PROBLEMY WCZESNEJ EDUKACJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROBLEMY WCZESNEJ EDUKACJI"

Transkrypt

1 KWARTALNIK PROBLEMY WCZESNEJ EDUKACJI ISSUES IN EARLY EDUCATION Rok VII 2011 Numer 2 (14) W POSZUKIWANIU ZMIANY WE WCZESNEJ EDUKACJI: INTENCJE, REALIA, PRZYKŁADY IN SEARCH OF CHANGE OF EARLY EDUCATION: INTENTIONS, REALITY, EXAMPLES POLSKIE TOWARZYSTWO PEDAGOGICZNE

2 KOMITET NAUKOWY Ľudmila Belásová Prešovská univerzita (Słowacja), Anna Brzezińska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Demetra Evangeloud Purdue University (USA), Małgorzata Karwowska- Struczyk Uniwersytet Warszawski, Maria Mendel Uniwersytet Gdański, Astrid Męczkowska- Christiansen Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna, Nina-Jo Moore Appalachian State University (USA), Roberto Muffoletto Appalachian State University (USA), Krystyna Nowak-Fabrykowski Central Michigan University (USA), Sharon E. Smaldino Northern Illinois University (USA), Andrzej Szklarski University of Linköping (Szwecja), Piotr Szybek Lund University (Szwecja), Bogusław Śliwerski Chrześcijańska Akademia Teologiczna, Vlastimil Švec Masarykova univerzita (Czechy), Barbara Wilgocka-Okoń Uniwersytet Warszawski, Teresa Vasconcelos Lisbon Polytechnic (Portugalia), Małgorzata Żytko Uniwersytet Warszawski. KOMITET REDAKCYJNY Dorota Klus-Stańska (redaktor naczelna), Marzenna Nowicka (z-ca redaktor naczelnej), Małgorzata Kowalik-Olubińska (redaktor tematyczny), Małgorzata Dagiel (sekretarz redakcji, redaktor językowy język polski), Martin Blaszk (redaktor językowy język angielski), Edward Maliszewski (konsultant językowy język angielski), Natalia Kazanowska (redaktor działu recenzji), Krzesimir Arodź (redaktor statystyczny), Jarosław Jurkowski (przygotowanie strony internetowej). CZASOPISMO RECENZOWANE Lista recenzentów jest drukowana w ostatnim numerze danego roku. Wersja papierowa kwartalnika Problemy Wczesnej Edukacji / Issues in Early Education jest wersją pierwotną wydawanego czasopisma. Projekt okładki: Damian Muszyński Projekt logo: Adam Stański Publikacja dofinansowana przez Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego. ISSN Wydawca: Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8 Adres Redakcji: Problemy Wczesnej Edukacji, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego, ul. Bażyńskiego 4, Gdańsk Adres do korespondencji: Problemy Wczesnej Edukacji, Katedra Wczesnej Edukacji UWM Olsztyn, ul. Prawocheńskiego 13, tel. (089) , Adres strony internetowej: Przygotowanie do druku: Agencja Wydawnicza Remix, Olsztyn, ul. Liliowa 19/27, tel. (89) Druk i oprawa: Zakład Poligraficzny Gutgraf, Olsztyn, ul. Bałtycka 131, tel. (89)

3 Spis treści Od Redakcji ROZPRAWY I ARTYKUŁY Bogusław Śliwerski, Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP Eugenia Potulicka, Zmiany wczesnej edukacji w Anglii konstruktywne, pozorne czy szkodliwe? Grażyna Rura, Iluzyjność w ocenie przebiegu reformy programowej przez ministerialnych urzędników PROJEKTY I IDEE Małgorzata Karwowska-Struczyk, Reggio Emilia pożądana filozofia i praktyka dla edukacji przedszkolnej Mirosław Patalon, W poszukiwaniu nowego modelu edukacji religijnej Martin Blaszk, Review, review review: Primary education in a state of change Alena Seberová, Curriculum reform and the new dimension of requirements for teaching professions in the Czech Republic Jarosław Jendza, Szkoła Montessori w Wertingen (Bawaria) albo o wyprawie Alicji do krainy czarów Monika Maciejewska, Autoewaluacja w szkole możliwości wykorzystania potencjału badań ewaluacyjnych w procesie zmiany NARRACJE I PRAKTYKI Witold Szwajkowski, Matematyczny analfabetyzm problem społeczny i cywilizacyjny Agata Rzeplińska, To change or not to change Polish education memories from Dubai RECENZJE Anna Wasilewska, Obraz szkoły, czyli między ideologią a codziennością. Recenzja książki Anity Famuły-Jurczak Szkoła miejscem (nie) (do) rozwoju. Studium empiryczne na przykładzie gimnazjum wirtualnego. Kraków 2010, Oficyna Wydawnicza Impuls Joanna Zdunek, Ku stabilizacji czy zmianie? rzecz o socjalizacji w szkolnym wydaniu. Recenzja książki Marzenny Nowickiej, Socjalizacja na lekcjach w klasach początkowych. Praktyki przestrzenie konceptualizacje. To ruń 2010, Wy daw nic two Adam Mar sza łek Autorzy artykułów Informacja dla autorów

4 Contents From the Edi tor STU DIES AND AR TICLES Bogusław Śliwerski, A critical perspective on educational policy of Polish Ministry of National Education Eugenia Potulicka, Changes in primary education in England constructive, apparent or damaging? Grażyna Rura, Il lu so ri ness of mi ni ste rial clerks in the eva lu ation of the pro gram of re form.. 38 PROJECT AND IDEAS Małgorzata Karwowska-Struczyk, Reggio Emilia as a desirable philosophy and practice for preschool education Mirosław Patalon, In search of a new model of religious education Martin Blaszk, Review, review review: Primary education in a state of change Alena Seberová, Curriculum reform and the new dimension of requirements for teaching pro fes sions in the Czech Re pu blic Jarosław Jendza, Montessori school in Wertingen (Bavaria) or on the Alice s journey to Wonderland Monika Maciejewska, Self-evaluation at school possibilities of utilizing the potential of eva lu ation in the pro cess of chang NARRATIONS AND PRAC TICES Witold Szwajkowski, Mathematical illiteracy a social and civilizational problem Agata Rzeplińska, To chan ge or not to chan ge Po lish edu ca tion me mo ries from Du bai BOOK REVIEW Anna Wasilewska, School image: between the ideology and everyday reality. Re view of a bo ok Anita Famuła-Jurczak, Szkoła miejscem (nie) (do) rozwoju. Studium empiryczne na przykładzie gimnazjum wirtualnego. Kra ków 2010, Ofi cy na Wy daw ni cza Im puls Joanna Zdunek, Stability or change: on the school version of socialization. Re view of a bo ok Marzenna Nowicka, Socjalizacja na lekcjach w klasach początkowych. Praktyki przestrzenie konceptualizacje. To ruń 2010, Wy daw nic two Adam Mar sza łek Authors Information for Authors

