, dialektyka, retoryka, arytmetyka, geometria, teoria muzyki, astronomia) było również przedmiotem nauczania w szkołach klasztornych, a od XIII wieku na uniwersytetach. Artes mechanicae (architektura, malarstwo, rzeźbiarstwo, agrykultura) ciągle były szkalowane jako banausoi technai lub artes vulgares et sordidae, będące domeną ludzi niewolnych, pracowników najemnych i niewolników. Sztuka w rozumieniu dzisiejszym nadal była służbą niewolniczą, pracą najemną, produktem zleceniodawców z kręgów kościoła lub kręgów szlacheckich. Wszystkie sztuki w rozumieniu dzisiejszym były sztukami mechanicznymi, technicznymi, sztuką użytkową. Rywalizacja sztuk Malarstwo, architektura i rzeźbiarstwo awansowały do miana sztuk wyzwolonych dopiero w toku awansu mieszczaństwa. Do emancypacji sztuk plastycznych, ówczesnych artes mechanicae, przyczyniły się około roku 1500 w równym stopniu architektura, rzeźba oraz malarstwo. Pojęcie paragone oznacza w historii sztuki rywalizację sztuk, do jakiej doszło w czasach nowożytnych. Wkrótce rozpoczęła się dyskusja o hierarchii sztuk, w której toku doszło do bezpośredniej rywalizacji malarstwa i rzeźbiarstwa. Zainicjował ją Leonardo da Vinci, który w swoich pismach opowiedział się jednoznacznie za malarstwem. Podczas gdy malarstwo po stronie swoich zalet wymieniało właściwości iluzjonistyczne, inwencję i możliwości naśladowania natury przez środki perspektywiczne i kolorystyczne, rzeźbiarstwo odwoływało się do swej wielowymiarowości, jakości dotykowych oraz materialności. Twierdzono, że malarstwo jest czystym pozorem, natomiast rzeźbiarstwo miało uosabiać byt. Precyzyjnie sformułował to rzeźbiarz Turbolo w liście do Benedetta Varchi: A me mi pare la scultura sia la casa proprio, la pittura sia la bugia (Wydaje mi się, że rzeźba jest rzeczywistym bytem, malarstwo kłamstwem). Malarstwo zaś pokpiwało z rzeźbiarstwa jako fachu rzemieślniczego, kojarzącego się z kurzem, niemogącego wspiąć się na intelektualne wyżyny malarstwa. Malarze lżyli rzeźbiarzy, sięgając po stary argument przypisywania ich fachowi charakteru rzemiosła

