PROBLEMY WCZESNEJ EDUKACJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROBLEMY WCZESNEJ EDUKACJI"

Transkrypt

1 KWARTALNIK PROBLEMY WCZESNEJ EDUKACJI ISSUES IN EARLY EDUCATION Rok VII 2011 Numer 2 (14) W POSZUKIWANIU ZMIANY WE WCZESNEJ EDUKACJI: INTENCJE, REALIA, PRZYKŁADY IN SEARCH OF CHANGE OF EARLY EDUCATION: INTENTIONS, REALITY, EXAMPLES POLSKIE TOWARZYSTWO PEDAGOGICZNE

2 KOMITET NAUKOWY Ľudmila Belásová Prešovská univerzita (Słowacja), Anna Brzezińska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Demetra Evangeloud Purdue University (USA), Małgorzata Karwowska- Struczyk Uniwersytet Warszawski, Maria Mendel Uniwersytet Gdański, Astrid Męczkowska- Christiansen Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna, Nina-Jo Moore Appalachian State University (USA), Roberto Muffoletto Appalachian State University (USA), Krystyna Nowak-Fabrykowski Central Michigan University (USA), Sharon E. Smaldino Northern Illinois University (USA), Andrzej Szklarski University of Linköping (Szwecja), Piotr Szybek Lund University (Szwecja), Bogusław Śliwerski Chrześcijańska Akademia Teologiczna, Vlastimil Švec Masarykova univerzita (Czechy), Barbara Wilgocka-Okoń Uniwersytet Warszawski, Teresa Vasconcelos Lisbon Polytechnic (Portugalia), Małgorzata Żytko Uniwersytet Warszawski. KOMITET REDAKCYJNY Dorota Klus-Stańska (redaktor naczelna), Marzenna Nowicka (z-ca redaktor naczelnej), Małgorzata Kowalik-Olubińska (redaktor tematyczny), Małgorzata Dagiel (sekretarz redakcji, redaktor językowy język polski), Martin Blaszk (redaktor językowy język angielski), Edward Maliszewski (konsultant językowy język angielski), Natalia Kazanowska (redaktor działu recenzji), Krzesimir Arodź (redaktor statystyczny), Jarosław Jurkowski (przygotowanie strony internetowej). CZASOPISMO RECENZOWANE Lista recenzentów jest drukowana w ostatnim numerze danego roku. Wersja papierowa kwartalnika Problemy Wczesnej Edukacji / Issues in Early Education jest wersją pierwotną wydawanego czasopisma. Projekt okładki: Damian Muszyński Projekt logo: Adam Stański Publikacja dofinansowana przez Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego. ISSN Wydawca: Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8 Adres Redakcji: Problemy Wczesnej Edukacji, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego, ul. Bażyńskiego 4, Gdańsk Adres do korespondencji: Problemy Wczesnej Edukacji, Katedra Wczesnej Edukacji UWM Olsztyn, ul. Prawocheńskiego 13, tel. (089) , Adres strony internetowej: Przygotowanie do druku: Agencja Wydawnicza Remix, Olsztyn, ul. Liliowa 19/27, tel. (89) Druk i oprawa: Zakład Poligraficzny Gutgraf, Olsztyn, ul. Bałtycka 131, tel. (89)

3 Spis treści Od Redakcji ROZPRAWY I ARTYKUŁY Bogusław Śliwerski, Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP Eugenia Potulicka, Zmiany wczesnej edukacji w Anglii konstruktywne, pozorne czy szkodliwe? Grażyna Rura, Iluzyjność w ocenie przebiegu reformy programowej przez ministerialnych urzędników PROJEKTY I IDEE Małgorzata Karwowska-Struczyk, Reggio Emilia pożądana filozofia i praktyka dla edukacji przedszkolnej Mirosław Patalon, W poszukiwaniu nowego modelu edukacji religijnej Martin Blaszk, Review, review review: Primary education in a state of change Alena Seberová, Curriculum reform and the new dimension of requirements for teaching professions in the Czech Republic Jarosław Jendza, Szkoła Montessori w Wertingen (Bawaria) albo o wyprawie Alicji do krainy czarów Monika Maciejewska, Autoewaluacja w szkole możliwości wykorzystania potencjału badań ewaluacyjnych w procesie zmiany NARRACJE I PRAKTYKI Witold Szwajkowski, Matematyczny analfabetyzm problem społeczny i cywilizacyjny Agata Rzeplińska, To change or not to change Polish education memories from Dubai RECENZJE Anna Wasilewska, Obraz szkoły, czyli między ideologią a codziennością. Recenzja książki Anity Famuły-Jurczak Szkoła miejscem (nie) (do) rozwoju. Studium empiryczne na przykładzie gimnazjum wirtualnego. Kraków 2010, Oficyna Wydawnicza Impuls Joanna Zdunek, Ku stabilizacji czy zmianie? rzecz o socjalizacji w szkolnym wydaniu. Recenzja książki Marzenny Nowickiej, Socjalizacja na lekcjach w klasach początkowych. Praktyki przestrzenie konceptualizacje. To ruń 2010, Wy daw nic two Adam Mar sza łek Autorzy artykułów Informacja dla autorów

4 Contents From the Edi tor STU DIES AND AR TICLES Bogusław Śliwerski, A critical perspective on educational policy of Polish Ministry of National Education Eugenia Potulicka, Changes in primary education in England constructive, apparent or damaging? Grażyna Rura, Il lu so ri ness of mi ni ste rial clerks in the eva lu ation of the pro gram of re form.. 38 PROJECT AND IDEAS Małgorzata Karwowska-Struczyk, Reggio Emilia as a desirable philosophy and practice for preschool education Mirosław Patalon, In search of a new model of religious education Martin Blaszk, Review, review review: Primary education in a state of change Alena Seberová, Curriculum reform and the new dimension of requirements for teaching pro fes sions in the Czech Re pu blic Jarosław Jendza, Montessori school in Wertingen (Bavaria) or on the Alice s journey to Wonderland Monika Maciejewska, Self-evaluation at school possibilities of utilizing the potential of eva lu ation in the pro cess of chang NARRATIONS AND PRAC TICES Witold Szwajkowski, Mathematical illiteracy a social and civilizational problem Agata Rzeplińska, To chan ge or not to chan ge Po lish edu ca tion me mo ries from Du bai BOOK REVIEW Anna Wasilewska, School image: between the ideology and everyday reality. Re view of a bo ok Anita Famuła-Jurczak, Szkoła miejscem (nie) (do) rozwoju. Studium empiryczne na przykładzie gimnazjum wirtualnego. Kra ków 2010, Ofi cy na Wy daw ni cza Im puls Joanna Zdunek, Stability or change: on the school version of socialization. Re view of a bo ok Marzenna Nowicka, Socjalizacja na lekcjach w klasach początkowych. Praktyki przestrzenie konceptualizacje. To ruń 2010, Wy daw nic two Adam Mar sza łek Authors Information for Authors