5 Od Redakcji Zgod nie z mo no te ma tycz ną for mu łą cza so pi sma ko lej ny nu mer Pro ble mów Wcze - snej Edukacji poświęcony jest zmianie. Można mówić także o pewnej zbieżności podjęte go te ma tu ze zmia ną w for mu le cza so pi sma, bo wiem od bie żą ce go nu me ru PWE jest kwartalnikiem w miejsce półrocznika. Zawarte w niniejszym tomie teksty ukazują zmianę w sposób możliwie szeroki i zróżnicowany. Część z nich krytycznie i demaskatorsko, z pytaniami o to, komu i w jakim celu ma ona służyć, łącznie z odniesieniem do aktualnej sytuacji w Polsce oraz propozycjami zmiany systemu w kierunku jego demokratyzacji. Znajdujemy tu teksty o zmianie na poziomie systemu edukacji w Polsce i w Anglii, oba zorientowane na demaskowanie przejawów zmiany pozornej/pozorowanej; o zmianie programowej w Republice Czeskiej. W numerze znalazły się też próby teoretycznej rekonstrukcji kategorii powiązanych ze zmianą, jak ewaluacja i autoewaluacja, a także refleksje wynikające z nowego odczytania edukacji religijnej. Autorzy artykułów poruszają zagadnienie reformy z perspektywy ministerialnych urzędników oraz ukazują proces zmiany w subiektywnej ocenie. Wielość ujęć tematycznych jest zbieżna z wielogłosem Autorów, obok zdystansowanych, krytycznych roz wa żań znaj dzie my w bie żą cym nu me rze PWE oso bi stą re la cję, ro dzaj świa dec twa o polskiej edukacji na poziomie wczesnoszkolnym z perspektywy innej, pozaeuropejskiej kultury. Otwarcie na inne miejsca i odmienne propozycje edukacyjne widoczne jest w opisaniu filozofii i praktyki edukacyjnej projektów: Reggio Emilia we Włoszech oraz Szkoły Montes so ri w Niem czech (na przy kła dzie Wer tin gen). War to przyj rzeć się opi sy wa nym doświadczeniom, poszerzającym kontekst polski dotyczący zmiany we wczesnej edukacji.

6 From the Editor In line with the monothematic formula of our magazine, this issue of Problems of Early Education is devoted to change. One can also talk about a certain convergence of the topic taken with a change in the form of the magazine, because starting from the current issue, PEE is a quarterly instead of a half-yearly. The texts contained in this volume show the change in the widest and most varied manner. Some of them, in a critical and revealing way, with questions about whom and for what purpose it is to serve, together with reference to the current situation in Poland, and proposals to change the system towards its democratization. There are here texts about a change at the level of the education system in Poland and England, both aimed at exposing the apparent/sham signs of change; and about a curriculum change in the Czech Republic. This issue also contains attempts at a theoretical reconstruction of the categories related to change, such as evaluation and self-evaluation, as well as reflections resulting from the new interpretation of religious education. The authors of articles raise the issue of the reform from the perspective of ministerial officials and show the process of change in the subjective judgment. The multitude of thematic approaches is consistent with the polyphony of the Authors, next to the distanced, critical reflection, one can find in the current issue of PEE personal relationship, the type of testimony to Polish education at the early schoollevel from the perspective of another, non-european culture. Openness to other places and other educational proposals is evident in describing the philosophy and practice of educational projects: Reggio Emilia in Italy and the Montessori School in Germany (as exemplified by Wertingen). It is worth looking at the experiences described which expand the Polish context for a change in early education.

7 ROZPRAWY I ARTYKUŁY

8 Bogusław Śliwerski Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 1 Summary A critical perspective on educational policy of Polish Ministry of National Education The paper addresses the issue of educational policy undertaken by the Ministry of National Education of Poland over the period of the last two decades. Drawing on the assumptions of critical pedagogy, the author analyses education macro-policy, the condition of educational institutions and various socializing environments and tries to reveal forms of violence and power embedded in them. The author claims that the Ministry negates democratization of education and neglects the values of democracy and democratic citizenship. He also reveals many sites and mechanisms of structural and symbolic violence that negatively affect the quality of educational processes. In his concluding remarks, the author argues that a truly public education should be based on the principles of decentralization, self-governance and subsidiarity. Słowa kluczowe: pedagogika krytyczna, demokratyzacja oświaty, MEN, makropolityka oświatowa Keywords: critical pedagogy, democratization of education, Ministry of National Education, education macro-policy Spojrzenie na system oświaty z perspektywy pedagogiki krytycznej uświadamia nam, że jest to nie tylko system organizowania przez różne podmioty procesów uczenia się, wychowania i autoedukacji, ale także jest on przestrzenią międzyludzkich interakcji w toku procesów poddawanych skorumpowanemu ekonomicznie i administracyjnie imperatywowi pedagogicznej struktury instytucji makro-mezo- i mikrooświatowych. Ekonomizacja, biu ro kra ty za cja, ide olo gi za cja i ma so wa kul tu ra znie kształ ca ją te sys te my, ogra ni cza jąc i tak już labilną wolność pedagogiczną różnych organów szkolnych. Wypowiedzi polityków oświatowych w różnych okresach transformacji systemowej uświadomiły mi, że nie tylko w tak krytykowanym okresie transformacji społeczno-politycznej III RP można odczy tać u przed sta wi cie li wła dzy par la men tar nej, sa mo rzą do wej i rzą do wej ide olo gicz ne zniekształcanie różnie stanowionego sensu edukacji i wychowania. Zastanawiające jest to, w jakiej mierze treść wypowiedzi prominentnych osób w oświacie czy związanych z stanowieniem o losach polskiej edukacji sprzyjała ich wiarygodności i konstruktywnemu reformowaniu naszego systemu edukacyjnego? Jakie treści, idee, projekty wnosili poprzez swo je wy po wie dzi i de cy zje do bie żą cych prób wdra ża nia lub za po wia da nia ocze ki wa - nych zmian? 1 Artykuł powstał w ramach badań MNiSW Nr 0111/B/H03/2011/40.