16 Za artes liberales (niegdyś były to nauki) uważa się obecnie malarstwo, rzeźbiarstwo, architekturę, miejsce byłych artes mechanicae zajęły w dobie dzisiejszej sztuka stosowana i sztuka mediów. Sztuki wolnych obywateli składały się niegdyś z teorii i nauki. Sztuki mechaniczne, rzemieślnicze były natomiast sztukami wykonywanymi przez niewolnych pracowników najemnych i niewolników. Ów estetyczny podział, odpowiadający greckiemu podziałowi na klasy społeczne, znajduje dziś swe odbicie w ocenie sztuk i sztuk medialnych. Znaczenie sztuki medialnej umniejsza się, przypisując jej cechę reproduktywności i sprzężenie z aparaturą techniczną, prymat przyznaje się natomiast malarstwu jako dziedzinie produktywnej. Niskim notowaniem cieszyło się niegdyś rzemiosło, wytwórczość, podobną rangę ma dziś to, co automatyczne, maszynowe. Miejsce sztuk mechanicznych zajęły media. Za pozorną autonomią artefaktu, wytworu sztuki będącego dziełem człowieka i maszyny, nie dostrzega się obecnie dokonania umysłowego. Różnica pomiędzy artes liberales (niegdyś epistemé) a artes mechanicae (niegdyś techné) opierała się w zasadzie na założeniu, że te pierwsze są czynnością umysłową, a te drugie fizyczną. Dziś natomiast podział jest następujący: intuicja i ręka artysty versus cyfrowy rozum i mechaniczna produkcja. Miejsce pogardy dla tego, co rzemieślnicze, zajęła pogarda tego, co maszynowe i medialne. Malarstwu jako produkcji wychodzącej z ludzkiej ręki, sterowanej artystyczną intuicją, przyznaje się pierwszeństwo przed dziełami sztuki, produkowanymi lub reprodukowanymi technicznie. Oryginalne dzieła malarskie przeszły na służbę klas wyższych. Klasy niższe są zbywane reprodukcjami fotograficznymi, dziełami produkowanymi seryjnie, kartami pocztowymi itd. z kopiami słynnych dzieł. Odrzucenie, jakiego doświadczały artes mechanicae, stało się dziś udziałem dzieł sztuki wytwarzanych za pomocą mediów elektronicznych. Gdy sięgnie się po współczesne książki, traktujące o historii sztuki, nadal jeszcze dostrzeże się lekceważenie sztuk medialnych, które do dziś nie mogą w pełni pozbyć się piętna niegdysiejszej profesji ludzi niewolnych i przynależenia do sfery sztuk mechanicznych. Ponieważ podział estetyczny odbijał podział na klasy społeczne, zniesienie hierarchii estetycznej mogło dojść do skutku jedynie w kontekście zniesienia hierarchii klasowej. Prowadzące do autonomii sztuki (sztuka bez zamówienia), następujące w XIX wieku uwolnienie sztuk od zleceniodawców oraz cała retoryka wolnościowa moderny (od uwolnionego koloru aż po uwolnioną powierzchnię) da się zrozumieć jedynie w kontekście walk klasowych XIX wieku. Uwolnienie tzw. warstw niższych można odczytać w samych procesach transformacji sztuk. Swą emancypację warstwy niższe zawdzięczają jednak sztukom w stopniu mniejszym niż naukom przyrodniczym oraz duchowi oświecenia, które uwolnić chciały ludzi z okowów socjalnej przemocy, z kajdan niesamodzielności, wykutych przez szlachtę i kościół, z poddaństwa wobec sił przyrody. Nauki przyrodnicze sprzymierzyły się ze sztukami mechanicznymi (techné), by za pomocą instrumentów, narzędzi, laboratoriów, rzemieślniczych zdolności, wiedzy i ekspertyz odkryć prawa przyrody i przyspieszyć poznawanie mechanizmów opanowywania owej przyrody. Po części sztuki opierały się oświeceniu (np. w romantyzmie), po części sprzymierzały się z nim, aby polepszyć przez to condition humaine. Podobną sytuację przeżywa się i dziś. Rozszerzenie i przyspieszenie rozwoju sfer wiedzy nastąpić winno przez ponowne sprzymierzenie sztuk medialnych z naukami przyrodniczymi. Na tej drodze, dzięki pomocy nowych technologii i procesów, będą mogły zostać stworzone platformy i praktyki procesów demokratycznych. 17