5 Od Redakcji Zgod nie z mo no te ma tycz ną for mu łą cza so pi sma ko lej ny nu mer Pro ble mów Wcze - snej Edukacji poświęcony jest zmianie. Można mówić także o pewnej zbieżności podjęte go te ma tu ze zmia ną w for mu le cza so pi sma, bo wiem od bie żą ce go nu me ru PWE jest kwartalnikiem w miejsce półrocznika. Zawarte w niniejszym tomie teksty ukazują zmianę w sposób możliwie szeroki i zróżnicowany. Część z nich krytycznie i demaskatorsko, z pytaniami o to, komu i w jakim celu ma ona służyć, łącznie z odniesieniem do aktualnej sytuacji w Polsce oraz propozycjami zmiany systemu w kierunku jego demokratyzacji. Znajdujemy tu teksty o zmianie na poziomie systemu edukacji w Polsce i w Anglii, oba zorientowane na demaskowanie przejawów zmiany pozornej/pozorowanej; o zmianie programowej w Republice Czeskiej. W numerze znalazły się też próby teoretycznej rekonstrukcji kategorii powiązanych ze zmianą, jak ewaluacja i autoewaluacja, a także refleksje wynikające z nowego odczytania edukacji religijnej. Autorzy artykułów poruszają zagadnienie reformy z perspektywy ministerialnych urzędników oraz ukazują proces zmiany w subiektywnej ocenie. Wielość ujęć tematycznych jest zbieżna z wielogłosem Autorów, obok zdystansowanych, krytycznych roz wa żań znaj dzie my w bie żą cym nu me rze PWE oso bi stą re la cję, ro dzaj świa dec twa o polskiej edukacji na poziomie wczesnoszkolnym z perspektywy innej, pozaeuropejskiej kultury. Otwarcie na inne miejsca i odmienne propozycje edukacyjne widoczne jest w opisaniu filozofii i praktyki edukacyjnej projektów: Reggio Emilia we Włoszech oraz Szkoły Montes so ri w Niem czech (na przy kła dzie Wer tin gen). War to przyj rzeć się opi sy wa nym doświadczeniom, poszerzającym kontekst polski dotyczący zmiany we wczesnej edukacji.

6 From the Editor In line with the monothematic formula of our magazine, this issue of Problems of Early Education is devoted to change. One can also talk about a certain convergence of the topic taken with a change in the form of the magazine, because starting from the current issue, PEE is a quarterly instead of a half-yearly. The texts contained in this volume show the change in the widest and most varied manner. Some of them, in a critical and revealing way, with questions about whom and for what purpose it is to serve, together with reference to the current situation in Poland, and proposals to change the system towards its democratization. There are here texts about a change at the level of the education system in Poland and England, both aimed at exposing the apparent/sham signs of change; and about a curriculum change in the Czech Republic. This issue also contains attempts at a theoretical reconstruction of the categories related to change, such as evaluation and self-evaluation, as well as reflections resulting from the new interpretation of religious education. The authors of articles raise the issue of the reform from the perspective of ministerial officials and show the process of change in the subjective judgment. The multitude of thematic approaches is consistent with the polyphony of the Authors, next to the distanced, critical reflection, one can find in the current issue of PEE personal relationship, the type of testimony to Polish education at the early schoollevel from the perspective of another, non-european culture. Openness to other places and other educational proposals is evident in describing the philosophy and practice of educational projects: Reggio Emilia in Italy and the Montessori School in Germany (as exemplified by Wertingen). It is worth looking at the experiences described which expand the Polish context for a change in early education.

7 ROZPRAWY I ARTYKUŁY

8 Bogusław Śliwerski Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 1 Summary A critical perspective on educational policy of Polish Ministry of National Education The paper addresses the issue of educational policy undertaken by the Ministry of National Education of Poland over the period of the last two decades. Drawing on the assumptions of critical pedagogy, the author analyses education macro-policy, the condition of educational institutions and various socializing environments and tries to reveal forms of violence and power embedded in them. The author claims that the Ministry negates democratization of education and neglects the values of democracy and democratic citizenship. He also reveals many sites and mechanisms of structural and symbolic violence that negatively affect the quality of educational processes. In his concluding remarks, the author argues that a truly public education should be based on the principles of decentralization, self-governance and subsidiarity. Słowa kluczowe: pedagogika krytyczna, demokratyzacja oświaty, MEN, makropolityka oświatowa Keywords: critical pedagogy, democratization of education, Ministry of National Education, education macro-policy Spojrzenie na system oświaty z perspektywy pedagogiki krytycznej uświadamia nam, że jest to nie tylko system organizowania przez różne podmioty procesów uczenia się, wychowania i autoedukacji, ale także jest on przestrzenią międzyludzkich interakcji w toku procesów poddawanych skorumpowanemu ekonomicznie i administracyjnie imperatywowi pedagogicznej struktury instytucji makro-mezo- i mikrooświatowych. Ekonomizacja, biu ro kra ty za cja, ide olo gi za cja i ma so wa kul tu ra znie kształ ca ją te sys te my, ogra ni cza jąc i tak już labilną wolność pedagogiczną różnych organów szkolnych. Wypowiedzi polityków oświatowych w różnych okresach transformacji systemowej uświadomiły mi, że nie tylko w tak krytykowanym okresie transformacji społeczno-politycznej III RP można odczy tać u przed sta wi cie li wła dzy par la men tar nej, sa mo rzą do wej i rzą do wej ide olo gicz ne zniekształcanie różnie stanowionego sensu edukacji i wychowania. Zastanawiające jest to, w jakiej mierze treść wypowiedzi prominentnych osób w oświacie czy związanych z stanowieniem o losach polskiej edukacji sprzyjała ich wiarygodności i konstruktywnemu reformowaniu naszego systemu edukacyjnego? Jakie treści, idee, projekty wnosili poprzez swo je wy po wie dzi i de cy zje do bie żą cych prób wdra ża nia lub za po wia da nia ocze ki wa - nych zmian? 1 Artykuł powstał w ramach badań MNiSW Nr 0111/B/H03/2011/40.