9 Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 9 W świetle teorii krytycznej pedagodzy powinni koncentrować się nie tylko na kształce niu jed no stek do doj rza ło ści, au to no mii, ale i uwzględ niać w tym pro ce sie doj rza łość społeczeństwa, gdyż jednostka może się samourzeczywistniać w społeczeństwie postkonwencjonalnym. Indywiduum nie powinno być więc postrzegane jako w pełni niezależna istota, ale w jego społecznych ograniczeniach i uwarunkowaniach. W związku z tym, że szeroko pojęta edukacja uczy nas kompetencji poznawczo-technicznych, w tym językowych, interakcyjnych i emancypacyjnych, staje się ona podstawowym medium pomiędzy rozwojem jednostki a rozwojem społecznym. Ważnym zatem postulatem dla krytycznych na uk o wy cho wa niu wy da je się ob na ża nie wszel kich ba rier in sty tu cjo nal nych, blo ku ją - cych jednostce, grupom społecznym bądź całemu społeczeństwu możliwości budowania tożsamości na poziomie postkonwencjonalnym, by edukacja stawała się czynnikiem czy instrumentem samoregulacji społecznej, sprzyjającej rozwojowi systemu społecznego i rozwojowi ludzi. Krytyczna teoria kształcenia ukierunkowana jest nie tylko na władze oświatowe, ale i nauczycieli, uczniów, rodziców czy inne osoby, które doświadczają (rozpoznają) w rzeczywistości dydaktycznej (o-) presji od przedszkola po szkołę wyższą jako sprzeczność, wymagającą odpowiedzi na pytanie o ich przyczyny. Takie podejście w pedagogice obejmu je sfe rę in te rak cji mię dzy ludz kich ukie run ko wa nych na uwol nie nie jed no stek spod panu ją cych w in sty tu cjach edu ka cyj nych sto sun ków do mi na cji, me cha ni zmów se lek cji i pozbawionego racji etycznych panowania oraz ograniczeń rozwojowych czy samorealizacyjnych. Jej szczególna funkcja polega na poddawaniu krytycznej analizie makropolityki oświatowej oraz stanu instytucji edukacyjnych i środowisk socjalizacyjno-wychowujących z perspektywy obecnej w nich przemocy i nieuzasadnionej władzy. Znaczące miejsce w działaniach polityków największych partii w Polsce, w tym sprawu ją cych wła dzę w re sor cie edu ka cji czy w ko men tu ją cych po czy na nia wła dzy eks per - tów, za wsze zaj mo wa ła pro ble ma ty ka oświa to wa. Nikt nie kwe stio no wał po trze by inwestowania środków publicznych w kapitał ludzki, jeśli nie mamy się stać tanią, słabo wykwalifikowaną siłą roboczą w Unii Europejskiej, czy jeśli nie chcemy pogłębiać stanu wtórnego i funkcjonalnego analfabetyzmu. To jednak, w jaki sposób cały system szkolny powinien się zmieniać, miało swoje odzwierciedlenie w nieco różniących się wobec siebie projektach, oczekiwaniach czy wręcz roszczeniach różnych stron dyskursu publicznego. Szcze gól nie moc no ak cen to wa ne są w tym ró żni ce ide owe mię dzy po szcze gól ny mi nurtami czy partiami politycznymi. Spór zatem o miejsce, rolę i sposób kształcenia oraz wy cho wa nia mło de go po ko le nia nie za ni ka wraz z doj ściem któ rejś z sił po li tycz nych do władzy, a wręcz odwrotnie, potęguje jeszcze potrzebę zaakcentowania swojej odmienności czy stanu niezadowolenia. Sądzę, że warto przypomnieć istniejące podziały i różnice, by dostrzec zarazem, jak łatwo przekraczane są ich granice z chwilą dojścia do władzy lub umacniania swojej opozycyjnej roli. Mamy tu bowiem do czynienia ze zjawiskiem swoistego rodzaju majsterkowania ideami, wartościami, ale i ukrytymi interesami politycznymi. 2 W pedagogice porównawczej można odnaleźć typ badań, który sprowadzałby się do rozszyfrowującej analizy teorii i ideologii edukacyjnych pod kątem tego, w jakim stopniu kryją one w sobie bądź ujawniają 2 Zob. M. Dudzikowa, Mit o szkole jako miejscu wszechstronnego rozwoju ucznia. Eseje etnopedagogiczne. Wyd. II, Kraków 2004, Oficyna Wydawnicza Impuls.

10 10 Bogusław Śliwerski wprost określone wartości, idee, a w jakim stają się nośnikiem niejednokrotnie jedynie chwytliwych tez propagandowych. Praktyczność pedagogiki w nieunikniony sposób rozbija ją na ideologiczne obozy i poddaje politycznym naciskom. 3 Nie sposób jest w krótkim artykule odnieść się do wszystkich pól przemocy strukturalnej i symbolicznej, jakie są generowane przez polityków oświatowych, rzutując negatyw nie na (by le -)ja kość pro ce sów edu ka cyj nych. Po dej mę jed nak pró bę od po wie dzi na jedno z nurtujących mnie od ponad 20 lat polskiej transformacji pytań: Czy reguły gry w oświacie sprzyjają realizacji przez jej podmioty założonych w ustawie oświatowej jednego z naczelnych celów kształcenia i wychowywania młodych pokoleń, jakim jest demokracja? Jeśli potraktujemy serio tekst Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. i zapisane w preambule do niej cele edukacji, to powinniśmy zwrócić uwagę na te, które w mo im prze ko na niu są klu czo we, gdyż od uzy ska nia przez Rzecz po spo li tą peł nej suwe ren no ści po li tycz nej trak to wa ne ja ko oczy wi ste, a więc nie ko niecz nie do re ali zo - wania. Wielu politykom oświatowym wydaje się, że jak już osiągnęli szczyt swoich możli wo ści ne go cja cyj nych, w wy ni ku któ rych do naj wa żniej sze go dla edu ka cji ak tu prawnego zostały wpisane określone cele, to praktyka powinna już sama zatroszczyć się o ich realizację. Ewolucja ustroju szkolnego w Polsce wskazuje na bardzo zróżnicowane i częstokroć kontrowersyjne formy uspołecznienia szkół, które w toku swoich dziejów miały spełniać funkcję kontrolną społeczeństwa nad tymi instytucjami, przeciwdziałać ich biurokratycznym czy ideologicznym wynaturzeniom, umożliwiać partycypowanie społeczności lokalnej w procesie ich zarządzania (finansowania, administrowania) i kreowania w nich procesu kształ ce nia czy wresz cie ge ne ro wać kon cep cje re form i sty mu lo wać po przez to roz wój szkół. Przełom społeczno-polityczny w Polsce w roku 1981, a po długiej przerwie kolejny w 1989 r. zapowiadał w obszarze oświaty poddanie jej obywatelskiej kontroli. W pierwszej połowie lat 90. wybitny socjolog Jan Szczepański pisał o tym, jak rozczaro wa nia oby wa te li wo bec kry zy sów w oświa cie prze kła da ły się na po wo dy uru cha mia - nych przez na uczy cie li pro te stów, re zo lu cji, gróźb, żą dań, ape li i nie koń czą cych się negocjacji związkowców z władzami. Ideologia opozycyjna przewidywała, że po obaleniu ustro ju re al ne go so cja li zmu po wsta nie Rzecz po spo li ta sa mo rząd na, w któ rej wła dza przejdzie w ręce elit lokalnych, demokratycznie wybranych. Spodziewano się także, że eliminacja instytucji państwa socjalistycznego i eliminacja władzy PZPR ustabilizuje ustrój, w którym sprawiedliwość społeczna zostanie zapewniona przez realizację zasad chrześcijańskich oraz zasad wypracowanych przez ideologów demokratycznych ruchów ludowych. Tymczasem wielka transformacja zmieniająca realny socjalizm w kapitalizm i demokrację parlamentarną przyniosła obok zmian pożądanych także władzę szybko się odradzających elit posiadania, stworzyła warunki dorabiania się działaniami przestępczymi bądź wykorzystującymi luki w prawie, jak przemyt, oszustwa bankowe, nadużycia władzy politycznej dla przy zna wa nia do ta cji, itp. Ta mo ral na dzi kość po wsta ją ce go ka pi ta li zmu zo sta ła odczytana przez nauczycieli jako zdrada ideałów, o które walczyli. 4 W Ustawie o systemie oświaty z 1991 r. (z późn. zmianami) postulowano, by ustawodawcze, kontrolne i wykonawcze podmioty edukacji wdrażały do praktyki m.in. następu- 3 K. Ko na rzew ski, Czy pe da go gi ka wy bić się mo że na na uko wość? W: J. Rut ko wiak (red.), Od mia ny myślenia o edukacji. Kraków 1995, Oficyna Wydawnicza Impuls, s J. Szczepański, Szkoła jest niezniszczalna. Polityka 1993 nr 5, s. IV.