17 Nauki zawarte w Encyklopedii W latach Denis Diderot oraz Jean-Baptiste le Rond d Alembert wydali 35 tomów Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, co było najbardziej znaczącym publicystycznym przedsięwzięciem francuskiego oświecenia, wstępnym rozdziałem rewolucji (Robespierre). Już po ukazaniu się siódmego tomu Encyklopedia została oficjalnie wyklęta przez papieża Klemensa XIII. Tworzący awangardę francuskiego oświecenia Voltaire, Rousseau, Concordet i Montesquieu przez swe artykuły sprawili, że ostrze Encyklopedii kierowało się przeciw klerykalizmowi i absolutyzmowi, a ona sama mogła stanowić rdzeń ideowy przyszłej rewolucji demokratycznej. W roku 1751, w październiku, d Alembert ( ) napisał Discours préliminaire de l Encyclopédie, korzystając przy tym ze spuścizny ideowej, jaką pozostawili Bacon, Newton i Locke. Matematyka i fizyka były dla niego bazą wszelkiej wiedzy, także wiedzy o społeczeństwie. Podstawą tworzenia modeli funkcjonowania wspólnoty nie były ani religia, ani organizmy biologiczne budując modele sfery polityki i sztuki d Alembert sięgał po zdobycze rozumu oraz nauk przyrodniczych. Encyklopedia była przede wszystkim zasługą Diderota, który główny akcent położył na arts mécaniciens, rzemiosło oraz technologię jako langue des arts. Większą część Encyklopedii zajmują napisane przez Diderota teksty o sztukach mechanicznych. Pisarz zmierzał do stworzenia logicznego systemu sztuk mechanicznych i żądał integracji sztuk mechanicznych ze sztukami wyzwolonymi oraz naukami. Pragnieniem Diderota było zniesienie podziału na artes liberales i artes mechanicae jako zjawiska związanego ze społeczeństwem klasowym oraz doprowadzenie do zmian społecznych przez emancypację sztuk mechanicznych. Przez ulepszenie sztuk chciał polepszyć status społeczny obywateli. Zdaniem Diderota tworzenie różnicy pomiędzy sztukami mechanicznymi a wyzwolonymi przyniosło degradację człowieka. Opowiadał się on za rozszerzeniem kręgu uczestników, za szeroką dystrybucją wiedzy oraz za rozwojem narzędzi i maszyn, modeli i instrumentów w interesie postępu. Zmiany i polepszenie życia społecznego obiecywał sobie przede wszystkim po szerszym krzewieniu znajomości sztuk mechanicznych. Liczył na to, że technologia okaże się pomocna przy budowie nowej struktury społecznej. Istotnego wkładu w powstanie wolnego społeczeństwa nie oczekiwał więc od malarstwa i rzeźbiarstwa, lecz od sztuk mechanicznych. Zakładał, że znajomość sztuk mechanicznych doprowadzi do powstania racjonalnego i sprawiedliwego społeczeństwa, tak jak obiecujemy to sobie w dobie dzisiejszej po sztukach i technologiach medialnych, np. Internecie. Eksperymentalna polityka i eksperymentalna sztuka medialna winny się wzajemnie wspierać. U Diderota i w programie oświecenia można odkryć zainteresowanie integracją oddzielonych od siebie reprezentacyjnych pól nauki, sztuki (sztuki mechaniczne) i polityki. Diderot oraz współcześni myśliciele uznawali sztuki mechaniczne, technikę i naukę za bazę oświeconej polityki, będącej drogą do wyemancypowanego demokratycznego społeczeństwa. Emancypacja sztuk mechanicznych stanowiła warunek do emancypacji ludzi niewolnych. Równouprawnienie materiałów i mediów W latach 20. XX w. powstała (szczególnie w Rosji wokół Władimira Tatlina) kultura materiałów. Aplikację z części drewnianych i papierowych, znaną z kubistycznych obrazów Braque a i Picassa, Tatlin połączył z materiałową tradycją rosyjskiej ikony. Także Kurt Schwitters i Bauhaus rozszerzyli malarstwo nie tylko o język form abstrakcji, lecz także o nowe materiały. W manifestach o nowej sztuce materiałowej (echo artes machanicae) pojawiły się stosowne żądania 18 19