9 Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 9 W świetle teorii krytycznej pedagodzy powinni koncentrować się nie tylko na kształce niu jed no stek do doj rza ło ści, au to no mii, ale i uwzględ niać w tym pro ce sie doj rza łość społeczeństwa, gdyż jednostka może się samourzeczywistniać w społeczeństwie postkonwencjonalnym. Indywiduum nie powinno być więc postrzegane jako w pełni niezależna istota, ale w jego społecznych ograniczeniach i uwarunkowaniach. W związku z tym, że szeroko pojęta edukacja uczy nas kompetencji poznawczo-technicznych, w tym językowych, interakcyjnych i emancypacyjnych, staje się ona podstawowym medium pomiędzy rozwojem jednostki a rozwojem społecznym. Ważnym zatem postulatem dla krytycznych na uk o wy cho wa niu wy da je się ob na ża nie wszel kich ba rier in sty tu cjo nal nych, blo ku ją - cych jednostce, grupom społecznym bądź całemu społeczeństwu możliwości budowania tożsamości na poziomie postkonwencjonalnym, by edukacja stawała się czynnikiem czy instrumentem samoregulacji społecznej, sprzyjającej rozwojowi systemu społecznego i rozwojowi ludzi. Krytyczna teoria kształcenia ukierunkowana jest nie tylko na władze oświatowe, ale i nauczycieli, uczniów, rodziców czy inne osoby, które doświadczają (rozpoznają) w rzeczywistości dydaktycznej (o-) presji od przedszkola po szkołę wyższą jako sprzeczność, wymagającą odpowiedzi na pytanie o ich przyczyny. Takie podejście w pedagogice obejmu je sfe rę in te rak cji mię dzy ludz kich ukie run ko wa nych na uwol nie nie jed no stek spod panu ją cych w in sty tu cjach edu ka cyj nych sto sun ków do mi na cji, me cha ni zmów se lek cji i pozbawionego racji etycznych panowania oraz ograniczeń rozwojowych czy samorealizacyjnych. Jej szczególna funkcja polega na poddawaniu krytycznej analizie makropolityki oświatowej oraz stanu instytucji edukacyjnych i środowisk socjalizacyjno-wychowujących z perspektywy obecnej w nich przemocy i nieuzasadnionej władzy. Znaczące miejsce w działaniach polityków największych partii w Polsce, w tym sprawu ją cych wła dzę w re sor cie edu ka cji czy w ko men tu ją cych po czy na nia wła dzy eks per - tów, za wsze zaj mo wa ła pro ble ma ty ka oświa to wa. Nikt nie kwe stio no wał po trze by inwestowania środków publicznych w kapitał ludzki, jeśli nie mamy się stać tanią, słabo wykwalifikowaną siłą roboczą w Unii Europejskiej, czy jeśli nie chcemy pogłębiać stanu wtórnego i funkcjonalnego analfabetyzmu. To jednak, w jaki sposób cały system szkolny powinien się zmieniać, miało swoje odzwierciedlenie w nieco różniących się wobec siebie projektach, oczekiwaniach czy wręcz roszczeniach różnych stron dyskursu publicznego. Szcze gól nie moc no ak cen to wa ne są w tym ró żni ce ide owe mię dzy po szcze gól ny mi nurtami czy partiami politycznymi. Spór zatem o miejsce, rolę i sposób kształcenia oraz wy cho wa nia mło de go po ko le nia nie za ni ka wraz z doj ściem któ rejś z sił po li tycz nych do władzy, a wręcz odwrotnie, potęguje jeszcze potrzebę zaakcentowania swojej odmienności czy stanu niezadowolenia. Sądzę, że warto przypomnieć istniejące podziały i różnice, by dostrzec zarazem, jak łatwo przekraczane są ich granice z chwilą dojścia do władzy lub umacniania swojej opozycyjnej roli. Mamy tu bowiem do czynienia ze zjawiskiem swoistego rodzaju majsterkowania ideami, wartościami, ale i ukrytymi interesami politycznymi. 2 W pedagogice porównawczej można odnaleźć typ badań, który sprowadzałby się do rozszyfrowującej analizy teorii i ideologii edukacyjnych pod kątem tego, w jakim stopniu kryją one w sobie bądź ujawniają 2 Zob. M. Dudzikowa, Mit o szkole jako miejscu wszechstronnego rozwoju ucznia. Eseje etnopedagogiczne. Wyd. II, Kraków 2004, Oficyna Wydawnicza Impuls.

10 10 Bogusław Śliwerski wprost określone wartości, idee, a w jakim stają się nośnikiem niejednokrotnie jedynie chwytliwych tez propagandowych. Praktyczność pedagogiki w nieunikniony sposób rozbija ją na ideologiczne obozy i poddaje politycznym naciskom. 3 Nie sposób jest w krótkim artykule odnieść się do wszystkich pól przemocy strukturalnej i symbolicznej, jakie są generowane przez polityków oświatowych, rzutując negatyw nie na (by le -)ja kość pro ce sów edu ka cyj nych. Po dej mę jed nak pró bę od po wie dzi na jedno z nurtujących mnie od ponad 20 lat polskiej transformacji pytań: Czy reguły gry w oświacie sprzyjają realizacji przez jej podmioty założonych w ustawie oświatowej jednego z naczelnych celów kształcenia i wychowywania młodych pokoleń, jakim jest demokracja? Jeśli potraktujemy serio tekst Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. i zapisane w preambule do niej cele edukacji, to powinniśmy zwrócić uwagę na te, które w mo im prze ko na niu są klu czo we, gdyż od uzy ska nia przez Rzecz po spo li tą peł nej suwe ren no ści po li tycz nej trak to wa ne ja ko oczy wi ste, a więc nie ko niecz nie do re ali zo - wania. Wielu politykom oświatowym wydaje się, że jak już osiągnęli szczyt swoich możli wo ści ne go cja cyj nych, w wy ni ku któ rych do naj wa żniej sze go dla edu ka cji ak tu prawnego zostały wpisane określone cele, to praktyka powinna już sama zatroszczyć się o ich realizację. Ewolucja ustroju szkolnego w Polsce wskazuje na bardzo zróżnicowane i częstokroć kontrowersyjne formy uspołecznienia szkół, które w toku swoich dziejów miały spełniać funkcję kontrolną społeczeństwa nad tymi instytucjami, przeciwdziałać ich biurokratycznym czy ideologicznym wynaturzeniom, umożliwiać partycypowanie społeczności lokalnej w procesie ich zarządzania (finansowania, administrowania) i kreowania w nich procesu kształ ce nia czy wresz cie ge ne ro wać kon cep cje re form i sty mu lo wać po przez to roz wój szkół. Przełom społeczno-polityczny w Polsce w roku 1981, a po długiej przerwie kolejny w 1989 r. zapowiadał w obszarze oświaty poddanie jej obywatelskiej kontroli. W pierwszej połowie lat 90. wybitny socjolog Jan Szczepański pisał o tym, jak rozczaro wa nia oby wa te li wo bec kry zy sów w oświa cie prze kła da ły się na po wo dy uru cha mia - nych przez na uczy cie li pro te stów, re zo lu cji, gróźb, żą dań, ape li i nie koń czą cych się negocjacji związkowców z władzami. Ideologia opozycyjna przewidywała, że po obaleniu ustro ju re al ne go so cja li zmu po wsta nie Rzecz po spo li ta sa mo rząd na, w któ rej wła dza przejdzie w ręce elit lokalnych, demokratycznie wybranych. Spodziewano się także, że eliminacja instytucji państwa socjalistycznego i eliminacja władzy PZPR ustabilizuje ustrój, w którym sprawiedliwość społeczna zostanie zapewniona przez realizację zasad chrześcijańskich oraz zasad wypracowanych przez ideologów demokratycznych ruchów ludowych. Tymczasem wielka transformacja zmieniająca realny socjalizm w kapitalizm i demokrację parlamentarną przyniosła obok zmian pożądanych także władzę szybko się odradzających elit posiadania, stworzyła warunki dorabiania się działaniami przestępczymi bądź wykorzystującymi luki w prawie, jak przemyt, oszustwa bankowe, nadużycia władzy politycznej dla przy zna wa nia do ta cji, itp. Ta mo ral na dzi kość po wsta ją ce go ka pi ta li zmu zo sta ła odczytana przez nauczycieli jako zdrada ideałów, o które walczyli. 4 W Ustawie o systemie oświaty z 1991 r. (z późn. zmianami) postulowano, by ustawodawcze, kontrolne i wykonawcze podmioty edukacji wdrażały do praktyki m.in. następu- 3 K. Ko na rzew ski, Czy pe da go gi ka wy bić się mo że na na uko wość? W: J. Rut ko wiak (red.), Od mia ny myślenia o edukacji. Kraków 1995, Oficyna Wydawnicza Impuls, s J. Szczepański, Szkoła jest niezniszczalna. Polityka 1993 nr 5, s. IV.