11 Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 11 jące cele: Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady so li dar no ści, de mo kra cji, to le ran cji, spra wie dli wo ści i wol no ści. 5 Mnie in te re su ją w tej preambule aksjologicznej wartości demokracji i uobywatelnienia dzieci i młodzieży szkolnej. Po kil ku na stu la tach bu do wa nia zrę bów pań stwa pra wa na za sa dach ustro ju de mo - kratycz ne go, już tyl ko oświa ta opie ra się je go pro ce som. Wy da je się to wręcz nieprawdopodobne, że instytucje powszechnego kształcenia, które powinny być kołem napędowym przemian społeczno-ustrojowych i kulturowych, stają się inhibitorami zmian czyli czynnikiem opóźniającym ich zaistnienie. Pomimo przesłanek prawnych, jakie udało się wprowadzić do oświatowego ustawodawstwa w III RP, ogromny wysiłek i podziemna wal ka czo ło wych przed sta wi cie li świa ta kul tu ry, na uki i edu ka cji w okre sie PRL nie zostały właściwie skonsumowane. Szan sy de mo kra ty zo wa nia oświa ty upa try wa no głów nie w prze ni ka niu do szkół pu - blicznych odmiennych od dotychczasowych celów, treści oraz metod nauczania i wychowania, poszerzaniu sfery szkolnictwa niepaństwowego czy zmian ustroju szkolnego (np. odstąpienie od prosowieckiej reformy oświaty, zmiana Karty Nauczyciela, Ustawy o syste mie oświa ty itp.). Do ma ga no się, by szko ły mo gły rze czy wi ście słu żyć do bru dziec ka i zostały uwolnione od konieczności realizacji doraźnych dyrektyw władz oświatowych, do cze go mo gło do pro wa dzić two rze nie szkół i klas au tor skich, z wła snym pro gra mem kształcenia i wychowania oraz podmiotowość nauczycieli. 6 Edukacja państwowa w postsocjalistycznej Polsce miała zapewnić warunki dla swobodnej realizacji przez uczniów pożą da nych tre ści kształ ce nia oraz dla ich eks pe ry men to wa nia w za kre sie ucze nia się w zgodzie z własnymi potrzebami, zdolnościami i zainteresowaniami, zaś nauczycielom miała gwarantować prawo do twórczego realizowania procesu edukacyjnego. Jak się okazu je nie był i na dal nie jest to tyl ko pol ski pro blem, sko ro dzie sięć lat te mu za pi sa no w do - ku men cie Ra dy Eu ro py pt. Edu ca tion for de mo cra tic ci ti zen ship po trze bę kształcenia i uczenia się w ramach edukacji szkolnej i pozaszkolnej w demokracji, o demokracji i dla demokracji. 7 Ozna cza to, że w pań stwach o znacz nie dłu ższej tra dy cji ustro ju demokratycznego, do których porównawczo została włączona także Polska, demokratyzacja społeczeństw z udziałem edukacji szkolnej ciągle jest postulowanym procesem. Na podstawie prowadzonych przeze mnie od ponad dwudziestu lat badań makropolity ki oświa to wej w Pol sce edu ka cja zo rien to wa na jest przede wszyst kim na kształ ce nie o demokracji i dla demokracji, ale nie w demokracji. Innymi słowy, przyjmuje się założenie, a jest ono wpi sa ne ta kże w ukry ty pro gram (hidden curriculum) 8 polskiej oświaty, że do demokracji i o demokracji należy kształcić w autokracji, z pominięciem autentycznego i zaangażowanego doświadczania przez uczniów, nauczycieli i rodziców procesów demokratycznych w szkole, ich przejawów i skutków. W przeprowadzonym wśród obywateli postsocjalistycznych państw przez Węgierski Instytut Badań Społecznych TARKI 5 6 Por. K. Przyszczypkowski, Opozycja polityczna w Polsce wyzwania dla edukacji. Pomiędzy oporem, emancypacją i transformacją. UAM Poznań, Poznań Toruń 1993, Wydawnictwo Edytor. 7 E. Huddelston, A. Garabagiu (red.), Education for Democratic Citizenship Tool on Teatcher Training for Education for Democratic Citizenship and Human Rights Education. Strasbourg 2005, Councile of Europe. 8 Por. A. Janowski, Uczeń w teatrze życia szkolnego. Warszawa 1995, WSiP; W. Żłobicki, Ukryty program w edukacji. Między niewiedzą a manipulacją. Kraków 2002, Oficyna Wydawnicza Impuls.

12 12 Bogusław Śliwerski badaniu opinii publicznej, na pytanie Jaki system rządów jest najlepszy: demokracja czy socjalizm, jedynie Czesi (w 52%) opowiedzieli się za demokracją. W kolejności akceptacja dla demokratycznych rządów wynosiła wśród: Estończyków 37%, Słowaków i Rumunów 30%, Polaków 29%, Węgrów 28%, Ukraińców 26%, Białorusinów i Słoweńców 22%, Bułgarów 21%, zaś Rosjan 13%. Najbardziej niepokojące jest to, że niezwykle wysoki jest odsetek osób, którym jest całkowicie obojętne to, w jaki sposób w ich kraju sprawowana jest władza. Ten typ postaw dotyczył w poszczególnych krajach następującego odsetka obywateli: Białoruś 52%, Słowenia 48%, Ukraina 43%, Pol ska 42%, Es to nia 37%, Wę gry 36%, Ro sja 35%, Buł ga ria 30% oraz Rumunia i Słowacja 21% 9. Niepokojące wydaje się to, że po 17 latach transformacji Polacy nie tylko nie postrzegali pozytywnie demokratycznego sposobu sprawowania władzy, ale i nie artykułowali nawet już potrzeby określenia własnych oczekiwań w tym zakresie. Obojętność na władztwo jest nie ko rzyst na dla dal sze go roz wo ju pol skiej de mo kra cji, gdyż uspra wie dli wia brak czyn ne go za in te re so wa nia się tym, jak ona jest re ali zo wa na w ży ciu spo łecz nym. Tym samym osoby dorosłe, które mają własne dzieci w systemie obowiązkowej edukacji czy też same jeszcze w niej uczestniczą w ramach różnego rodzaju studiów podyplomowych, kursów, szkoleń czy warsztatów, mogą nie interesować się tym, jak są zarządzane instytucje edukacyjne czy placówki szkolne. Nie wiemy wprawdzie, ile jest osób skłonnych zaak cep to wać wła dzę au to ry tar ną wśród tych, któ rym jest obo jęt ny sys tem spra wo wa nia władzy. Trzeba zatem zapytać: Czy w polskiej oświacie jest miejsce na demokrację jako wartość, a zatem na: partycypację, sprawiedliwość, równość, wspólne podejmowanie decyzji, pra cę w gru pach, współ pra cę, po dział wła dzy, wzmac nia nie ról spo łecz nych, wza jem ny sza cu nek i ró żno rod ność, od mien ność? Czy mo żli we są w re for mo wa niu oświa ty ta kie spo so by ro zu mie nia de mo kra cji, ja ko: spo sób spra wo wa nia wła dzy (py taj my wów czas o to: Jaki jest stopień demokratyzacji szkoły?), sposób postępowania z innymi, regulowania stosunków międzyludzkich (pytajmy wówczas o to: Jakie stosunki panują w szkołach?) i jako cnotę, postawę na rzecz sprawiedliwości (pytajmy wówczas o to: Czy w toku edukacji szkolnej kształtujemy powyższe cnoty?). Nie wąt pli wie de mo kra cja wią że się ze spo łecz ną kon tro lą nad środ ka mi prze mo cy, jakie mo gą sto so wać in ni w sto sun ku do nas czy na szych dzie ci. Je że li prze mo cą jest wszystko to, co ogranicza potencjalny rozwój każdego człowieka, to powinniśmy zastanawiać się nad tym, w jakim zakresie rozwiązania strukturalne oraz symboliczne, kulturowe w edukacji mogą stanowić czynnik zatrzymywania jednostki w jej rozwoju czy nawet cofania go oraz powodowania, że ona nie może w pełni realizować siebie w życiu indywidualnym i społecznym. Czy w ciągu 22 lat polskiej transformacji powiodła się demokratyzacja systemu oświatowego jako z jednej strony narzędzia reprezentowania interesów rodziców, ich dzieci (uczniów) i nauczycieli, a z drugiej strony czy wykorzystaliśmy ustawową szansę na zbudowanie sceny publicznej w każdej szkole, w gminie, powiecie, woje wódz twie i w kra ju, na któ rej mo gły by być roz wią zy wa ne, al bo przy naj mniej pod ję te w toku dialogu, a nie przez wcześniej ustanowione formy władzy, kontrowersyjne kwestie, problemy czy konflikty? 9 p.z., No stal gia za ko mu ni zmem. W: po spo li ta.pl/ga ze ta/wy da nie_060309/pu bli cy sty - ka/publicystyka_a_10.html