18 równości wszystkich materiałów. Dlatego najznamienitsi przedstawiciele awangardy lat 20. XX w. pracowali jednocześnie jako malarze, rzeźbiarze, fotografowie, filmowcy, wzornicy, architekci. Rozwinęli oni język wizualny, który można było stosować uniwersalnie, na płaszczyźnie i w przestrzeni. Przygotowali tym samym grunt pod zakończenie rywalizacji sztuk, co dało początek równouprawnieniu wszystkich artystycznych gatunków i mediów. W pierwszej fazie rozwoju sztuki medialnej chodziło więc o to, aby media, fotografia i film, uzyskały uznanie artystyczne równe temu, jakim cieszyły się media tradycyjne malarstwo i rzeźba. W fazie tej pracowano w szczególności nad stworzeniem specyficznych osobnych światów poszczególnych mediów. Uznanie za artystyczne medium wywalczyła z pewnością 150 lat po jej wynalezieniu fotografia. Podobny wynik osiągnęły w tej rywalizacji sztuk również nowe media wideo i sztuka cyfrowa: na wielkich międzynarodowych wystawach dzieła medialne wywołują zainteresowanie większe niż kiedykolwiek w przeszłości. Przynajmniej prowizorycznie można więc mówić o równouprawnieniu wszystkich mediów i gatunków. Poniżej pokrótce naszkicowano niektóre fazy rozwoju sztuki medialnej w kontekście rozwoju sztuki nowoczesnej. Materiał i maszyna w modernie Rozwój sztuki nowoczesnej jest nierozerwalnie związany z ideą osobnego świata materiału. Wpierw, na początku XIX wieku, odkryto własną wartość i autonomię koloru. Uwolnienie koloru od jego reprezentatywnej funkcji, tzn. koloru lokalnego, oddającego zgodnie z rzeczywistością kolor świata przedmiotowego, doprowadziło do uwolnienia formy od jej zobowiązania do oddawania rzeczywistości oraz do powstania koloru absolutnego. Autonomiczny kolor i autonomiczna forma doprowadziły do wyparcia przedmiotu z malarstwa i tym samym do abstrakcji. Po uznaniu własnej wartości formy i koloru oraz ich niezależności od świata przedmiotowego doszło do uznania własnej wartości światła, płaszczyzny obrazu, gestu itd. W przyszłości wystarczać miało przedstawienie samego koloru, prezentacja koloru jako koloru aż po monochromię (Rodczenko, 1921); wystarczyła prezentacja samego płótna (Fontana); wystarczyło odtworzenie oraz ślady gestu (informel). Ów łańcuch wartości własnych oraz deklaracji niezależności od koloru, formy, płaszczyzny, gestu złożył się na podstawę zwrotu sztuki ku jej autonomii. Świat maszyn rewolucji przemysłowej zademonstrował autonomiczny status aparatów, zanim podobne zjawisko nastąpiło w sztuce. Nie tylko ludzie, lecz także maszyny potrafiły działać i być relatywnie autonomiczne. Automat oznacza wszak samodzielną maszynę (od greckiego auton samodzielny). Już aparat fotograficzny z roku 1839 był pierwszą samodzielną maszyną, wytwarzającą obrazy. Sztuka maszynowa, względnie sztuka wspierana przez maszyny, była więc powiązana od samego początku z pojęciem autonomia, wnosząc to pojęcie do dyskursu o sztuce. Także typowe dla moderny bazowanie na metodzie naukowej, która współgra z naszą epoką (Pissarro, 1887), przy definiowaniu sztuki było efektem wpływu rewolucji przemysłowej. Obraz techniczny powstał, jak wiadomo, jako produkt wspieranej maszynowo fotografii (1839). Mniej więcej w tej samej epoce nastąpiło wspierane maszynowo przekazywanie obrazu na długi dystans (telegrafia) na podstawie zasady skanowania, rozłożenia dwuwymiarowego obrazu w linearne następstwo punktów w czasie. Oddzielenie posłańca od niesionej przez niego wieści, do czego doszło w epoce elektromagnetycznej (1873 Maxwell, 1887 Hertz, 1896 Marconi), umożliwiające bezcielesne i bezmaterialne podróże znaków w kulturze 19

19 telematycznej, doprowadziło do zniknięcia przestrzeni i czasu. Telefon, telekopia, elektroniczny teleskop (system TV P. Nipkowa, 1884) są systemami przenoszenia dźwięku oraz statycznego i ruchomego obrazu. Po wspieranym maszynowo wytwarzaniu obrazu nastąpiło więc wspierane maszynowo przenoszenie i odbiór obrazu. Po zniknięciu rzeczywistości (przestrzeń i czas w swej historycznej formie, tzn. ciałocentryczne doświadczenie przestrzeni i czasu) nastąpiła symulacja rzeczywistości (maszynocentryczne doświadczenie przestrzeni i czasu). Po fotograficznej analizie ruchu nastąpiła kinematograficzna synteza ruchu. Poruszane maszynowo obrazy, film, iluzja ruchomego obrazu, tworzą trzeci etap obrazów technicznych. Odkrycie elektronu i lampy oscyloskopowej (1897) stworzyło podstawy do zastąpienia mechanicznego wytwarzania i przenoszenia obrazów przez system elektroniczny. Magnetyczna rejestracja sygnałów obrazowych (w miejsce sygnałów dźwiękowych jak dotychczas) przez magnetowid (1951) doprowadziła przez zmiksowanie magazynowania i transmisji obrazu (film i telewizja) do powstania nowego medium: wideo. Czwarty etap zwiększył możliwość (maszynowej) manipulacji obrazu. Piąty etap, w którym pojawił się obraz cyfrowy, wytworzony w pełni przez maszynę, przewidywalny obraz komputerowy, łączy w sobie nie tylko właściwości wszystkich czterech poprzednich etapów funkcjonowania obrazów technicznych, lecz wykazuje również fundamentalnie nowe właściwości: wirtualność, wiabilność, zmienność i interaktywność. Wirtualność zapisu informacji umożliwia zmienność treści obrazów w czasie rzeczywistym. Obraz staje się dynamicznym, zmienialnym w każdej chwili systemem zmiennych. Dzięki swej ogromnej prędkości komputery mogą symulować nie tylko sztuczne rzeczywistości w czasie rzeczywistym i emulować nowe światy, lecz także rozmywać granicę pomiędzy rzeczywistością a symulacją. Owa graniczna przestrzeń, prawie rzeczywistość teleobecności i teleegzystencji nosi miano wirtualnej rzeczywistości (cyberspace). Na ową wirtualną przestrzeń obserwator ma wpływ i może po niej kroczyć, zmieniając i deformując ją. Obserwator porusza obraz, a obraz reaguje na jego ruchy (interaktywność). Zmienne zachowanie się obrazu prowadzi do wiabilności systemu obrazów, do pokrewnego życiu (wiabilnego) zachowania obrazu. Systemy i organizmy, reagujące na wprowadzanie danych z otoczenia, nazywamy systemami żyjącymi. Interaktywnie ożywiony obraz jest być może najradykalniejszą transformacją europejskiego pojęcia obraz. Szóstym etapem jest globalna sieć komputerowa, dostępna przez telefon i modem, umożliwiająca wymianę informacji akustycznej i wizualnej w skali globalnej. Telematyczna zdyslokowana komunikacja w czasie rzeczywistym umożliwia nie tylko nowe formy pracy (teleworking) w mieście cyfrowym (Telepolis, Florian Rötzer), lecz także nowe formy artystycznej interakcji, trudne dziś do wyobrażenia. Przez techniczne pojęcie obraz w zasadniczy sposób zostało zmienione pojęcie wizualność, a w następstwie tego także pojęcie sztuka. Techniczne media jako media sztuki są z jednej strony punktem wyjścia i punktem końcowym dialektyki autoreferencji i autonomii moderny, lecz z powodu ich maszynowej kontekstualności oznaczają zarazem jej kasację. Artystyczne rozumienie obrazu, kojarzone z farbą olejną i płótnem, zostało poszerzone o nowe, przenoszące obraz media. Obraz i idea obrazu przeniosły się z płótna na ekran. W modernie rozszerzył się tym samym horyzont obrazu, od sztuk plastycznych ku kulturze wizualnej. Kultura wizualna obejmuje obrazy malarskie, lecz także obrazy wytworzone przez maszyny i media, od fotografii po film, od telewizji po wideo, od komputera po Internet