11 Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 11 jące cele: Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady so li dar no ści, de mo kra cji, to le ran cji, spra wie dli wo ści i wol no ści. 5 Mnie in te re su ją w tej preambule aksjologicznej wartości demokracji i uobywatelnienia dzieci i młodzieży szkolnej. Po kil ku na stu la tach bu do wa nia zrę bów pań stwa pra wa na za sa dach ustro ju de mo - kratycz ne go, już tyl ko oświa ta opie ra się je go pro ce som. Wy da je się to wręcz nieprawdopodobne, że instytucje powszechnego kształcenia, które powinny być kołem napędowym przemian społeczno-ustrojowych i kulturowych, stają się inhibitorami zmian czyli czynnikiem opóźniającym ich zaistnienie. Pomimo przesłanek prawnych, jakie udało się wprowadzić do oświatowego ustawodawstwa w III RP, ogromny wysiłek i podziemna wal ka czo ło wych przed sta wi cie li świa ta kul tu ry, na uki i edu ka cji w okre sie PRL nie zostały właściwie skonsumowane. Szan sy de mo kra ty zo wa nia oświa ty upa try wa no głów nie w prze ni ka niu do szkół pu - blicznych odmiennych od dotychczasowych celów, treści oraz metod nauczania i wychowania, poszerzaniu sfery szkolnictwa niepaństwowego czy zmian ustroju szkolnego (np. odstąpienie od prosowieckiej reformy oświaty, zmiana Karty Nauczyciela, Ustawy o syste mie oświa ty itp.). Do ma ga no się, by szko ły mo gły rze czy wi ście słu żyć do bru dziec ka i zostały uwolnione od konieczności realizacji doraźnych dyrektyw władz oświatowych, do cze go mo gło do pro wa dzić two rze nie szkół i klas au tor skich, z wła snym pro gra mem kształcenia i wychowania oraz podmiotowość nauczycieli. 6 Edukacja państwowa w postsocjalistycznej Polsce miała zapewnić warunki dla swobodnej realizacji przez uczniów pożą da nych tre ści kształ ce nia oraz dla ich eks pe ry men to wa nia w za kre sie ucze nia się w zgodzie z własnymi potrzebami, zdolnościami i zainteresowaniami, zaś nauczycielom miała gwarantować prawo do twórczego realizowania procesu edukacyjnego. Jak się okazu je nie był i na dal nie jest to tyl ko pol ski pro blem, sko ro dzie sięć lat te mu za pi sa no w do - ku men cie Ra dy Eu ro py pt. Edu ca tion for de mo cra tic ci ti zen ship po trze bę kształcenia i uczenia się w ramach edukacji szkolnej i pozaszkolnej w demokracji, o demokracji i dla demokracji. 7 Ozna cza to, że w pań stwach o znacz nie dłu ższej tra dy cji ustro ju demokratycznego, do których porównawczo została włączona także Polska, demokratyzacja społeczeństw z udziałem edukacji szkolnej ciągle jest postulowanym procesem. Na podstawie prowadzonych przeze mnie od ponad dwudziestu lat badań makropolity ki oświa to wej w Pol sce edu ka cja zo rien to wa na jest przede wszyst kim na kształ ce nie o demokracji i dla demokracji, ale nie w demokracji. Innymi słowy, przyjmuje się założenie, a jest ono wpi sa ne ta kże w ukry ty pro gram (hidden curriculum) 8 polskiej oświaty, że do demokracji i o demokracji należy kształcić w autokracji, z pominięciem autentycznego i zaangażowanego doświadczania przez uczniów, nauczycieli i rodziców procesów demokratycznych w szkole, ich przejawów i skutków. W przeprowadzonym wśród obywateli postsocjalistycznych państw przez Węgierski Instytut Badań Społecznych TARKI 5 6 Por. K. Przyszczypkowski, Opozycja polityczna w Polsce wyzwania dla edukacji. Pomiędzy oporem, emancypacją i transformacją. UAM Poznań, Poznań Toruń 1993, Wydawnictwo Edytor. 7 E. Huddelston, A. Garabagiu (red.), Education for Democratic Citizenship Tool on Teatcher Training for Education for Democratic Citizenship and Human Rights Education. Strasbourg 2005, Councile of Europe. 8 Por. A. Janowski, Uczeń w teatrze życia szkolnego. Warszawa 1995, WSiP; W. Żłobicki, Ukryty program w edukacji. Między niewiedzą a manipulacją. Kraków 2002, Oficyna Wydawnicza Impuls.