13 Krytycznie o polityce oświatowej MEN negującego demokratyzację oświaty publicznej w III RP 13 Kry ty cy cza su re al ne go so cja li zmu zwra ca ją uwa gę na to, iż jed ną z je go wad by ło namno że nie pra cy po zor nej, któ ra jak swo iste go ro dza ju no wo twór po że ra ła pra cę rzeczywistą. Wyzwolenie się z tej epoki miało zaowocować unicestwieniem owego pseudosu pracy, jej pozoru. Iluzję pracy od pracy rzeczywistej różni bowiem przede wszystkim zapotrzebowanie na nią. Można zatem zapytać, czy nadal istnieje społeczno-oświatowy po pyt na pra cę Mi ni ster stwa Edu ka cji Na ro do wej w obec nej je go struk tu rze w sy tu acji, gdy obowiązek zaspokojenia potrzeb edukacyjnych nie tylko młodego pokolenia wzięły na swoje barki samorządy regionalne? W przypadku finansowania tej sfery publicznej już dawno przekonano się, że utrzymywanie scentralizowanego systemu redystrybucji pieniędzy do gmin jest bardzo nieefektywne i kosztowne. Wymaga bowiem ciągłej rozbudowy aparatu urzędniczego, podczas gdy podejmowane na górze decyzje finansowe i gospodarcze nie uwzględniają realiów konkretnej gminy. Szkoły, jako instytucje publiczne, nie są w stanie same zmieniać społeczeństwa, będąc przecież lustrzanym odbiciem m.in. jego fałszywych przekonań i wad. Istnieją przy tym przeciwstawne orientacje, co do celów edukacji szkolnej, bowiem część obywateli opowia da się za przy sto so wy wa niem przez szko ły dzie ci i mło dzie ży do ak cep ta cji świa ta, z jego wszystkimi regułami, przymusami, ograniczeniami i przesądami na temat istniejącej kultury, druga część natomiast oczekuje od szkół, by kształciły krytyczne umysły, wychowywały uczniów do niezależności i samodzielności z dala od konwencjonalnych klisz ich epoki i z wystarczającą mocą do społecznych przemian. Eksperci od makropolityki gospodarczej wychodzą z przekonania, że samorządy terytorialne w znacznie lepszy sposób potrafią zarządzać otrzymanymi z centrum pieniędzmi, toteż powinny dysponować w tej sferze jak największymi uprawnieniami. Przekazanie samorządom większych kompetencji zwiększa poziom i poczucie odpowiedzialności obywateli, którzy najlepiej wiedzą, jakie mają potrzeby i jak powinni zarządzać pieniędzmi, by zaspokoić te oczekiwania czy aspiracje. Nikt zatem nie kwestionuje potrzeby centralnego troszczenia się przez władze o stabilny, regularny i przewidywalny dla samorządów lokalnych dopływ subwencji na oświatę publiczną i niepubliczną. Pojawia się natomiast pytanie, po co dzieciom, młodzieży, uczącym się dorosłym i ich nauczycielom armia urzędni ków, któ ra głów nie trosz czy się o sa mą sie bie, nie ma jąc nic wspól ne go z po trze ba mi i po ten cja łem edu ka cyj nym na sze go spo łe czeń stwa? Sys tem oświa to wy re for mo wa ny jest z du żym im pe tem i za an ga żo wa niem sa mej cen - tra li, po mi ja jąc jed nak ją sa mą. Re for my od gór ne, ara nżo wa ne cen tra li stycz nie ni gdy nie uwzględ nia ły zmian cen trum, czy li sa me go MEN (biu ro kra cja nie re for mu je sa mej sie - bie), utrzymując jego status quo, a nawet poszerzając pola partykularnych korzyści (np. pozostawiając MEN prawo do dopuszczania do użytku publicznego podręczników szkolnych, podczas gdy w społeczeństwie informacyjnym podręczniki są/mogą być niepotrzebne). Który z pracowników MEN krytycznie przyzna, że jego stanowisko jest niepotrzebne w sy tu acji, gdy po ziom je go płac z te go ty tu łu wie lo krot nie prze wy ższa pen sję na uczy - cielską? Nie po to przecież czeka się do kolejnych wyborów parlamentarnych, by po dojściu wła snej opcji po li tycz nej do wła dzy nie do rwać się wresz cie do ka sy i nie powetować sobie wielu lat życia i pracy nauczycielskiej w ubóstwie! Na MEN skazane są wszystkie podmioty edukacji, nie mając wpływu na to, co się dzieje z publicznymi pieniędzmi, jakie łożone są z budżetu państwa na jego utrzymanie. W Polsce, niestety, nie została dokończona reforma systemowa, ustrojowa w oświacie, której zapowiadanym na początku lat 90. XX w. wskaźnikiem miała być demokratyzacja

Kluczpunktowaniaarkusza Kibicujmy!