20 Antyiluzja: sztuka medialna w latach 60. i 70. XX wieku Prymat osobnego świata materiału skutkował z jednej strony owego materiału analizą, a z drugiej w sztuce bazującej na maszynach i mediach analizą osobnego świata aparatów. Obok samorefleksyjnego malarstwa i rzeźby pojawiła się samorefleksyjna sztuka medialna (fotografia, film, wideo). W Whitney Museum of American Art zorganizowano w 1969 r. wystawę pod znamiennym tytułem Anti-Illusion: Procedures/Materials. Autorami wystawianych prac byli Andre, Asher, Benglis, Morris, Nauman, Reich, Ryman, Serra, Snow, Sonnier, Tuttle i inni. Wystawa ta była syntezą ważnej analitycznej, samoreferencyjnej tendencji neoawangardy, przede wszystkim jednak awangardy medialnej (fotografia, film i wideo). Pod naciskiem samorefleksji w sztuce materiałowej i medialnej w latach 60. XX w. doszło do zmiany paradygmatu od iluzji ku antyiluzji. Wszystkie zdobycze awangardy lat 50. i 60. XX w. miały odniesienie do rozwoju charakteru materiałowego, cech danego medium i jego dyspozytywów względnie aparatur. Osobny świat materiału stworzył kanon, wypływały z niego dyrektywy dla rozwoju procesów. Procesy materiałowe (niezależnie od tego, czy był to ołów, filc, tłuszcz, farba olejna, woda, lód, powietrze, ogień, ziemia itp.) tworzyły w przypadku obrazów lub rzeźb punkt wyjścia ich kształtu lub bezkształtowości. Owe procesy zastępowały dzieło sztuki jako produkt albo przynajmniej warunkowały powstanie owego produktu. Możliwości i opcje materiału sondowali artyści różnych dziedzin sztuki (muzyka awangardowa, fluxus, happening, sztuka akcyjna, body art, arte povera, land art, process art, sztuka konceptualna). Artyści swoje efemeryczne dzieła tworzyli, sięgając po fortepian, światło, farbę olejną, tekst itd. Materiałowa obsesja szła w parze z odrzuceniem odwzorowywania i reprezentacji, i w ogólności była nacechowana gestem oświecenia i antyiluzji. Uwarunkowania i materialność filmu znalazły szczególne uwzględnienie w filmie awangardowym. W szczególności dotyczyło to warunków odbioru, projekcji, uwarunkowań sali kinowej, celuloidu itd. Rozwinęły się z tego structural film, material film i expanded cinema (Hollis Frampton, Tony Conrad, Paul Sharits, Steina i Woody Vasulka, Birgit i Wilhelm Hein, Michael Snow, Peter Gidal, Ernst Schmidt jr, Peter Weibel itd.). Film awangardowy i sztuka medialna były w pewnym stopniu ostrzem oszczepu owej awangardy antyiluzji, jeszcze zanim zaistniała ona w klasycznych formach sztuki: malarstwie i rzeźbie. W latach 60. XX w. powstał przedział pomiędzy epoką i praktyką iluzji, sztuki moderny a epoką i praktyką antyiluzji, moderny właściwej. W świadomości publiczności sztuka antyiluzji zakończyła się w latach 70. XX w., gdyż lata 80. XX w. były opanowane przez malarstwo iluzji. Pod naciskiem środków masowego przekazu, które stały się centralnym miejscem wytwarzania iluzji, awangarda zaczęła tym usilniej faworyzować destrukcję, dekonstrukcję i antyiluzję, wyjście z obrazu. Wraz z nawrotem ku malarstwu figuratywnemu i ekspresyjnemu nastąpił powrót iluzji do królestwa sztuki. Zostało to w sposób oczywisty, choć zadziwiający, nagrodzone. Mass media nie szczędziły aplauzów, poświęcając temu fenomenowi aż nader dużo uwagi. Media bulwarowe i ilustrowane dziękowały sztuce za to, że w teatrze iluzji nie były już jedynym graczem, że graczami stali się na tej scenie także artyści. Wulgarne mass media szczególną wdzięczność okazywały artystom niedysponującym własną inwencją, którzy przy (maszynowej) produkcji obrazów czerpali ze środków masowego przekazu, przyswajając sobie od nich (jak np. Andy Warhol) wulgarne obrazy. Obraz z gazety codziennej, mającej nader krótki żywot, był przenoszony do malarstwa, medium nieśmiertelnego, co podnosiło mass media do rangi mediów artystycznych. W ramach wdzięczności środki 21