12 12 Bogusław Śliwerski badaniu opinii publicznej, na pytanie Jaki system rządów jest najlepszy: demokracja czy socjalizm, jedynie Czesi (w 52%) opowiedzieli się za demokracją. W kolejności akceptacja dla demokratycznych rządów wynosiła wśród: Estończyków 37%, Słowaków i Rumunów 30%, Polaków 29%, Węgrów 28%, Ukraińców 26%, Białorusinów i Słoweńców 22%, Bułgarów 21%, zaś Rosjan 13%. Najbardziej niepokojące jest to, że niezwykle wysoki jest odsetek osób, którym jest całkowicie obojętne to, w jaki sposób w ich kraju sprawowana jest władza. Ten typ postaw dotyczył w poszczególnych krajach następującego odsetka obywateli: Białoruś 52%, Słowenia 48%, Ukraina 43%, Pol ska 42%, Es to nia 37%, Wę gry 36%, Ro sja 35%, Buł ga ria 30% oraz Rumunia i Słowacja 21% 9. Niepokojące wydaje się to, że po 17 latach transformacji Polacy nie tylko nie postrzegali pozytywnie demokratycznego sposobu sprawowania władzy, ale i nie artykułowali nawet już potrzeby określenia własnych oczekiwań w tym zakresie. Obojętność na władztwo jest nie ko rzyst na dla dal sze go roz wo ju pol skiej de mo kra cji, gdyż uspra wie dli wia brak czyn ne go za in te re so wa nia się tym, jak ona jest re ali zo wa na w ży ciu spo łecz nym. Tym samym osoby dorosłe, które mają własne dzieci w systemie obowiązkowej edukacji czy też same jeszcze w niej uczestniczą w ramach różnego rodzaju studiów podyplomowych, kursów, szkoleń czy warsztatów, mogą nie interesować się tym, jak są zarządzane instytucje edukacyjne czy placówki szkolne. Nie wiemy wprawdzie, ile jest osób skłonnych zaak cep to wać wła dzę au to ry tar ną wśród tych, któ rym jest obo jęt ny sys tem spra wo wa nia władzy. Trzeba zatem zapytać: Czy w polskiej oświacie jest miejsce na demokrację jako wartość, a zatem na: partycypację, sprawiedliwość, równość, wspólne podejmowanie decyzji, pra cę w gru pach, współ pra cę, po dział wła dzy, wzmac nia nie ról spo łecz nych, wza jem ny sza cu nek i ró żno rod ność, od mien ność? Czy mo żli we są w re for mo wa niu oświa ty ta kie spo so by ro zu mie nia de mo kra cji, ja ko: spo sób spra wo wa nia wła dzy (py taj my wów czas o to: Jaki jest stopień demokratyzacji szkoły?), sposób postępowania z innymi, regulowania stosunków międzyludzkich (pytajmy wówczas o to: Jakie stosunki panują w szkołach?) i jako cnotę, postawę na rzecz sprawiedliwości (pytajmy wówczas o to: Czy w toku edukacji szkolnej kształtujemy powyższe cnoty?). Nie wąt pli wie de mo kra cja wią że się ze spo łecz ną kon tro lą nad środ ka mi prze mo cy, jakie mo gą sto so wać in ni w sto sun ku do nas czy na szych dzie ci. Je że li prze mo cą jest wszystko to, co ogranicza potencjalny rozwój każdego człowieka, to powinniśmy zastanawiać się nad tym, w jakim zakresie rozwiązania strukturalne oraz symboliczne, kulturowe w edukacji mogą stanowić czynnik zatrzymywania jednostki w jej rozwoju czy nawet cofania go oraz powodowania, że ona nie może w pełni realizować siebie w życiu indywidualnym i społecznym. Czy w ciągu 22 lat polskiej transformacji powiodła się demokratyzacja systemu oświatowego jako z jednej strony narzędzia reprezentowania interesów rodziców, ich dzieci (uczniów) i nauczycieli, a z drugiej strony czy wykorzystaliśmy ustawową szansę na zbudowanie sceny publicznej w każdej szkole, w gminie, powiecie, woje wódz twie i w kra ju, na któ rej mo gły by być roz wią zy wa ne, al bo przy naj mniej pod ję te w toku dialogu, a nie przez wcześniej ustanowione formy władzy, kontrowersyjne kwestie, problemy czy konflikty? 9 p.z., No stal gia za ko mu ni zmem. W: po spo li ta.pl/ga ze ta/wy da nie_060309/pu bli cy sty - ka/publicystyka_a_10.html