Kluczpunktowaniaarkusza Kibicujmy! Kluczpunktowaniaarkusza Kibicujmy! KLUCZODPOWIEDZIDOZADAŃZAMKNIĘTYCH zadania 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. Poprawna odpowiedź D B A D C D D C B C C B D B B C B

Bardziej szczegółowo

PRAWO ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU

PRAWO ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU PRAWO SPÓŁDZIELCZE I MIESZKANIOWE... Część 6, rozdział 1, punkt 4.1, str. 1 6.1.4. PRAWO ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU 6.1.4.1. Usta no wie nie od ręb nej wła sno ści Z człon kiem spół dziel ni ubie ga ją

Bardziej szczegółowo

POLA ELEKTROMAGNETYCZNE

POLA ELEKTROMAGNETYCZNE 5. Pro mie nio wa nie elek tro ma gne tycz ne (PEM) nie jo ni - zu ją ce wy stę pu je w po sta ci na tu ral nej (źró dła mi są Zie - mia, Słoń ce, zja wi ska at mos fe rycz ne) oraz sztucz nej (zwią za

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE WSTĘP...9 ISTO TA I PRZED MIOT NA UKI O OR GA NI ZA CJI...11

ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE WSTĘP...9 ISTO TA I PRZED MIOT NA UKI O OR GA NI ZA CJI...11 SPIS TRE ŚCI WSTĘP.....................................................9 ROZ DZIAŁ I ISTO TA I PRZED MIOT NA UKI O OR GA NI ZA CJI.......................11 1. TEO RIE OR GA NI ZA CJI A NA UKI O ZAR ZĄ

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

Na jaką pomoc mogą liczyć pracownicy Stoczni?

Na jaką pomoc mogą liczyć pracownicy Stoczni? 2 Na jaką pomoc mogą liczyć pracownicy Stoczni? biuletyn informacyjny dotyczący ochrony praw pracowników USTA WA z dnia 19 grud nia 2008 r. o po stę po wa niu kom pen sa cyj nym w pod mio tach o szcze

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony Listopad 2010 W klu czu są pre zen to wa ne przy kła do we pra wi dło we od po wie dzi. Na le ży rów nież

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady prowadzenia ewidencji odpadów

Nowe zasady prowadzenia ewidencji odpadów Wojciech Świątek Nowe zasady prowadzenia ewidencji odpadów Praktyczne wskazówki dla specjalistów ds. ochrony środowiska Ochrona środowiska VERLAG DASHÖFER www.dashofer.pl Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp.

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

Jaki podatek. zapłaci twórca? podatki. prawo. Twór ca i ar ty sta wy ko naw ca w pra wie au tor skim

Jaki podatek. zapłaci twórca? podatki. prawo. Twór ca i ar ty sta wy ko naw ca w pra wie au tor skim Jaki podatek zapłaci twórca? Zbliża się czas rozliczenia z fiskusem. Wielu twórcom rozliczenia podatkowe mogą nastręczać trudności, zwłaszcza, gdy prowadzą kilka rodzajów działalności, albo osiągają przychody

Bardziej szczegółowo

Montaż okna połaciowego

Montaż okna połaciowego Montaż okna połaciowego L Okna do pod da szy do star czają na pod da sze pra wie 40% świa tła wię cej niż okna o tej sa mej po wierzch ni za mon to wa ne pio no wo. Wy bór okna za le ży od: po wierzch

Bardziej szczegółowo

FASADY FOTOWOLTAICZNE

FASADY FOTOWOLTAICZNE JANUSZ MARCHWIŃSKI FASADY FOTOWOLTAICZNE TECHNOLOGIA PV W ARCHITEKTURZE WARSZAWA 2012 SPIS TREŚCI WSTĘP...........................................................7 1. Przedmiot, uzasadnienie i cel pracy....................................7

Bardziej szczegółowo

1. Zdecydowane masowanie wzdłuż ramienia: 2. Zdecydowane uciskanie całego ramienia: od nad garst ka w kie run ku ra mie nia

1. Zdecydowane masowanie wzdłuż ramienia: 2. Zdecydowane uciskanie całego ramienia: od nad garst ka w kie run ku ra mie nia masazyk_layout 1 10/9/13 2:29 PM Page 1 Ćwi cze nie Spo sób wy ko na nia Ma su je te ra peu ta lub sa mo dziec ko ko lej no każ dą rę kę od od ra mie nia w kie run ku dło ni po stro nie ze wnętrz nej ra

Bardziej szczegółowo

Świat współczesny. 1 wy mie nia głów ne kie run ki pol skiej. z sąsia da mi i pań stwa mi Unii Eu ro - wymienia zadania am ba sa d i kon -

Świat współczesny. 1 wy mie nia głów ne kie run ki pol skiej. z sąsia da mi i pań stwa mi Unii Eu ro - wymienia zadania am ba sa d i kon - 1 Plan wy ni ko wy Pol ska we współ - cze snym świe cie NA TO od zim nej woj ny do współ - ist nie nia In te gra cja eu ro - pej ska Pol ska w sys te - mie po li tycz nym i go spo dar czym Świat współczesny

Bardziej szczegółowo

Konstrukcja szkieletowa

Konstrukcja szkieletowa Obudowa wanny Obudowę wanny mocuje się na konstrukcji szkieletowej zbudowanej z listewek o grubości 40 x 40 mm, rozstawionej wzdłuż boków wanny i przymocowanej do ściany. NARZĘDZIA poziomnica wyrzynarka

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Nie pod le głość Li twy w 1990 r. sta ła się

Nie pod le głość Li twy w 1990 r. sta ła się ZE ŚWIATA Wspieranie rozwoju dziecka na Litwie Na świe cie za uwa ża się wy raź ną ten den cję do wspie ra nia roz wo ju dziec ka. Uza leż nio ne jest to jed nak od tra dy cji edu ka cyj nych, kul tu ro

Bardziej szczegółowo

Sztuka i komputer. Fotografia opracowana w kom pu te ro wym pro gra mie gra ficz nym.

Sztuka i komputer. Fotografia opracowana w kom pu te ro wym pro gra mie gra ficz nym. Sztuka i komputer Jak już wie cie, za po mo cą kom pu te ro wych pro gra mów gra ficz nych moż na wy ko ny wać róż ne dzie ła pla stycz ne, czy li two rzyć gra fi kę kom pu te ro wą. Ta ki ob raz moż na

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2010 W klu czu są pre zen to wa ne przy kła do we pra wi dło we od po wie dzi. Na le ży rów nież

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z PERNEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 2010 W klu czu są pre zen to wa ne przy kła do we pra wi dło we od po wie dzi. Na le ży rów nież uznać od po wie dzi

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Układanie wykładzin podłogowych

Układanie wykładzin podłogowych Układanie wykładzin podłogowych Sposoby układania Sposób układania Układanie swobodne Zastosowanie Zalety Wady W małych pomieszczeniach, tam gdzie wystarcza jeden arkusz lub rzadko odwiedzanych Szybkie

Bardziej szczegółowo

Otwar cie 1. Zna cze nie Otwar cie 1 ma na stę pu ją ce zna cze nia:

Otwar cie 1. Zna cze nie Otwar cie 1 ma na stę pu ją ce zna cze nia: 20 Wspólny Język 2010 Wspólny J zyk 2010 Standard Otwar cie Zna cze nie Otwar cie ma na stę pu ją ce zna cze nia: A) 5 kar w si le 12 17, B) układ 4441 z czwór ką ka ro w si le 12 17, C) układ 4 ka ra,

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

Układanie paneli z PCV

Układanie paneli z PCV Układanie paneli z PCV Wybór paneli 1. Panele z PVC są produktem gotowym do użytku. Można kłaść je we wszystkich rodzajach pomieszczeń. Szczególnie dobrze sprawdzają się w pomieszczeniach wilgotnych (łazienki,

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Recenzent: Prof. dr hab. Małgorzata Sulmicka. Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne.