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Termin creative industriesw języku polskim

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Miłosz Łuczyński. Miejsca Miłosza. instalacja immersive

Miłosz Łuczyński. Miejsca Miłosza. instalacja immersive Miłosz Łuczyński Miejsca Miłosza instalacja immersive Plac Szczepański Kraków, 9-25 maja 2011 Miejsca Miłosza to intermedialny projekt artystyczny łączący literaturę, sztuki wizualne, muzykę i nowe media.

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania Plastyka Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania ocena celująca - dysponuje wiedzą i umiejętnościami znacznie wykraczającymi poza wymagania edukacyjne sformułowane dla jego poziomu; - sprawnie, świadomie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu

Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Efekty kształcenia dla kierunku architektura krajobrazu Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar kształcenia Profil kształcenia Poziom kształcenia Forma kształcenia Tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego [PRZEDSPRZEDAŻ] Ireneusz Matusiak Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE

Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego [PRZEDSPRZEDAŻ] Ireneusz Matusiak Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego [PRZEDSPRZEDAŻ] Ireneusz Matusiak Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Gry komputerowe stanowią fenomen technicznego, kulturowego i artystycznego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Kierunek Intermedia STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

Kierunek Intermedia STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA STANDARDY KSZTAŁCENIA Kierunek Intermedia STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. USTALENIA OGÓLNE Studia kończą się nadaniem tytułu zawodowego licencjata. Studia trwają nie krócej niż 6 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp.

LISTA ZAGADNIEŃ EGZAMINACYJNYCH Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUK PLASTYCZNYCH Stopień: PIERWSZY Lp. LISTA AGADNIEŃ EGAMINACYJNYCH PREDMIOTÓW KIERUNKOWYCH EDUKACJA ARTYSTYCNA W AKRESIE STUK PLASTYCNYCH Stopień: PIERWSY 1. Przedstaw zasady pracy z modelem (organizacja pracy, komunikacja, kultura bycia,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki ! Nazwa przedmiotu Jednostka prowadząca Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki Jednostka dla której przedmiot jest przygotowany Rodzaj przedmiotu Rok studiów/

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Zakres materiału realizowany w danym okresie może ulec zmianie w zależności od tempa pracy uczniów i innych czynników niezależnych. O zmianach uczniowie będą

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Ontologie, czyli o inteligentnych danych

Ontologie, czyli o inteligentnych danych 1 Ontologie, czyli o inteligentnych danych Bożena Deka Andrzej Tolarczyk PLAN 2 1. Korzenie filozoficzne 2. Ontologia w informatyce Ontologie a bazy danych Sieć Semantyczna Inteligentne dane 3. Zastosowania

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA II. EFEKTY KSZTAŁCENIA Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia A - obszar kształcenia w zakresie sztuki 1 studia I stopnia 2 studia II stopnia Użyte symbole: W kategoria wiedzy

Bardziej szczegółowo

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.

Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach. Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek. Technologie Informacyjne Mediów - składowa tożsamości Nauk o Mediach Włodzimierz Gogołek Instytut Dziennikarstwa UW www.gogolek.pl Zmiany liczby odbieranych umownych słów http://hmi.ucsd.edu/pdf/hmi_2009_consumerreport_dec9_2009.pdf

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

Zatwierdzono uchwałą Senatu:.. PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. JANA GRODKA W SANOKU ul. Mickiewicza 21, 38-500 Sanok

Zatwierdzono uchwałą Senatu:.. PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. JANA GRODKA W SANOKU ul. Mickiewicza 21, 38-500 Sanok OGÓŁEM PLAN STUDIÓW INSTYTUT Społeczno-Artystyczny KIERUNEK Nowe media, reklama, kultura współczesna SPECJALNOŚĆ: bez specjalności SPECJALNOŚĆ: Grafika komputerowa SPECJALNOŚĆ: Fotografia i film profil

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA

STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA Dz.U. z 2011 nr 207 poz. 1233 Załącznik nr 2 STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia pierwszego stopnia trwają nie krócej niż 7

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, kształcenie umiejętności twórczych; otwartość na nowe kontakty,

kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, kształcenie umiejętności twórczych; otwartość na nowe kontakty, MULTIMEDIA W EDUKACJI HUMANISTYCZNEJ opracowała Elżbieta Anioła Szkoła w społeczeństwie informacyjnym. kształcenie umiejętności w zakresie poszukiwania, przetwarzania i tworzenia informacji; kształcenie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja

TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja Tytuł wykładu: TABklasa. Otwarta przestrzeń - otwarty umysł Edukacja nieograniczona mobilny multibook, mobilny uczeń, mobilna edukacja Wykładowcy: Magdalena Maćkowiak, Jan Mierzejewski Agenda Idea TABklasy

Bardziej szczegółowo

Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II rok akademicki 2012/2013 kulturoznawstwo stopień pierwszy studia stacjonarne

Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II rok akademicki 2012/2013 kulturoznawstwo stopień pierwszy studia stacjonarne Kierunek Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II rok akademicki 2012/2013 kulturoznawstwo stopień pierwszy studia stacjonarne Forma zajęć: Organizacja kultury wykład z ćwiczeniami

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Opublikowano w: Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej, red. Anna Obrębska, Łódź 2009, s. 9-19 Kategoria obserwatora

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

Jolanta Chowańska. Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki. Czym jest dla mnie piktorializm

Jolanta Chowańska. Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki. Czym jest dla mnie piktorializm Jolanta Chowańska Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki Czym jest dla mnie piktorializm Jeleniogórska Szkoła Fotografii 17 maja 2012 Rzeczywistość i wizja Fotografia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia Załącznik nr 1 do uchwały Nr 24/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 roku Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka

Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Efekty kształcenia wymagane do podjęcia studiów 2 stopnia na kierunku Informatyka Test kwalifikacyjny obejmuje weryfikację efektów kształcenia oznaczonych kolorem szarym, efektów: K_W4 (!), K_W11-12, K_W15-16,

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Próchniak. Komputerowy artysta. Program zajęć artystycznych w gimnazjum. Rok 2010/2011

Grzegorz Próchniak. Komputerowy artysta. Program zajęć artystycznych w gimnazjum. Rok 2010/2011 Grzegorz Próchniak Komputerowy artysta Program zajęć artystycznych w gimnazjum Rok 2010/2011 1 S t r o n a 1. Założenia programu i sposoby realizacji Program zajęć artystycznych Komputerowy artysta w gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Dzieci lubią książki! Czytanie wrażeniowe w ruchu, w tańcu i w zabawie