13 Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 13 Kry ty cy cza su re al ne go so cja li zmu zwra ca ją uwa gę na to, iż jed ną z je go wad by ło namno że nie pra cy po zor nej, któ ra jak swo iste go ro dza ju no wo twór po że ra ła pra cę rzeczywistą. Wyzwolenie się z tej epoki miało zaowocować unicestwieniem owego pseudosu pracy, jej pozoru. Iluzję pracy od pracy rzeczywistej różni bowiem przede wszystkim zapotrzebowanie na nią. Można zatem zapytać, czy nadal istnieje społeczno-oświatowy po pyt na pra cę Mi ni ster stwa Edu ka cji Na ro do wej w obec nej je go struk tu rze w sy tu acji, gdy obowiązek zaspokojenia potrzeb edukacyjnych nie tylko młodego pokolenia wzięły na swoje barki samorządy regionalne? W przypadku finansowania tej sfery publicznej już dawno przekonano się, że utrzymywanie scentralizowanego systemu redystrybucji pieniędzy do gmin jest bardzo nieefektywne i kosztowne. Wymaga bowiem ciągłej rozbudowy aparatu urzędniczego, podczas gdy podejmowane na górze decyzje finansowe i gospodarcze nie uwzględniają realiów konkretnej gminy. Szkoły, jako instytucje publiczne, nie są w stanie same zmieniać społeczeństwa, będąc przecież lustrzanym odbiciem m.in. jego fałszywych przekonań i wad. Istnieją przy tym przeciwstawne orientacje, co do celów edukacji szkolnej, bowiem część obywateli opowia da się za przy sto so wy wa niem przez szko ły dzie ci i mło dzie ży do ak cep ta cji świa ta, z jego wszystkimi regułami, przymusami, ograniczeniami i przesądami na temat istniejącej kultury, druga część natomiast oczekuje od szkół, by kształciły krytyczne umysły, wychowywały uczniów do niezależności i samodzielności z dala od konwencjonalnych klisz ich epoki i z wystarczającą mocą do społecznych przemian. Eksperci od makropolityki gospodarczej wychodzą z przekonania, że samorządy terytorialne w znacznie lepszy sposób potrafią zarządzać otrzymanymi z centrum pieniędzmi, toteż powinny dysponować w tej sferze jak największymi uprawnieniami. Przekazanie samorządom większych kompetencji zwiększa poziom i poczucie odpowiedzialności obywateli, którzy najlepiej wiedzą, jakie mają potrzeby i jak powinni zarządzać pieniędzmi, by zaspokoić te oczekiwania czy aspiracje. Nikt zatem nie kwestionuje potrzeby centralnego troszczenia się przez władze o stabilny, regularny i przewidywalny dla samorządów lokalnych dopływ subwencji na oświatę publiczną i niepubliczną. Pojawia się natomiast pytanie, po co dzieciom, młodzieży, uczącym się dorosłym i ich nauczycielom armia urzędni ków, któ ra głów nie trosz czy się o sa mą sie bie, nie ma jąc nic wspól ne go z po trze ba mi i po ten cja łem edu ka cyj nym na sze go spo łe czeń stwa? Sys tem oświa to wy re for mo wa ny jest z du żym im pe tem i za an ga żo wa niem sa mej cen - tra li, po mi ja jąc jed nak ją sa mą. Re for my od gór ne, ara nżo wa ne cen tra li stycz nie ni gdy nie uwzględ nia ły zmian cen trum, czy li sa me go MEN (biu ro kra cja nie re for mu je sa mej sie - bie), utrzymując jego status quo, a nawet poszerzając pola partykularnych korzyści (np. pozostawiając MEN prawo do dopuszczania do użytku publicznego podręczników szkolnych, podczas gdy w społeczeństwie informacyjnym podręczniki są/mogą być niepotrzebne). Który z pracowników MEN krytycznie przyzna, że jego stanowisko jest niepotrzebne w sy tu acji, gdy po ziom je go płac z te go ty tu łu wie lo krot nie prze wy ższa pen sję na uczy - cielską? Nie po to przecież czeka się do kolejnych wyborów parlamentarnych, by po dojściu wła snej opcji po li tycz nej do wła dzy nie do rwać się wresz cie do ka sy i nie powetować sobie wielu lat życia i pracy nauczycielskiej w ubóstwie! Na MEN skazane są wszystkie podmioty edukacji, nie mając wpływu na to, co się dzieje z publicznymi pieniędzmi, jakie łożone są z budżetu państwa na jego utrzymanie. W Polsce, niestety, nie została dokończona reforma systemowa, ustrojowa w oświacie, której zapowiadanym na początku lat 90. XX w. wskaźnikiem miała być demokratyzacja

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ Ś W V I L I L A A Ś W I A T STYLEM z d j ę c i a Ł u k a s z Z a n d e c k i, t e k s t?????????????????, p r o j e k t K a t a r z y n a A r s e n o w i c z, P r a c o w n i a A r s e n o w i c z D e

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia:

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia: Objawy dyskryminacji Rodzaje dyskryminacji Kodeks pracy zobowiązuje do równego traktowania osób za trud nio nych, jak i sta ra ją cych się o pra cę. Pra co - daw ca dys kry mi nu je pra cow ni ka je że

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Pierwsza praca Jeżeli chcesz podjąć pracę jako pracownik młodociany mu sisz: mieć co najmniej ukończone gimnazjum oraz po sia dać świa dec two le kar skie stwier dza ją ce, że praca którą

Bardziej szczegółowo

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji W świe cie zdo mi no wa nym przez po śpiech, w któ rym sil niej si i spraw niej si zwy cię

Bardziej szczegółowo

Więk szość po wsta ją cych obiek -

Więk szość po wsta ją cych obiek - Zarządzanie drogami No wo ści w ma ga zy no wa niu so li dro go wej W ostatnich latach obserwujemy znaczny wzrost inwestycji w realizację obiektów magazynowania soli drogowej. Obiekty te mogą mieć różnorodnie

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Fi lo zo fia pra wa pra cy... 20 1.3. Pod sta

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty Niezbędnik finansowy Finansujemy nasze marzenia Kredyty Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc do mo wy bu dżet, do brze jed

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY. Kolorowe zadanie 2012

SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY. Kolorowe zadanie 2012 Imię i nazwisko ucznia... Wypełnia nauczyciel Klasa.... SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY Numer ucznia w dzienniku Instrukcja dla ucznia Kolorowe zadanie 2012 TEST Z JĘZYKA POLSKIEGO Czas pracy: 45

Bardziej szczegółowo

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki APARTAMENT NA SASKIEJ KĘPIE t e k s t i s t y l i z a c j a : J o a n n a W o y d a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, p r o j

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres inwestycje Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo indeks PIMP/11/11/02

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Numer 16 28.4.2014 r. PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Gór ni cy

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych Realizacja projektów internetowych praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp................................................................................................3

Bardziej szczegółowo

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Anna Łuczak, Andrzej Najmiec Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Zdjęcie na okładce Andrzej Jaworski Opracowanie redakcyjne Danuta Rutkowska Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r.

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r. Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny Prospekt informacyjny Warszawa, 5 maja 2010 r. Prospekt informacyjny Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny zarządzany przez Powszechne Towarzystwo Emerytalne

Bardziej szczegółowo

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada Partnerstwo dla Prezydencji? Wspó³praca administracji z sektorem pozarz¹dowym podczas czeskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wnioski dla Polski Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Legalność zatrudnienia cudzoziemców

Legalność zatrudnienia cudzoziemców Jarosław Cichoń Legalność zatrudnienia cudzoziemców Informator dla pracodawców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie

Bardziej szczegółowo

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784 Biuletyn ISSN 1233-9784 informacyjny 9/2015 W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz Pre fe ren cyj ne kre dy ty kl sko we Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku W numerze: MRiRW O no wych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2 An na Sto bier ska 1 Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce do celów energetycznych 2 Abs trakt Au tor ka w pra cy opi su je bu do wę je zior za po ro wych i spo sób ich wy ko rzy sta nia do ce lów

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO DEMOKRACJI (zestawienie bibliograficzne w wyborze)

WYCHOWANIE DO DEMOKRACJI (zestawienie bibliograficzne w wyborze) WYCHOWANIE DO DEMOKRACJI (zestawienie bibliograficzne w wyborze) Wydawnictwa zwarte 1. DEMOKRACJA a wychowanie : materiały przedzjazdowe : II Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny. Toruń : Polskie Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty LUTY 2009 15 lutego 14 marca 2009 nr 2/27 Wydawnictwo Eurosystem Warszawa www.forumsamorzadowe.pl ISSN 1897-0079 INDEX 226424 Cena 12 zł (0% VAT) FORUM SAMORZĄDOWE n i e z a l e ż n y m i e s i ę c z n

Bardziej szczegółowo

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016 Zgłoszenia nadesłane do 30 czerwca 2016 r. 5% rabatu SALON MATURZYSTÓW ZGŁOSZENIE UCZESTNICTWA CENNIK USŁUG i WYPOSAŻENIA DODATKOWEGO INFORMACJA O WYSTAWCY i ZAMÓWIENIE REKLAMY REGULAMIN SALONU www.salonmaturzystow.pl

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

Ka te dra Fi zy ki na Uni wer sy te cie Przy rod ni czym w Po zna niu ist nie je już po nad 60 lat

Ka te dra Fi zy ki na Uni wer sy te cie Przy rod ni czym w Po zna niu ist nie je już po nad 60 lat Obecni oraz część byłych pracowników Katedry Fizyki, od lewej: dr Grzegorz Hoffmann, dr Wojciech Pukacki, dr Danuta Klimek-Poliszko, dr Stanisław Surma, prof. Stefan Poliszko, mgr Danuta Jankun, dr hab.

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy pierwsze kroki

Prawo pracy pierwsze kroki Prawopracy_PierwszeKroki.pdf 2014-04-23 14:24:09 Elżbieta Judasz Jak powinna być sformułowana dobra umowa o pracę? Jakie są Twoje uprawnienia jako pracownika? Kiedy będzie można skorzystać z urlopu? Dla

Bardziej szczegółowo

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Stanisław Staszewski Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Lista kontrolna z komentarzem, materiał pomocniczy dla pracodawców Warszawa 2010 Lista kontrolna z komentarzem Sta ni sław Sta szew

Bardziej szczegółowo

CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ

CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ CONTINUING DENTAL EDUCATION CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ TRYB INDYWIDUALNY SZKOLENIE TEORETYCZNE WARSZTATY HANDS - ON LIVE - SURGERY SAMODZIELNE IMPLANTACJE LATO 2014 ZIMA 2014 DYREKTOR CURRICULUM

Bardziej szczegółowo

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM Stalowe Wilki rozdane Wielka gala z okazji jubileuszu Polskiej Unii Dystrybutorów Stali Nas kryzys si nie ima Rozmowa z Konradem Jaskó à, prezesem Polimexu-Mostostalu Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Termin wydaje siê byو doœو skomplikowany, lecz jego wyt³umaczenie jest niezbêdne,

Bardziej szczegółowo

MATURZYSTÓW SALON. Perspektywy. wrzesień. www.salonmaturzystow.pl. n Gdańsk n Katowice n Gliwice n Poznań. n Białystok n Toruń n Bydgoszcz

MATURZYSTÓW SALON. Perspektywy. wrzesień. www.salonmaturzystow.pl. n Gdańsk n Katowice n Gliwice n Poznań. n Białystok n Toruń n Bydgoszcz O g ó l n o p o l s k a K a m p a n i a I n f o r m a c y j n a SALON MATURZYSTÓW Perspektywy OFERTA DLA WYSTAWCÓW wrzesień n Gdańsk n Katowice n Gliwice n Poznań n Białystok n Toruń n Bydgoszcz n Lublin

Bardziej szczegółowo

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości 60 zł za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej 80 zł dla pozostałych gości możliwość wystawienia faktury na gabinet Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe rezerwacje i opłaty w Śląskiej

Bardziej szczegółowo

Rok IX 2013 Numer 2 (21)

Rok IX 2013 Numer 2 (21) Rok IX 2013 Numer 2 (21) TeMaTy niewygodne: TaBU w dzieciństwie i o dzieciństwie awkward ToPics: TaBoo in childhood and about childhood Polskie TowarzysTwo Pedagogiczne komitet naukowy/ scientific committee

Bardziej szczegółowo

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 z mojego punktu widzenia Kon kurs ofert na 2011 rok. Po wie dzieć, że wzbu dził wąt pli wo ści, to był by grzecz no ścio wy eu fe mizm. Wo kół pro ce du ry kon trak to

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA Szanowni Państwo! Rada Śląskiej Izby Budownictwa wspólnie z uczestnikami Forum Budownictwa Śląskiego uprzejmie informuje, że została otwarta IV edycja Konkursu ŚLĄSKIE BUDOWANIE 2014 którego celem jest

Bardziej szczegółowo

z mojego punktu widzenia

z mojego punktu widzenia reklama 2 kwiet nia br. od bę dzie się XXX Okrę go wy Zjazd Le ka rzy - naj wyż sza wła dza na sze go le kar skie go sa - mo rzą du. W ubie głym mie sią cu zwró ci łem się do wszyst kich Ko le ża nek i

Bardziej szczegółowo

5/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

5/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 5/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji N ad cho dzą. Wi dać je w na sy co nej zie le ni, a jesz cze bar dziej w go - rą cej at

Bardziej szczegółowo

Maria Litwiniuk. Leczenie raka piersi. Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie

Maria Litwiniuk. Leczenie raka piersi. Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Maria Litwiniuk Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych

Bardziej szczegółowo

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu Karolina Główczyńska-Woelke er go no mia pracy w han dlu Warszawa 2011 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja tech nicz na i ła ma nie Bar ba ra Cha

Bardziej szczegółowo

Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 5/2011 2012 ISSN 1641-5825

Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 5/2011 2012 ISSN 1641-5825 Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 5/2011 2012 Sylwia Pragłowska ISSN 1641-5825 Od redakcji Z przy jem no ścią za pra szam do lek tu ry przed wa ka cyj ne go nu me ru, w któ rym zwra

Bardziej szczegółowo

I. XXIII POSIEDZENIE KRAJOWEJ RADY PZD

I. XXIII POSIEDZENIE KRAJOWEJ RADY PZD I. XXIII POSIEDZENIE KRAJOWEJ RADY PZD 1. Informacja W dniu 11 grud nia 2014 r. w War sza wie od by ło się XXIII posiedzenie Krajowej Rady PZD, któremu przewodniczył Eugeniusz Kondracki Prezes PZD. W posiedze

Bardziej szczegółowo

Dość powszechnym staje się określenie, iż kłopoty z koncentracją

Dość powszechnym staje się określenie, iż kłopoty z koncentracją 2 Doświadczenia i projekty Aneta Ratajek Dolnośląska Szkoła Wyższa Wrocław Zaburzenia w koncentracji a ryzyko dysleksji Dość powszechnym staje się określenie, iż kłopoty z koncentracją uwagi u dzieci są

Bardziej szczegółowo

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych lipiec - sierpień - wrzesień 2012 r. nr 35 Poznań Od Re dak to ra W bieżącym 35. nu me rze naszego kwartalnika już okład - ka za

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

NASZE ELDORADO. Fornirowany orzechem stół zachęca do posiłków w większym gronie

NASZE ELDORADO. Fornirowany orzechem stół zachęca do posiłków w większym gronie APARTAMENT NASZE ELDORADO t e k s t : J o a n n a W o y d a, s t y l i z a c j a : M a g d a l e n a O l s z e w s k a, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a, p r o j e k t : K r y s t y n a M i k o

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

VAT 2015 PODATKI CZĘŚĆ 1. Ustawa. Akty wykonawcze. Przewodnik po zmianach w VAT tabelaryczne zestawienie zmian z komentarzem PODATKI NR 3

VAT 2015 PODATKI CZĘŚĆ 1. Ustawa. Akty wykonawcze. Przewodnik po zmianach w VAT tabelaryczne zestawienie zmian z komentarzem PODATKI NR 3 PODATKI NR 3 INDEKS 36990X ISBN 9788374403108 STYCZEŃ 2015 CENA 29,90 ZŁ (W TYM 5% VAT) UKAZUJE SIĘ OD 1995 ROKU VAT 2015 PODATKI CZĘŚĆ 1 Ustawa Akty wykonawcze Przewodnik po zmianach w VAT tabelaryczne

Bardziej szczegółowo

Wykonanie posadzki betonowej

Wykonanie posadzki betonowej Wykonanie posadzki betonowej Gładź betonowa grubości 8-10 cm powinna być zbrojona siatką stalową. NARZĘDZIA I MATERIAŁY poziomnica miarka deski grubości 27 mm linijka deski grubości 12 mm, służące do wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

Zgod nie z no wy mi za pi sa mi usta wy o izbach le kar skich Ślą ska Izba Le kar ska po wo ła ła

Zgod nie z no wy mi za pi sa mi usta wy o izbach le kar skich Ślą ska Izba Le kar ska po wo ła ła Reklama Zgod nie z no wy mi za pi sa mi usta wy o izbach le kar skich Ślą ska Izba Le kar ska po wo ła ła me dia to ra. Zo stał nim pierw szy pre zes od ro dzo ne go w 1989 roku ślą skie go sa mo rzą du

Bardziej szczegółowo

Główne kierunki krajowej polityki edukacyjnej do roku 2020. Warszawa, 4 kwietnia 2013

Główne kierunki krajowej polityki edukacyjnej do roku 2020. Warszawa, 4 kwietnia 2013 Główne kierunki krajowej polityki edukacyjnej do roku 2020 Warszawa, 4 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Powiązanie krajowej polityki edukacyjnej ze strategiami rozwoju kraju 2. Znaczenie idei uczenia

Bardziej szczegółowo

ZASADY CERTYFIKACJI AGENCJI REKRUTACYJNYCH na Ukrainie

ZASADY CERTYFIKACJI AGENCJI REKRUTACYJNYCH na Ukrainie ZASADY CERTYFIKACJI AGENCJI REKRUTACYJNYCH na Ukrainie CELE ZASADY I KRYTERIA Spis treści 1. Wstęp............................................... 3 2. Standardy i kryteria certyfikacji............................

Bardziej szczegółowo

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Rozdzia³ 5 5.1 Podstawowa terminologia implantologiczna 163 5.2 Planowanie leczenia implantologicznego 164 5.3 Fa za chi rur gicz na 167 5.4 Uzupe³nienia

Bardziej szczegółowo

Rok IX 2013 Numer 3 (22)

Rok IX 2013 Numer 3 (22) Rok IX 2013 Numer 3 (22) dzieci wśród ludzi i rzeczy children among PeoPle and THings Polskie TowarzysTwo Pedagogiczne komitet naukowy/ scientific committee Ľudmila Belásová Prešovská univerzita (Słowacja),

Bardziej szczegółowo

O potrzebach czytelniczych

O potrzebach czytelniczych O potrzebach czytelniczych szeœciolatk w Najwa niejsz¹ funkcj¹ literatury dla dzieci jest dostarczanie wzor w postêpowania i idea³ w osobowych, metaforycznie uog lnionej wiedzy o œwiecie i jego problemach.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM Biologia Poziom rozszerzony Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za daя otwar tych s pre zen to wa ne przy kёa do we po praw ne od

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Wyróżnia nas tylko jedna rzecz. Wszystko. MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Produkty LAB TEC ADENTA Dokładne Łatwe w użyciu Czyste Ekonomiczne Wielozadaniowe Konieczne System mikrosensorów THERAMON

Bardziej szczegółowo

Mi chał Gólcz. Stres. w pra cy. Po rad nik dla pra cow ni ka

Mi chał Gólcz. Stres. w pra cy. Po rad nik dla pra cow ni ka Mi chał Gólcz Stres w pra cy Po rad nik dla pra cow ni ka War sza wa 2014 Pro jekt okład ki DO RO TA ZA JĄC Opra co wa nie re dak cyj ne IZA BEL LA DOBRZAŃSKA Opra co wa nie ty po gra ficz ne i ła ma nie

Bardziej szczegółowo

Prakseologia Nr 148/2008

Prakseologia Nr 148/2008 Prakseologia Nr 148/2008 TREŚĆ NUMERU OD REDAKCJI 5 PUBLIC RELATIONS: PERSPEKTYWA TEORETYCZNA Ryszard Banajski PUBLIC RELATIONS, MARKETING, REKLAMA, LOBBING, SPONSORING, PROPAGANDA I AGITACJA PODOBIEŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Terapia DHEA u kobiet

Terapia DHEA u kobiet Dr n. med. Micha³ Rabijewski Klinika Endokrynologii CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Wojciech Zgliczy ski, prof. nadzw. w CMKP Terapia DHEA u kobiet Nie do b r an dro ge n w u ko biet

Bardziej szczegółowo

NEWS. Z koleją od dziecka. W numerze. nr 8/2012

NEWS. Z koleją od dziecka. W numerze. nr 8/2012 BIULETYN INTERNETOWY PKP INTERCITY NEWS nr 8/2012 W numerze Z koleją od dziecka Ko lej to coś wię cej niż tyl ko śro dek trans por tu. Pod ró że po szy nach, z ucie - ka ją cy mi za oknem kra jo bra za

Bardziej szczegółowo