Recenzent: Prof. dr hab. Małgorzata Sulmicka. Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Recenzent: Prof. dr hab. Małgorzata Sulmicka Copyright do wydania polskiego CeDeWu Sp. z o.o. Wszel kie prawa za strze żo ne. Za bro nio ne jest ko pio wa nie, prze twa rza nie i roz po wszech nia nie

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

1 Teoretyczne podstawy edukacji wczesnoszkolnej

1 Teoretyczne podstawy edukacji wczesnoszkolnej 1 Teoretyczne podstawy edukacji wczesnoszkolnej MałgorzataChojak Lublin Współpraca rodziców i nauczycieli trud ne, waż ne i ko niecz ne za da nie N ie ule ga wąt pli wo ści pi sze M. Ło boc ki iż współ

Bardziej szczegółowo

War sza wa 2015 PUBLIKACJA DYSTRYBUOWANA BEZPŁATNIE

War sza wa 2015 PUBLIKACJA DYSTRYBUOWANA BEZPŁATNIE Pu bli ka cja po wsta ła w ra mach pro jek tu re ali zo wa ne go z do fi nan so wa niem NFOŚiGW w ra mach pro gra mu prio ry te to we go Edu ka cja eko lo gicz na Lider projektu: Wyż sza Szko ła Eko lo

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia:

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia: Objawy dyskryminacji Rodzaje dyskryminacji Kodeks pracy zobowiązuje do równego traktowania osób za trud nio nych, jak i sta ra ją cych się o pra cę. Pra co - daw ca dys kry mi nu je pra cow ni ka je że

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Geografia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Geografia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Geografia Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od.

Bardziej szczegółowo

3. Pro po zy cje ćwi czeń z za kre su edu ka cji zdro wot no ru cho wej

3. Pro po zy cje ćwi czeń z za kre su edu ka cji zdro wot no ru cho wej 3. Pro po zy cje ćwi czeń z za kre su edu ka cji zdro wot no ru cho wej Te mat: Ćwi cze nia na to rze prze szkód wrot ki, ro we ry, kół ka hu la - ho op, słup ki, ła wecz ki, rów no waż nia Zbiór ka na

Bardziej szczegółowo

Lublin moje miasto. (hi sto ria, kul tu ra, go spo dar ka i spo łe czeń stwo) Pro po zy cja pro jek tu in ter dy scy pli nar ne go

Lublin moje miasto. (hi sto ria, kul tu ra, go spo dar ka i spo łe czeń stwo) Pro po zy cja pro jek tu in ter dy scy pli nar ne go Lublin moje miasto Forum edukacyjne (hi sto ria, kul tu ra, go spo dar ka i spo łe czeń stwo) Pro po zy cja pro jek tu in ter dy scy pli nar ne go Ome to dzie pro jek tu sły szał chy ba każ dy z nas. Wie

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji W świe cie zdo mi no wa nym przez po śpiech, w któ rym sil niej si i spraw niej si zwy cię

Bardziej szczegółowo

Umowy o pracę

Umowy o pracę www.pip.gov.pl Kilka słów o umowie o pracę Przez za war cie umo wy o pra cę pra cow nik zo bo wią - zu je się do wy ko ny wa nia pra cy okre ślo ne go ro dza ju na rzecz pra co daw cy i pod je go kie row

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

Design przestrzeni De ko ra cyj ne, in no wa cyj ne, zo rien to wa ne na pro jekt.

Design przestrzeni De ko ra cyj ne, in no wa cyj ne, zo rien to wa ne na pro jekt. Design przestrzeni De ko ra cyj ne, in no wa cyj ne, zo rien to wa ne na pro jekt. Grzej ni ki po ko jo we LUX RAD ofe ru ją bo gac two aran żo wa nia no wo czes nych miesz kań. In no wa cyj ne wzo ry,

Bardziej szczegółowo

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ Ś W V I L I L A A Ś W I A T STYLEM z d j ę c i a Ł u k a s z Z a n d e c k i, t e k s t?????????????????, p r o j e k t K a t a r z y n a A r s e n o w i c z, P r a c o w n i a A r s e n o w i c z D e

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

XXV Międzynarodowy SALON EDUKACYJNY

XXV Międzynarodowy SALON EDUKACYJNY XXV Międzynarodowy SALON EDUKACYJNY Salon Szkół Wyższych Idee, dla których warto się uczyć! Salon Liceów i Szkół Zawodowych salon.perspektywy.pl, salon.perspektywy.pl Mię dzy na ro do wy to największe

Bardziej szczegółowo

Więk szość po wsta ją cych obiek -

Więk szość po wsta ją cych obiek - Zarządzanie drogami No wo ści w ma ga zy no wa niu so li dro go wej W ostatnich latach obserwujemy znaczny wzrost inwestycji w realizację obiektów magazynowania soli drogowej. Obiekty te mogą mieć różnorodnie

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty Niezbędnik finansowy Finansujemy nasze marzenia Kredyty Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc do mo wy bu dżet, do brze jed

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Mobbing. Poznaj swoje w.

Mobbing. Poznaj swoje w. Poznaj swoje prawa w pracy www.pip.gov.pl Czym jest mobbing? Po ję cie mob bin gu do ty czy dwóch aspek tów: psy - chologicznego oraz prawnego. Na psychologiczną defi ni cję mob bin gu skła da ją się wszyst

Bardziej szczegółowo

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Pierwsza praca Jeżeli chcesz podjąć pracę jako pracownik młodociany mu sisz: mieć co najmniej ukończone gimnazjum oraz po sia dać świa dec two le kar skie stwier dza ją ce, że praca którą

Bardziej szczegółowo

Walizki. Walizki i pojemniki zamykane

Walizki. Walizki i pojemniki zamykane Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Pod kluczem 62 i pojemniki zamykane 63 Systemy zamknięć Po jem ni ki RA KO moż na za my kać za po mo cą po kry - wy z za wia sa mi. Je że li do te go na dłuż szym bo

Bardziej szczegółowo

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784 Biuletyn ISSN 1233-9784 informacyjny 9/2015 W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz Pre fe ren cyj ne kre dy ty kl sko we Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku W numerze: MRiRW O no wych

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

Budowa i zasada działania. Budowa. instrukcja obsługi grupy pompowej. powrót GW 1/2. zasilanie GW 1/2

Budowa i zasada działania. Budowa. instrukcja obsługi grupy pompowej. powrót GW 1/2. zasilanie GW 1/2 instrukcja obsługi grupy pompowej Rys. 1. Budowa grupy pompowej powrót 2 3 GW 1/2 6 7 1 zasilanie 4 GW 1/2 1. zawór termostatyczny ZT 2. zawór regulacyjny ZR 3. zawór odcinający G1" belki zasilającej 4.

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Fi lo zo fia pra wa pra cy... 20 1.3. Pod sta

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY. Kolorowe zadanie 2012

SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY. Kolorowe zadanie 2012 Imię i nazwisko ucznia... Wypełnia nauczyciel Klasa.... SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY Numer ucznia w dzienniku Instrukcja dla ucznia Kolorowe zadanie 2012 TEST Z JĘZYKA POLSKIEGO Czas pracy: 45

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Za miast ty tu łu: Cza sa mi je śli chcesz zo ba czyć zmia ny na lep sze po wi nie neś wziąć spra wy w swo je rę ce.

Spis treści. Za miast ty tu łu: Cza sa mi je śli chcesz zo ba czyć zmia ny na lep sze po wi nie neś wziąć spra wy w swo je rę ce. Od re dak cji Za miast ty tu łu: Cza sa mi je śli chcesz zo ba czyć zmia ny na lep sze po wi nie neś wziąć spra wy w swo je rę ce. Clint Eastwo od Treść, wie dza, po gląd na spra wę, ma ła fot ka i kil

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

za ba wy i gry te re no we w edu ka cji wcze snosz kol nej

za ba wy i gry te re no we w edu ka cji wcze snosz kol nej za ba wy i gry te re no we w edu ka cji wcze snosz kol nej Kształcenie na etapie edukacji wczesnoszkolnej ma charakter edukacji zintegrowanej. Jest łagodnym przejściem od wychowania przedszkolnego do edukacji

Bardziej szczegółowo

No we li za cja Dy rek ty wy EPBD 2010/31/UE z 15 ma -

No we li za cja Dy rek ty wy EPBD 2010/31/UE z 15 ma - mb0110 TEMAT WYDANIA mgr inż. Jerzy B. Zembrowski* No wy wy miar ener go osz częd no ści w bu dow nic twie No we li za cja Dy rek ty wy EPBD 2010/31/UE z 15 ma - ja 2010 r. w spra wie cha rak te ry sty

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO DEMOKRACJI (zestawienie bibliograficzne w wyborze)

WYCHOWANIE DO DEMOKRACJI (zestawienie bibliograficzne w wyborze) WYCHOWANIE DO DEMOKRACJI (zestawienie bibliograficzne w wyborze) Wydawnictwa zwarte 1. DEMOKRACJA a wychowanie : materiały przedzjazdowe : II Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny. Toruń : Polskie Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

DOKĄD ZMIERZA POLSKA EDUKACJA? *

DOKĄD ZMIERZA POLSKA EDUKACJA? * NEODIDAGMATA 33/34 POZNAŃ 2011 2012 BOGUSŁAW ŚLIWERSKI Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie DOKĄD ZMIERZA POLSKA EDUKACJA? * ABSTRACT. Śliwerski Bogusław, Dokąd zmierza polska edukacja? [Where

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy popełnione na maturze z chemii w roku 2006

Typowe błędy popełnione na maturze z chemii w roku 2006 Typowe błędy popełnione na maturze z chemii w roku 2006 Po dob nie jak w ro ku po przed nim, tak i w tym pra gnę przed sta wić ty po we błę dy ma tu rzy stów po peł nio ne pod czas roz wią zy wa nia za

Bardziej szczegółowo

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r.

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r. Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny Prospekt informacyjny Warszawa, 5 maja 2010 r. Prospekt informacyjny Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny zarządzany przez Powszechne Towarzystwo Emerytalne

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres inwestycje Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo indeks PIMP/11/11/02

Bardziej szczegółowo

Regulamin prowadzenia rachunków bankowych dla Klientów indywidualnych w Allianz Bank Polska S.A.

Regulamin prowadzenia rachunków bankowych dla Klientów indywidualnych w Allianz Bank Polska S.A. Regulamin prowadzenia rachunków bankowych dla Klientów indywidualnych w Allianz Bank Polska S.A. Roz dział 1 In for ma cje ogól ne 1. Po sta no wie nia ogól ne 1. Re gu la min pro wa dze nia ra chun ków

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Sub kul tu ry mło dzie żo we w okre sie trans for ma cji ustro jo wej w Pol sce

Sub kul tu ry mło dzie żo we w okre sie trans for ma cji ustro jo wej w Pol sce Sub kul tu ry mło dzie żo we w okre sie trans for ma cji ustro jo wej w Pol sce na przy kła dzie fe sti wa lu w Ja ro ci nie Pro jekt edu ka cyj ny z wie dzy o spo łe czeń stwie dla uczniów szkół po nad

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność nauczyciela wf za rozwój i sprawność fizyczną wychowanków

Odpowiedzialność nauczyciela wf za rozwój i sprawność fizyczną wychowanków WOJCIECH SAKŁAK Odpowiedzialność nauczyciela wf za rozwój i sprawność fizyczną wychowanków W odbiorze społecznym wychowanie fizyczne zostało sprowadzone do rangi przedmiotu szkolnego. A ponieważ wszyscy

Bardziej szczegółowo

Opis techniczny Przeznaczenie Instrukcja montażu

Opis techniczny Przeznaczenie Instrukcja montażu Sys tem ko mi no wy HY BRY DA IZO to re wo lu cyj ne roz wią za nie w tech ni ce ko mi no wej i ab so lut nie no wy pro dukt fir my Spi ro flex. Wie lo let nie do świad cze nie po zwo li ło nam na stwo

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada Partnerstwo dla Prezydencji? Wspó³praca administracji z sektorem pozarz¹dowym podczas czeskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wnioski dla Polski Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy pierwsze kroki

Prawo pracy pierwsze kroki Prawopracy_PierwszeKroki.pdf 2014-04-23 14:24:09 Elżbieta Judasz Jak powinna być sformułowana dobra umowa o pracę? Jakie są Twoje uprawnienia jako pracownika? Kiedy będzie można skorzystać z urlopu? Dla

Bardziej szczegółowo

Z Ludwikiem Sobolewskim, pre ze sem Gieł dy Pa pie rów War to ścio wych, roz ma wia ją To masz Czar nec ki i Krzysz tof Stę pień.

Z Ludwikiem Sobolewskim, pre ze sem Gieł dy Pa pie rów War to ścio wych, roz ma wia ją To masz Czar nec ki i Krzysz tof Stę pień. Z Ludwikiem Sobolewskim, pre ze sem Gieł dy Pa pie rów War to ścio wych, roz ma wia ją To masz Czar nec ki i Krzysz tof Stę pień. Giełda Panem zawładnęła? Tak. Czę sto so bie po wta rzam, że mo gę się

Bardziej szczegółowo

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Stanisław Staszewski Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Lista kontrolna z komentarzem, materiał pomocniczy dla pracodawców Warszawa 2010 Lista kontrolna z komentarzem Sta ni sław Sta szew

Bardziej szczegółowo

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki APARTAMENT NA SASKIEJ KĘPIE t e k s t i s t y l i z a c j a : J o a n n a W o y d a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, p r o j

Bardziej szczegółowo

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych Realizacja projektów internetowych praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp................................................................................................3

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do przyk adowego ar ku sza egzaminacyjnego. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom podstawowy

Mo de le od po wie dzi do przyk adowego ar ku sza egzaminacyjnego. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom podstawowy Mo de le od po wie dzi do przyk adowego ar ku sza egzaminacyjnego Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom podstawowy Zadanie Oczekiwana Zasady przyznawania punktów 1. d 1 pkt za pra wid owà od po wiedê 1 pkt

Bardziej szczegółowo