Dzieci lubią książki! Czytanie wrażeniowe w ruchu, w tańcu i w zabawie Dzieci lubią książki! Czytanie wrażeniowe w ruchu, w tańcu i w zabawie Seminarium dla nauczycieli wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej ZCDN, 4 października 2014 r. Maria Twardowska Czy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA TECHNICZNA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka techniczna

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Grupy S&D w sprawie umiejętności korzystania z mediów

Stanowisko Grupy S&D w sprawie umiejętności korzystania z mediów S&D Grupa Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim Parlament Europejski Rue Wiertz 60 B-1047 Bruksela T +32 2 284 2111 F +32 2 230 6664 www.socialistsanddemocrats.eu Stanowisko

Bardziej szczegółowo

Prawo własności przemysłowej. Prawa patentowe i prawa z tym związane - I

Prawo własności przemysłowej. Prawa patentowe i prawa z tym związane - I Prawo własności przemysłowej Prawa patentowe i prawa z tym związane - I Historia 1474 ustanowiono ustawę wenecką, twórca uzyskiwał 10-cio letnią ochronę na nowy i twórczy pomysł, dotyczący urządzenia,

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJUM IM. ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU W TERESINIE AL. XX LECIA 2, 96 515 TERESIN

GIMNAZJUM IM. ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU W TERESINIE AL. XX LECIA 2, 96 515 TERESIN GIMNAZJUM IM. ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU W TERESINIE AL. XX LECIA 2, 96 515 TERESIN Rozkład materiału dla klas II gimnazjum w oparciu o autorski program nauczania zajęć artystycznych zajęcia plastyczne Robert

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie SPIS TREŚCI 5 WPROWADZENIE... 11 Rozdział 1 PRÓBA DEFINICJI ANALIZY FILMU... 17 1. Analiza i inne dyskursy o filmie... 19 1.1. Różne typy dyskursu o filmie... 19 1.2. Analiza i krytyka... 22 1.3. Analiza

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu e-urzędnik

Sylabus modułu e-urzędnik Sylabus modułu e-urzędnik Wymagania konieczne: Zakłada się, że przystępując do egzaminu modułu e-urzędnik, zdający będzie miał opanowany blok umiejętności i wiadomości podstawowych w zakresie zgodnym z

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 3 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: ARCHIWISTYKA I ZARZĄDZANIE DOKUMENTACJĄ Załącznik nr 17 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: Przetarg PL/COMM/DG/AWD/2015/562 AUDYCJE RADIOWE.

Dotyczy: Przetarg PL/COMM/DG/AWD/2015/562 AUDYCJE RADIOWE. Warszawa, 9 grudnia 2015 Dotyczy: Przetarg PL/COMM/DG/AWD/2015/562 AUDYCJE RADIOWE. Szanowni Państwo, Załączamy poniżej listę pytań od jednego z uczestników niniejszego przetargu, którą otrzymaliśmy dnia

Bardziej szczegółowo

13. Plan rozwoju programu Cyfrowa Przyszłość

13. Plan rozwoju programu Cyfrowa Przyszłość 13. Jarosław Lipszyc współpraca: Katarzyna Sawko Projekt Cyfrowa przyszłość jest realizowany przez Fundację Nowoczesna Polska od października 2011. Jednym z celów projektu, zrealizowanym w pierwszym etapie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite 1 P R A C O W N I A G R A F I K I W A R S Z T A T O W E J D R U K C Y F R O W Y, G R A F I K A P R Z E S T R Z E N N A Kod przedmiotu: 03.1-WA-GRAF-PGWA Typ przedmiotu: przedmiot do wyboru Język nauczania:

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Studia pierwszego stopnia profil praktyczny (Tabela efektów specjalnościowych i ich odniesień do efektów kierunkowych)

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda.

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

fale kolorów, mix i coś jeszcze

fale kolorów, mix i coś jeszcze Kuba Ryniewicz RGB fale kolorów, mix i coś jeszcze Czasami wybieramy zakład fotograficzny, gdzie wywołujemy negatywy, ze względu na jakość. Nie raz zderzyliśmy się ze stwierdzeniem - że dany lab robi lepsze,

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA DIGITALIZACJI RAZEM CZY OSOBNO?

STRATEGIA DIGITALIZACJI RAZEM CZY OSOBNO? STRATEGIA DIGITALIZACJI RAZEM CZY OSOBNO? DZIŚ Wolumen przetwarzanych eksponatów w poszczególnych fazach procesu wystawienniczego wielkość wolumenu w skali 0-100 Pozyskanie 1 Opracowanie 1 Składowanie

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo